Strona · s. 5strona oryginału ↗
cywilizacja, naród, państwo, perspektywa globalna
Слово Просвіти, №50 за 2017 рік
powstała w określonym momencie historycznym i pewnego dnia zakończy swój byt historyczny; ale także ludzkość, planeta Ziemia i Wszechświat miały swój początek i kiedyś, w przyszłości, zbliżą się do swojego naturalnego finału, lecz to wcale nie oznacza, że musimy teraz „posypywać głowy popiołem” ani uogólniać tej idei do politycznego absurdu. Dziś w wymiarze globalnym nie ma żadnych widocznych oznak upadku państwa narodowego, przynajmniej w widocznej perspektywie historycznej. I tu dochodzimy wprost do drugiego argumentu, który wielu globalistów uważa za niemal oczywisty: interpretacji powstania Unii Europejskiej jako jakościowo nowej formy strukturyzacji systemu politycznego świata. To istotna kwestia i trzeba się nad nią zatrzymać dokładniej. Ci, którzy tak mówią, zapominają, że Unia Europejska i NATO zostały stworzone jako „centra siły” dla przeciwstawienia się politycznej, gospodarczej i wojskowej ekspansji ZSRR. Powstały one na terytorium okupowanym przez Anglosasów — zwycięzców w II wojnie światowej, czyli na terytorium już przez nich zintegrowanym. Oczywiście uwzględniano też korzyści z takiego zjednoczenia. Tym bardziej że państwa — założyciele Unii Europejskiej — nie zostały pozbawione niezależności politycznej; przeciwnie, w porównaniu z wcześniejszym poziomem okupacji lub półokupacji był to krok ku odbudowie suwerenności. Po rozpadzie Związku Radzieckiego zniknęła jedna z przyczyn istnienia takiego ponadpaństwowego zrzeszenia; właściwie od dezintegracji Unię Europejską uratowała pragmatyczna polityka Niemiec, które pod pozorem budowy wielkiego europejskiego ponadpaństwa starały się realizować własne interesy narodowe — po cichu odradzając „Deutschland” jako światowego hegemona. Wyraźnie to uświadamiają sobie rządzące elity świata anglosaskiego, które podejrzewają, że po obecnej, na wpół ukrytej ekspansji gospodarczej jutro koniecznie rozpocznie się otwarta ekspansja geopolityczna. Wyjście Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej jest przede wszystkim uwarunkowane tym czynnikiem, podobnie jak słynne wystąpienie Trumpa w Warszawie. Anglosasi z obawą obserwują wzmacnianie się Niemiec i już ostrożnie „snują pajęczynę” różnych regionalnych równowag, proponując Warszawie stanie się jednym z nich wobec Niemiec i Rosji; w istocie odradzają zasady westfalskie polityki międzynarodowej. Czy to oznacza, że Unia Europejska jest jednoznacznie skazana? Nie, oczywiście. Jestem przekonany, że Unia Europejska może przetrwać i z powodzeniem się rozwijać. Ale w tym celu musi zmienić strategię swojego rozwoju; przede wszystkim powinna rozwijać się nie jako ponadpaństwo, lecz jako związek niezależnych państw. Dla nas jest to szczególnie istotne, i nie tylko dlatego, że czynnik euroatlantycki pozwala mniej lub bardziej skutecznie odpierać moskiewską agresję, lecz dlatego, że jest on potencjalnym źródłem rewolucji technologicznej w Ukrainie, a także wielkim wspólnym rynkiem zbytu naszych towarów. W wymiarze wartości: orientując się na rozwiniętą wielonarodową Europę, dążymy do odrodzenia własnej swoistości i samodzielności.
Znaczenie państwa jako podmiotu międzynarodowego systemu politycznego
Jeśli przeniesiemy kąt obserwacji z wymiaru regionalnego na planetarny, to wyraźnie zobaczymy, że najbliższe dwa-trzy dziesięciolecia staną się czasem triumfu kilku nowych supermocarstw (ośrodków siły), przede wszystkim Chin, Indii, Brazylii, a dalej, w pewnej odległości, doganiają ich Iran i Turcja — jako przywódcy wojskowo-polityczni świata szyickiego i sunnickiego. To wyznacza jakościowo nowy paradygmat polityki międzynarodowej. Można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że w świecie gwałtownie wzrosną różne formy ekspansji, a w konsekwencji konflikty. W tej sytuacji znaczenie państwa jako formy ochrony interesów narodu radykalnie rośnie, staje się ono nadzwyczaj aktualne. Dlatego trwałość państwa narodowego jest ważna zarówno dla przetrwania wspólnoty w ogóle, jak i dla ochrony każdego jej obywatela z osobna. I nie jest to bynajmniej abstrakcyjny postulat — przypomnijmy na przykład o jednostronnej rezygnacji Ukrainy z takiego atrybutu „siły”, jak broń jądrowa — komu to przyniosło korzyść? Dziś wszystkim jest jasne, że rezygnacja z broni jądrowej bezpośrednio wpłynęła na osłabienie państwa ukraińskiego i zdjęła zabezpieczenia przed zewnętrzną agresją. Powiedzcie, jak ma odbierać przeciętny Ukrainiec, który musi teraz ginąć w okopach na froncie wschodnim, broniąc się przed moskiewskimi okupantami, głośne zaklinanie naszych zachodnich i wschodnich „partnerów”, że „po rozbrojeniu jądrowym Ukrainy świat stał się bezpieczniejszy!” Być może dla naszych wrogów tak — świat stał się bezpieczniejszy, ale nie dla nas. Do nas on zwrócił się swoim okrutnym i agresywnym obliczem. Czy bez silnego państwa narodowego zdołamy zwrócić Donbas i Krym, wytrzymać wojnę z Rosją? Pytanie retoryczne. Polityczna naiwność jest niebezpieczniejsza od wrogich gróźb, bo wobec tych ostatnich przynajmniej wiesz, z czym masz do czynienia, a pierwsza może wciągnąć w takie ostępy, takie otchłanie, z których nie wydostaniesz się. Mimo pouczających lekcji, jakich dostarczyło nam życie w ostatniej dekadzie, znaczna liczba Ukraińców wciąż naiwnie wierzy wszelkim doktrynerom: zewnętrznym i wewnętrznym. Weźmy na przykład popularnego w Ukrainie Francisa Fukuyamę z jego „końcem historii”. Właściwie czym ta doktryna — bo to oczywiście nie nauka, lecz właśnie doktryna polityczna — różni się od „budowy komunizmu”? Jeśli nie wchodzić w szczegóły, to jest to ta sama narracja o końcu historii. Albo weźmy koncepcję „Tysiącletniej Rzeszy” — czy zasadniczo nie jest to ten sam doktrynerstwo? Taka sobie grubo zaadaptowana chiliastyczna eschatologia o „Tysiącletnim Królestwie Chrystusowym” dostosowana do współczesnych potrzeb politycznych. I oto znów proponuje nam się wyrzec ukraińskiego odrodzenia i budować sieciowe wspólnoty w imię triumfu światowej cywilizacji?! Dobrze, dopuśćmy możliwość stworzenia jednego globalnego porządku politycznego (państwa światowego). Oczywiście wkraczamy tu na terytorium pewnej umowności, dopuszczalnej jedynie jako „eksperyment futurologiczny”, ale w kontekście naszej dyskusji, sądzę, jest on możliwy. Wyobraźcie sobie, że dzieje się cud — i wszystkie narody zgadzają się zjednoczyć w jedno państwo światowe. Dalej, logicznie,
...mają odbyć się wybory władzy ustawodawczej i wykonawczej. Wyobrażacie sobie, kto wtedy zostanie prezydentem? Wielki Żółty Przewodnik z sierpem i młotem na klapie marynarki? A może Wielki Kalif Ummy? Inaczej, biorąc pod uwagę dynamikę wzrostu populacji azjatyckiej, być nie może. I co wtedy, jak sądzicie, nowa, prawowita władza światowa zrobi z dzisiejszą globalistyczną warstwą przywódczą? Dobrze, poruszajmy się dalej w nurcie tej futurologicznej logiki: jeśli poprzednia forma jedności jest śmiertelnie nie do przyjęcia dla „dynamicznej przywódczej warstwy globalistycznej”, to jedynym sposobem stworzenia podobnego światowego systemu politycznego staje się totalna ekspansja świata euroatlantyckiego. I co wtedy: Trzecia wojna światowa? Jestem przekonany, że elity światowe wystarczająco zdrowego rozsądku, by znaleźć kompromisowe rozwiązania dotyczące ustanowienia nowego porządku światowego. Ludzkość będzie istnieć dalej, ale ci, którzy uwierzą w „gwarancje bezpieczeństwa starszych braci” i inne efemeryczne obietnice „silnych tego świata” i słabowolnie podzielą się z nimi własną suwerennością, pójdą „na deser” dla „wesołej uczty zwycięzców”. W rzeczywistości tendencje wzmacniania państwowości narodowej widać wszędzie, także w Europie. Przy okazji, grupa wiodących europejskich intelektualistów 7 października 2017 roku opublikowała Deklarację Paryską pod tytułem „Europa, w którą wierzymy” (https:// www.facebook.com/UHS.1988/ posts/1525612650839434), w której wezwała do stanięcia w obronie prawdziwej Europy — wspólnoty państw narodowych (§7). Także w niedawno przyjętej Wspólnej deklaracji Szczytu Partnerstwa Wschodniego (http:// www.eurointegration.com.ua/ articles/217/11/24/7074139/) w paragrafie 4 uczestnicy odnotowali „wagę wzmacniania stabilności państwowej, gospodarczej i społecznej w UE i państwach-partnerach”. Państwa narodowe budują nasi sąsiedzi: Węgry, Polska, Słowacja, Turcja, Rumunia. I mówią o tym otwarcie. Wszystkimi sposobami wzmacnia swoje państwo Rosja. Chińska Republika Ludowa planuje do 2050 roku stać się nowym światowym hegemonem jako praworządne zurbanizowane państwo narodowe (https://www.project-syndicate. org/commentary/china-19th- congress-development-blueprint- by-zhang-jun-2017-11). Wniosek: w widocznej perspektywie historycznej (50—100 lat) państwo narodowe pozostanie jedynym realnym podmiotem (aktorem) polityki międzynarodowej. Co do znaczenia różnych lokalnych cywilizacji w historii świata, to będą się nimi posługiwać przede wszystkim w literaturze doktrynalnej lub futurologicznej, rzadziej w eksperymentalnych badaniach historycznych i kulturoznawczych.
Partia kreolów i galicyjski separatyzm
Serhij Datsiuk konsekwentnie i zasadniczo formułuje przyczyny swojego odrzucenia tego, co ukraińskie: „W sensie terminologicznym idea narodowa zmusza do mówienia z pozycji tożsamości narodowej jako jedynej lub najważniejszej. Stąd złożona współczesna tożsamość najbardziej dynamicznych warstw społeczeństwa,
gdzie narodowość przestaje być najważniejsza, jest ignorowana”. W tym abstrakcyjnym opisie światowych tendencji, takim, jakim on je rozumie, z jakiegoś powodu pozostaje bez uwagi, na przykład japońskie, chińskie czy niemieckie „przewodnie dynamiczne warstwy”. Bo, powiedzmy, blisko setka japońskich korporacji ponadnarodowych ma centralne siedziby swoich ekonomicznych potworów w Tokio, a nie w Waszyngtonie czy Londynie. Ich właściciele nie myślą o utracie tożsamości narodowej, nawet mimo naiwnej wiary w to różnorodnych postmodernistycznych zwolenników neomarksistowskiej szkoły filozoficznej frankfurckiej. A cóż tu mówić, nawet część „przewodnich dynamicznych warstw” USA i Wielkiej Brytanii zbuntowała się i chce zaproponować alternatywną drogę globalnego rozwoju, w której jest miejsce dla narodowego. Jednym z głównych postulatów hybrydowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie stało się twierdzenie, że takiego narodu jak ukraiński nie ma i nigdy wcześniej nie istniał. Że to rzekomo spiskowy projekt austriackich politechnologów (w szczególności Franza Stadiona von Wartghausena), którym w XIX wieku udało się zaszczepić Rusinom-Galicjanom tę podstępną ideę, by przeciwstawić ich Polakom, którzy wtedy dominowali w Galicji — i oczywiście „russkim osvabodítielom”. Dlatego trzeba natychmiast odizolować Galicjan od reszty łatwowiernych małorosjan, by naprawić krzywdę historyczną i zjednoczyć sztucznie rozdzielony „wielki russkij narod”. Infiltracja ukraińskiej przestrzeni informacyjnej problemem „galicyjskiego separatyzmu” jest otwartą manipulacją masową świadomością, próbą ożywienia dawnych, zaszczepionych przez bolszewików, międzyregionalnych fobii. Działając według dawnej rzymskiej zasady kolonialnej: „Dziel i rządź!” Oczywiście, to wcześniej nie zadziałało, a tym bardziej nie zadziała. Lecz zachęcone taktycznymi sukcesami w zajęciu Krymu, części Donbasu oraz skutecznym wmieszaniem się w wybory prezydenckie w USA i Francji, rosyjskie służby specjalne radykalnie zintensyfikowały swoją działalność na Ukrainie. Obok otwartego terroru — zabójstw ukraińskich patriotów, wyskakują im jak królik z rękawa maga dziwaczne i zdawałoby się zapomniane „kaczki” — coś, jak sądzą prowokatorzy z Łubianki, „idzie w niepamięć”, a coś, patrz, może się zaczepi, i dalej z tych punktów oparcia można już będzie rozwijać ofensywę na ukraińską masową świadomość. Niestety, z różnych przyczyn niektórzy połykają te zgniłe przynęty „russkomirców”. Przykro, że Serhij Daciuk również aktywnie włączył się w dyskusję o separatyzmie Galicjan. Prawda, otwarcie przyznał, że mówiąc o „galicyjskich separatystach”, ma na myśli „wszystkich Ukraińców” — oczywiście chodzi o politycznie świadomą i aktywną część naszych obywateli. Nasuwa się naturalne pytanie: z kim i z czym mamy do czynienia w wymiarze społecznym? Bo poglądy polityczne jednostki w najogólniejszych zarysach zawsze odzwierciedlają grupę społeczną, do której ona należy. Jeśli spróbować zlokalizować tę „warunkową grupę społeczną”, do której należą autorzy podobnych tekstów, można by ją nazwać „partią kreolów”; części zrusyfikowanych przedstawicieli mniejszości narodowych na Ukrainie, którzy z różnych przyczyn próbują „samookreślić się” w przeciwstawieniu sobie narodowi ukraińskiemu. W różnych okresach historii ojczystej reprezentowali ich tacy działacze, jak Dmytro Tabacznyk, Wołodymyr Malinkowycz, Walentyn Małanczuk, Nikita Chruszczow, Łazar Kaganowicz, Lew Trocki i wielu innych… I tu ważne jest wyraźne przeprowadzenie linii demarkacyjnej między nimi a resztą przedstawicieli mniejszości narodowych na Ukrainie. Co więcej, podkreślić, że duża część z nich, w przeciwieństwie do wspomnianej „grupy kreolskiej”, wtopiła się w ukraiński ruch narodowy i w pełni podzieliła z nami swój los. Wymieńmy najbardziej znanych: pochodzący z kijowskiej polskiej arystokratycznej rodziny Wołodymyr Antonowycz stał się jednym z założycieli współczesnej ukraińskiej nauki historycznej; syn rosyjskiego ziemianina z Melitopola Dmytro Doncow nie tylko wstąpił do ruchu narodowego, lecz stał się jednym z jego czołowych ideologów (nacjonalizm integralny), metropolita Andrzej Szeptycki, pochodzący z polskiej rodziny szlacheckiej, hrabia, stanął na czele Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, Mykoła Chwylowy — czyli Mykoła Hryhorowycz Fitiliow — stał się wybitnym ukraińskim pisarzem, autorem epokowego hasła „Precz od Moskwy”… Wspólne dla pierwszych i drugich jest to, że pochodzą z nieukraińskiego materiału etnicznego, lecz jedni stali się zaciekłymi wrogami Ukraińców, a drudzy wtopili się w nasz naród i stali się jego nierozłączną częścią. I tu pan Daciuk S. ma rację: w tym przypadku „narodowość” to kwestia indywidualnego wyboru. Co do tezy o niejawnym konsensusie między oligarchami a Galicjanami: „jednym władza, a drugim formalna ukrainizacja”, to oczywiste, że jest to otwarta spekulacja, próba postawienia problemu na głowie, zmieniając go nie do poznania. Tak, ukraińscy patrioci rzeczywiście ostrożnie podchodzą do wezwań do rozpoczęcia rewolucji przeciwko obecnej władzy w czasie wojny z Federacją Rosyjską. Ignorować zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego, aż po możliwą utratę niepodległości, mogą jedynie osoby całkowicie nieodpowiedzialne. A to, że rosyjski agresor dysponuje realnymi narzędziami, by wtrącić się w wewnątrzukraiński proces polityczny, sądzę, jest znane wszystkim. Do tego nie trzeba daleko szukać, wystarczy tylko uważniej przyjrzeć się części sił politycznych w Radzie Najwyższej Ukrainy. Nie sądzę, by Serhij Daciuk osobiście był zadowolony, gdyby jutro w Kijowie zamiast domorosłych glitajów rządziły marionetki rosyjskich oligarchów. Do wszystkiego powiedzianego trzeba dodać, że ukraińscy patrioci wcale nie zamierzają siedzieć założywszy ręce. Zwłaszcza o konieczności deoligarchizacji ukraińskiego społeczeństwa pisze się dużo, także przez rdzennych Galicjan. Sprawa wymaga drobiazgu: stworzenia masowej ideowej narodowo-demokratycznej partii (lub ruchu) jako skutecznego narzędzia realizacji życiowych interesów narodu ukraińskiego.
1 W tym przypadku szczątkowe (od łacińskiego: rudimentum) interpretuje się jako zjawisko, które znajduje się w stanie zarodkowym.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
