Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kult przodków, który ratuje

Слово Просвіти, №50 за 2017 рік

Olha ŻMUDOWSKA Książka „Kult przodków” opowiada o dawnych zwyczajach, obrzędach, pieśniach, które ludzie przechowują od niepamiętnych czasów. Są tu także dawne legendy, wierzenia, rady, wróżby, są i starodawne przepisy kulinarne na potrawy obrzędowe i świąteczne poczęstunki. Autorka z entuzjazmem opowiadała o roku spędzonym w podróżach — czasem w ciągu jednego dnia trzeba było pokonywać odległości setek kilometrów, aby zdążyć zobaczyć, jak obchodzi się jakieś święto w różnych regionach. Książka zbudowana jest jak podróż: od początku wiosny do końca zimy, gdzie każdy rozdział poświęcony jest oddzielnemu zwyczajowi. W książce zebrano opowieści o całym cyklu ludowych zwyczajów i obrzędów w ciągu roku kalendarzowego. Zwyczaje te obejmują niemal wszystkie regiony etnograficzne Ukrainy, a najciekawsze wydaje się to, co wspólne i różnorodne, co jest charakterystyczne dla każdej części naszego kraju. Wśród nich są i takie obrzędy, które są charakterystyczne tylko dla jednej konkretnej wsi, są mało znane, niemal zapomniane, są słynne na cały świat. „Często na zachodzie naszego kraju nie wiedzą, jak świętują na wschodzie i odwrotnie — zaznaczyła Natalka Ficycz. — Ale mamy bardzo wiele dobrze zachowanych zwyczajów i tradycji”. Natalka Ficycz przyznała, że na początku nie planowała pisać książki — zbierała materiał nie dla niej, a dla dokumentalnego cyklu telewizyjnego „Kult przodków”, ponieważ do tej pory była znana właśnie jako dziennikarka telewizyjna, tworząc na 5. kanale i Pierwszym Narodowym cykle „ProObraz z Natalką Ficycz”, „Masterclass” (o rzemiośle ludowym), „Otwarta strefa”. W ciągu roku grupa „nakręciła” ponad 20 tysięcy km drogami Ukrainy i w końcu stało się jasne, że oprócz materiału, który wybrano do cyklu telewizyjnego, pozostaje jeszcze bardzo dużo takiego, czego „wcisnąć” w ograniczone czasowo ramy filmów nie uda się, ale co jest niezwykle ciekawe, autentyczne, oryginalne. „Więc mój mąż, Wołodymyr Ariew, i mama, Zirka Menzatiuk, poradzili napisać książkę, w którą pomieścić wszystko, co mnie poruszyło i o czym trzeba opowiadać ludziom” — zaznaczyła autorka. Książka ma jeszcze jedną ciekawą cechę — oprócz tekstów i zdjęć zawiera kody QR, za pomocą których można otrzymać na ekranie swoich smartfonów wideo wydarzenia opisanego w rozdziale: zobaczyć ludzi, którzy opowiadają o tradycjach swojej okolicy, usłyszeć starodawne pieśni i opowieści, obserwować przeprowadzanie obrzędów. Bo lepiej raz zobaczyć, niż siedem razy usłyszeć. Właśnie o tym mówił Ołeksij Dola, słynny etnograf, dyrektor Centrum folkloru i etnografii Instytutu Filologii KNU im. T. Szewczenki, były pracownik Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego w Pyrohowie. Jeździł po Ukrainie razem z Natalką Ficycz, a na prezentację książki nie zdążył… Natalka z bólem opowiedziała o gorzkiej stracie — Ołeksij Dola odszedł z życia niedługo przed prezentacją. Ale autorka na zawsze zapamiętała i przekazuje to, co usłyszała i czego nauczyła się od niego. „Ołeksij Dola mówił, że o zwyczajach, tradycjach i obrzędach trzeba nie z książek dowiadywać się, a wypytywać swoich babć i dziadków” — przypomniała Natalka Ficycz. Wiele miejsc dla niej otworzyło się dzięki radom Doli, jak na przykład wsie na Ługańszczyźnie, 20 km od granicy z Rosją, gdzie poważnie przechowują i pieśni, i tradycje, i mogiłę Strzelców Siczowych, na której od 1918 roku stoi krzyż. I chociaż podczas wydarzeń 2014 roku i tutaj znalazło się kilku separatystów (jeszcze przestrzelili ten pamiątkowy krzyż), ale wsparcia od miejscowych oni nie otrzymali — zamiast tego ludzie sami ich przepędzili… Ukraińskie tradycje nie tylko zachowywały się u tych ludzi — oni sami uchronili ługańskie wsie przed zrusyfikowaniem i utratą tożsamości narodowej. Ozdobą spotkania był występ amatorskiego chóru „Barwinok” pod kierownictwem Ołeksija Zajcia, z którym Natalka zaprzyjaźniła się podczas swoich podróży po Ukrainie. Na zakończenie prezentacji gościom rozdano kawałki upieczonego według starodawnego przepisu korowaja z mąki żytniej — tak uczczono pamięć Ołeksija Doli. Prezentacja książki ukraińskiej dziennikarki Natalki Ficycz „Kult przodków. Nieturystyczne zwyczaje Ukrainy” (wydawnictwo „Folio”) odbyła się 8 grudnia w Kijowie, w Narodowym Muzeum Literatury. Wydarzenie rzeczywiście okazało się ciekawe — przede wszystkim dzięki bogatemu i unikalnemu materiałowi, zebranemu na terytorium Ukrainy, czasem w najbardziej oddalonych miejscach. Zespół folklorystyczny „Lłonok” Ołeksij Dola i Natalka Ficycz podczas zdjęć Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn