Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №50 за 2019 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 50 (1050), 12—18 grudnia 2019 Słyszycie?! Za język!

którego 29 listopada zabito za język ukraiński. W Bachmucie w dzień zimowy człowieka zabito przez język. Dwóch wyrostków trenowało okrutnie, złośliwie i zuchwale na ciele tego mężczyzny, który rozłościł dzikie stworzenia. I toksykoza nienawiści przebiła się jak czyraczność. I wszystko za to, że uronił tych kilka ukraińskich słów. Kim jesteś, rodaku, przyjacielu, bracie? Ciebie w domu ukrzyżowano na naszych przestraszonych oczach. Wszystkich ogarnął wstrętny strach. Co się z nami dzieje, panowie? Zabijają — słyszycie? — za język. Powiecie, że to nie pierwszy raz, ocierając fałszywą wilgoć. Lecz nie zwilżajcie rękawa, a działajcie, niech was diabli wezmą! A żeby nie siało się zło, palcie wściekle w czoło wszystkim niegodziwcom, szumowinom. Inaczej ukraińskim ludziom nie będzie miejsca, doprawdy, na naszej, nie swojej ziemi. Ani mnie. Ani tobie... Wasyl KLICZAK, 7 grudnia 2019. W Bachmucie w obwodzie donieckim pożegnano aktywistę i wolontariusza Artema MIROSZNYCZENKĘ, MISJA „PROŚWITY”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zabili za język, za tożsamość

8 grudnia pochowano naszego towarzysza z Bachmutu w obwodzie donieckim, ARTEMA MIROSZNYCZENKĘ (09.05.1983—05.12.2019). Zaledwie 36 lat ziemskiej drogi. Zabiło go dwóch łajdaków o nazwiskach Mykoła Barabasz, 16 lat, i Ołeksandr Baryszok, 17 lat. Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor Ukraina to nie tylko kraj, w którym się urodziłem i mieszkam. Ukraina — to moja MATKA. Artem Mirosznyczenko, (22 października 2019, wpis na FB) Mykoła Barabasz, z rodziny zastępczej, student kolegium pedagogicznego (prawdopodobnie kierunek wychowanie fizyczne), sportowiec (jak widzimy, „bez zasad”), na rozprawie 3 grudnia 2019 roku oświadczył, że nie rozumie języka ukraińskiego i zażądał mówienia w języku rosyjskim (nawiasem mówiąc, pozwala mu na to nasza „wspaniała” ustawa językowa 5670d, art. 14). Adwokat Olha Wałentyniwna Kołomijec na uwagę aktywistów, że w sądzie przynajmniej ona powinna posługiwać się językiem państwowym, ostro odpowiedziała — „w naszym regionie wszyscy mówią po rosyjsku!” https://tyzhden.ua/Society/238284?fbclid=IwAR1jPWlgstMr03xwsU64fHcXZLmhKw2pLWWFklBiW4TbeuQ6TfCQYFSYkX4. W rezultacie aktywistów, na żądanie adwokata, usunięto z sali sądowej i, jak słusznie przypuszcza kierownik donieckiej organizacji WS „Swoboda” Marija Czaszka, „razem gawariły na poniatnom jazykie” (https://www.facebook.com/m.sonyachna). Środek zapobiegawczy dla łajdaka — areszt domowy. Taką decyzję podjął sędzia miejskiego sądu rejonowego Ołeksandr Lubczyk. Ołeksandr Baryszok, niedawno skreślony z listy studentów liceum rolniczego, gdzie uczył się na traktorzystę, z niepełnej rodziny matki-inwalidki trzeciej grupy, spędzi 2 miesiące w areszcie śledczym, bez prawa wpłacenia kaucji. Taką decyzję Artemiwskiego miejskiego sądu rejonowego z 7 grudnia 2019 roku podjęła sędzia Olha Konopłenko. Był już sądzony za rozbój. Wyrokiem z 21 listopada tego roku O. Baryszokowi zasądzono 5 lat więzienia z 1 rokiem okresu próbnego. Pytanie: co robił ten łajdak na wolności??? Szukał nowej ofiary? Znalazł. Najlepszą ofiarę. W liceum opisują go jako „chłopaka o nieadekwatnym zachowaniu”. Umiejętności językowe, jak widać z jego wypowiedzi w sądzie, są nieobecne: ledwo wiąże słowa po rosyjsku… Przypominają sobie, że w wypracowaniu z języka ukraińskiego „Kim chcę zostać”, napisał, że chce być killerem. Tę drogę do bycia killerem torował sobie bezbłędnie: miał ważną przepustkę na terytorium niekontrolowane i stale tam jeździł (tak zwane ORDŁO). Zameldowany jest w Jasyruwatej. Matka podejrzanego na rozprawie wspomniała, że w dniu napadu syn z kolegą przyszli do nich do domu, ręce mieli we krwi, a znajomy Ołeksandra (czyli M. Barabasz?) proponował wrócić i dobić kogoś (zob. https://freeradio.com.ua/drugomu-figuranti-spravi-pro-pobittja-aktivista-miroshnichenka-obrali-zapobizhnij-zahid/). Zatem ci łajdacy urodzili się już w niepodległej Ukrainie w 2003 i 2002 roku. Uczyli się w państwowych szkołach, prawdopodobnie z wrogim językiem wykładowym. Żyli praktycznie w strefie wojny i już całkowicie uformowali się, nie bez wpływu naszego okupowanego środowiska informacyjnego, na zabójców Ukraińców — ludzi o diametralnie przeciwnym światopoglądzie i wartościach. I to właśnie JĘZYK po raz kolejny zdetonował, stał się identyfikatorem swój — obcy i spowodował zwierzęcą bójkę oraz morderstwo. Natomiast w tym samym pasie przyfrontowym mieszkał i tworzył Artem Mirosznyczenko. Artem, jak wiadomo, tego strasznego wieczoru 29 listopada o godzinie 21 wracał z festiwalu filmów dokumentalnych o współczesnej wojnie. Oglądał film o wysokości „Waler”, gdzie mowa o wydarzeniach pod Debalcewem. Oglądał ze łzami w oczach, wspominając dni i noce w bachmuckim szpitalu... I oto na jego drodze, już całkiem blisko domu, stanęło dwóch podpitych chłopaków. „Czego ty tu chodzisz?” — zapytali przypadkowego przechodnia. Ten coś odpowiedział i przyspieszył kroku. „A na normalnym języku ty nie możesz? My na tym nie rozumiemy!” — usłyszał. Te urywki dialogu przypadkowo wiatr przyniósł do człowieka, który przechodził w tym czasie po drugiej stronie drogi. Już po nagłośnieniu sprawy w prasie zadzwoniła i opowiedziała tę historię, bo przypuszczała, że dotyczy sprawy Artema: zgadzało się miejsce i czas. Zresztą nie ma co wątpić — Artem rzeczywiście mógł odpowiedzieć wyłącznie po ukraińsku. Świadczyć w sądzie i w ogóle zwracać się do organów ścigania człowiek nie ma zamiaru, przy rozmowie z dziennikarzem poprosił o zachowanie anonimowości”. (zob. https://tyzhden.ua/Society/238284?fbclid=IwAR1jPWlgstMr03xwsU64fHcXZLmhKw2pLWWFklBiW4TbeuQ6TfCQYFSYkX4; https://zmina.info/news/pomer-aktyvist-miroshnychenko-na-yakogo-napaly-u-bahmuti/). Zakończenie na str. 3 W 2020 ROKU MYKOŁA TOMENKO: PROJEKTY ŻYCIA NASTIA DANYŁENKO O POWSTANIU NORILSKIM

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dekolonizacja jako potrzeba mentalno-polityczna

Redakcja słownika oksfordzkiego wybrała słowo roku 2019. To nawet nie słowo, a wyrażenie: „klimatyczna sytuacja nadzwyczajna” (climate emergency). Jest to sytuacja, w której potrzebne są pilne działania w celu ograniczenia lub powstrzymania zmian klimatu oraz zapobiegania potencjalnie nieodwracalnym szkodom w środowisku naturalnym — takie wyjaśnienie podają autorzy słownika. Uczestnicy sesji Rady Głównej Towarzystwa „Proświta” po zakończeniu pracy. Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący partii „Patriot”. Ukraina już nie od pierwszego stulecia znajduje się w nadzwyczajnej sytuacji mentalno-politycznej kolonizacji ze strony Moskowii — księstwa, carstwa, imperium, neoimperium. I właśnie teraz musimy podjąć pilne działania w celu radykalnego zmniejszenia oraz zapobiegania w przyszłości „potencjalnie nieodwracalnym szkodom” dla ukraińskiego społeczeństwa, dla wszystkich środowisk życia w państwie, które wciąż zadaje odwieczny wróg Ukrainy — polityczny reżim Kremla. Ukraina przez długi czas wywalczała Wolność i Godność, walczyła o odrodzenie Państwa. Lecz nawet zdobywszy Wolność i Niepodległość w 1991 roku, jeszcze przez dziesięciolecia pozostawała związana mentalno-historyczną „pępowiną” z imperialnym łonem. I dopiero w 2004 roku Majdan Wolności dał Ukraińcom poczucie niezależności od metropolii. Zgadzam się z tezą, wyrażoną w trakcie niedawnych dyskusji politycznych, że dopiero od 2004 roku Moskwa de facto przestała być stolicą Ukrainy. A rok 2014 wreszcie postawił kropkę nad kwestią rzekomej niższości Ukraińców — Majdan Godności udowodnił światu unikalność naszego narodu oraz priorytet wartości odmiennych od założeń „myżebratiw”, gotowość do poświęcenia życia dla perspektywy społeczeństwa i państwa. Dość długo mieliśmy poważne problemy z narodową samoidentyfikacją. Na tym etapie historycznym one nie zniknęły, jednak możemy stwierdzić potężny ruch w stronę formowania społeczeństwa obywatelskiego i narodu politycznego. Właśnie te czynniki stają się ważne w naszym życiu i właśnie one wywołują ataki szalonej dyplomatyczno-politycznej i fizyczno-zbrojnej histerii ze strony Moskowii. Przejawem tej histerii jest nawet niedawny zwrot zagarniętych w zeszłym roku okrętów Marynarki Wojennej Ukrainy, które putinowcy oddali rozgrabione i zdewastowane. Te dzikie konwulsje rządzącego reżimu Kremla jeszcze raz potwierdzają tezę o tym, że jedność ukraińskiego społeczeństwa oraz opór, który stawia państwo, są decydującymi czynnikami w pokonaniu agresora i przyszłego zwycięstwa. Nam dzisiaj warto doprowadzić do nieodwracalności proces historycznej prywatyzacji, jeśli tak można nazwać działanie odnowienia wszystkich etapów ukraińskiej państwowości jako historii właśnie narodu ukraińskiego. Przez długi czas nie mogliśmy odejść od narzuconego dyskursu postrzegania wewnętrznych procesów rozwoju narodu ukraińskiego jako części historii innych państw i imperiów. I to przez cały czas zbijało „celownik” naszych uczonych, aktywistów społecznych, a i społeczeństwa ogółem w ocenie przeszłości i postrzeganiu tych wydarzeń jako własnej historii. Bez wątpienia warto doskonalić ustawodawstwo w tym kierunku. W szczególności uchwalić ustawę o dekolonizacji. Bo kolonialne pęta wciąż jeszcze ciążą na barkach narodu, nie pozwalając ich w pełni wyprostować. Jednym z przejawów kolonializmu jest postrzeganie przez Ukraińców władzy jako obcej. Dlatego przez wszystkie lata niepodległości (pomimo sprawiedliwych pretensji do każdej kadencji władzy) obserwujemy jej nieakceptację, a nawet odrzucenie. Problem leży tu w dwóch płaszczyznach. O pierwszej — nieakceptacji przez społeczeństwo — mówiliśmy. Druga zaś polega na tym, że i sama władza przez cały ten czas nie dołożyła starań, aby kojarzyć się jako swoja, bliska, taka, w której naród pokłada nadzieje i oczekiwania. Jednym z głównych zadań władzy jest stworzenie motywacyjnych warunków dla społeczeństwa, każdej wspólnoty i obywatela. Gdyby tak stawiano sprawę na początku kadencji kolejnej władzy, to i wynik byłby jednoznacznie ze znakiem „+” oraz miałby wysoką efektywność. Oczywiste jest, że hasłem władzy, bez względu na partie i nazwiska, powinno stać się takie: „Sukcesywni ludzie — sukcesywne środowiska życia wspólnot — sukcesywne państwo”. Wtedy priorytety wartości odpowiadałyby wymogom czasu, a interakcja w płaszczyznach „społeczeństwo-władza” i „władza-społeczeństwo” nabrałaby synergiczności i skuteczności. Mamy teraz nadzwyczajną szansę pozbyć się ostatnich pęt kolonializmu i szybko stać się nowoczesnym państwem europejskim. Ale czasu na to ostateczne oderwanie od byłej metropolii, swoisty kosmiczny portal, który otwiera się w decydujących godzinach historii, nie mamy zbyt wiele. Trzeba się spieszyć, aby nie stracić szansy, której może już nie być w tym stuleciu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Misja „Proświty” w 2020 roku

W Kijowie, w Domu Pisarzy NSPU, 10 grudnia odbyła się sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W porządku obrad jedno najważniejsze pytanie: „O działalności i zadaniach organizacji społecznej WUT „Proświta” na przyszły rok”. W pracach sesji wzięli udział członkowie Rady Głównej, przewodniczący obwodowych i miejskich oddziałów Towarzystwa, przedstawiciele ukraińskiej inteligencji. — Misją „Proświty”, która już od 151 lat służy wiarą i prawdą swojemu narodowi — powiedział, otwierając sesję, zastępca przewodniczącego Towarzystwa, akademik NAPN Ukrainy Heorhij Filipczuk — i nadal pozostanie wychowanie duchowej siły ukraińskiego narodu, zdolnego obronić własną wolność i suwerenność Ukrainy, tworzyć wartości kultury narodowej, bronić ludzkiej, narodowej i państwowej godności, utwierdzając w tym celu we wszystkich sferach życia ideę narodową jako podstawę postępu państwa ukraińskiego. Główne zadania na przyszły 2020 rok, mówili uczestnicy, są uwarunkowane wyzwaniami i zagrożeniami, które stanęły przed Ukrainą: militarna agresja Rosji, aktywizacja wewnętrznych antynarodowych sił, trudna sytuacja społeczno-ekonomiczna i demograficzna, negatywny wpływ oligarchatu we wszystkich sferach działalności społeczeństwa. Stąd konieczność konsolidacji sił narodowo-patriotycznych w interesie narodu ukraińskiego w imię najważniejszego — zachowania i wzmocnienia najwyższej wartości — ukraińskiej państwowości. (Pełne sprawozdanie z sesji Rady Głównej, a także przyjęte dokumenty czytajcie w następnym numerze „SP”). Wołodymyr KARACENCEW Raj — prawdopodobnie z awestyjskiego „ray” — „dostatek, szczęście”, w staroindyjskim „rayis” — „posiadanie”. W językach greckim i łacińskim — „paradisus” — z staroirańskiego — „ogród, ogrodzone miejsce” (stąd w większości języków romańsko-germańskich). W wyobrażeniach chrześcijan — miejsce wiecznego błogosławieństwa, „którego oko nie widziało i na myśl człowiekowi nie przyszło” (z listu ap. Pawła (I Kor. 2:9), przygotowane duszom sprawiedliwych w przyszłym życiu, nieziemskim. W mitologii greckiej i innych mowa była o pojęciu synonimicznym do raju — „złotym wieku”. Żywotność idei budowy społeczeństwa „świetlanej przyszłości” świadczy o istnieniu archetypu „złotego wieku”, do którego człowiek dąży. Chrześcijanie zaś pokładają nadzieję w powrocie do świata światła, jedności ze Stwórcą. O raju wiadomo z Pisma Świętego. Raj jako ogród — Eden. Jako symbol szczęśliwego życia. Dante przedstawił Raj w swojej „Boskiej komedii”. Dzieło Dantego jest nie tylko wybitnym zabytkiem cywilizacji średniowiecznej. Dante — nasz współczesny. Propaguje on i dziś ideały Pokoju, Sprawiedliwości, Miłości, Wolności, Godności, które przeciwstawiają się merkantylnej istocie władz politycznych. John Milton już opisał „Raj utracony”. Upadek w grzech — to swego rodzaju ogniwo ewolucji człowieka. Przez przekroczenie Bożych nakazów człowiek z hańbą opuścił komfort rajskiego łona, zmuszony był zaadaptować się do nowych warunków: chłodu, głodu, strachu, wyobcowania. Stracił poczucie harmonii, bezpieczeństwa. W rezultacie nieposłuszeństwa otrzymał skończoność swojego bytu. Bezwład wobec nieuchronnej śmierci. Otrzymał wolność?.. Możliwe, że Stwórca miał inne zamiary co do ewolucji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Słownik epoki. Raj

Wszak, zważywszy na wszechobecność Stwórcy, nie mógł On przecież nie wiedzieć o kusicielu na swoich terenach... A owa podstępna hybrydowa kreatura w postaci węża zdołała jednak skusić Ewę. Nie oparła się. Dokonała niewłaściwego wyboru. Swoją drogą, historia z przekroczeniem powtarzała się niezliczoną ilość razy. I powtarza się. A czy nie mógł być właśnie taki zamysł?.. Właściwie ilustracją zamysłu jest taki paradoksalny czy też nielogiczny z punktu widzenia wierzącego wiersz w modlitwie „Ojcze nasz”: „nie wódź nas na pokuszenie...” Papież Franciszek zaproponował nawet skorygowaną wersję tego wiersza: „nie pozwól nam ulec pokusie”. Poznanie dobra i zła — to poznanie tajemnicy naszego bytu. Pogłębieniu poznania służy wybór. Wolny i świadomy. Wysiłek? Zatem potrzebna jest siła. Wiary i woli. Skąd one u Ewy? Pytanie nie w tym, że jest ona „słabej” płci. Pierwszy człowiek nie przeszedł odpowiedniego hartowania, utracił raj jeszcze niedojrzały, surowy. A stąd i plemię kainowe, i nasze moralne bękarctwo. I poszukiwania sensów oraz dróg „świetlanej przyszłości”. Miejsca pod słońcem. Iluzje i utopie? Urbanistyczna utopia „Miasto Słońca” Tommaso Campanelli. Składowa część komunistycznej ideologii. I raj jako miasto — „Niebiańska Jerozolima”. „Przybytek Boga z ludźmi”... Coś przeciwnego Babilonowi. Wszakże Babilon triumfuje. Po nieudanych eksperymentach społecznych z globalnym komunizmem Babilon obecnie stanowi globalne zsekularyzowane społeczeństwo hedonizmu i konsumpcjonizmu. W „Legendzie o Wielkim Inkwizytorze” F. Dostojewski ciekawie przemyślał perspektywę stworzenia „wspólnego ludzkiego mrowiska”: „Zmusimy ich do pracy, ale w wolnym od pracy czasie urządzimy im życie jak dziecięcą grę... Pozwolimy im na grzech, są słabi i bezsilni... Damy im ciche i pokorne szczęście, szczęście słabosilnych istot, jakimi zostali stworzeni...” Proroczo. Podświadome impulsy, którymi kierują się masy, mają najdawniejsze pochodzenie. Właściwie z czasów nieszczęsnych przygód Adama i Ewy w edemskich krzakach. Chodzi o złośliwe impulsy, prowokowane przez „archetyp Cienia”, według definicji Carla Junga. Destrukcyjną energię, którą wnętrze człowieka wyrzuca na zewnątrz w sytuacjach kryzysowych. Większość ludzi nie uświadamia sobie motywacji swoich czynów. Tym bardziej podczas długotrwałych wstrząsów społecznych i wojennych. Czyli, odpowiedni czas na zaciemnianie, dyskredytację symboli, na których trzymają się duchowe szkielety psychospołecznych struktur. Widocznie dlatego silniej wibruje w głębi duszy temat utraconego raju. W szkicu o Leninie Maksym Gorki opisał wrażenia z „wyników” zjazdu chłopskiej biedoty w Piotrogrodzie w 1919 roku: ...„wszystkie wanny Pałacu Zimowego Romanowów, wszystkie sèvreskie, saskie i wschodnie porcelanowe wazy były wypełnione nieczystościami...” „setki razy obserwowałem tę ciemną mściwą namiętność ... znieważyć piękno”. Społeczną degradację jaskrawo nakreślił także Michaił Bułhakow w „Psim sercu”. Trzy kropki? P.S. Dość żałobnie wyszło... Mam nadzieję, że młode cyfrowe pokolenie zdobędzie się na nową społeczną paradygmatykę, bardziej synonimiczną z symbolicznym radosnym pojęciem „raj”... I nie wszyscy udadzą się w wyraj (ten sam raj). A odnajdą go tutaj. Ponieważ w słowie Ukraina słowem źródłowym jest raj. Więc wierzy się: wszystko będzie Ukrainą! Szanujmy się!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przejść na naszą stronę – i przerazicie się tego, jak bardzo jesteśmy żywotni.) Ta krew woła o pomstę do nieba (każda niewinnie przelana krew woła o pomstę do nieba). Ta twarz musi teraz być wszędzie – na plakatach i znaczkach, koszulkach i naklejkach, rozpoznawalna dla każdego. Jako stałe przypomnienie nam wszystkim: ten człowiek zginął za to, żeby Ukraińcy wreszcie przestali BAĆ SIĘ swojego języka. A do tego bać się muszą ci, którzy są gotowi za niego nas zabijać. I dlatego – tak, Państwo Ukraińskie w tym procesie jest zobowiązane, w interesie własnego przetrwania, pokazowo uderzyć pięścią, demonstrując na swoim terytorium Siłę Prawa – żeby każdy potomek strażników, którego trzęsie na dźwięk niedobitego przez jego „dziadów” języka, sto razy ugryzł się w język, zanim cokolwiek przeciwko niemu piśnie. A media wszystkich szczebli powinny jak najszerzej relacjonować przebieg procesu sądowego – i społeczno-kulturowy profil zabójców, i ich background do czwartego pokolenia, tata-mama-dziadek-babcia, szkoła-nauczyciele, co oglądali, jakiej muzyki słuchali – uwagi społecznej musi tu być nie mniej niż w przypadku charkowskiego procesu Zajcewej: innego sposobu, by kiedykolwiek oczyścić się z zadawnionej zarazy, nie ma, kraj musi jasno widzieć, czym jest karmiona jego śmierć. Bo inaczej jutro-pojutrze (w przeliczeniu na lata, nie na dziesięciolecia!) oni zabiją WAS WSZYSTKICH – z „przewodnikami tolerancji”, szczerymi adeptami „jakiej różnicy” oraz całą swoją agenturą i wykonawcami włącznie. Spróbujcie to zrozumieć, póki jeszcze nie jest za późno. Facebook

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«Ta krew woła do nieba»

Oksana ZABUZKO, pisarka, działaczka społeczna Oto nadszedł „moment prawdy” — historyczny. Przełomowy. Kiedy za język ukraiński zabijano w ORDLO (i prawdopodobnie nadal zabijają), te ofiary nie miały jeszcze dla nas ani imion, ani twarzy. Można było zmieścić je w ogólnej rubryce „proukraińscy” — i tym zasłonić się przed oczywistym faktem (którego nasz przeciwnik, nawiasem mówiąc, nie ukrywa): tak, w ostatecznym rozrachunku to „wojna o język” — o obraz świata. Moskwa walczy o to, żeby nie stało się ukraińskiego. A najpewniejszym sposobem na to jest zabicie nosicieli. (Właśnie tak zrobili w 1933 roku — i liczba nosicieli języka ukraińskiego od razu zmniejszyła się o miliony). I po 1933 roku ta wojna nigdy — NIGDY! — nie ustawała. I każdy ukraińskojęzyczny choć raz w życiu zetknął się z tą zawodową, „gatunkową” agresją zabójców — wobec NIEDOBITEJ ofiary. To mógł być niespodziewany wybuch wściekłości nieznajomego, który z nienawiścią cię przedrzeźnia, albo (jeśli przesuwać się na wschód od Winnicy) nękanie w dziecięcym kolektywie, „podładowanym” przez dorosłych, czy piętnowanie „wiejskością” (która wywodzi się z tego samego Hołodomoru: kiedy uciekinierów do miasta przed rozkułaczeniem można było nawet wydać NKWD — i każdy potomek ocalałych, nawet w trzecim pokoleniu, odruchowo się boi: nie, nie, ja nie z wioski, co wy!..), mogły być — i są! — dziesiątki rodzajów codziennej „niezauważalnej” dyskryminacji, od administracyjnej po kulturową, której my już nawet za agresję nie uważamy, przywykliśmy… Każdy z nas może powiedzieć o sobie: „Artem Mirosznyczenko — to ja”. Każdego ukraińskojęzycznego choć trochę w życiu „bito za język” — w różnych formach, z różnym stopniem dotkliwości, choć mało kogo już fizycznie (dzięki Niepodległości!)… I nigdy, ANI RAZU nikogo za to nie ukarano. (Nawet tego milicjanta z trasy odeskiej, który krzyczał na nagraniu do kierowcy: „Ty mi tu w swoim cielęcym języku nie mów!” — przecież nie zwolniono go bez dalszego prawa do pełnienia służby państwowej?..) Artem Mirosznyczenko patrzy w oczy nam wszystkim. Przed tym spojrzeniem już się nie zasłonisz, nie schowasz. I nie odgonisz się (choć próby, nie wątpię, będą!) — że niby „ach, to po prostu chuliganeria”, i gdzie wasi świadkowie, że to „za język”? My wszyscy jesteśmy świadkami — wszyscy, ilu nas jest, miliony ukraińskojęzycznych. (Spróbujcie prze- Zakończenie. Początek na str. 1 Po dwóch godzinach nieprzytomnego znalazła go miejscowa sprzedawczyni. Poinformowała bliskich. W miejscowej traumatologii przeprowadzono ciężką operację na przestrzelonej czaszce. Sześć dni śpiączki. 5 grudnia wojna Artema zakończyła się śmiercią… Policja w Bachmucie zatrzymała napastników następnego dnia, 30 listopada. Pełniący obowiązki naczelnika policji w Bachmucie Jarosław Meżenyj na pilnym briefingu oświadczył: „Dwaj mieszkańcy miasta Bachmut: jeden ma 16, drugi 17 lat, ten drugi był wcześniej sądzony za rozbój. Dogonili go, jeden z nich zaczął bić ręką i nogą po głowie i tułowiu, już gdy leżał na ziemi. Potem spróbował go przeciągnąć i wyrzucić na pobocze. Już nieprzytomnego jeszcze raz rzucili głową o płytkę chodnikową. W sprawie drugiej osoby jeszcze trwa śledztwo, a napastnikowi zarzucono artykuł „Umyślne ciężkie uszkodzenie ciała”, ale mimo naszej prośby o przedłużenie aresztu możliwy jest inny wariant, bo jest niepełnoletni i wcześniej nie był pociągany do odpowiedzialności karnej”. Jak już wiadomo dzisiaj, „umyślne ciężkie uszkodzenie ciała” przekwalifikowano na takie, „które spowodowało śmierć”, czyli kara od 7 do 10 lat. Kim był ten nieznany dotąd całej Ukrainie Wojownik i Rycerz ukraińskiego zaplecza w przyfrontowym pasie naszej ziemi ARTEM MIROSZNYCZENKO? Od początku wojny cała rodzina Artema przeszła na ukraiński język komunikacji i włączyła się do ruchu wolontariackiego: Artem splatał siatki maskujące, budował umocnienia, pomagał wojskowym w szpitalu (mówią, że przebrał tony ziemniaków…), opiekował się porzuconymi zwierzętami, był aktywnym uczestnikiem wszystkich patriotycznych wydarzeń, w szczególności naszego nacjonalistycznego Marszu UPA (zob. FB z 13 października: Marija Czaszka razem z Andrijem Staruchem i 46 innymi osobami. 14 października o godzinie 13:00 Marsz UPA „Ochrońmy ukraińską ziemię!” Będę! Spotkamy się, jak zawsze! m. Kijów, przy pomniku Tarasa Szewczenki — https://www.facebook.com/events/380259106255977/ #Marsz_UPA #Ochrońmy_ukraińską_ziemię #Nie_dla_kapitulacji #NasiBohaterowie #UPA #Bandera #Szuchewycz #Pokrowa #WOSwoboda). Jak wspomina jego brat Serhij, „my z Artemem od samego początku wojny pomagaliśmy ukraińskiej armii. Kiedy miasto było okupowane

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Zabili za język, za tożsamość», s. 1

Zabity za język, za tożsamość

nie, pomagali wojskowym informacjami o wrogu, a nocami zrywali flagi z budynków „drl” i zamalowywali drzewa na niebiesko-żółte kolory, żeby wszyscy widzieli, że w Bachmucie nie zabili Ukrainy i ludziom było łatwiej czekać na wyzwolenie ˂…˃. Artem rozmawia tylko po ukraińsku, tak jak ja, i nawet jego ostatni post jest o języku ukraińskim” (https://www.unian.ua/incidents/10776326-na-donbasi-zhorstoko-pobili-volontera.html). Maria Czaszka, moja siostra, kierownik donieckiej „Swobody”, mówi: „Artem jest bardzo pryncypialny w kwestii języka. I rzeczywiście zawsze rozmawia po ukraińsku, choć na Donbasie bardzo często ostatnio słyszymy przy tym, że niedługo my was, „banderowców”, tutaj podusimy... „Oni” dobrze rozumieją, że nasz język to broń (FB, 4 grudnia o 10:33). W dniu pogrzebu najdroższe dla nas słowa bliskich Artema, przede wszystkim ojca: „On bardzo chciał żyć, bardzo walczył o swoje miasto, żeby w mieście było ładnie, a nie niebezpiecznie. Żeby chodniki były dobre, żeby światło świeciło, żeby nie tłukli latarni. On pomagał wojskowym. On cały czas był w pracy, ale my niedocenialiśmy tego. On bardzo kochał zwierzęta, ratował je. U nas zachorowała kotka i on nawet wziął kredyt, żeby ją wyleczyć. On nawet much nie zabijał, a wypuszczał je przez okno” (ojciec Mykoła Mirosznyczenko). Bratowa, pani Kateryna Mirosznyczenko, nazywa Artema najdobrzejszym ze wszystkich ludzi, których znała: „On pomagał dosłownie wszystkim: kotka wyciągnąć, w szpitalu pomóc, w sprawach domowych. Są aktywiści, którzy coś udowadniają, a on nikomu niczego agresywnie nie narzucał. Został pobity za nic, bo po prostu się zachciało” (https://freeradio.com.ua/v-bahmuti-poproshhalis-z-aktivistom-artemom-miroshnichenkom-fotoreportazh/). Artem był pełnym życia i bardzo jasnym człowiekiem ze wszystkimi radościami naszych dni powszednich: od wyczekiwanego wyjścia na grzyby, zachwytu przyrodą, delektowania się kawą, opieki nad uroczymi kotkami — po przejaw swojego ukrainocentrycznego światopoglądu z wymowną i sarkastyczną krytyką obecnego preZEdenta, o czym świadczy udostępniony wpis z pianinem od Serhija Zahrabajły (FB, 20 listopada o 18:49): To było jakoś nielogiczne — Bruk, barykady, opony… I delikatna muzyka odwieczna, Co nad Majdanem cicho płynie. Ten pianista czy pianistka W grze nie dopuszczali fałszu, Do walki wstawało miasto, Pod ukraińskie hymn i marsze. Kiedy zaś nastały dni tragiczne, Które wspominając do dziś płaczemy, Żegnaliśmy się z chłopcami na wieki, Pod wykonanie „Płyne kacza”. To pianino niebiesko-żółte Przemalowano na zielone. Na nim gra teraz Wołka Wszystko, co zagrać może członkiem. 21 listopada Artem gratulował nam wszystkim Dnia Godności i Wolności: 21 listopada o 08:38 „Przyjaciele. Towarzysze broni. Wszystkich z Dniem Godności i Wolności! Razem jesteśmy siłą. Walka trwa”. Tak, państwo! Walka musi trwać już bez Artema. Ale bardzo ostra, ofensywna walka-odwet za Artema przede wszystkim. Walka między Ukrainą a Moskowią. Walka między Dobrem a Złem. Walka między Godnością a niewolnictwem. Jednak ostatnim błyskiem jego patriotycznych uczuć stał się ostatni wpis na FB o nim, o Języku Ukraińskim, za który Go właśnie zakatowali: „JĘZYK UKRAIŃSKI w 1934 roku na konkursie piękności języków w Paryżu został uznany za najlepszy, najbardziej melodyjny i najbogatszy język świata i zajął drugie miejsce po włoskim. W 2012 roku wpisany do Księgi rekordów Guinnessa i odtąd na PIERWSZYM miejscu, ustanawiając rekord pod względem czasu trwania muzycznego telemaratonu pieśni narodowej. Tylko ukraińskie kompozycje brzmiały bez przerwy na reklamę na żywo przez 110 godzin. Poprzedni taki rekord został ustanowiony przez Włochy w 2010 roku w mieście Pesaro — 103 godziny 9 minut 26 sekund. UKRAIŃCY — to śpiewający naród, który stworzył największą liczbę pieśni ludowych na świecie. Łącznie doliczono się około 200 tysięcy ukraińskich pieśni ludowych. Żaden naród w całej historii nie ma takiej liczby pieśni, jaką stworzył naród ukraiński samodzielnie. W UNESCO zebrana jest zadziwiająca fonoteka pieśni ludowych krajów całego świata. W funduszu Ukrainy znajduje się 15,5 tysiąca pieśni. Na drugim miejscu znajdują się Włochy z liczbą 6 tysięcy pieśni ludowych”. 29 listopada o 11:12 (https://www.facebook.com/mirartem?fref=nf&__tn__=%2Cdm-R-R&eid=ARD2J0GJULzf-4j9w3ufemqHCFsYiXB8KnEp4ATFfY7IXWPyFYpf1Ff-f9JyxoYDZRwVaCvRELn0jcXr). Czy mogą takie argumenty o naszym języku wpływać na zabójców za język ukraiński? Oczywiście, że tak. Będą go jeszcze bardziej nienawidzić. Bo jest bardzo potężny i piękny. Ani wrogowie, ani przebierańcy, ani niewolnicy, ani po prostu szumowiny nigdy się z tym nie pogodzą. A to oznacza, że najlepsza rozmowa z nimi to seria z karabinu maszynowego lub krzesło elektryczne. Nasze ustawodawstwo potrzebuje maksymalnej radykalizacji w zakresie ochrony i utwierdzania języka ukraińskiego w sensie zamiany odpowiedzialności administracyjnej na karną. Właśnie o tym był nasz z J. Mychalczyszynem projekt ustawy „O wprowadzeniu zmian do Kodeksu karnego Ukrainy (w sprawie karania za działania skierowane przeciwko językowi państwowemu)” (rejestr. nr 2601 z 21.03.2013 r.). Zamiast tego mamy skrajnie liberalną ustawę językową z 25 kwietnia 2019 roku, która spokojnie pozwala oskarżonemu komunikować się w sądzie w jakimkolwiek języku, co też robi zabójca Artema Mirosznyczenki: w 14 artykule „Stosowanie języka państwowego w postępowaniu sądowym” odnajdujemy odwołanie do ustawy „O ustroju sądów i statusie sędziów”, w której status języka ukraińskiego ograniczono prawem do używania innego języka: „Sądy używają języka państwowego w procesie sądowym i gwarantują prawo obywateli do używania przez nich w procesie sądowym języka ojczystego lub języka, którym władają”. Może na to dzikie zabójstwo zareagował już ze-prezydent czy szef resortowego ministerstwa kultury, młodzieży i sportu W. Borodianski? Oczywiście, że NIE. Oni są zajęci uspokajaniem Ukraińców i przygotowaniem do kapitulacji przed agresorem Rosją. A zatem maksymalną neutralizacją czynnika językowego, który stał się pierwotną przyczyną wojny na Ukrainie i podstawą jej dalszej porażki lub zwycięstwa. Język rosyjski na Ukrainie to język agresji, zabójstwa i pełnej zależności od Moskwy. Dlatego dla Artema, jego rodziny i tysięcy nawróconych na swój język Ukraińców to kwestia narodowej samooceny, identyfikacji i zwycięstwa nad Moskwą. Ci ludzie nie chcą już, aby chronił ich Putin przez ich rosyjskojęzyczność. Wieczna pamięć Rycerzowi Artemowi Mirosznyczence. Kara jego zabójcom! Iryna FARION

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zełenski spojrzał Putinowi w oczy. Co dalej?...

Osyp JAKYMCZUK Dawno nie miałem (jestem pewien, że miliony Ukraińców również) tak napiętego dnia, jak dzień oczekiwania na wyniki paryskiego spotkania w formacie normandzkim, które rozpoczęło się w Pałacu Elizejskim w Paryżu 9 grudnia wieczorem. Tradycyjnie dla wszystkich wydarzeń z udziałem Putina, rozpoczęło się ono ze znacznym opóźnieniem. Oczywiście przez Putina. ...Przyczyną napięcia były oświadczenia doradcy prezydenta Ukrainy Andrija Jermaka, że zespół prezydenta Ukrainy jest gotowy przeprowadzić reformę konstytucyjną po zakończeniu szczytu w formacie normandzkim. Zapomniał wychowany w show-biznesie prawnik-międzynarodowiec, że Konstytucja to sprawa narodu, a nie nieformalnych szczytów. Od pierwszych dni prezydentury Wołodymyr Zełenski często powtarzał, że chciałby spojrzeć w oczy Wołodymyrowi Putinowi. Taka możliwość pojawiła się 9 grudnia 2019 roku. Nie tylko spojrzał Putinowi w oczy, ale zmuszony był długo, długo w nie patrzeć. O godzinie 20.00 9 grudnia, według słów zastępcy szefa Biura Prezydenta Ukrainy Kyryła Tymoszenki, negocjacje „czwórki” miały jeszcze potrwać kilka godzin. Obecni byli na nich minister spraw zagranicznych Wadym Prystajko, doradca prezydenta Andrij Jermak, doradca prezydenta Rusłan Demczenko oraz głównodowodzący Sił Zbrojnych Ukrainy Rusłan Chomczak. Rozmowy odbywały się w trybie zamkniętym. A przed ich rozpoczęciem pojawiła się informacja od „5 kanału”, że część z nich będzie otwarta. Dlaczego potem szczelnie się zamknęli? Tutaj wysuwam intuicyjne przypuszczenie: jak informowały rosyjskie media, Putin jechał do Paryża z twardym stanowiskiem w sprawie „niespójności” wypełniania przez Ukrainę porozumień mińskich. W Paryżu zrozumiał, że nie uda mu się narzucić rosyjskiej redakcji porozumień. Dlatego negocjacje zostały zamknięte. Putin nie mógł pozwolić sobie na drugą z rzędu porażkę. (Pierwszą było fiasko rozmów 7 grudnia z Łukaszenką o utworzeniu jednolitego państwa związkowego). Cóż więc zobaczył Wołodymyr Zełenski w oczach Putina? Sądząc po tonie konferencji prasowej, na której Putin był bardzo rozgniewany, Zełenski zobaczył w nich czekistowską pustkę. I chęć dalszego trzymania Ukrainy pod kontrolą. Więc nie widać, aby jedynym (w każdym razie jawnym) dokumentem było komunikat ze spotkania — „Ogólne uzgodnione wnioski szczytu paryskiego w formacie normandzkim”. To ogólne frazy, które do niczego Putina nie zobowiązują. Sądząc po jego wypowiedzi na konferencji prasowej o „konflikcie wewnętrznym”, o prześladowaniu „rosyjskojęzycznych”, pozostaje on na swoich pozycjach. Dlatego jeden z moich przyjaciół na Facebooku jeszcze w nocy napisał: „Czyżby Ukrainę sprzedano?”... Koordynator akcji „Warta na Bankowej” Pawło Biłous zaznaczył, że prezydent Wołodymyr Zełenski w wyniku negocjacji liderów krajów formatu normandzkiego nie dopuścił do zdrady interesów narodowych Ukrainy. Według słów P. Biłousa, wynik szczytu to również zasługa tych, którzy trzymali „Wartę”. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski po spotkaniu w formacie normandzkim w Paryżu nakreślił szereg zasad, z których Ukraina nie ustąpi na drodze do ustanowienia pokoju na wschodzie Ukrainy, ogłaszając je na paryskiej konferencji prasowej: „Chcę nakreślić szereg zasad, których nigdy nie naruszę jako prezydent Ukrainy, bo na to nigdy nie zgodzi się naród ukraiński”. „Po pierwsze — to niemożliwość federalizacji. Ukraina jest państwem unitarnym. To niezmienny artykuł Konstytucji Ukrainy i nienaruszalna zasada istnienia państwa. Drugim punktem, w sprawie którego państwo ukraińskie ma trwałe stanowisko, jest niemożliwość wywierania jakiegokolwiek wpływu na wektor jego ruchu i rozwoju. Ukraina jest niezależnym, samodzielnym, demokratycznym państwem, którego wektor rozwoju zawsze wybierać będzie wyłącznie naród Ukrainy”. Głowa państwa również po raz kolejny przypomniała o integralności terytorialnej i nienaruszalności ukraińskich granic: „Po trzecie — niemożliwość kompromisów w uregulowaniu sytuacji na wschodzie Ukrainy poprzez ustępstwa terytorialne w granicach uznanych międzynarodowo. Dla każdego Ukraińca zarówno Donbas, jak i Krym to Ukraina”. Wołodymyr Zełenski zaznaczył, że Ukraińcy mają zasłużone prawo nie wierzyć słowom i obietnicom oraz pokładać nadzieje jedynie w prawdziwym przestrzeganiu wszystkich porozumień: „Mamy jasne zrozumienie, że tylko konkretne działania będą potwierdzeniem gotowości wszystkich do zapewnienia pokoju. My ze swojej strony jesteśmy gotowi do wypełnienia porozumień, ale to droga dwukierunkowa”. Choć Wołodymyr Zełenski przypomniał publicznie Putinowi, że dla Ukraińców Krym to Ukraina, jednak na spotkaniu czwórki normandzkiej oraz podczas dwustronnych negocjacji z prezydentem FR do kwestii aneksji Autonomicznej Republiki Krymu nie dotarto: „Bardzo chciałem omawiać tę kwestię. Nie będę was okłamywał, na pierwsze pytanie o rozgraniczenie straciliśmy 30—40 minut, ponieważ mam swoje stanowisko. Potem wymiana, poszło łatwiej. I do Krymu szczegółowo nie dotarliśmy”. Wołodymyr Zełenski opowiedział również, że spotkanie z prezydentem FR trwało ponad godzinę. Prezydent Ukrainy podzielił się tym, że trudno mu było negocjować z Wołodymyrem Putinem, jednak odczuwał ustępstwa z jego strony. Według słów W. Zełenskiego, Putin stara się uregulować każde słowo. Pojawia się pytanie: czy to oznacza, że były jakieś tajne porozumienia? Okazuje się, że Zełenski i Putin starli się w kwestii granicy. W kwestii przywrócenia ukraińskiej kontroli nad granicą oraz wyborów w Donbasie nie osiągnęli porozumień, jednak uzgodnili nową wymianę jeńców. Minister spraw wewnętrznych Ukrainy Arsen Awakow, oceniając paryskie spotkanie, powiedział: „Wszystko dobrze. Prezydent Zełenski — zuch, bardzo twardo i poprawnie trzyma stanowisko, zdrady nie ma”. Czy rzeczywiście — pokaże czas. W kwestii gazowej, która wywołała nie mniejszy niepokój niż cały kompleks kwestii bezpieczeństwa, na razie nie osiągnięto zgody. Jest tylko ogólne sformułowanie, że „kwestia została odblokowana”. Poinformowano również, że Ukraina nie rezygnuje z pozwów sądowych w kwestii gazowej przeciwko Rosji. Putin nie złamał w Paryżu prezydenta Ukrainy, co jest pozytywne dla nas. I, jak uważają rosyjscy opozycjoniści, jest początkiem wielkich problemów w Rosji Putina. Jednak po paryskim „spotkaniu czwórki” są niepokojące momenty. Oświadczenia prezydenta Francji Macrona i kanclerz Niemiec Merkel o „formule Steinmeiera” ostro „ukłuły w serce”. Przewodnicząca komitetu Rady Najwyższej ds. integracji Ukrainy z Unią Europejską Iwanna Kłympusz-Cyncadze oświadczyła, że zgoda prezydenta Ukrainy na „formułę Steinmeiera” i rezygnacja z idei misji pokojowej budzi niepokój. Wywołuje zaniepokojenie szereg oświadczeń Wołodymyra Putina na szczycie paryskim. Według niej, prezydent Zełenski podczas negocjacji nie odważył się przekroczyć „czerwonych linii”, przed którymi ostrzegano go na wiecu narodowym, i to jest pozytywne. „Cieszę się, że prezydent Zełenski jest w stanie słyszeć aktywne społeczeństwo obywatelskie. Wszystkie akcje przeciwko kapitulacji, mimo oskarżeń o ich opłacenie, wreszcie zostały usłyszane, — zaznaczyła. — Czekamy na powrót naszych jeńców do końca roku. Mam nadzieję, że ludzi uwolnią z terytorium FR, z tymczasowo okupowanego terytorium ORDŁO oraz z tymczasowo okupowanego Krymu”. Według niej „niepokoi to, że prezydent postanowił skorzystać z terminologii Kremla, jakoby Moskwa miała wpływ na separatystów na okupowanych terytoriach, a nie była stroną tego konfliktu, która musi wstrzymać ogień z okupowanych terytoriów wschodu Ukrainy. Zrezonowało to ze słowami Putina o „ichtamniecie” i tym, że mamy prowadzić bezpośrednie rozmowy z terrorystami, a Federacja Rosyjska dołoży starań w celu uregulowania „wewnętrznego ukraińskiego konfliktu”. I „formułę Steinmeiera” teraz uzgodniła Ukraina. Do niedawna nie zgadzaliśmy się na tę formułę, ale prezydent wziął na siebie tę odpowiedzialność. Przykro, że prezydencka ekipa, choć nalega na kontrolę granicy przed wyborami, jednak postanowiła iść na putinowskiej smyczy porozumień mińskich w kwestii granicy i całkowicie odrzuciła ideę o siłach pokojowych. To, że OBWE będzie musiała monitorować sytuację w ciągu 24 godzin, jest bez wątpienia pozytywem i ważnym osiągnięciem. A to, że OBWE będzie monitorować sytuację na terytorium całej Ukrainy, może wywoływać różne interpretacje. Mam nadzieję, że strona ukraińska będzie nalegać na to, by OBWE monitorowała sytuację na okupowanych terytoriach zarówno Donbasu, jak i Krymu. Podejrzewam, że FR będzie nalegać, aby OBWE zaczęła monitorować sytuację, jak napisano, na całym terytorium Ukrainy, na przykład na Lwowszczyźnie czy na Zakarpaciu”. Iwanna Kłympusz-Cyncadze wyraziła również zaniepokojenie oświadczeniem Putina w sprawie ustawy Ukrainy „O oświacie”: „Mam nadzieję, że ukraińskie władze nie uznają za potrzebne rewidować tę ustawę pod naciskiem Kremla. Uważam również, że zademonstrować swoją znajomość języka rosyjskiego Zełenski mógł i jednym czy dwoma zdaniami. Dziwnie zabrzmiało też zaproszenie kremlowskiej propagandystki na Ukrainę”. I te niuanse pokazują, jak płytkie jest myślenie państwowe Wołodymyra Zełenskiego. Dlatego takie wiece, jak 8 grudnia, będą jeszcze potrzebne. Wiec „Nie dla kapitulacji”, który odbywał się zarówno w Kijowie, jak i wielu innych miastach Ukrainy oraz w ukraińskiej diasporze, nie tylko wyznaczył Wołodymyrowi Zełenskiemu „czerwone linie”, ale też pokazał, jak bardzo przeciętnymi są, wydawałoby się, kluczowe figury ukraińskiej polityki. Zarówno dawne, jak i obecne. Jak tylko trzy frakcje ukraińskiego parlamentu — „Europejska Solidarność”, „Hołos” oraz „Batkiwszczyna” wezwały wszystkich nieobojętnych Ukraińców do wyjścia 8 grudnia na akcję „Nie dla kapitulacji”, ze strony niektórych weteranów ukraińskiej polityki zaczęły się „najazdy” na inicjatorów wiecu. Choć w oświadczeniu-żądaniach wobec Zełenskiego nie było żadnej herezji, o której podczas kolejnego seansu „szusteryzacji” Ukraińców mówili były prezydent Ukrainy Łeonid Krawczuk oraz były prezydent Gruzji, a obecnie emigrant polityczny Micheil Saakaszwili. Były tam tylko żądania, pod którymi podpiszą się nie tylko ci, którzy chodzą na wiece, ale i miliony wyborców Zełenskiego: żadnych kompromisów w sprawie państwa unitarnego i żadnej federalizacji; żadnych kompromisów w sprawie europejskiego i euroatlantyckiego kursu; żadnych działań politycznych, w szczególności wyborów na tymczasowo okupowanych terytoriach Donbasu przed wykonaniem warunków bezpieczeństwa i deokupacji, wycofaniem rosyjskich wojsk, rozbrojeniem nielegalnych formacji zbrojnych, ustanowieniem kontroli nad granicą państwową; żadnych kompromisów w sprawie deokupacji i powrotu Krymu do Ukrainy; żadnego wstrzymania międzynarodowych procesów sądowych przeciwko Rosji. Dlaczego więc Krawczuk mówi Poroszenkowi: „Przeszkadzacie Ukrainie” i radzi inicjatorom wiecu poczekać na rezultaty paryskiego spotkania? I dopiero gdy zostaną przekroczone „czerwone linie”, wychodzić na akcje protestacyjne. Logika jest zabójcza. Przypomina zachowanie „troskliwego” tatusia, który nerwowo reaguje na uwagi, że synek, który bawi się zapałkami, może spalić dom. Niestety, oświadczenia, które w ostatnich tygodniach Ukraińcy słyszeli od otoczenia obecnego prezydenta Ukrainy, zmuszają ich do niepokoju. Przecież oświadczenia już wspomnianego Jermaka z jego ideami o „zmianie Konstytucji w zamian za pokój” mogą wywołać wybuch w ukraińskim domu. I to nie jedyny przypadek, kiedy nienawiść zabija logikę. Były premier Ukrainy Wołodymyr Hrojsman, który tylko dzięki wpływom Poroszenki zajął stanowisko premiera, niespodziewanie wystąpił przeciwko zorganizowanym przez opozycję wiecom „Nie dla kapitulacji!”. Nazwał je podstawianiem nogi Zełenskiemu przed najważniejszym dla Ukrainy szczytem czwórki normandzkiej. A liderów parlamentarnej opozycji nazwał „tanimi politykierami” i wezwał Ukraińców do kontynuowania walki o przywrócenie pokoju w kraju. To podyktowany nienawiścią populizm. Świadectwem tego są wypowiedziane w Paryżu słowa prezydenta Zełenskiego: „Ukrainę reprezentowałem nie sam, razem ze mną byli wszyscy Ukraińcy, których wsparcie czułem. Razem ze mną były prawda i poczucie sprawiedliwości”. Czy byłby grunt dla takich słów bez akcji „Nie dla kapitulacji”? Tym bardziej, że Putin łamiącym się głosem mówił o nacisku na prezydenta Ukrainy ze strony „radykałów”. Zwracam uwagę, że w Moskwie istniała nadzieja (w każdym razie szeroko mówiono o tym w rosyjskich komentarzach), że Putin „połknie” niedoświadczonego, jak bocian żabkę. Tutaj dla mnie pozostaje otwartym pytanie, czy ta nadzieja była uwarunkowana tylko naiwnością, z jaką kremlowski kleptokrata chciał w 2014 roku stworzyć na Ukrainie „Noworosję”? Czy może w tym Putina przekonała jego agentura na Ukrainie?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Russkij mir»: fasada i wnętrzności. Z kim Ukraina wojuje (handluje, przyjaźni się, brata i wychyla «z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę»)

Iwan SZPYTAL. Za co Pan Bóg dał gaz Moskalom? Cóż, prosił się kijowsko-pieczerski (poprawniej byłoby powiedzieć: kijowsko-pieczerny) faryzeusz o popularne wyjaśnienie: za jakież to zasługi Pan Bóg Iwanowi Wielkiemu dał gaz, a Iwanowi Małemu nie dał. (Zob. „Słowo Proświty”, nr 10 z 2019 r.). Temat ten jest bardzo ciekawy i dla szerokiego czytelnika nieznany. Tutaj musimy przenieść się w XVI wiek. Wtedy na Wołdze i Kaspijczyku rozbójniczyło kozactwo. Rabowało ono nawet moskiewskie poselstwa, które zmierzały do Persji i innych krajów, oraz poselstwa zagraniczne, które szły do Moskowii. Car wysłał 1 października 1574 roku przeciwko rabusiom wojsko pod dowództwem stolnika Iwana Rubaszkina. Ten rozbił główne siły, ale część kozaków (pięć lub sześć tysięcy) na czele z atamanem Jermakiem uciekła nad Kamę i osiadła na ziemiach, gdzie gospodarowali przemysłowcy Stroganowowie. Pomagając w uprawie ziemi, kozacy jednocześnie oddziałami po 300 ludzi robili próbne „wypady” „za Kamień” (za Góry Uralskie), gdzie rabowali ludy syberyjskie. To zajęcie tak spodobało się jermakowcom, że zaczęli żądać, aby Stroganow wyposażył ich w syberyjską wyprawę. Żeby nie zostać zabitym i obrabowanym, Maksim Stroganow zgodził się zaspokoić wymagania Jermakowego OMON-u (jak na dzisiejszy język). Wydał im trzy armaty, nieuzbrojonym kozakom — rusznice, każdemu po trzy funty prochu, ołowiu, po 3 pudy mąki żytniej, po 2 pudy kaszy i tołkna (prażona kasza owsiana), po pudzie sucharów, po pudzie soli, po bezmienie masła krowiego i po połowie świńskiej tuszy. Zadbali też o ideologiczne zabezpieczenie wyprawy: na każdych stu ludzi wydano „sztandar, ozdobiony obrazami” (Chrystusa lub Mikołaja). Duchowym wsparciem jermakowców byli także trzej księża i mnich-uciekinier. Bojowego ducha podnosiły bębny, kotły, trąby. Cóż nieśli ludom syberyjskim jermakowcy pod „sztandarami”, na których byli przedstawieni Zbawiciel i Mikołaj? O tym opowiada „Opisanie Syberyjskiego Carstwa” G. F. Millera. Historyk, choć z pozycji imperialnych, jednak prawdziwie opisuje, jak „rosyjska potęga corocznie coraz więcej miejsc i ludów do wcześniej podbitych przyłączała”. Jakimi sposobami? „Potrzeba wymagała nad niepokornymi dla strachu innych, których w przyszłości do posłuszeństwa przywieść należało, pokazać wzór kary”. Oto jak opowiada o Anaulach. „Chociaż oni liczebnie byli nieliczni, jednakże okazywali się bardzo przeciwni, dlatego wytępieni zostali wszyscy w krótkim czasie”. Z dezaprobatą wypowiada się historyk o „okrutnych postępkach” Jermakowych rzezimieszków, „którzy tak rabowali Woguliczów, że i tak ten biedny lud w ich mieszkaniach nagich i głodnych zostawili”. Ogólnie charakteryzując działania zdobywców, Miller pisze: „Syberia drżała przed rosyjskim imieniem” (tak dosłownie)... „Tatarska krew lała się w niektórych miejscach rzeką, a droga była tak zagracona trupami, że przeszkadzało to samym Tatarom przebijać się naprzód na koniach... Niemniej jednak, dopiero po pięciu dniach Tatarzy odstąpili”. Opór Kuczuma Miller wyjaśnia jego „okrucieństwem”, „zamiłowaniem do rabunku”. Próby tubylców obrony swojej niepodległości Miller rozpatruje jako „bunt”, „zbrodnię”, „zuchwałe przedsięwzięcie”, odmowę płacenia jasaku — jako „zuchwalstwo buntowników”... Wytępienie przez Machmet Kuła oddziału kozaków — jako „niewinne rozlewanie krwi, wymagające pomsty”. Bywały przypadki, kiedy zdobywcy znajdowali się w trudnej sytuacji. Wtedy rozważali: „jeśli oni wrócą do Rosji, będą musieli zająć się dawnym zajęciem na Wołdze, zabijać swoich braci chrześcijan”. tut będą zabijać tylko pogan”. Pewnego razu na brzegu Tobołu ludzie Jermaka znaleźli się w tak trudnej sytuacji, że prawie nie było nadziei na ratunek. Jermak zwrócił się „z gorącą modlitwą do Boga. W tym czasie znajdujący się na jednym ze statków sztandar z wizerunkiem Zbawiciela, który kozacy najbardziej czcili, sam z siebie uniósł się ze swojego miejsca, powędrował lewym brzegiem w dół biegu rzeki Tobołu. Kiedy Jermak i kozacy to zobaczyli, nabrali ducha, ruszyli ze wszystkich sił śladem sztandaru, przy czym boska siła była tak wyraźna, że niezliczone strzały, które nieustannie w nich leciały, nie wyrządziły kozakom najmniejszej szkody. Po tym, jak minęli nieszczęśliwe miejsce, sztandar znów stanął na swoim miejscu”. Inaczej być nie mogło, wszak Jermak był bardzo bogobojnym człowiekiem: „z osobliwej swojej pobożności przedłużył post z 14 dni do 40, aby w ten sposób wybłagać u Boga szczęście i powodzenie”. Kronika Remezowska, przepełniona opowieściami o cudach, dodaje, że „święty Mikołaj ukazał się kozakom podczas bitwy i dodawał im otuchy, aby dzielnie walczyli i kontynuowali swoją drogę dalej”. Na wyniszczenie i poskromienie syberyjskich ludów potrzeba było kilku lat, ale sukces ostatecznie uwieńczył sprawę i Jermak miał możliwość raportować carowi o pomyślnym wykonaniu swoich „socjalistycznych zobowiązań”. W swojej prośbie pisał: „Z rozkazu bożego i wielkiego władcy oraz wielkiego księcia Iwana Wasiljewicza szczęściem Jermak ze swoimi towarzyszami zdobył Syberyjskie carstwo, zwyciężył i obrócił w ucieczkę chana Kuczuma, pod jego carską rękę wielu Tatarów, Ostiaków, Wogułów przywiódł do przysięgi na to, że mają być pod jego carską ręką do końca wieku i dawać im jasak corocznie, a na rosyjskich ludzi żadnego zła nie knuć”. Delegacja od Jermaka na czele z Iwanem Kolcowem wyruszyła 22 grudnia 1581 r., wioząc do Moskwy jasak: 60 soroków soboli, 20 czarnoburych lisów, 50 bobrów, trzech znamienitych jeńców. W prośbie Jermak prosił cara o wybaczenie jemu i jego towarzyszom wszystkich ich zbrodni i win. Taka wieść z Syberii bardzo ucieszyła Moskwę. Posłańcy Jermaka byli otoczeni na dworze wieloma oznakami carskiej łaski. Dawano im przez cały czas pobytu w Moskwie państwowy wikt (żywność), a każdy z kozaków otrzymał od cara w prezencie pieniądze i po kawałku sukna. Po otrzymaniu tak radosnej wieści car nakazał odprawić w głównym soborze Moskwy dziękczynne nabożeństwo i rozdać starcom wiele jałmużny. Pochwalna gramota dla Jermaka, ułożona w najłaskawszych wyrażeniach, wysławiała jego zasługi; jermakowcy otrzymali przebaczenie wszystkich swoich wcześniejszych zbrodni. Powstały też zadania o znaczeniu państwowym. Jak pisał G. F. Miller, „nadzieja z czasem stawała się coraz bardziej gruntowna i twarda, że na Syberii jeszcze wiele pożytecznego uczynić można, z jakiego powodu nade wszystko było potrzebne, aby tamtejsze miejsca bardziej rosyjskimi mieszkańcami napełnić, żeby podbite ludy utrzymać w posłuszeństwie i w przyszłości owe z czasem bardziej przyłączać do Rosyjskiego państwa”. Godnie oceniła wyczyny wojska Jermaka także moskiewska cerkiew. „Jermaka posłał bóg oczyścić miejsce i zwyciężyć pogańskiego cara Kuczuma i zburzyć bogów morskich i ich niecnotliwe kapiszcza”, a po osiągnięciu zwycięstwa „na tych miejscach postawiono grody i wzniesiono święte boże cerkwie i przytułek dla Chrześcijan, na sławienie ojca i syna i świętego ducha”. Taką koncepcję podboju Syberii wyrobiła była feudalna moskiewska historiografia XVII w. Ta teologiczna koncepcja już nie mogła zadowolić czytelnika XVIII w., któremu, nie wyłączając nawet cerkiewnej inteligencji, „przeciwiły się” „kłamstwa jawne” i „inne liczne nieposiadające prawdy”. Dlatego, pisze badacz historii G. F. Millera S. W. Bachruszyn, powstaje inna idea — korzyści państwowej. „Jeśli dla historyka XVII w. chrześcijaństwo było tym wyższym celem, w imię którego dokonywano bezlitosnej rzezi syberyjskich „pogan”, to dla historyka XVIII w. podporządkowania „wiarołomnych” „bałwochwalczych ludów” wymagała korzyść”. „Wszystko, co „na korzyść Rosji służyć może”, uważa się za celowe” (S. W. Bachruszyn). Pojawiły się pewne kłopoty i u uczonych. Kiedy Miller (Niemiec z pochodzenia) napisał, że „Jermak grabieży i rozboju (Rauberei), czynionego przez ludzi swoich na Syberii, nie uważał za występek (Verbrechen), to jego koledzy przypomnieli, „że o tej sprawie należy pisać ostrożniej i wspomnianemu Jermakowi w rozważaniu podboju Syberii rozbójnictwa nie przypisywać”. Tiepłow, prawa ręka Rozumowskiego, podsumował myśli w słowach: „ponieważ Jermak w końcu wiele dobra przyniósł Rosji, to jakiegokolwiek by on wcześniej stanu nie był, należy milczeniem zakryć” („Bibliogr. zapiski” — 1861. — nr 17. — Z protokołów Historycznego zgromadzenia Petersburskiej Akademii Nauk). I Łomonosow uważał „w liczbie rzeczy, druku niegodnych”, doniesienia „o złych postępkach” zdobywców Syberii. Jak prawdziwie powiedział o nich, tych najkanoniczniejszych, Taras Hryhorowycz! Świątynie, kaplice i ikony, I świeczniki, i mirry dym, I przed obrazem twoim Nieustanne pokłony. Za kradzież, za wojnę, za krew, Żeby bratnią krew przelać, proszą I potem w darze tobie przynoszą Z pożaru ukradziony całun!! O, jak oni za to nienawidzą Szewczenkę! Jak i Ukrainę niezależną, zdobytą w znacznej mierze jego poświęceniem, jego wiernością idei ukraińskiej państwowości narodowej w złej godzinie wielkiego obłudnictwa, niebywałego rozkwitu prawosławnego biznesu, wszelkiego zachęcania zdrady popów-czarnodumów, ich „rajderstwa w Chrystusie”. Jak oni nienawidzą całkowitego odrzucenia przez Szewczenkę „ruskiego miru” z jego fałszywym słowianofilstwem, bo za dzisiejszym „ruskim mirem” ukryta jest geopolityczna konkurencja słowianofilstwa XIX wieku, czyli jedności Słowian, ale koniecznie pod „wysoką ręką Moskwy”; obecnie zaś oznacza to wcielenie w życie koncepcji „Moskwa — trzeci Rzym”, czyli tylko Moskwa — polityczne, duchowe centrum dla wszystkich prawosławnych ludów. Cyrylizacja duchowości — to agresja moskiewskiego czarnorizia, natarcie na ukraińską narodową odrębność, na ukraińską obyczajowość, na ukraińską w tysiącleciach demokratyczną mentalność, ludzkość i tolerancję Ukraińców wobec obcych twarzy, wobec innych wyznań. Jedną z istotnych cech mentalności moskiewskiej jest nietolerancja wobec wszystkiego „obcego”; kultura moskiewska, jak zauważa M. Bierdiajew, w ogóle wzrastała w ciągłym oporze wobec „cudzoziemskich zwyczajów”, w rezultacie czego, podkreśla M. Kostomarow, utwierdzała się „nietolerancja wobec obcych wiar, pogarda wobec obcych narodowości, wyższościowe wyobrażenie o sobie. Wszyscy cudzoziemcy, którzy odwiedzali Moskowszczyznę w XV, XVI, XVII w., jednoznacznie twierdzą, że moskwicini znieważają obce wiary i narodowości; sami carowie... obmywali swoje ręce po tym, jak zdarzyło się dotknąć cudzoziemskich posłów chrześcijańskich wyznań... Rosjanie moskiewscy uważali się za jedyny wybrany naród na świecie i nawet nie w pełni byli przychylni wobec jednowierczych ludów — wobec Greków i Małorosjan: ledwie tylko coś było niepodobne do ich narodowości, to piętnowano pogardą, uważano za herezję, do wszystkiego nie swojego odnosili się wyższościowo” (Kostomarow N. I. Dwie rosyjskie narodowości. — Kijów—Charków, 1922. — S. 46—47). Jak z pisanką nosi się moskwolubne popowstwo ze swoją „kanonicznością”, zuchwale przeciwstawiając ją „herezji” wszystkich innych wyznań. Lecz wielu nie wie: „Za dwieście soboli oraz 400 złotych karbowańców konstantynopolski patriarcha Dionizy oraz jerozolimski Dositej sprzedali kijowską metropolię Moskwie w 1686 r., tym samym ideologicznie stawiając chrześcijaństwo na służbę agresywnej polityki Moskwy. Jak powiedziano w postanowieniu moskiewskiego soboru 1666 r., „niech rozszerzy się prawosławiem w ród i ród bogochronione rosyjskie carstwo”. — Cyt. za: A. K. Byczko, I. W. Byczko. Fenomen ukraińskiej inteligencji. — S. 64, przypis 63). Obecnie ta „sobolowa kanoniczność” poraża nie po prostu bezkulturą, nie po prostu nietolerancją, a świadomie propagowanym ludobójstwem. „Kijowski patriarchat — to czysto polityczna organizacja, która istnieje przy wsparciu byłego Metropolity Filareta, który obecnie ogłasza się patriarchą. Był on kiedyś w legalnej cerkwi, która wyniosła go na metropolitę. Pozbawiony wszystkich stopni kapłaństwa — nie pokajał się i został oddany anatemie. Czyli — wykluczony z cerkwi. I wszystko to, czemu on przewodzi, jako taki, który przebywa pod anatemą, wszystkie te działania są niełaskawe, nielegalne, niekanoniczne, zatem nie mają zbawczej Bożej siły. Wszystkie sakramenty, które odbywają się w Kijowskim patriarchacie, — to takie sobie „klubowe działanie” („Sils'kyj czas”. — 2002. — 21 czerwca). To wyjawił, nie wstydząc się swojego ignoranctwa, biskup połtawsko-krzemieńczucki Filip. Jak widzimy, poziom wykształcenia i moralności — nie wyżej progów petersbursko-moskiewskich cerkiewnych likwidacji analfabetyzmu. To — czysto moskiewska tradycja. Biada, kiedy wysokie stopnie kapłaństwa nadają osobom, którym nawet obowiązki świecowego są nie do udźwignięcia. Połtawsko-krzemieńczucki Filip — nie Filip z konopi: powinien był wiedzieć, że on obraża nie Filareta, a dziesiątki milionów wiernych, których jednoczy w wielką nacjopaństwotwórczą siłę Kijowski patriarchat... Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Raisa RUDENKO: Wybrałam więzienie, a nie hańbę. Ekskluzywna jubileuszowa rozmowa na aktualny temat

Ciąg dalszy. Pocz. w nr 49 z 2019 r. — W materiałach informacyjnych na Pani temat podkreśla się, że jeszcze jako młoda dziewczyna była Pani świadkiem rozpędzenia przez funkcjonariuszy KGB studenckiego zgromadzenia pod pomnikiem Szewczenki w dniu jego powtórnego pochówku. W którym to było roku? Jakie uczucia wywołało to, co Pani zobaczyła? — Wiatry losu, wywołane stalinowskimi represjami i rozkułaczaniem, rozrzuciły mój ród z ziemi winnickiej po bezkresnych przestrzeniach ZSRR. Dlatego urodziłam się we wsi Petriwka w rejonie synelnykiwskim obwodu dniepropetrowskiego w chłopskiej rodzinie. Dziadek ze strony matki wraz z rodziną został wysłany za Ural, przed rozpoczęciem II wojny światowej wrócił do rodzinnej wsi Ławriwka w rejonie winnickim. Wkrótce przeprowadzili się do nich moi rodzice. Tam w 1957 roku ukończyłam szkołę średnią. Zaraz po ukończeniu szkoły pojechałam do Kijowa odwiedzić chorego wuja. Pewnego dnia, pod wieczór, poszłam pospacerować do parku Tarasa Szewczenki. Na ulicy zmierzchało. Słyszę — w parku śpiewają. Wtedy nawet nie pamiętałam, że to dzień powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki. Poszłam za tym dźwiękiem w głąb parku Szewczenki. Podchodzę bliżej i widzę, że po parku biegają jacyś mężczyźni w ciemnych garniturach i w krawatach. Wykrzykiwali: “rozchoditś”, “rozchoditś”. Co się tam dzieje, ze zdziwieniem pytałam samą siebie. Być może jeszcze pamiętacie, jak w tym parku stały stoły i emeryci grali tam w domino. Podeszłam do jednego z tych stołów i z młodzieńczą naiwnością pytam ludzi siedzących przy stole: “A kogo to i za co rozpędzają”? Oni opuścili głowy, jakby chowając twarze, żeby nikt nie mógł ich rozpoznać, nic nie odpowiedzieli… A tam, przy pomniku, śpiewają piękne pieśni do słów T. Szewczenki. Wtedy bardzo się zdziwiłam, ale postanowiłam iść dalej. Już podchodzę bliżej do tego placu wokół pomnika, a biegnie do mnie człowieczek w czerni. Zapytałam go: “A dlaczego to tych ludzi rozpędzają”? On warknął na mnie: “A nu… won otsjuda!”. Zatrzymałam się i wtedy poszłam z powrotem. Zrozumiałam — coś niedobrego się tu dzieje. Nabrawszy odwagi, podeszłam do innego stołu, przy którym siedzieli emeryci i szeptem pytam: “A dlaczego ich rozpędzają? Kto to śpiewa”? Jeden z emerytów cicho odpowiedział mi: “Eta studienty”. Jednak na drugą część mojego pytania już nic nie powiedział. Schowałam się w krzakach i obserwowałam rozwój wydarzeń. Widziałam, jak rozpędzano pod pomnikiem młodych ludzi, jak ich polewano z armatek wodnych. Widziałam, jak tych ludzi łapano i pakowano w takie… — Woronki? — Woronok — to złowieszczy symbol stalinizmu. Ludzi spod pomnika Szewczenki wpychano do milicyjnych “gazików”. Nie mogłam zrozumieć, dlaczego to się dzieje, za co rozpędzano studentów. Przecież nie robili nic złego, a jedynie śpiewali pieśni do słów Tarasa Szewczenki… To, co zobaczyłam, głęboko mnie poruszyło. Czy to, co zobaczyłam, wywołało we mnie zapał do niepokorności, czy uczucie strachu? Wtedy, jako osoba wychowana przez Komsomoł, nie byłam gotowa na żaden nieposłuszeństwo. Nie przypominam sobie też uczucia strachu, bo wtedy nie chowałabym się w krzakach, a od razu opuściłabym park. Każde wspomnienie o tym wydarzeniu do dziś porusza mnie do głębi duszy. — Jak odnieśli się do tego, że była Pani świadkiem rozpędzenia w parku studenckiej manifestacji, Pani bliscy, u których Pani wtedy gościła w Kijowie? — Zatrzymałam się u znajomych na Besarabce. Wróciwszy do mieszkania, nikomu nic nie mówiąc, milcząc położyłam się spać. Rano obudziłam się od tego, że gospodarz włączył radio “Deutsche Welle”. Ta stacja radiowa mówiła, że w Kijowie obchodzono dzień powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki, że studenci śpiewali pod pomnikiem w parku przed uniwersytetem, że ich rozpędzano i aresztowano. Oczywiście, słyszałam tę audycję przez sen. Już wstawszy z łóżka, powiedziałam gospodarzom, że wszystko, o czym mówiono w audycji, widziałam na własne oczy. — A co oni na to odpowiedzieli? Strach epoki stalinizmu wtedy jeszcze nie został przezwyciężony… — Moi gospodarze po kilka razy dopytywali mnie o najdrobniejsze szczegóły wydarzenia, którego mimowolnie byłam świadkiem. Wszystko ich bardzo interesowało. Choć była to rosyjskojęzyczna rodzina, nie potępiali mnie, ale powiedzieli, że niebezpiecznie było w tamtym momencie przebywać w parku Szewczenki. I to było moje pierwsze doświadczenie z realną polityką. A potem, kiedy poznałam Mykołę Rudenkę i zaczęliśmy słuchać “wrogich głosów”, moje doświadczenie z każdym dniem się pogłębiało. Rozumiałam: to, co przez długie lata wkładano nam do głów, a rzeczywistość — to różne rzeczy. Uczono nas, że za caratu było bardzo źle, a teraz wszyscy jesteśmy szczęśliwi. Jeśli tak, to dlaczego wtedy Szewczenko jest faktycznie do dziś zakazany? Dlaczego wielu pisarzy i innych przedstawicieli inteligencji jest poniżanych, nie daje im się możliwości publikowania? Muszę powiedzieć, rozumiałam, że przyczyną naszych nieszczęść nie jest naród rosyjski jako etnos. Nigdy nie byłam wrogo nastawiona do narodu rosyjskiego. Było dla mnie jasne, że wszystkie nieszczęścia płyną z Kremla. Naród rosyjski jest taką samą (a może i większą) ofiarą kremlowskiego zbrodniczego eksperymentu, jak, powiedzmy, ukraiński. Naród rosyjski ma obecnie wielkie ambicje, że jest “starszy” i “wielki”, że wszystkie inne narody powinny mu się podporządkować, powinny się od niego uczyć. To za pomocą propagandy zaprogramowana przez zbrodniarzy pozycja masy, aby trzymać tę masę pod ścisłą kontrolą i w biedzie. Kiedy po odbyciu kary w obozie koncentracyjnym my z Mykołą Rudenką znaleźliśmy się na zesłaniu na Ałtaju, to widzieliśmy, jak źle żyje naród rosyjski. Okazuje się, że zaprogramowana pozycja o szczególnej “wielkości” Rosjan stała się sposobem myślenia rosyjskiej masy. Zwłaszcza obecnie, w czasach putinowskich, aktywnie propaguje się “misję” Rosjan o wyzwoleniu świata od “neofaszyzmu”. I za wiarę w tę “misję” obecnie naród rosyjski już płaci straszną cenę. A z czasem przyjdzie płacić jeszcze większą. Można mu tylko współczuć. Pod wpływem Mykoły Rudenki zaczęłam zastanawiać się nad tym, co dzieje się w naszym życiu, kiedy zaczęłam więcej rozumieć, co i jak, ożyły te moje wrażenia z dzieciństwa. Wiedziałam, że moich dziadków, zarówno ze strony mamy, jak i taty, rozkułaczono, ponieważ byli pracowitymi ukraińskimi chłopami. Z dzieciństwa pamiętam, jak sąsiedzi przez płot szeptali między sobą: “O, tamtej nocy tamtego aresztowali, a następnej — tego”. My, dzieci, ze szczerym zdziwieniem dopytywaliśmy: a dlaczego wujka Wasyla aresztowali? Nam dorośli gniewnie odpowiadali: “Bo wróg ludu!” I unikali jakichkolwiek rozmów na ten temat. Ja nijak nie mogłam zrozumieć, jakiż on wróg. To przecież bardzo dobry, zawsze życzliwy wujek Wasyl. Oprócz tego o wielu poruszających faktach opowiedział mi Mykoła Rudenko. Choć w młodości on sam długo był “wiernym sługą” partii. Jeśli uważnie czytaliście jego wspomnienia “Największy cud — życie”, to zapewne zwróciliście uwagę na jego słowa: “Otwarte dysydentstwo właśnie zaczynało się od mojego wystąpienia na Plenum Związku Pisarzy w 1957 roku. (…) Otwarte plenum Związku w 1957 r. zapamiętałam dlatego, że wtedy pod dyskusję poddano dwa najbardziej palące problemy: konsekwencje kultu jednostki w działalności literatów oraz ich stosunek do wydarzeń węgierskich. Swoje wystąpienie na plenum wygłosiłem z kartki”. Choć Mykoła jeszcze traktował wydarzenia węgierskie z pozycji wiernego leninowca, jednak już stawiał problemowe pytania, które wielu się nie podobały. — Kiedy przestali drukować Mykołę Danyłowicza? W encyklopediach i informatorach ta data jest jakoś przemilczana. A takie luki z czasem sprzyjają tworzeniu różnych mitów o postaciach historycznych. (Tutaj Raisa Rudenko śmieje się. — M. L.). — W 1971 roku wyszedł zbiór poezji „Odnawianie” w wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk”, wyszła też powieść-feeria „Zrodzony z błyskawicy”. Wyszła ona dlatego, że to fantastyka i nie było tam niczego, co można by rozpatrywać jako podtekst polityczny. Książka była napisana dla uczniów klas średnich. I to wszystko! Na Ukrainie do 1991 roku więcej go nie drukowano. W 1968 roku w Kijowie wyszła książka poezji Mykoły Rudenki „Wszechświat w tobie”. Jak tylko trafiła do sprzedaży, od razu zakazano jej sprzedawać i wycofano ze wszystkich księgarni. A jeszcze wcześniej zakazano jego sztuki „Na dnie morskim”, która z wielkim sukcesem szła w teatrach. Główną rolę w tej sztuce w teatrze imienia Franki grała legendarna Natalija Użwij. W Rosji ona też szła z wielkim sukcesem. Jednak i tam jej zakazano. Mykoła Rudenko jeszcze długo nie rozumiał, że jego już nie będą drukować. Myślał, że to wszystko to jakaś przykra przypadkowość. Dalej dużo pisał. W tym trudnym czasie pisarze zmuszeni byli zajmować się autocenzurą. Mykoła w swoim pisaniu także starał się unikać ostrych kantów, pisać tak, żeby jego książki mogły przejść cenzuralne rogatki. Formalnie jego rękopisy brano do wydania, jednak z roku na rok „wypadał” z planów wydawniczych. I już doszło do tego, że nie miał za co żyć. A wcześniej przecież żył z honorariów, był popularnym pisarzem. Jego książki wychodziły w bardzo dużych nakładach. Nawet przeszła cenzurę „Ostatnia szabla”, w której już była krytyka organów partyjnych. Ale nie tych najwyższych. Ta książka wychodziła w ogromnych nakładach. Za otrzymany honorarium wcześniej spokojnie mógł żyć trzy-cztery lata. A potem wszystko się urwało. Pewnego razu my z Mykołą Rudenką przyszliśmy do Związku Pisarzy. I weszliśmy do legendarnej pisarskiej restauracji „Enej”. Do nas od razu rzucili się Żenia Hucało, Hryhir Tiutiunnyk. A wszyscy inni tam w kąciku piją i nie podchodzą, jakby nas nie widzieli. Ludzie już wiedzieli, że Mykołę Rudenkę wpisano na „czarną listę”, dlatego bali się do nas podchodzić. I Żenia także to wiedział, jednak nie przestraszył się. Jednak Hryhir go od razu odepchnął, mówiąc, żeby jak najszybciej uciekał stąd. Nie dał mu z nami porozmawiać. Wiedział, że tam, w „Eneju”, są ludzie, zadaniem których jest obserwowanie, kto z kim się komunikuje. Mimo strasznej atmosfery breżniewowskiego zastoju Hryhir Tiutiunnyk nie przestraszył się z nami rozmawiać, wypytując o nasze życie. Mykoła powiedział mu: „Tak niby wszystko w porządku, ale przecież nie ma honorariów, bo mnie nie drukują. Jedną po drugiej oddaję książki do wydawnictw, a one są przekładane z roku na rok i nie drukują ich”. A Hryhir mówi: „Mykoło Danyłowiczu, a Wy co, nie wiecie niczego?”. „A co powinienem wiedzieć?” — zapytał Mykoła Rudenko. „Tak was przecież dawno już zakazano drukować. I nie tylko drukować, ale i wspominać w prasie. I nawet łajać Was zakazano, żeby ludzie zapomnieli, że jest taki pisarz”. Mykoła ze zdziwieniem odpowiedział Hryhorowi: „Tak nie, nie wiem. Nikt mi o tym nie opowiedział”. Zatem wszyscy pisarze o tym już wiedzieli, ale nikt mu nawet nie wspomniał. A on, jak to często bywa u obdarzonych przez Boga utalentowanych ludzi, był naiwny, sam tak i nie domyślił się, dlaczego ciągle „wypada” z kolejki do druku. Tę ciężką dla każdej twórczej indywidualności wieść Mykoła przyjął spokojnie. „No dobrze, — powiedział, — skoro mnie zakazano, mogę teraz już nie zajmować się autocenzurą. Będę pisał tak, jak mi się pisze, za głosem serca”. Tak, bez oglądania się na cenzora, zaczął pisać. I wiersze, i prozę. We wszystkim, co pisał, nie było już żadnej autocenzury. To uczyniło jego twórczość jeszcze bardziej wartościową. — Czy przyczyną prześladowań przeciwko Mykole Danyłowiczu była tylko jego próba pokazania Bankowej (tak po ludowemu i nadal nazywano ulicę Ordżonikidze, gdzie był KC KPU), że „wyznawany” przez nich marksizm jest utopią, czy były jeszcze jakieś inne przyczyny? Dlaczegoś już wspomniany przeze mnie Kondufor bardzo starał się udowodnić i przyjaciołom-pisarzom, i jego bliskim, że trzeba go leczyć? Echem tych zbrodniczych wysiłków „naczelnika z Bankowej” jest poemat Mykoły Rudenki „Historia choroby. Dziennik kandydata na schizofrenika”. Mnie głęboko poraziła ponadczasowość bardzo aktualnych i dzisiaj słów: „Ten chory, kto nie bije czołem / I na kolanach nie poprosi / Dla siebie miejsca za stołem”. — Mykoła Rudenko nie myślał o sobie, o własnej korzyści. On z dziecięcą naiwnością, nie licząc się z konsekwencjami, myślał o tym, jak uratować państwo, które „żwawo” szło błędną drogą. Kiedy na XX zjeździe KPZR, który odbywał się w trybie zamkniętym — tylko dla pracowników partyjnych, — Chruszczow otwarcie zaczął mówić o zbrodniach Stalina, Rudenko, który był delegatem tego zjazdu, zrozumiał, że przyczyną wszystkich nieszczęść jest zbrodniczy kremlowski system. I przed tym zjazdem widział niesprawiedliwość. Widział Hołodomor, czyli wiedział, że we wsiach Donbasu, gdzie nie było kopalń, umierali ludzie. Jednak wtedy nie rozumiał dlaczego. To zrozumienie przyszło znacznie później. W 1975 roku napisał on poruszający poemat „Krzyż”, poświęcony tej tragedii, która posłużyła za jedną z podstaw do wydania wyroku. Jego sprawa składała się aż z 40 tomów. A w 1982 roku chciano mu dodać jeszcze jeden wyrok za to, że opowiadał więźniom o fakcie i o politycznej naturze Hołodomoru. Do XX zjazdu KPZR Mykoła Rudenko uważał, że wszystkie błędy, wszystkie przypadki niesprawiedliwości — to samowola biurokratów szczebla lokalnego. Nie mógł sobie wyobrazić, że wszystko robi się na rozkaz z góry, z Kremla. A kiedy stało się dla niego jasne, skąd to wszystko się bierze, kiedy zrozumiał, że wszyscy „wrogowie ludu” nie są żadnymi wrogami, a ofiarami strasznego zbrodniczego systemu, przeżył wielki wstrząs. Wcześniej szczerze wierzył, że ludzie, których aresztowano, którym wydawano wyroki śmierci, naprawdę byli wrogami ludu. Ciąg dalszy nastąpi. Rozmowę prowadził Myrosław ŁEWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na każdej stronie ważne daty z życia Kobziarza, jego wypowiedzi, rysunki. „Pokazujemy, jak bez budżetowych pieniędzy można jednoczyć Ukrainę, wykorzeniać „russkij mir” i propagować Ukraiński Świat” — mówi Mykoła Tomenko. Zapewne najbardziej rezonansowy i najskuteczniejszy projekt to „7 cudów Ukrainy”. Zapoczątkowany jeszcze w 2007 r., trwa do dziś i składa się z akcji „7 historyczno-architektonicznych cudów Ukrainy”; „7 cudów przyrodniczych Ukrainy”; „7 cudów Ukrainy: zamki, twierdze, pałace”; „7 cudów Kijowa”; „7 cudów Ukrainy: historyczne miasta i miasteczka”. Nakręcono ponad 50 filmów, wydano przewodniki i broszury do bezpłatnego rozpowszechniania, nagrodzono zwycięzców konkursów… A niedawno Tomenko poinformował ogół, że w przyszłym roku rozpoczyna się nowy etap projektu „7 cudów Ukrainy: małe ojczyzny wielkich Ukraińców”. Ma on na celu opowiedzenie o wielkich Ukraińcach i ich rodzinnych stronach, gdzie dorastali i tworzyli. Zatem Mykoła Tomenko to Ukrainiec, który kocha Ukrainę. Ta miłość nie jest wiecowo-hałaśliwa, nie jest patetyczno-demonstracyjna, nie jest uwarunkowana koniunkturą. Jest nieustanna, twórcza, działająca i prawdziwa. Mykoła nie ma czasu na zacinanie się w złości i nienawiści — on buduje ojczysty kraj. Bo, według Wiaczesława Łypynskiego: „Państwo Ukraińskie może urzeczywistnić nasza miłość do niego, a nie nienawiść do jego wrogów”. Mykoła Tomenko nie ma żadnej nagrody z tych, które przyznawane są dekretami Prezydenta. Książki M. W. Tomenki, profesora KNU im. Tarasa Szewczenki — „Ukraina. Historia Konstytucji”, „Alfabet ukraińskiej polityki”, „Teoria ukraińskiej miłości” i wiele innych — są znane czytelnikom. A każda strona wspomnianego już przez nas „Ukraińskiego rocznika” przemawia credo Tomenki: „Co zrobiłeś dla Ukrainy?”. Pozostaje dodać, że Mykoła Tomenko urodził się 11 grudnia 1964 roku we wsi Małe Kaniwci w rejonie czornobajewskim na Czerkaszczyźnie. Ze swojej wsi, rodu i ziomków jest dumny: „Urodziłem się w elitarnej wsi. W połowie XVII wieku była ona centrum sotni kaniwieckiej pułku irklijewskiego (później perejasławskiego) Wojska Zaporoskiego. W mojej wsi urodził się znany ukraiński poeta i tłumacz Mychajło Draj-Chmara, w sąsiednich — Starycki, Piddubny, Maksymowycz, w dalszych — Szewczenko, Czornowił…”. I już zupełnie ostatnie — według tekstu, ale pierwsze — według istoty i znaczenia. Główny projekt Mykoły Tomenki. Który, ostatecznie, jest też naszym wspólnym projektem — wszystkich poprzedników, współczesnych i potomnych. Nazywa się on — niepodległa, wielka, ukraińska Ukraina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Mykoła Tomenko: projekty życia Notatki z okazji 55-lecia polityka, naukowca, proświcianina

Ołena BONDARENKO Jedno z ulubionych powiedzeń Tomenki to myśl Jewhena Czykałenki: „Mało kochać Ukrainę do głębi duszy, trzeba kochać ją do głębi kieszeni”. Na tle chciwości i kultu pieniądza, właściwych niemałej części ukraińskiego biznesu i polityki, przyznajcie, fraza ta brzmi dość wyzywająco. Zwłaszcza z ust polityka. Jednak – nie dla Tomenki. Bo on jest inny. Czasem wydaje się, że Mykołę Tomenkę znają wszyscy. I każdy – inaczej. Powiedzmy, major-„afgańczyk” Mykoła Kusznariow wspomina: „Moje pierwsze wyjście bojowe – operacja w Pandższerze. Pandższer był synonimem słowa „śmierć”. Każdy pluton musiał wysłać od siebie dwóch bojowników. Każdy starał się, by ominął go ten kielich, więc z reguły wysyłano młodych, nieostrzelanych, mówiąc: niech powąchają prochu. A jeden sierżant, ze „starych”, jak się później dowiedziałem – Mykoła Tomenko – wstał i powiedział: „Nie godzi się zasłaniać młodymi! Ja dobrowolnie z plutonu pójdę, a na drugiego niech wskaże los…” Komuś młody historyk Tomenko zapamiętał się z pierwszych, jeszcze przed Niepodległością, studenckich wieców, które zresztą sam organizował. Na jednym z nich oświadczył, że stawia sobie za cel przekształcenie KDU imienia T. H. Szewczenki z „uniwersytetu A. Wyszyńskiego” (prokurator ZSRR, współwinny represji wobec ukraińskiej inteligencji, w tamtym czasie figurował w uniwersyteckim informatorze wśród „wybitnych absolwentów”) – na „uniwersytet Mychajła Hruszewskiego”. Pewnie znajdzie się i taki, kto zarzuci M. Tomence „komsomolską przeszłość”. I na to warto zauważyć, że był on pierwszym i jedynym komsorgiem, którego wybrali sami studenci. A jeszcze – pierwszym przywódcą, który rozwiązał organizację komsomolską i stworzył oraz stanął na czele Stowarzyszenia Organizacji Młodzieżowych KDU, które stało się swoistym pierwowzorem ukraińskiego systemu wielopartyjnego. Wtedy też zyskał sławę śmiałka-buntownika i bojownika o sprawiedliwość. Na tym zatrzymajmy się nieco szczegółowiej. Jak wiadomo, taka walka często prowadzi sprawiedliwca do niemałych osobistych przykrości. I tutaj nie zaszkodzi powiedzieć, że Mykoła Tomenko należy do niezbyt szerokiego kręgu ludzi, którzy „nie trzymają się stołka”. Pamiętacie wybory mera w Kijowie w 1999 roku? To wtedy O. Omelczenko z miażdżącym dla konkurenta wynikiem, 76% przeciwko 16%, pokonał jednego z wodzów potężnej wówczas SDPU(o) i prezesa FK „Dynamo” H. Surkisa, którego wspierał wielki kapitał, wiodące kanały telewizyjne i niemal do ostatniego momentu – sam Prezydent L. Kuczma? Otóż rok później Mykoła Tomenko, jeden z szefów kampanii wyborczej Omelczenki, został mianowany naczelnikiem Głównego Zarządu Prasy i Informacji Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. A jeszcze rok później – w odpowiedzi na wezwanie Prezydenta L. Kuczmy do opozycjonistów, by określili się, gdzie są: we władzy czy w opozycji – Tomenko, jedyny spośród urzędników, zrezygnował ze stanowiska. Później, to już w 2005 roku, napisał wniosek o złożenie pełnomocnictw wicepremiera Ukrainy „na własne życzenie”. Ponieważ był jednym z tych, na których dymisji nalegał Prezydent W. Juszczenko w zamian za zwolnienie swoich „drogich przyjaciół” – najbliższych współpracowników-oligarchów. Tomence radzili: „Sądź się, wygrasz, będziesz pracował dalej!” Ale to nie byłby Tomenko, gdyby sądził się z tym, kogo wspierał, stając się „głosem Majdanu” podczas Pomarańczowej Rewolucji. Więc wstał – i wyszedł. Ale przez swoje krótkie wicepremierostwo zdążył zrobić niemało. Pracował nad opracowaniem i wdrożeniem pierwszego na Ukrainie państwowego programu pomocy pieniężnej przy narodzinach dziecka. Jako przewodniczący rady nadzorczej Funduszu Inwestycji Społecznych wspierał realizację projektów dla wsi: remont szkół, punktów felczersko-akuszerskich, domów kultury, wodociągów. Brał udział we wdrażaniu ZNO. Kierował przygotowaniem projektu finansowania zabytków architektury w ramach programu „Zamki Ukrainy” oraz budowy Historyczno-Kulturowego Kompleksu „Zaporska Sicz” na Chortycy... „No tak! — śmieje się ktoś. — A Gabinet Ministrów jeździł na łyżwach?”. O łyżwach sam Mykoła Tomenko mówi: „Byłbym rad, gdyby inne rządy spędzały swoje weekendy nie z kieliszkiem i papierosem, a dawały przykład aktywnego i sportowego życia swoim dzieciom, a także całej młodzieży”. Wtedy też założył i prowadził popularny program telewizyjny „Zacznij nowe życie”: „Nasz program miał pokazać: sport to nie tylko zdrowie, to styl życia znanych i popularnych ludzi, którzy wiele osiągnęli, a zatem — to właściwy, modny styl”. Zresztą i obecnie należy do tych niewielu polityków, którzy własnym przykładem dowodzą, że bycie zdrowym i wysportowanym jest naprawdę modne. Nieprzypadkowo przecież, już jako deputowany, przygotował szereg projektów ustaw na rzecz rozwoju ukraińskiej kultury fizycznej i sportu. Na przykład, zmianami do Ustawy Ukrainy „O kulturze fizycznej i sporcie” zabroniono zamykania lub zmiany profilu placówek i obiektów o przeznaczeniu kulturalno-fizycznym i sportowo-zdrowotnym. Jeszcze inne przykłady, z innych dziedzin. Na propozycje Tomenki zaostrzono odpowiedzialność za znieważenie symboli państwowych Ukrainy. Podniesiono rolę samorządu studenckiego. Uchwalono również długo wyczekiwaną Ustawę „O dostępie do informacji publicznej”. Przy okazji: według badań ruchu „Czesno”, w VI kadencji Rady Najwyższej Mykoła Tomenko wszedł do trójki deputowanych, którzy spełniają kryteria uczciwości. (Brak faktów naruszenia praw i wolności człowieka; niezmienność pozycji politycznej zgodnie z wolą wyborców; brak powiązań z działaniami korupcyjnymi; przejrzystość zadeklarowanych dochodów i majątku oraz ich zgodność ze stylem życia; osobiste głosowanie w parlamencie; udział w posiedzeniach plenarnych parlamentu i pracy komisji — nie mniej niż 75%). W grudniu 2012 r. — listopadzie 2014 r. M. Tomenko — przewodniczący Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. wolności słowa i informacji. Przygotował 119 projektów ustaw, wśród których — „O wprowadzeniu zmian do Konstytucji Ukrainy w sprawie zniesienia immunitetu sędziów i Prezydenta Ukrainy, deputowanych ludowych Ukrainy”. Ustawami stało się 26 projektów, wśród nich — „O telewizji i radiofonii publicznej Ukrainy”. Podczas Rewolucji Godności Mykoła Tomenko był jednym z jej najaktywniejszych uczestników. W 2014 r. wybrany deputowanym ludowym Ukrainy z Bloku Petra Poroszenki „Solidarność”. Stanął na czele Komisji ds. polityki ekologicznej, wykorzystania zasobów naturalnych i likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej. Tylko w lutym-sierpniu 2015 r. przygotował 71 projektów ustaw. Wśród nich — zmiany do Ustawy Ukrainy „O statusie i ochronie socjalnej obywateli, którzy ucierpieli w wyniku katastrofy czarnobylskiej” — dotyczące wzmocnienia ochrony socjalnej poszkodowanych w wyniku awarii w Czarnobylu oraz dopłat dla obywateli pracujących w strefie wykluczenia. A potem Tomenko wypowiedział wojnę „leśnej mafii”. Złożył projekt ustawy o moratorium na eksport drewna i materiałów tartych w stanie nieprzetworzonym. Przewidywał on zakaz wywozu za granicę drewna okrągłego, dębu, drewna gatunków cennych (oprócz sosny) od 1 listopada 2015 r. na okres 10 lat, a od 1 stycznia 2017 r. — także sosny. Uchwalenie ustawy pozwalało zatrzymać rabunkową wycinkę lasów; zamiast surowca drzewnego eksportować produkty wyższego stopnia przetworzenia; rozwijać przedsiębiorstwa drzewne i przetwórcze; odnowić przemysł meblarski, a zatem — stworzyć nowe miejsca pracy. Ustawę uchwalono, ale zaczęły się perypetie z jej podpisaniem i ogłoszeniem; autor zwrócił się do Wyższego Sądu Administracyjnego, w rezultacie 7 lipca Prezydent podpisał ustawę, a Tomenko złożył wniosek o zrzeczenie się pełnomocnictw doradcy pozaetatowego Prezydenta Ukrainy — z własnej woli. 25 grudnia 2016 r. M. W. Tomenko napisał wniosek o wystąpienie z frakcji BPP z powodu głosowania koalicji za (wyrażenie samego Tomenki) „anty-narodowy budżet i antysocjalne projekty ustaw, którymi wstrzymano działanie większości programów socjalnych i humanitarnych”. Tego samego dnia pozbawiony mandatu deputowanego podczas nadzwyczajnego zebrania partyjnego (na które nie został zaproszony). Znajomi i nieznajomi dzwonili, współczuli, radzili, niektórzy dziwili się: „Czy ty nie mogłeś milczeć? Deputowanym jesteś niezłym, nie kradniesz, nie oszukujesz, pracowałbyś na korzyść kraju i ludzi!”. Odpowiadał: „Jeśli wybierać między mandatem a honorem, dla mnie wybór nie istnieje, ja wybieram honor”. Brzmi to niby trochę patetycznie, ale odpowiada rzeczywistości… A teraz — o owych projektach Tomenki. Nie mają one związku z tworzeniem prawa. Ale bardziej potrzebnych Ukrainie i każdemu ukraińskiemu sercu — trudno sobie wyobrazić. Bo Mykoła Tomenko nie tylko zna i szanuje, ale także propaguje ukraińską historię, język, kulturę. Założona przez niego Fundacja „Ridna krajina” już od ponad 20 lat realizuje programy kulturalno-oświatowe. Co najważniejsze: bez żadnych środków budżetowych. Festiwale etniczne. Akcja „Być zdrowym i wysportowanym jest modnie”. Szereg projektów pod nazwą „Tworzymy ukraiński świat”: wydania audio, wśród nich — „Główne pieśni i melodie Ukrainy”; „Klasyka literatury ukraińskiej. Żywe głosy”; „Słuchowisko dla ukraińskich dzieci”; „Łabędzie macierzyństwa. Żywy głos Wasyla Symonenki”; „Kobziarz” Tarasa Szewczenki”. Ponad 10 tysięcy wydań zostało bezpłatnie przekazanych przez Fundację do bibliotek, przedszkoli, szkół. M. Tomenko jest inicjatorem i organizatorem ogólnonarodowej akcji „Ukraina potrzebuje bohaterów”, której celem jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na naszych wybitnych poprzedników, przypomnienie, że jesteśmy narodem bohaterów, wielkich artystów i filozofów. Fundacja M. Tomenki aktywnie włączyła się w zachowanie pamięci o H. Skoworodzie i M. Gogolu, M. Kostomarowie i B. Chmielnickim, M. Hruszewskim i W. Wynnyczence, I. Piddubnym, P. Tyczynie, M. Draj-Chmarze, W. Sosiurze… Wielka akcja „Twój Szewczenko”, w ramach której — projekty radiowe „Ostatnia droga Tarasa Szewczenki” oraz „Twój Szewczenko”; wydanie faksymilowe pierwszego i drugiego albumu Szewczenki-artysty; kalendarze-zakładki z autoportretami T. Szewczenki; prezenty dla muzeów szewczenkowskich; ustawienie w Ławrze Peczerskiej w Kijowie znaku pamiątkowego w miejscu, gdzie T. Szewczenko w 1846 r. stworzył sepię z wizerunkiem Cerkwi Wszystkich Świętych, oraz w mieście Berehowo na Zakarpaciu — pomnika młodego Szewczenki. Bardzo poruszające — „Drzewa szewczenkowskie”: ratowanie 200-letniej morwy przy domu-muzeum poety w Kijowie, aleja wierzbowa, zasadzona z gałązki, która uważana jest za „wnuczkę” wierzby, którą zasadził Taras Szewczenko; cały sad przy muzeum Szewczenki na kijowskiej Priorce… Szewczenkowskim stał się w 2019 roku także tradycyjny „Rocznik Ukraiński”, który Fundacja „Ridna krajina” wydaje od ponad dziesięciu lat — na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

odnawiają pamięć, zbliżają różnych ludzi. Skoworoda był człowiekiem nieformalnych poglądów. Może właśnie dlatego nieformalnie podeszli do zakończenia dnia Skoworody w Charkowie — pani Raina zaproponowała quiz na podstawie cytatów filozofa, pani Lidia częstowała mandrykami i kality. Pan Ihor przypomniał, że przed nami święta noworoczne i zaproponował flashmob dla tych, którzy stawiają choinkę w domu. Pomysł nie jest nowy, ale wymaga rozpowszechnienia i realizacji: kupować choinkę tylko ukorzenioną, w doniczce, aby później wysadzić ją do gruntu. Przecież Skoworoda nauczał, że świętość życia tkwi tylko w czynach. W rozkwicie życia wyrzekł się świata po to, aby zajmować się Pokrewnym Dziełem, poznawać siebie i ostatecznie pozostawił ślad w wiekach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Jednocząc się przy Nauczycielu

Rajina SUTKO. 3 grudnia minęło 297 lat od urodzin Skoworody. „Kim jesteśmy? Skąd przychodzimy? Dokąd zmierzamy?” Nad tymi pytaniami zastanawiał się syn Sawy (War-Sawa, jak lubił nazywać siebie Skoworoda). Takie pytania nurtują również współczesnych obywateli, zwłaszcza w warunkach zachowania własnego państwa. W ten zimowy dzień charkowscy działacze Proświty zebrali się najpierw przy pomniku H. S. Skoworody — to właśnie tutaj bywał filozof, gdyż wykładał w Kolegium Charkowskim, gdzie nauczał młodzież Słobożanszczyzny poetyki i składni. Ludzie stanęli kręgiem przy postaci Skoworody i wspominali, w jaki sposób filozof wszedł w ich życie: pani Oksana dowiedziała się o nim jeszcze w dzieciństwie od ojca, pan Ołeksandr — w młodości od mądrego wykładowcy uczelni, a pani Natalia — w dojrzałym wieku, kiedy uciekała z rodzinnego Ługańska przed rosyjską agresją. Różnymi ścieżkami idą ludzie do „staruszka Hrycia”, a każdy w jego spuściźnie odnajduje to, co dotyka własnego serca, własnego losu... Dalej działacze Proświty i świadomi obywatele udali się do księgarni „Je”, gdzie kontynuowali rozmowę na temat „Skoworoda w moim życiu”. Było około trzydziestu osób, większość nowych, wielu młodych. Byli też rosyjskojęzyczni, którzy chcą przejść na ukraiński. Moderatorka Wiktorija Skljarowa stworzyła atmosferę pełnej zaufania towarzyskiej rozmowy (dwóch godzin okazało się za mało!). Mykoła Moch — znany aktor, wolontariusz — czytał bajki, gość ze Lwowa, filozof Roman Kiś przypominał o głębokich filozoficznych źródłach nauki Skoworody, profesor pan Anatolij Szczerbań dzielił się praktycznym doświadczeniem, jak zachęcać młodzież do pragnienia poznawania i studiowania tego, co swoje, rodzime. Członkini Rady Charkowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wiktorija Skljarowa zainteresowała wszystkich projektem „Ścieżkami Skoworody”. Są to celowe wyprawy poznawcze w celu badania miejsc, w których żył i przebywał wędrowny filozof. Na Słobożanszczyźnie H. Skoworoda spędził 35 lat swojego życia. Charków—Wałki—Welykyj Burłuk—Husynka—Izium—Monaczyniwka—Kupiańsk—Lypci... Od słobody do słobody, od chutoru do chutoru, od wsi do wsi wędrował Skoworoda i wszędzie spotykano go i żegnano z miłością, dla wszystkich był swój. Tak pisał o tym profesor Łeonid Uszkałow, podobny cel stawia przed sobą „wędrowna rada” ośrodka skoworodyńskiego w Charkowie. Warto odwiedzić wszystkie te miejsca, w których filozof zostawił swój ślad, odnowić pamięć o wielkim wędrowcu, bo miejscami została ona całkowicie zatracona. Coś już udało się zrobić. Dzięki takim naszym „wyprawom terenowym” zaprzyjaźnili się ze sobą mieszkańcy dwóch wsi — Husynki i Nowo-Mykołajiwki. Ludzie byli już u siebie w gościach, razem występowali na scenie z pieśniami i snuli plany dalszej współpracy. Oto tak „ścieżki Skoworody”. W charkowskiej „Proświcie” działa specjalny „Ośrodek imienia Wielkiego Nauczyciela Hryhorija Skoworody” pod kierownictwem filozofa Ihora Aleksiejewa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Działalność Towarzystwa „Proświta” w Wielkich Zahajcach i Krzemieńcu w latach 1921—1932

Jarosław SEREDNYCKYJ, członek rzeczywisty Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, Lwów. Czytelnia Towarzystwa „Proświta” rozpoczęła swoją działalność we wsi Wielkie Zahajce na Wołyniu (obecnie rejon szumski w obwodzie tarnopolskim) w połowie 1924 roku. Zorganizowali ją młodzi wieśniacy: Andrij Mryha, Iwan Zajeć i Ludmiła (Lola) Abstorska — żona polskiego osadnika wojskowego, kapitana Artura Abstorskiego. Wśród organizatorów komórki „Proświty” w Wielkich Zahajcach wyróżniał się kowal, człowiek orkiestra, Andrij Mryha. Lola Abstorska niejednokrotnie dziwiła się jego świadomości narodowej oraz umiejętności znajdowania wyjścia z, wydawałoby się, beznadziejnych sytuacji. W dni szewczenkowskie mała czytelnia nie mogła pomieścić wszystkich chętnych. Wtedy Andrij Mryha wraz z chłopakami przystosował do świątecznego koncertu swoją stodołę. I z prowizorycznego podestu popłynął majestatyczny „Testament” w wykonaniu wiejskiego chóru. Idee komunistyczne we wsi się nie przyjmowały, mimo starań przyjezdnych agitatorów. Dla Loli Abstorskiej działalność czytelni i komórki „Proświty” w Wielkich Zahajcach stała się szczęściem, gdyż jeszcze jako uczennica rosyjskiego gimnazjum carskiego w Winnicy czytała ukraińskie książki w miejskim domu „Proświty”. „Proświta” działała w Winnicy szczególnie aktywnie w latach 1918—1919, kiedy przebywał tam Rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wówczas miejscowa drukarnia „Proświty” wydała podręczniki dla ukraińskich szkół i wyższych uczelni, drukowała dziennik „Szliach”. Winniccy proświcianie mieli nawet własną orkiestrę dętą. Na ziemi krzemienieckiej „Proświta” rozpoczęła działalność jeszcze w 1918 roku za czasów Hetmanatu. Od 1921 roku staraniami przewodniczącego powiatowej „Proświty”, byłego członka Centralnej Rady Borysa Kozubskiego oraz nauczyciela Semena Żuka, który na rowerze objechał 200 wsi powiatu, utworzono szereg komórek z czytelniami. Od 1926 roku do powiatowego towarzystwa „Proświty” dołączył student Liceum Krzemienieckiego Antin Semeniuk, który zorganizował czytelnię „Proświty” w rodzinnej wsi Bereżce niedaleko Krzemieńca. Na głównej ulicy Krzemieńca, Szerokiej, pojawiła się księgarnia „Proświty”. Dyrektor księgarni, emigrant z Czernihowszczyzny Roman Brzeski, przy pomocy Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki we Lwowie, zapewnił dostawę do Krzemieńca dzieł klasyków literatury ukraińskiej. W 1922 roku Krzemieniecka Drukarnia Braci Józefów wydała „Małego Kobziarza” Tarasa Szewczenki. Działalność Towarzystwa „Proświta” w powiecie krzemienieckim nie podobała się polskiej policji. Według wspomnień syna przewodniczącego Krzemienieckiej „Proświty” Borysa Kozubskiego, Oleha, policjanci niejednokrotnie przychodzili „z wizytami” do ich domu. Przeszukiwali pokoje, starannie przekartowywali strony ukraińskich książek. Prowokacji nie znajdowali. Pewnej nocy policjant próbował podłożyć do książki ulotkę o treści antypolskiej. Organizatorzy komórki „Proświty” w Wielkich Zahajcach Andrij Mryha i Ludmiła Abstorska. Na szczęście gospodarz domu to zauważył i prowokacja się nie udała. Kiedy proświcianie Borys Kozubski i Semen Żuk zostali posłami z powiatu krzemienieckiego do Sejmu RP w Warszawie, zmniejszyło to na pewien czas uwagę policji wobec ich działalności społecznej. Ale wróćmy do połowy lat 20. w Wielkich Zahajcach. Lola Abstorska, jej młodszy brat i siostra, Pawło i Żenia, chętnie spędzali w czytelni „Proświty” jesienne i zimowe wieczory. Nie opuszczali wieczorów szewczenkowskich ani występów chóru czy teatru amatorskiego. W domu zawsze były nowe ukraińskie książki. Pawło i Żenia często jako pierwsi we wsi czytali w domu czasopismo „Świat dziecka”, które Lola przywoziła razem z „Kobiecym losem” i „Wiejskim gospodarzem” czy kalendarzem „Przyjaciel gospodarza” z Krzemieńca dla czytelni „Proświty”. Rzadko w Wielkich Zahajcach zdarzało się prawdziwe święto — przyjeżdżał wędrowny teatr ukraiński. Wystawiał głównie dramaty klasyczne — „Nazar Stodola”, „Oj, nie chodź, Hryciu, na wieczornice”, a czasem nawet operę „Zaporożec za Dunajem”. Potem we wsi zorganizowano wiejskie amatorskie kółko dramatyczne. Próby i przedstawienia odbywały się w przerobionej stodole. Widzowie ledwo mieścili się w „sali teatralnej”. Lola Abstorska stała się niezastąpiona przy doborze aktorów, uczeniu ich ról i wystawianiu sztuk. A Pawło i Żenia byli zachwyconymi widzami. Dla biblioteki-czytelni komórki „Proświty” w Wielkich Zahajcach potrzebne były ukraińskie książki, a dla teatru amatorskiego — sztuki. Ich dostawę do wsi z Krzemieńca, na prośbę przewodniczącego komórki „Proświty” Andrija Mryhy, wzięła na siebie Lola Abstorska. Wystawianie sztuk stało się o wiele łatwiejsze, gdy od 1925 roku zaczęto przywozić ze Lwowa czasopismo „Teatr amatorski”. A poza tym Lola Abstorska musiała co roku uzyskiwać zezwolenie od polskich władz powiatowych na wystawienie tej czy innej sztuki z klasyki ukraińskiej. Rozwiązując w Krzemieńcu takie kwestie, zawsze miała wsparcie przewodniczącego zarządu powiatowego Towarzystwa „Proświta” Borysa Kozubskiego, dyrektora ukraińskiej księgarni przy ulicy Szerokiej, emigranta z Czernihowszczyzny Romana Brzeskiego, rodzin byłego pułkownika Armii URL Ołeksandra Wołosewycza, emigranta z Wielkiej Ukrainy Wołodymyra Maczuszenki oraz innych krzemienieckich Ukraińców. Towarzystwo „Proświta” funkcjonowało w Krzemieńcu i powiecie pod ciągłą presją polskich władz. Po zakazaniu przez nie działalności „Proświty” w Krzemieńcu i powiecie pod koniec 1932 roku, sprawy narodowe do 1939 roku koordynowało utworzone przez Borysa Kozubskiego „Ukraińskie Towarzystwo Dobroczynne” (UTD). Czołowe pozycje w życiu Krzemieńca w drugiej połowie lat 30. zajmował Związek Ukrainek. Wśród organizatorek Związku Ukrainek była również emigrantka z Wielkiej Ukrainy Maria Wołosewycz (Terida) — żona podpułkownika, później pułkownika Armii URL Ołeksandra Wołosewycza. Sama Maria Wołosewycz była pracownicą sztabu Frontu Prawobrzeżnego w 1919 roku, uczestniczką Pierwszego Pochodu Zimowego Armii URL w 1920 roku, a także przez pewien czas siostrą miłosierdzia oddziału bojowego. Za zasługi wojenne Ołeksandr i Maria Wołosewyczowie otrzymali w latach 30. najwyższe odznaczenia URL — Ordery (Krzyże) Symona Petlury. Na podstawie materiałów z książki Jarosława Serednyckiego „Pani Lola: uciec przed bolszewikami”. — Kijów: Tempora, 2019. — 428 s. Uczestnicy Walnego Zgromadzenia powiatowego Towarzystwa „Proświta”. Krzemieniec. 1932 r. Pośrodku w szarym garniturze siedzi przewodniczący Borys Kozubski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Biblioteki Zaricznieńszczyzny na początku XX wieku

Walentyna TUMASZ, proświatianka z Zaricznieńszczyzny W zeszłym roku proświatianie obchodzili 150-lecie Towarzystwa „Proświta”. Wkrótce przypada też 30. rocznica odrodzenia Towarzystwa. Pomyślałam więc: jaką ciekawą informację o Zaricznieńszczyźnie podarować swoim rodakom w tym dniu, czym ich dziś ucieszyć?! Zatrzymałam się na materiale o bibliotekach z 1939 roku. Bardzo ciekawy wydał mi się artykuł w czasopiśmie „Echo Polesia” zatytułowany „Biblioteki polskie w województwie poleskim do 17 września 1939 roku”, gdzie podano nawet liczbę książek w bibliotekach wsi naszego rejonu. Otóż w województwie poleskim funkcjonowały wtedy 344 biblioteki, w których znajdowało się 273 516 książek. Wsie wymienione tam mnie zaskoczyły. Na przykład Noblii, Pohostu Zaricznego tam nie ma, za to wskazano, że biblioteki działały w Oleksandrowie, Niehowiszczach. We wszystkich wymienionych wsiach pracowały biblioteki szkół powszechnych, a w Brodnicy — biblioteka towarzystwa „Proświta”! Dalej szczegółowiej: Oleksandrowo: w 1937 roku było tu 91 książek; Borowa miała w 1926 roku 743 książki; Kuchcze w 1937 roku — 70 książek; Niehowiszcze w 1939 roku — 119 książek. Zaznaczono, że szkołę w Oleksandrowie założono w 1936 roku, bibliotekę w Borowej — w 1926. A w Kuchockiej Woli (dawniej Kuchecka Wola) działała jedna biblioteka stacjonarna i 3 objazdowe. Tu w 1938 roku było aż 800 książek! Książki wszystkich bibliotek należały do organizacji „Polska Macierz Szkolna”. Ta kulturalno-oświatowa organizacja została założona w Królestwie Polskim w 1906 roku. Ale prawdziwym odkryciem była wiadomość o istnieniu biblioteki „Proświty” we wsi Brodnica. W 1926 roku było w niej tylko 38 książek. Za to były UKRAIŃSKIE!!!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

im więcej było dystansu, tym pewniejsi siebie się stawali. Ale system był zbyt okrutny — i w pewnym momencie zrozumiał, że nie ma się już czego bać, bo mogą go rozstrzelać za cokolwiek, z dowolnego powodu może zginąć. — Gdzie planujecie pokazać film? — Złożyliśmy już zgłoszenie na festiwal Docudays UA oraz na Polski Festiwal Filmowy. Od lutego zacznie się nowa fala festiwali. A reżyser naszego filmu Ihor Wysnewski otrzymał już nagrodę za swój poprzedni film krótkometrażowy „Słowo” — za najlepszą reżyserię, na międzynarodowym festiwalu filmowym w USA New York City International Film Festival. Więc chcemy trafić również na ten festiwal. — A jakie jeszcze filmy, które dotyczą właśnie ukraińskiej historii, planuje kręcić studio „Try-Ja-Da prodakszyn”? — Obecnie mamy w produkcji 12-odcinkowy film o życiu rodu Kozaków, które przypadło na burzliwe i okrutne lata XX i początku XXI wieku. Członkowie rodziny stali się świadkami lub uczestnikami wszystkich znaczących wydarzeń, które miały miejsce na Ukrainie w tym okresie: I wojna światowa, rewolucja, Hołodomor, stalinowskie represje, wojna, upadek ZSRR, ogłoszenie niepodległości Ukrainy, pomarańczowa rewolucja. Producentowi Serhijowi Baranowowi i reżyserowi Dmytrowi Łaktionowowi jest bardzo ciężko — tam każdego dnia są takie dramatyczne epizody! I Hołodomor, i wojna, i represje, i samobójstwo bohaterki, i namiętności oraz nieporozumienia między najbliższymi ludźmi… To historia każdego Ukraińca, bliska i ważna dla nas wszystkich. A marzymy jeszcze o wielu innych projektach, przygotowujemy się do nowych prac.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Jewhen Hryciak stał się legendą kina

Rok temu w Państwowej Agencji Filmowej Ukrainy poinformowano, że sfinansowano stworzenie filmu „U-777. Zwycięstwo nad śmiercią” na podstawie wyników 10. konkursu. Film powstał w studiu filmowym „Tri-Ja-Da prodakszyn”. Obecnie rozmawiamy z producentką filmu Anastasiją Danyłenko, dla której projekt ten stał się pierwszą samodzielną pracą w kinie dokumentalnym. Olga ŻMUDOWSKA — Anastasijo, zakończyła Pani zdjęcia do filmu dokumentalnego o jednym z wybitnych epizodów historii ukraińskiego oporu wobec tyranii i braku wolności. O czym on jest? — To film o powstaniu norylskim, które miało miejsce w 1953 roku. Powstanie zorganizowali Ukraińcy — i zdołali odnieść sukces. Zdjęcia do filmu rozpoczęliśmy w grudniu ubiegłego roku, ale przygotowania — wcześniej. Film tworzono na podstawie książki Jewhena Hryciaka — bardzo surowej, bo prawdziwej. Jewhen Hryciak był przywódcą tego powstania, jego inspiratorem i tym, który pomagał innym więźniom przezwyciężyć rozpacz i strach, powstać w obronie własnej godności ludzkiej. I było trudno, ponieważ dużo myśleliśmy, jak odzwierciedlić wszystkie te wydarzenia, aby prawdziwie, wiarygodnie pokazać ludzi, którzy podjęli walkę, zapalili innych, by do nich dołączyli, a przy tym nie wywołać zbyt burzliwej reakcji następczyni władzy Związku Radzieckiego, jej oskarżeń o przekręcanie historii. Dla autorki scenariusza Ołeny Morencowej-Szułyk było to niezwykle trudne wyzwanie, ponieważ pragnęła pokazać powstańców nie jako zimnokrwistych bohaterów, lecz jako żywych ludzi, którzy zwyciężyli strach przed utratą życia, bo jeszcze bardziej bali się utraty godności. — Co było najbardziej poruszające w tamtym okresie? — Rok przed rozpoczęciem przygotowań pojechaliśmy do autora, Jewhena Hryciaka, który mieszkał we wsi Ustia na Iwanofrankowszczyźnie. I był to niesamowity czas w moim życiu. Jak się okazało, żył bardzo aktywnie, zajmował się jogą, był szanowany przez ludzi, cieszył się sławą lekarza. O jego zdolnościach opowiedziała nam mieszkanka tej wsi, u której zdiagnozowano raka, ale zajął się nią pan Jewhen — i lekarze nie mogli uwierzyć, że choroba ustąpiła. Zobaczyliśmy człowieka, który przeszedł straszne, nieludzkie próby losu — i pozostał szczerym, dobrym człowiekiem. Jest fenomenalny. Wykształcony, znał wiele języków, było z nim tak ciekawie, że nie sposób było samodzielnie przerwać rozmowy — chciało się słuchać i słuchać. …A później, kiedy już zakończyliśmy pracę, było nam strasznie przykro, że nie zobaczy on taśmy, bo wkrótce po naszym spotkaniu odszedł z życia. — A gdzie odbywały się zdjęcia? Do Norylska przecież Państwo nie jeździli? — Pod Kijowem, we wsi Szpytky. Tam jest studio filmowe i tam była dekoracja przypominająca baraki, obóz. Kręciliśmy w grudniu, było bardzo zimno — i to było nam na rękę, bo przecież rekonstruowaliśmy wydarzenia, które działy się w srogie norylskie mrozy. Więc pogoda nas nie zawiodła, kręciliśmy, że tak powiem, w autentycznej atmosferze. Nasza grupa twórcza zdecydowała, że będziemy kręcić w nocy, bo w Norylsku prawie zawsze panują noce polarne. Potem już na postprodukcji domalowywaliśmy zorzę polarną, żeby było jak na Północy… — A jak Pani, młoda dziewczyna, odebrała tę historię — przecież jest zbyt okrutna, niemal niemożliwa jak na ludzkie siły oraz tamte nieludzkie czasy i okoliczności? — Naprawdę bardzo trudno było uwierzyć, że siedzisz obok takiego człowieka, który sam to robił. Ale Jewhen tak prosto i przekonująco opowiadał, jak wszystko się działo, że to było pierwsze bezbronne powstanie w imię praw człowieka. I nie było w jego słowach okrucieństwa, promieniał szczęściem, że tak się stało, że nie było żadnych prowokacji, żadnej zdrady ze strony powstańców, więźniów politycznych. Biła od niego siła ducha, bardzo komfortowo się to odbierało — tyle spokoju i dobroci, pozytywu było w jego opowieści. A już później, kiedy wróciliśmy do Kijowa i analizowałam to, czego się od niego dowiedziałam, kiedy pomyślałam, na jakie niebezpieczeństwo się narażali, było zupełnie niezrozumiałe, jak oni to wytrzymali… Studiowaliśmy materiały archiwalne, czytaliśmy, jak ich bili, głodzili, zastraszali — i robiło się przerażająco na myśl, co ci ludzie musieli wycierpieć, przeżyć — i zwyciężyć. To niesamowite. I już potem, podczas kręcenia scen o młotach i torturach głodem — nie tylko wykonawcy głównych ról, ale i statyści nie powstrzymywali łez, bo tak bardzo przejęliśmy się tymi wydarzeniami, że naprawdę płakaliśmy — uświadamiając sobie, że odtwarzamy taki dramat. — Jak powstał pomysł, by kręcić właśnie o powstaniu norylskim? — My z generalnym producentem Serhijem Baranowem chcieliśmy nakręcić film dokumentalny. Mieliśmy wystarczająco dużo projektów — kręciliśmy wiele seriali, ale chciało się nakręcić coś poważnego, ważnego. Trafiliśmy na książkę Jewhena Hryciaka i kiedy ją przeczytaliśmy, stało się jasne: nie nakręcić tej historii — jest niemożliwe. I choć tuż przed tym reżyser Zaza Buadze nakręcił na ten temat film „Czerwony” i jest kilka filmów rosyjskich studiów (ale one naświetlają punkt widzenia strony rosyjskiej) — zdecydowaliśmy, że i my mamy co powiedzieć i pokazać widzom z zupełnie nieoczekiwanego kąta. — I na czym polegają osobliwości tego filmu? — Mieliśmy retrospekcję w retrospekcji. W latach 70. doszło do spotkania Jewhena Hryciaka z amerykańskim dziennikarzem — i właśnie poprzez wspomnienia o tym spotkaniu odtwarzaliśmy wydarzenia powstania norylskiego. Młodego Hryciaka grał Makar Tychomyrow, wyrazisty, utalentowany, dobrze poradził sobie ze swoją rolą. Jedyne — Jewhen, ponieważ pochodził z Zachodniej Ukrainy, miał zachodnioukraiński akcent, a aktor — nie miał. Ale to nie było przekłamanie, bo w czasie powstania Jewhen już dawno był poza granicami Ukrainy, nauczył się już z trzy-cztery nowe języki i akcent w tamtym czasie mu się zatarł. A dorosłego Hryciaka grał dziadek naszego Makara — Anatolij Tychomyrow. Nie mieliśmy „rozreklamowanych” aktorów — między innymi dlatego, że nie mieliśmy dużego finansowania, 100% stanowiło finansowanie państwowe. — Jakie odczucia po zakończeniu filmu? — Długo nie mogliśmy zatwierdzić montażu filmu, kilkakrotnie zmienialiśmy jego koncepcję. Również ponownie pojechaliśmy do wsi Ustia na Iwanofrankowszczyźnie, gdzie wnuk Jewhena prowadzi jego muzeum. Opowiedział nam jeszcze wiele rzeczy, także o tym, jak niełatwo było naszemu bohaterowi. Ihor Wysnewski już po powrocie z łagrów. W muzeum pozostały jego autentyczne rzeczy, łagrowy busłat, zapiski. Za władzy radzieckiej był ograniczany, represjonowany, aresztowany, zabraniano mu pisać o łagrach, w związku z czym prześladowania dotykały także ludzi, którzy z nim rozmawiali… Dlatego stracił wielu przyjaciół, za to jaśniej stało się, kto jest prawdziwy. Po tej podróży w końcu zatwierdziliśmy montaż i zrobiliśmy jakościowy i zrozumiały film. — I bardzo potrzebny… — Tak, ponieważ wielu ludzi nie zna całej prawdy. W czasach radzieckich władza próbowała ukryć rolę ukraińskich więźniów politycznych. Mówiono, że to Polacy i Finowie wszczynali powstania, ale dokumenty, badania archiwalne świadczą: ponad 50% więźniów politycznych w tamtym łagrze było Ukraińcami i to właśnie Hryciak utrzymał wszystkich tych ludzi w spokoju, przekonywał, organizował. I nie wszyscy od razu mu uwierzyli, wielu uważało, że idzie na śmierć. Właśnie zmarł Stalin — i ten moment ciszy Jewhen Hryciak zdołał wykorzystać. Wyjaśnił ludziom, że mają możliwość domagać się przestrzegania swoich praw, bo nawet według ówczesnych praw mieli pracować po 8 godzin 6 dni w tygodniu, a pracowali po 14 godzin 7 dni w tygodniu. Mieli prawo do widzeń z bliskimi ludźmi. I udawało mu się znaleźć przekonujące słowa, żeby za nim poszli, i im więcej powstańców. Aktorzy poczuli na sobie „norylskie mrozy”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Soborność to odpowiedzialność wszystkich za wszystkich»

Te słowa są trafnym podsumowaniem Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Pamięć historyczna a współczesność: projekcje dyskursywne”, która odbyła się w Instytucie Filologii KNU im. Tarasa Szewczenki. Konferencję zorganizowano wspólnie z Wydziałem Historycznym KNU im. Tarasa Szewczenki z okazji 100-lecia Aktu Zjednoczenia UNR i ZUNR z 22 stycznia 1919 roku. Julija KUŹMENKO Zdjęcie: Walerij POPOW, Dział Komunikacji Społecznej Instytutu Filologii KNU im. Tarasa Szewczenki Konferencję otworzyła zastępczyni dyrektora Instytutu Filologii ds. pracy naukowej Hanna Czernenko. Zauważyła ona, że Akt Zjednoczenia Wschodniej i Zachodniej Ukrainy był dokumentem państwowej wagi, miał na celu zjednoczenie terytorium i ludności. Przebywanie narodu pod wpływem różnych kultur i ideologii jest częścią historii wielu krajów (Katalonia w składzie Hiszpanii, Irlandia – w Wielkiej Brytanii, podzielone Korea Północna i Południowa). Wszyscy możemy uczyć się na cudzym doświadczeniu, przekazując jednocześnie własne. Interpretację historii (także najnowszej) w dyskursie medialnym i artystycznym kształtujemy właśnie my, a zaledwie kilka wypowiedzianych słów może stworzyć dyskurs pokoju lub wojny. Bądźmy uważni, bo każdy z nas tworzy nie tylko historię, ale i pamięć o niej; buduje historyczne łańcuchy przyczynowo-skutkowe. Na otwarciu konferencji wystąpił Wiktor Martyniuk, prorektor ds. pracy naukowej KNU im. Tarasa Szewczenki. „Zjednoczenie dokonało się na naszych ziemiach” – podkreślił Wiktor Semenowycz, że ta ważka wydarzenie polityczne i historyczne miało miejsce właśnie w Kijowie. Setną rocznicę Aktu Zjednoczenia obchodzimy w Instytucie Filologii i dla prorektora jest to znaczące. „Język to instrument, dzięki któremu jesteśmy silni; w języku zawarta jest świadomość człowieka. Język pozwala wyrazić swój model świata. Zatem jeśli jesteśmy razem, to widzimy wspólny model” – podsumował Wiktor Semenowycz. Zdaniem zastępcy dziekana Wydziału Historycznego uniwersytetu Taras Pszenyczny, setna rocznica Aktu Zjednoczenia to jeden z etapów konsolidacji podzielonego państwa. W wirze walk Rewolucji od 1917 roku, rok 1919 stał się swoistym podsumowaniem. Naukowiec zatrzymał się nad pojęciem historycznej pamięci. Jest to jedność językowa, kulturowa, metafizyczna, która umożliwia bronić państwa, być Ukraińcami. Taras Jurijowycz podkreślił: na początku obecnej wojny z Rosją udało się nie dopuścić separatystów do tych wsi Ługańszczyzny i Doniecczyzny, gdzie od wieków zachowały się autentyczne tradycje. Etnologia to kolejny klucz do jedności Ukrainy. Pszenyczny wspomniał o wspólnym projekcie Natalki Ficiczy i Ołeksija Doli, dyrektora Centrum Folkloru i Etnografii IF. „Kult przodków” – interaktywna książka o dziedzictwie historycznym regionów Ukrainy. Projekt zrealizowano w 2017 roku. Nie tylko folklor, ale także literatura łączy naród. A dokładnie – pisarze. Tak uważa profesor Instytutu Filologii Jurij Kowaliw. Badacz przedstawił chronologię wydarzeń Rewolucji 1917–21 w postaciach literackich. Dodał: „Wtedy nie mieliśmy polityków, którzy sercem i duszą troszczyliby się o Ukrainę”. Akt Zjednoczenia z 1919 r. miał zrealizować nadal niezrealizowaną ideę Iwana Franki. Polega ona na stworzeniu narodu ukraińskiego jako jednego organizmu za pomocą kultury i pięknego piśmiennictwa, a nie tylko poprzez organizację władzy. Bez dorobku kulturalnego żaden naród nie przetrwa! Jurij Iwanowycz przypomniał, że w różnych epokach artyści brali na siebie role oświeceniowców, propagatorów idei zjednoczenia, organizowali ruch narodowo-wyzwoleńczy („Ruska Trójca”, towarzystwo „Proświta”, Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki). Na przykład na szczeblu państwowym nie obchodzono otwarcia pomnika Iwana Kotlarewskiego (1903 r., Połtawa). Imperialiści wątpili nawet, czy pomnik autora „Eneidy” jest potrzebny, skoro języka ukraińskiego „nie ma”? Ale otwarcie jednak się odbyło – i to dość głośno – z udziałem ukraińskiej inteligencji. Wydarzenie stało się krokiem ku konsolidacji. Wracając do 1919 roku, Jurij Kowaliw negatywnie ocenił działania Wołodymyra Wynnyczenki, ponieważ ten chciał negocjować z Rosją. Dyrektoriat nie zdołał się obronić i opuścił Kijów… Jurij Kowaliw wezwał do jednoczenia Ukrainy także dziś, nie słowem, lecz czynem. Uczestnicy konferencji wysłuchali referatu „Idea jedności Kijowskiej Rusi w twórczości Włodzimierza Monomacha: współczesna recepcja” profesor Instytutu Filologii Oksany Slipuszko. Idea jedności Ukrainy dojrzewała od czasów Kijowskiej Rusi. Oksana Mykołajiwna zaczęła od krótkiej prezentacji wydania „Jarosław Mądry i jego epoka: tysiącletnie doświadczenie ukraińskiego budowania państwa”. Jednak jej główne wystąpienie było poświęcone życiu Włodzimierza Monomacha – wnuka księcia Jarosława. Wychowywano go jako wojownika i istotnie zmienił taktykę walki z wrogiem – sąsiednimi Połowcami. Zamiast tworzyć obronę, Włodzimierz organizował godny odwet, atakował pierwszy i zwyciężał. Włodzimierz widział siłę w jedności. Na zjeździe książąt w Lubeczu w 1097 roku w rodowym zamku Monomacha kijowski książę wezwał do zaprzestania waśni, bo „Połowcy cieszą się, że między nami jest niezgoda”. Włodzimierz Monomach sformułował dewizę dla książąt: „Odtąd złączmy się w jedno serce i strzeżmy ziemi ruskiej”. Europejscy historycy uważają, że wszystkie późniejsze wystąpienia Ukrainy na rzecz kulturalnego i państwowego zjednoczenia biorą początek właśnie z idei Monomacha. Filolodzy i historycy znają manifest literackiej działalności księcia „Pouczenie dzieciom”. To także wezwanie do jedności, które autor adresował nie tylko do swoich synów, ale do wszystkich potomków Kijowskiej Rusi. Idea jedności w tym utworze opiera się na tradycyjnej chrześcijańskiej pobożności. Po referatach literaturoznawczych głos zabrali lingwiści z Instytutu Filologii. Profesor Lidia Hnatiuk wystąpiła z tematem „Pamięć historyczna Ukraińców w wymiarze językowym”. Rzeczywiście, w indywidualnej, zbiorowej i narodowej świadomości językowej odbija się wyobrażenie Ukraińców o przeszłości. Utrata lub deformacja pamięci historycznej jest w stanie przesuwać punkty orientacyjne przedstawicieli narodu, wywoływać stany depresyjne. W takich niekorzystnych okolicznościach powstaje albo całkowita obojętność wobec własnej historii i języka, albo (a to jeszcze gorsze, zdaniem badaczki) błędne wyobrażenia o nich. Przykładem są prace współczesnego pseudonaukowca Stanisława Hubernaczuka, który dowodzi, że nasz język jest starszy od sanskrytu. W pracy „Trypolie a język ukraiński” przytacza on cytaty z zabytku piśmiennictwa z I tys. p.n.e. Filolog-fachowiec wie, że pierwsze zabytki piśmiennictwa na naszych ziemiach pojawiły się w X–XI w. i zostały stworzone w księżnej staro-cerkiewnosłowiańszczyźnie. Niestety, z powodu nieznajomości większości ludności Hubernaczuk jest dziś popularny, wierzy mu się. Lidia Pawłiwna natomiast odwołuje się do poglądu Kostiantyna Tyszczenki, który wzywał do rozróżniania dawności leksyki i dawności języka jako systemu (język ukraiński ukształtował się po upadku reduktów pod koniec XI – w połowie XII w.). Inne błędne wyobrażenia dla przeciętnego użytkownika języka to elementy leksykalne lub gramatyczne, które współczesny użytkownik interpretuje jako rusycyzmy. Tymczasem są to ukraińskie lub prasłowiańskie formy (na przykład voздух, бедро, діланіє, звізда, побіда, брюхо itd.), które słownikarze notują już od końca XVI w. Formy te utrwaliły się w ukraińskich onimach (Żowtobriuch, Pobidonosiec itd.) i do dziś żyją w gwarach. „Współczesny Ukrainiec, – podkreśla Lidia Hnatiuk, – powinien rozumieć, że istnieje pewien składnik wariantywny, którego nie można się wyrzec i kwalifikować jako rusycyzm”. Profesor Oksana Nika zatrzymała się przy dziś perspektywicznej historycznej dyskursologii, która bada doświadczenie komunikacyjne języka na podstawie źródeł pierwotnych (w szczególności zwróciła uwagę na kazania z XVI–XVII w.). Ten kierunek lingwistyczny bada typy dyskursów, zmiany praktyk dyskursywnych w diachronii, pokazuje nowe wymagania wobec tworzenia tekstu zgodnie z epoką i celem komunikującego. Historyczna dyskursologia jest ściśle związana z historią literackiego języka ukraińskiego. Była ona studiowana jako składnik innowacyjnego programu „Lingwistyka historyczna. Tworzenie tekstu w synchronii i diachronii” dla ukrainistów Instytutu Filologii. Profesor Wydziału Historycznego Uniwersytetu Wołodymyr Serhijczuk mówił o nieodwracalności ukraińskiego postępu. Wspominał o ostatniej próbie ruskiej szlachty zjednoczenia dawnych ziem Rusi Kijowskiej. Chodzi o powstanie wodza-księcia Michała Głińskiego na początku XVI w. Stało się to przed unią lubelską i pełnym przejściem ukraińskich ziem pod panowanie polsko-litewskie. Powstanie poniosło klęskę nie tylko z powodu zdrady sojuszników, ale także z powodu braku krytycznej masy rewolucjonistów ducha, uważa Wołodymyr Iwanowycz. Ówczesna szlachta poddała się okatolicznieniu ze względu na własne interesy. Wtedy też pojawia się fenomen dla całej Europy – kozaczyzna. Niższe warstwy społeczne oraz patrioci-feudałowie łączą się i bronią języka, wiary, dążą do odbudowy państwowości. Oczywiście tragiczna dla Ukrainy była Perejasławska Rada z 1654 roku, po której Moskwa, uważając swoją rolę w historii za mesjanistyczną, dążyła do likwidacji narodu ukraińskiego jako takiego. Owoce geniuszy ukraińskiej Rusi Kijowskiej zostały przywłaszczone przez Państwo Moskiewskie. Atak dotknął nie tylko zasób kulturalny, ale i ludzki: chłopów Wschodniej Ukrainy wysiedlano do Kazachstanu, na Syberię, nad Wołgę. Wołodymyr Serhijczuk wyjaśnił przyczynę, dla której Ukraińcy się zgadzali na wyjazd. Jako ludzie pobożni nie chcieli pracować w kopalniach, ponieważ praca tam jest niebezpieczna. W razie wypadku człowieka nie wydobyto by i nie pochowano by go według chrześcijańskich obyczajów. Lepiej już pracować na ziemi, jak przywykli – i ludzie jechali w dalekie strony. Historyk kontynuował referat podtematem ukraińskiego ruchu narodowego w XIX w. na przykładzie postaci Markijana Szaszkiewicza i Mykoły Gogola. W Austro-Węgierskiej Monarchii Ukraińców mniej uciskano, więc tam pojawił się zalążek odrodzenia – grupa literacka „Ruska Trójca”. Nadnaddnieprzańskim Szaszkiewiczem i założycielem ośrodka ukraińskości w Petersburgu mógł się stać Gogol. Lecz rosyjscy szowiniści po wydaniu „Wieczorów na chutorze koło Dikańki” i „Tarasa Buldy” przestraszyli się i postawili sobie za cel odsunięcie Mykoły Gogola od małorosyjskości, zabranie pisarza z ukraińskiego pola. Tezy Serhijczuka dotyczące Gogola korespondują z referatem literaturoznawczyni Tetiany Myhed na okrągłym stole „‚Małe’ głosy i ich wielka siła”, który odbył się w Instytucie Filologii w październiku tego roku. Tetiana Wasyliwna mówiła, że Gogol burzył imperialne idee od środka swoimi lekkimi utworami, nasyconymi ukraińskimi cechami językowymi i narodowymi – szczerością, niezłomnością wartości kozackich. Nasz pisarz stał się popularny wśród Rosjan. Gogola bał się Aleksander Puszkin, rozumiejąc, że literatura rosyjska nie ma tak potężnego prozaika. Odsunąwszy Gogola na drugi plan, imperium nie powstrzymało ukraińskiego postępu. Jego misję kontynuował Taras Szewczenko, „obudził uśpionych”. „Ukraińskość budzi się zawsze”, – podkreśla Wołodymyr Iwanowycz. Na początku Rewolucji Październikowej 1917 r. w Petersburgu wśród powstańców powiewały tysiące niebiesko-żółtych sztandarów. Wczorajsze imperium widziało: naród ukraiński rzeczywiście istnieje! Historyk komentuje dalszy rozwój tamtych burzliwych wydarzeń: „Demos ukraiński miał wykazać oddanie w obronie nie cudzych, lecz własnych interesów politycznych. Temat dzisiejszej konferencji z okazji 100-lecia Aktu Zjednoczenia dowodzi, że w latach 1917–19 ukraińskość przebudziła się na wszystkich terenach, ogłosiła swoją obecność i swoją soborowość, duchowość”. Podsumowanie referatu Serhijczuka: ukraiński ruch narodowo-wyzwoleńczy jest od samego początku nieodwracalny. Historyk zwrócił uwagę na szczególną rolę Kijowa w budowie państwowości. Tu nasze sanktuaria, tu utworzono Akademię Nauk Ukrainy, właśnie tu odbył się Akt Zjednoczenia. Kijów – źródło odrodzenia narodowego. Pamiętajmy o proroctwie Andrzeja Pierwszozwanego: „Widzicie te góry? Na tych górach zajaśnieje Boża Łaska, i miasto wielkie ma tu powstać, i cerkwi wiele Bóg postawi” (z „Powieści minionych lat”). Zakończyła obrady plenarne konferencji Majja Moser, kierowniczka Centrum Badań Spuścizny Twórczej Iwana Franki KNU im. Tarasa Szewczenki. Mówiła o idei soborowości Ukrainy w ujęciu Franki. Słowo, według Franki, wchłania elementy świadomości narodu i dzięki niemu możemy przekazać ideę jedności każdemu. Franko opowiadał się za narodową soborowością w przeciwieństwie do komunistycznych tez o soborowości klasowej czy internacjonalnej. Myśli nacjotwórcze pisarza zawarte są w jego zbiorze „Z wierchów i niziny”, poemacie „Iwan Wyszeński” i utworach publicystycznych. Zdaniem Franki patriotyzm to najwyższa siła duchowa, życiowa postawa człowieka. Jako myśliciel narodowy Iwan Franko zwracał się do młodzieży, opowiadał się za wzajemnym wzbogacaniem się i rozwojem młodszego i doświadczeniem starszego pokolenia. Marzył o „wolnej nowej Ukrainie”, mówił: „Soborowość – to odpowiedzialność wszystkich za wszystkich”. Uczestnicy naukowego zebrania z okazji 100-lecia Aktu Zjednoczenia, bez wątpienia, odpowiedzialni są za swoje powołanie: zarówno w salach uniwersytetu, jak i poza nim, utwierdzają ideę jedności Ukraińców słowem i czynem. Musimy znać naszą historię i pielęgnować niepodległość Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Iwan Wasylowycz Majstrenko

Jeden z najciekawszych, najbardziej dramatycznych okresów naszej Anatolij CZERNOW, m. Połtawa Urodził się Iwan Majstrenko 28 sierpnia 1899 roku w miasteczku Opisznia w powiecie zinkowskim guberni połtawskiej. Rodzice — Wasyl Jakowycz i Ulana Łukiwna pochodzili z zamożnych kozaków powiatu zinkowskiego. Iwan był piątym spośród ich dziewięciorga dzieci. Edukację rozpoczął w Opiszniańskiej wyższej szkole początkowej, którą ukończył w 1914 roku. Z czasem wstąpił do seminarium nauczycielskiego im. M. Gogola we wsi Wielkie Soroczyńce. W tamtym czasie w seminarium działał Związek Młodzieży — młodzieżowa tajna organizacja o kierunku socjalistycznym na czele z Andrijem Załywczym, późniejszym wybitnym działaczem rewolucyjnym, jednym z liderów partii borotbistów. Kółko wchodziło w skład Socjalistycznego Związku Młodzieży, który jednoczył uczniów szkół średnich i zawodowych Połtawszczyzny. Iwan Majstrenko zostaje członkiem kółka seminaryjnego, aktywnie pracuje w „Proświcie”, włącza się do pracy partyjnej jako jeden z organizatorów miejscowej grupy Ukraińskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów (UPSR) i ściśle powiązanego z nią Związku Chłopskiego. Mimo młodego wieku cieszy się autorytetem wśród współpartyjców. Na 4. zjeździe UPSR w maju 1918 roku, gdzie doszło do rozłamu partii na lewe i prawe skrzydło, I. Majstrenko wraz z O. Szumskim i W. Błakytnym przyłącza się do lewego nurtu UPSR (borotbistów), który stawiał sobie za cel przygotowanie do zbrojnego powstania przeciwko hetmanowi i występował „za przejściem władzy w ręce robotników i biedniejszego chłopstwa”. Po ukończeniu seminarium, latem 1918 roku, Iwan Majstrenko trafia do pracy jako lektor-bibliotekarz we wsi Drabiniwka w powiecie kobielackim, gdzie zajmuje się nie tylko działalnością kulturalną, ale przede wszystkim nielegalną pracą polityczną, skierowaną przeciwko hetmanowi P. Skoropadskiemu i niemieckim okupantom. Iwan Majstrenko pisał: „…Wyjeżdżałem do powiatu kobielackiego z twardym zamiarem zostania zawodowym rewolucjonistą… W Kobielakach mianowano mnie lektorem-bibliotekarzem… Przywiozłem ze sobą z Opiszni nielegalne odezwy Związku Chłopskiego, które rozrzucałem nocą w Opiszni po chłopskich podwórkach”. Z czasem I. Majstrenko nawiązuje kontakty z lewym nurtem UPSR — borotbistami, staje się jednym z uczestników antyhetmańskiego powstania w wołosti Kustoliwka, które było jednym z pierwszych na Ukrainie. W lutym 1919 roku, po drugim ustanowieniu władzy bolszewickiej na Połtawszczyźnie, Majstrenkę wybrano przewodniczącym rady wiejskiej w Drabiniwce, członkiem wołostnego komitetu wykonawczego w Kustoliwce. Pod koniec lata 1919 roku Iwan Majstrenko jako ochotnik poszedł na front przeciwko Denikinowi i został mianowany politkomisarzem sformowanego przez borotbistów pułku powiatowego komitetu wykonawczego w Kobielakach. Wkrótce ta jednostka włączyła się do armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, która stała w obronie przeciwko Denikinowi, a Majstrenko, wielokrotnie ryzykując życie, przechodził przez linię frontu na tyły białogwardzistów w celu nawiązania kontaktów z podziemiem. W Połtawie, wpadłszy w ręce denikinowców, został skazany na rozstrzelanie. Tylko szczęśliwy przypadek uratował go od śmierci. Po odwrocie denikinowców z Połtawszczyzny Iwan Majstrenko w grudniu 1919 roku powrócił do Kobielak, gdzie stanął na czele powiatowej organizacji Ukraińskiej Partii Komunistycznej (borotbistów). Ta komórka była dość potężna, jednocząc ponad pół setki członków. W 1920 roku, z uwagi na niemały wpływ, jaki mieli borotbiści wśród chłopstwa, Lenin poszedł na kompromis, obiecując „niepodległość” Ukrainy, w wyniku czego UKP(b) samolikwidowała się i włączyła do Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy — KP(b)U (marzec 1920 rok). Jednak po trzech miesiącach, z uwagi na rosyjską wielkomocarstwową politykę bolszewików na Ukrainie, Majstrenko wyszedł z KP(b)U wraz z większością członków powiatowej organizacji w Kobielakach i przeszedł do niepodległościowej Ukraińskiej Partii Komunistycznej (UKP). W „Historii mojego pokolenia” I. Majstrenko pisał, że nawiązał kontakty z opozycyjną grupą federalistów w KP(b)U, kierowaną przez H. Łapczynskiego. Te kontakty i wpływy, a także wyjście Łapczynskiego z partii bolszewickiej ostatecznie określiły polityczne uformowanie Majstrenki i jego zwolenników w Kobielakach. Zatem w lipcu 1920 roku w Kobielakach ogłosiło swoje wyjście z KP(b)U jednocześnie 22 partyjców. Ideowe i organizacyjne kierownictwo tą akcją polityczną należało do I. Majstrenki (w tamtym czasie żył i pracował pod pseudonimem „Daleki”). Zrozumiałe, że rezonans tego wydarzenia był głośny. Później Majstrenko wspominał, że właśnie to stało się przedmiotem tyrady Lenina na 10. zjeździe RKP(b) w marcu 1921 roku o „kobielackich komunistach”. Latem 1920 roku I. Majstrenkę, biorąc pod uwagę jego wcześniejsze doświadczenie pracy partyjnej, wybrano do Komitetu Centralnego partii, a 12 sierpnia został on wraz z innymi „renegatami bolszewizmu” z Kobielak aresztowany. I dopiero po interwencji Jakiwa Ohija, sławnego partyzanckiego dowódcy brygady, który był w tamtym czasie przewodniczącym komitetu gubernialnego UKP, aresztantów zwolniono. A jeszcze dzień później zmobilizowano do wojska. 30 sierpnia 1920 roku na żądanie UKP Majstrenkę skierowano do Charkowa. W Charkowie pracuje jako sekretarz redakcji gazety „Selańska bidnota” (Chłopska biedota), wstępuje na wydział ekonomiczny Charkowskiego Instytutu Gospodarki Narodowej. W 1923 roku podczas studiów w instytucie, w partii z UKP wyodrębniła się tak zwana Lewa frakcja, która stała bliżej bolszewików (do tego skłaniała ją polityka ukrainizacji, którą KP(b)U zaczęła prowadzić po 12. zjeździe RKP(b)). Majstrenko wszedł w skład frakcji i aktywnie prowadził jej linię, skierowaną na samolikwidację UKP i wejście jej członków w skład KP(b)U, co też zostało zrealizowane w 1925 roku. Pod koniec życia wyznał: „Osobiście o sobie mogę powiedzieć, że byłem we wszystkich nurtach komunizmu na Ukrainie: wśród borotbistów, w KP(b)U, we frakcji federalistów (grupa Łapczynskiego), UKP, wreszcie w KP(b)U. Później było mi wstyd za taką młodzieńczą zmienność. Ale teraz uważam, że inaczej być nie mogło. Szukałem, mówiąc językiem Wynnyczenki, „wszechstronnego wyzwolenia narodu ukraińskiego — narodowego i społecznego”. Po uzyskaniu wyższego wykształcenia (1925 r.), jako człowieka, który twardo stoi na pozycjach proukraińskich, Iwana Majstrenkę oddelegowano do Donbasu, gdzie KC UKP postawił przed sobą zadanie przychylenia proletariatu Donbasu na swoją stronę — za niezależną radziecką Ukrainę. I. Majstrenko pracuje jako sekretarz donieckiego komitetu gubernialnego UKP, w Wukoopspiłce, a później kieruje wydziałem ekonomicznym gazety „Komunist”. Bierze aktywny udział w przeprowadzaniu ukrainizacji. Prowadzenie polityki ukrainizacji wymagało wysunięcia kadr narodowych na jej kluczowe odcinki. Dlatego w 1929 roku z inicjatywy M. Skrypnyka i P. Lubczenki zdolny dziennikarz został skierowany do Odessy na stanowisko zastępcy redaktora gazety okręgowej „Odesskije izwiestija” i odegrał znaczącą rolę w stworzeniu na jej bazie nowej ukraińskiej gazety. Stała się nią „Czornomorska komuna” — organ odeskiego komitetu okręgowego KP(b)U. Gazeta posiadała dodatki, które niosły język ukraiński w ten zrusyfikowany kraj. Przebywając na tym stanowisku, Majstrenko nie zdradza swoich przekonań i występuje z szeregiem publikacji o treści narodowo-patriotycznej. Nie pozostało to niezauważone i w 1931 roku odwołano go do Charkowa, gdzie mianowano go na stanowisko zastępcy dyrektora Wszechukraińskiego Komunistycznego Instytutu Dziennikarstwa z jednoczesnym zatwierdzeniem na stanowisku profesora i kierownika katedry dziennikarstwa tej uczelni. W Charkowie poznaje M. Chwylowego, członków Związku Pisarzy Proletariacko-Kołchozowych (dawny „PŁUH”). W Charkowie Iwan Majstrenko próbuje pisać sztuki. „Mój stary przyjaciel M. Jałowy — wspomina — zapoznał mnie z M. Kuliszem, u którego się konsultowałem. Przeczytawszy moją sztukę, gdzie główny bohater został przedstawiony ze stalinowskim charakterem, Kulisz powiedział mi, że „na ten temat wystarczy napisać tylko jedną sztukę i już więcej nie pisać” …Pewnie GPU rozpracowałoby moją „alegorię” i nie skończyłoby się tylko na zesłaniu na Sybir”. Pierwsze fale represji, krzepnąca dyktatura Stalina, rozgromienie ukrainizacji i zwłaszcza Hołodomor lat 1932—1933 były przez Iwana Majstrenkę uświadamiane jako tragedia narodowa, co ukształtowało jego protestacyjną postawę wobec stalinizmu. Ten protest daje się zauważyć także w wykładach z literatury zagranicznej, które profesor czytał w instytucie dziennikarstwa. Oto jak pisze o tym sam Iwan Majstrenko: „W swoich wykładach podkreślałem „stalinowskie motywy” w dramatach Szekspira. Chciałem pokazać, że stalinowska zbrodniczość i egoizm zostały zrodzone przez stare społeczeństwo własnościowe i że za komunistycznym programem Stalina ukryte jest narodzenie nowego egoizmu już w warunkach społeczeństwa bezwłasnościowego. W tym celu w obrazach literatury zachodniej wyszukiwałem złoczyńców, którzy zwyciężali nad dobrem i upodabniałem ich do tego, co widziałem w stalinowskiej rzeczywistości”. Na początku lat 30. represje nabrały na Ukrainie niemałego rozmachu. Przede wszystkim ich ofiarami stawali się różnego rodzaju opozycjoniści, ludzie, którzy w przeszłości należeli do partii niebolszewickich. Nieprzypadkowo w 1933 i 1935 roku czynione są, inspirowane przez organy GPU podczas kolejnych czystek, próby wykluczenia I. Majstrenki z WKP(b)U. 15 grudnia 1936 roku został aresztowany, a 26 maja 1937 roku — skazany na 4 lata pozbawienia wolności za agitację kontrrewolucyjną. Etapowany do Tomsko-Asińskiego obozu poprawczego, skąd zwolnił się 16 grudnia 1940 roku. Druga wojna światowa zastała I. Majstrenkę z rodziną w Donbasie w mieście Słowiańsk. Znalazłszy się pod okupacją niemiecką, Iwan Majstrenko powraca do Kijowa, gdzie pracuje jako dyrektor kapeli bandurzystów im. Szewczenki, która z wielkim sukcesem koncertowała po Ukrainie. Występy kapeli na Wołyniu jesienią 1942 roku niespodziewanie dla hitlerowców zademonstrowały niezłomność i siłę ukraińskiego ducha. A szczególne rozdrażnienie wywołało przemówienie dyrektora kapeli przed słuchaczami w Żydyczynie, w którym wzywał, by „nie ufać żadnym wyzwolicielom”. W 1943 roku kapela bandurzystów została deportowana do Niemiec i rzucona do jednego z hamburskich obozów karnych dla jeńców ze Wschodu — „ostarbeiterów”. I tylko po kilku miesiącach niewoli zwolniono ich i zmuszono do występowania przed „ostarbeiterami” w celu podniesienia ich wydajności pracy. Na Ojczyznę Iwan Majstrenko już nie powrócił. Od 1945 roku Iwan Majstrenko mieszka w Monachium (Bawaria), gdzie kontynuuje działalność polityczną. Wraz z I. Bahrianym zakłada Ukraińską Rewolucyjno-Demokratyczną Partię (URDP) i staje na czele jej lewego skrzydła. W latach 1949—1959 I. Majstrenko jest redaktorem naczelnym organu periodycznego URDP „Wpered”. W 1947 roku wydaje swoją pierwszą książkę „Bolszewicki bonapartyzm”, w której ostro krytykuje politykę narodowościową bolszewików. Temat ten jest przewodni także w jego późniejszych pracach — „Polityka narodowościowa KPZR” (Monachium, 1978 r.), „Historia Komunistycznej Partii Ukrainy” (Monachium, 1979 r.). Wiele sił i energii Iwan Majstrenko oddał pracy w Ukraińskim Instytucie Technicznym i Rolniczym w Monachium. W 1979 roku otrzymuje tytuł profesora, a później zostaje wybrany rektorem UITR. Równolegle z tym był redaktorem naczelnym czasopisma naukowego „Biuletyn”. Do ostatnich dni życia Iwan Majstrenko ostro reagował na wydarzenia na Ukrainie, wspierał nowe pokolenie bojowników o jej wyzwolenie. Groźnym ostrzeżeniem wybrzmiała jego przedmowa do książki „Ukraińscy prawnicy przed sądem KGB” (1968 r.): „Panowie Breżniewowie i Szełesty, czasy nie te! Narody odradzają się, a nie przerabiają na wasz wzór”. W 1985 roku, już po śmierci profesora, ujrzała światło dzienne jego ostatnia książka „Historia mojego pokolenia”, która ma charakter autobiograficzny. Zmarł Iwan Wasylijowycz 18 listopada 1984 roku w Monachium. historii — okres ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych lat 1917—1923, kiedy na Ukrainie, która wyrwała się z imperialnych okowów, trwały poszukiwania nowej drogi budowy państwa. Aktywnym uczestnikiem tego procesu był nasz rodak — uczony, działacz polityczny, publicysta Iwan Majstrenko. Należał nie do pokolenia, które stało na szczytach, w centrum, lecz do młodszego, które działało na nizinach, w skali gmin, powiatów, częściowo guberni i obwodów. Oba te pokolenia odeszły: część zginęła w rewolucyjnej zawierusze, a resztę wyniszczył stalinowski terror.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...pili herbatę”. A rozmowa dotyczyła, nawiasem mówiąc, już zamierzonego Bractwa Cyryla i Metodego! Szewczenko, „aby ugościć gości, przyniósł dwie… bułki, które leżały na książkach i papierach, jak na wystawie w sklepie, dopóki nie zabraliśmy się do ich jedzenia”. Zatem przygotowywał się do ceremonii picia herbaty! M. I. Kostomarow, jakby kontynuując poprzedni wątek, wspominał: „Długie wieczory przesiadywaliśmy latem na Chreszczatyku w ogrodzie (czyli przy domu na Kozim Błocie. — W. M.) przy herbacie. Nieskończone rozmowy i spory toczyły się między nami. Szewczenko wypijał szklankę za szklanką, mówiąc: «A wlejcie, proszę was, jeszcze herbaty!». Ciepła, błogosławiona małorosyjska noc nie raz zastawała nas w ten sposób”⁶. Zatem herbaciane spotkania dwóch przyjaciół były wtedy częste. Wielki projekt o Słowiańskim Towarzystwie św. Cyryla i Metodego omawiali również przy herbacie...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Ledwie zdążę nalać do szklanki herbaty, a pióro samo prosi się do ręki” 11 miniatur historycznych

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, umotywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. W naszym projekcie Wołodymyr Melnyczenko poruszał już temat herbaty, opowiadając o kulinarnych upodobaniach Szewczenki. Uważa on jednak, że herbata, jako jedyny prawdziwie systematyczny napój całego życia i bytu Tarasa Hryhorowycza, wymaga osobnej rozmowy. Publikację przyурочено do Międzynarodowego Dnia Herbaty 15 grudnia. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. „Serdeczną herbatą poili…” W „Słowniku języka Szewczenki” odnotowano pięć wariantów użycia tego słowa przez poetę, ale było ich znacznie więcej, co widać z tego artykułu. W utworze poetyckim spotykamy go jedynie w cyklu „W kazamacie” (1847) w wierszu „N. Kostomarowowi” („Wesołe słoneczko chowało się...”) Wesołe słoneczko chowało się W wesołych chmurach wiosennych. Gości zakutych swoich Serdeczną herbatą poili I wartowników zmieniali, Sinomundurkowych wartowników. W Imperium Rosyjskim herbata w znacznej ilości (4 pudy) pojawiła się w 1638 r. jako prezent dla cara Fiodora Michajłowicza od mongolskiego chana. Masowym napojem herbata stała się za Katarzyny II. W okresie od 1831 r. do 1840 r., czyli od czasu przybycia Szewczenki do Petersburga i do wydania jego „Kobziarza”, średnio kupowano w Chinach rocznie 2470 ton herbaty. Napój „zdobywał” imperium, jednak, według słów znanego kijowoznawcy A. M. Makarowa, w pierwszej połowie XIX wieku w Kijowie „herbatę spożywano... rzadko”, przeważnie pili ją generałowie i oficerowie na Peczersku, urzędnicy i ziemianie na Lipkach i Forsztadzie: „Herbatę pito z zachowaniem specjalnego rytuału. Do stołu podawano winogrona, truskawki, porzeczki, gruszki i cytryny. Owoce jedzono osobno lub dodawano do herbaty dla wzbogacenia jej naturalnego aromatu”. W połowie XIX wieku handel herbatą nabrał niespotykanego rozmachu i szybko rozprzestrzeniał się po całym imperium. W drugiej połowie wieku ukształtowała się charakterystyczna kijowska ceremonia, która wyróżniała się „swobodną improwizacją w wyborze poczęstunku”. Gościom najpierw oferowano filiżankę herbaty z cytryną i, być może, bułeczkę lub ciasteczko. Kiedy zawiązywała się ożywiona rozmowa, do herbaty podawano koniak, rum i wino. No a dalej — pojawiała się wódka i zimne przekąski... W każdym razie, moim zdaniem, każdy może postawić kropkę tam, gdzie ta rozszerzona ceremonia herbaciana się kończy, a zaczyna szczery bankiet. A dla mnie ważne jest, aby zaznaczyć, że Szewczenko od końca lat 30. XIX wieku od razu przyjął leczniczą herbatę i zaczął stale, można by rzec, systematycznie ją spożywać. „Zamiast herbaty ogoliliśmy się” Naprawdę Szewczenko przyzwyczaił się do herbaty, ucząc się w Akademii Sztuk Pięknych. Już na pierwszych stronach autobiograficznej powieści „Artysta” obfitują wzmianki o herbacie. W jednym z pierwszych spotkań artysty z malarczykiem-pańszczyźnianym w Ogrodzie Letnim ten „kazał traktierskiemu zaspanemu garsonowi przynieść herbaty… Napiwszy się herbaty, rozstaliśmy się”. Następnym razem wyruszyli „pić herbatę” do traktierni „Berlin”. I właśnie „przy herbacie opowiedział mi o swoim życiu i bycie”. Opisawszy radosne spotkanie z W. I. Szternbergiem w czasie nauki w Akademii Sztuk Pięknych, autor „Artysty” zatrzymuje się: „— Teraz, myślę, można i herbaty się napić, — powiedział on. — Myślę, że można, — odpowiedziałem. I poszliśmy do »Złotej kotwicy«. Po herbacie położyłem go spać…” Tak samo zakończył się też następny przyjazd do Petersburga W. I. Szternberga: „Po pierwszych uściskach i całusach… wyruszyliśmy do »Berlina« napić się herbaty”. W tej samej powieści opowiada się o wieczorach literackich rodziny petersburskiego urzędnika O. J. Schmidta, gdzie czytali książki na głos Szewczenko i W. I. Szternberg: „Po herbacie rozpoczęło się czytanie”. We wspomnieniach H. M. Czestachiwskiego znajduje się zapis opowieści Szewczenki o tym, jak mu się „bardzo dobrze żyło” z W. I. Szternbergiem, kiedy na początku 1840 r. zamieszkali razem w domu Donnerberga na 11. linii. To tam W. I. Szternberg namalował, jak on z Szewczenką, ściskając się, golą się przed okrągłym lusterkiem. A na rysunku napis: „1840 roku, marca 20 zamiast herbaty ogoliliśmy się”. Widocznie tamtego ranka herbaty u młodych uczniów Akademii Sztuk Pięknych jednak nie było, w każdym razie w tych samych wspomnieniach jest wzmianka, że w Akademii „rysujemy do godziny siódmej, a potem napijemy się herbaty i pójdziemy włóczyć się…” O codzienności picia herbaty u młodych artystów świadczy krótka fraza z listu Szewczenki do J. H. Kucharenki z 30 września 1842 r.: „Siedzimy oto we dwóch z Kindratem, pijemy herbatę i smucimy się, przeczytawszy wasz list…” “A to my przepadniemy bez herbaty…” Jeśli wziąć pod uwagę, że herbata w Ukrainie stała się powszechnie dostępna w połowie XIX wieku, Szewczenko przyjeżdżał do domu jeszcze w latach 40. XIX wieku jako doświadczony miłośnik tego napoju. Jednocześnie także w ukraińskim środowisku spotkał szczerych wielbicieli herbaty, w szczególności z użyciem samowara, który w Imperium Rosyjskim pojawił się i szybko rozpowszechnił pod koniec XVIII — na początku XIX wieku. Powiedzmy, we wspomnieniach O. S. Afanasjewa-Czuzbinśkiego, u którego Szewczenko gościł we wsi Iskiwci w powiecie łubieńskim w 1844, 1845 i 1846 roku, jest ciekawa opowieść o tym, jak oni we dwójkę zbierali się, żeby “coś przekąsić” i nastawić samowar: — Oto i dobrze! Poróbże ty tutaj, a ja pobiegnę po wodę do studni, — zgłosił się Szewczenko. — Woda jest, a na dworze słyszysz jaki wiatr. — Mniejsza z tym. Chcę się przebiec. I Taras Hryhorowycz odszukał wiadro i poszedł przez sad do studni... “Wspólnymi siłami przygotowaliśmy herbatę i kiedy usiedliśmy do stołu, on… zaczął mi opowiadać całą swoją przeszłość”. Tak samo, z samowarem obaj pili herbatę w lutym 1846 roku w czernihowskim hotelu “Nie mijaj”. O tym “syczącym samowarze” Szewczenko wspominał w Dzienniku 2 lipca 1857 roku. Z ustaloną ceremonią picia herbaty poeta zetknął się w latach 1843—1844 w rodzinnym majątku Riepninów w Jahotynie. W szczególności ze wspomnień P. D. Sełeckiego dowiadujemy się o tradycji rodzinnej “wieczornej herbaty”: “Starzy książę i księżna zaraz po wieczornej herbacie szli do swoich pokoi; my, pozostawszy z młodymi Riepninami, z księżniczką, zmuszaliśmy Szewczenkę czytać “Katerynę” i niepublikowane przez niego wiersze...”5. Stykał się Taras Hryhorowycz także z anegdotycznymi sytuacjami herbacianymi. Powiedzmy, w powieści “Spacer z przyjemnością i nie bez morału” Szewczenko opowiadał o “białocerkiewskim trakcie”, gdzie nie mógł doprosić się herbaty. Na pierwsze dwa zamówienia odpowiedział mu gospodarz-Żyd: “Zaraz”. Po trzecim zwróceniu się odpowiedź brzmiała: “Zaraz zagotuje się”. Za czwartym razem “zaraz” obiecała już kobieta, ale pojawiła się bez herbaty i na pytanie “Gdzież herbata?” odpowiedziała, że herbaty u nich nie ma, gospodarz poszedł spać, za to mogą podać… faszerowanego szczupaka, którego przynieśli nie od razu, a po “zaraz”… Bywały też inne nieprzyjemne momenty: “Brudny kozaczek przychodził mnie wołać na herbatę, ale ja… nie poszedłem”. Ale herbata stale towarzyszy bohaterowi w podróży: “— Nie ma co robić, Trochymie, walizkę trzeba rozwiązać, a to my przepadniemy bez herbaty. — A czyż żydowska wam nie posmakowała? — przemówił on ironicznie, wyjmując walizkę z wozu. Prawdę powiedziawszy, to herbata była tylko pretekstem, a prawdziwą sprawą była czarodziejka, zakorkowana w ruchomym pałacu… Póki ja tak przypuszczałem, samowar kipiał już na stole, a Trochym wycierał czarny gliniany czajnik i zielonkawe karczemne szklanki. No, jakże ja w takiej szklance zaproponuję jej herbaty? Wstyd…”. Zaledwie kilka, wprawdzie dokładnych, wyrazistych kresek do herbacianej sytuacji, wypowiedzianych niby mimochodem! Jakiego koloru był czajnik, z czego zrobiony, a jeszcze — nienadające się do herbacianej biesiady grube szklanki z karczmy... W. Szternberg. “Zamiast herbaty ogoliliśmy się”. 1840 r. Swoją drogą, od razu czujemy, że zaproszenie na herbatę było wtedy już godnym powodem do zwrócenia uwagi nieznajomej... “A wsypcie, bądźcie łaskawi, jeszcze herbaty!” We wspomnieniach o Szewczence są błyskotliwe akcenty dotyczące jego zamiłowania do herbaty w Kijowie. Powiedzmy, polski poeta J.-B. Kendzicki, który uczył się na Uniwersytecie św. Włodzimierza i mieszkał na Kozim Błocie naprzeciwko domu, w którym wiosną 1846 roku zatrzymał się Szewczenko, opowiadał o zaproszeniu do niego: “Kiedy przyszedłem... gospodarz, zdejmując bezceremonialnie but, zwrócił go cholewą do rury samowara, który stał w kącie, i, nastawiając cholewę pionowo do rury, zrobił z niej coś podobnego do miecha. Dmuchał tak zawzięcie, że aż iskry od spodu sypały się. Zajęty tą pracą, nawet nie przywitał się ze mną”. Wprawdzie Taras Hryhorowycz starał się właśnie dla dwóch jego gości, jeden z nich, M. I. Kostomarow, już siedział w fotelu. J.-B. Kendzicki pisał, że “podczas rozmowy my “Ja z pomocą cytryny wypiłem szklankę herbaty” W okresie zesłania Szewczence od czasu do czasu szczęściło się z herbatą. Oto kilka ciekawych epizodów. We wspomnieniach A. J. Ławrientiewej, żony pisarza orskiej komendy inżynieryjnej P. S. Ławrientiewa, zapisanych przez O. I. Matowa, jest ciekawy epizod dotyczący pobytu poety w Orsku. Chodziło o to, że Szewczenko zaszedł do nich w tym czasie, kiedy w rodzinie zebrali się goście przy herbacie: “Zatrzymawszy się w drzwiach i uważnie obejrzawszy gości, wyjął ołówek i papier i szybko naszkicował grupę, która rozmieściła się wokół samowara. Wszyscy byli tak ładnie przedstawieni, tak żywo i charakterystycznie…” Rysunek ten figuruje wśród nieodnalezionych dzieł artysty. Szczególną, dosłownie ratunkową wartość herbaty, tym bardziej z cytryną, zesłaniec ocenił na piaszczystej pustyni Kara-kum w rejonie Morza Aralskiego. Bohater powieści “Bliźniacy” opowiada: “Nigdy w życiu nie czułem takiego strasznego pragnienia i nigdy w życiu nie piłem tak wstrętnej wody… Jej do ust nie można [wziąć] nie przecedziwszy: pieniła się wszami i mikroskopijnymi pijawkami… Ja z pomocą cytryny wypiłem szklankę herbaty. Niczym tak szybko nie ugasisz pragnienia, jak gorącą herbatą na przegryzkę”. Wprawdzie i w Twierdzy Nowopietrowskiej cytryna do herbaty była szczególnym przysmakiem. Powiedzmy, 11 lipca 1857 roku Szewczenko zanotował, jak, już wypiwszy herbatę w komendanckim ogrodzie, zaszedł w gości, a tam mu zaproponowali “szklankę herbaty, od której nie miałem siły odmówić, dlatego że herbata była z cytryną — niesłychany luksus na tej pustyni”. Cytryny dostarczano do Twierdzy Nowopietrowskiej na zamówienie morzem z Astrachania. Na przykład 14 lipca Szewczenko zanotował, że zostały przywiezione “konfitury, cytryny, kiszone ogórki...”, a S. S. Zygmuntowska “podarowała mi cytrynę, z którą mam radość… pić herbatę…” Można by rzec, egzotyczne picie herbaty odnotowano podczas pobytu Szewczenki w Twierdzy Raim w 1849 roku. We wspomnieniach młodego chorążego E. W. Nudatowa, zapisanych przez dziennikarza D. G. Klemencowa, czytamy o tym, że podczas jakiegoś wyjazdu zesłańca z twierdzy do sąsiedniego kirgiskiego koczowiska, gdzie gościł u miejscowego bija (księcia), Szewczenko spotkał go “leżąc na rozesłanej obok namiotu bija koszuli i pijąc herbatę w płytkach…”7 “Ja postanowiłem sprawić sobie miedziany czajniczek” Prawdziwie cywilizowane, dość systematyczne picie herbaty u zesłańca ułożyło się w Twierdzy Nowopietrowskiej pod opieką komendanta I. O. Uskowa, który, przybywszy tam wiosną 1853 roku, według słów jego żony A. O. Uskowej, “zaproponował Szewczence chodzić do nas na obiad i wieczorem herbatę pić...” Młoda córka Uskowów Nadija Iraklijew-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na Smoliak, która urodziła się w 1856 r. i nie mogła pamiętać Szewczenki, w wieku siedemdziesięciu lat wyraziła to, co przechowywało się w pamięci rodzinnej, a mianowicie: „On... każdego wieczoru przychodził pić wieczorną herbatę”8. Szczególny okres herbaty nastał, gdy Taras Hryhorowycz urządził się na wspomnianym już komendanckim ogródku, a na początku wiosny 1857 r. nawet postanowił… „zaprowadzić sobie miedziany czajniczek”. Wyznał o tym w Dzienniku 30 czerwca 1857 r., czyli na miesiąc przed wyjazdem z Twierdzy Nowopietrowskiej, kiedy wreszcie udało się czajnik jednak nabyć: „Do cichego, pięknego poranka w ogródku dodać szklankę herbaty wydawało mi się zbytkiem dozwolonym”. K. H. Paustowski w pięknej powieści „Taras Szewczenko”, która w tym roku skończyła 80 lat, pisał: „O tym, jak ubogie, jak nędzne było żołnierskie życie Szewczenki, można sądzić po tej nieopanowanej radości, z jaką pisze w dzienniku, że kupił sobie, na krótko przed wyjazdem, miedziany czajnik”. Istotnie, szczera radość z tego zakupu u Szewczenki była, jednak jego żołnierskiego bytu nie można w tamtym czasie nazwać ani żebraczym, ani nędznym. Oczywiście zesłanie nie jest tożsame z normalnym ludzkim życiem, ale czajnik Szewczenko kupił w jego najlepszym okresie. Następnego dnia — 1 lipca — zesłaniec zanotował, że rano rozkoszuje się szklanką, co prawda niepozorną, ale jednak herbaty. W zapisie z 2 lipca Szewczenko odnotował dwie sprawy, które udało mu się zrobić pomyślnie: założyć „dziennik”, to znaczy Dziennik, i… czajnik: „…Miedziany czajnik, który staje się niezbędny dla mego dziennika, jak dziennik dla mnie. Bez czajnika albo bez herbaty jakoś leniwie, bywało, zabierałem się do tego rękodzieła. Teraz zaś, ledwie zdążę nalać herbaty do szklanki, a pióro samo prosi się do ręki”. Jakby na potwierdzenie tej tezy poeta zapisał 3 lipca: „…Jak zwykle wstałem o trzeciej, ogrzałem swój czajnik, nalałem szklankę herbaty i wziąłem się za pióro…” A znów 7 lipca: „…Ogrzałem swój czajnik, zastrugałem nowe pióro”. Teraz — notatka z 11 lipca 1857 r.: „Obudziłem się przed wschodem słońca… Wesoło zabrałem się do czajnika. A gdy wszystko było gotowe do mojej porannej samotnej uczty, uważnie zastrugałem pióro, rozłożyłem swój dziennik i, jak to się mówi, pół litery nie mogłem napisać, tak nagle zrobiło mi się wesoło”. Rzadki wypadek, gdy zesłaniec dwukrotnie potwierdza, że rano było mu „wesoło”, to znaczy dobrze na duszy. Nie ma wątpliwości, że było to związane z marzeniami i troskami o wyjazd z twierdzy na wolność — Taras Hryhorowycz właśnie zamierzał zamówić torbę podróżną, zwłaszcza na suchary. A do tego niebo czyste, jaskółki wesoło ćwierkają — jak miło ich słuchać! — gorący czajnik i dziennik do zapisów obok, a pióro już pilnie zastrugane… Była też notatka o tym, jak Szewczenko „zaprosił przyjaciół do siebie na ogródek pić herbatę”. Sama możliwość okazania gościnności, najwyraźniej, dawała zesłańcowi choćby pozór życia na wolności. Szczególnie znamienny zapis został uczyniony 12 lipca 1857 r.: „Najpierw zabierałem się do swojego dziennika jak do obowiązku, jak do punktów, jak do ćwiczeń z karabinem. A teraz, zwłaszcza od tego szczęśliwego dnia, gdy zaopatrzyłem się w miedziany czajnik, dziennik stał się dla mnie niezbędny, jak chleb z masłem do herbaty”. Istniał zatem związek między zwykłym miedzianym czajnikiem a bezcennym Dziennikiem Szewczenki! Jeśli Taras Hryhorowycz opoetyzował ten czajnik, to i my o nim nie zapomnijmy. „Udał się na herbatę do staruszków…” W drodze na zesłanie Szewczenko miał sposobność pić herbatę z przyjaciółmi i znajomymi. Powiedzmy, po przybyciu do Astrachania zapisał w Dzienniku 14 sierpnia 1857 r., że „poszedł do Burcowa pić herbatę”. Chodziło o porucznika L. O. Burcewa, którego poeta poznał w forcie Nowopietrowskim; był on adiutantem placu i w latach 1856–1857 był blisko związany z rodziną komendanta I. O. Uskowa. Na parowcu „Książę Pożarski”, który płynął do Niżnego Nowogrodu, Szewczenko stale pił herbatę w kajucie kapitana W. W. Kiszkina; na przykład 9 września zanotował, że „po obiedzie weszliśmy do kapitańskiej świetlicy (tak nazywają ją wołżańscy żeglarze (marynarze) kapitańską kajutę na pokładzie) i zabraliśmy się do herbaty”. Tam Taras Hryhorowycz mógł swobodnie wchodzić i samodzielnie przygotowywać sobie herbatę i coś do herbaty. W Niżnym Nowogrodzie zdarzyło się, że 26 września, w „obrzydliwą pogodę”, Szewczenko poszedł do karczmy, zamówił sobie herbaty i namalował z okna sobór Błagowieszczeński. Wyszedł wspaniały rysunek! Ale oczywiście najczęściej Taras Hryhorowycz pił herbatę w gościach. Oto 2 października przypadkowo poznał zarządcę niżnonowogrodzkiego zarządu solnego M. K. Jakobiego, od razu u niego zjadł obiad i potem robił to wielokrotnie. Szóstego listopada po kolejnym takim obiedzie Taras Hryhorowycz „udał się na herbatę do staruszków, to znaczy do madame Jakobi i jej nieubłaganie gadatliwej siostrzyczki”. Szewczenko czarował swoich znajomych, a im przyjemnie było pić z gościem herbatę. Tym bardziej że Szewczenko namalował portret małżeństwa Jakobich. Siódmego marca 1857 r., przed wyjazdem poety z Niżnego Nowogrodu do Moskwy, pożegnanie przyjaciół i znajomych zaczęło się od herbaty o pierwszej po południu; natomiast gdy o pierwszej w nocy wreszcie się rozstali, o herbacie już dawno zapomniano... „Napili się herbaty…” Kiedy w marcu 1858 r. Szewczenko przejeżdżał przez „samowarowo-kałaczową” Moskwę w drodze z zesłania do Petersburga, był już prawdziwym „czajnikiem”. Przypomnę, że w owych czasach w Moskwie czajnikiem nazywano naczynie, a dzisiejszą nazwą określano miłośnika herbaty. U drogiego przyjaciela M. S. Szczepkina poeta naprawdę przeżył chwile, o których pisał Puszkin: Zmierzchało; na stole, błyszcząc, Syczał wieczorny samowar. Trudno wymienić ówczesnych pisarzy, aktorów, krytyków, którzy nie pili herbaty u M. S. Szczepkina. W jego domu bywali najlepsi profesorowie Uniwersytetu Moskiewskiego, a słudzy Melpomeny zawsze byli tu swoi. W rodzinie Szczepkinów Szewczenko poznał niebywałą moskiewską pasję do herbaty. Jeśli w XVII wieku herbatę w Moskwie zażywano wyłącznie jako lekarstwo, to z czasem stała się ona napojem narodowym. Można nawet mówić o kulcie picia herbaty. Zawsze miało ono coś z rytuału, z obrzędu, bez czego nie mógł się obejść żaden moskal. Herbatę w Moskwie nazywano „piątym żywiołem”, pijano ją kilka razy dziennie, a nawet bez przerwy. Tym bardziej w domu M. S. Szczepkina drogiego gościa zawsze częstowano właśnie herbatą. Herbatę parzono bardzo mocną, nastawiano i pito gorącą, „żeby parzyła wargi”, a za jednym razem wypijano jej sporo. Prawdziwi miłośnicy herbaty nie dopuszczali, by rozcieńczano ją śmietanką czy czymkolwiek innym, nie pozwalali sobie zapalić cygara podczas picia herbaty. Wszystko, co odwodziło od napoju, smakosze potępiali, a cukier zawsze spożywano w kostkach, rozumiejąc, że jest przeznaczony do słodzenia, a nie do rozpuszczania w herbacie syropu. Od źle zaparzonej herbaty, „przez którą widać Moskwę”, doświadczeni moskwianie delikatnie odmawiali, tak samo jak od napoju nalanego do czajnika — uważano bowiem, że prawdziwą herbatę można pić wyłącznie z samowara. Przeważająca część moskwian w czasach Szewczenki była „czajnikami”. „Czy to herbata? — mówiono w Moskwie z uśmiechem o napoju z czajnika. — Ot, sama męczarnia. Ani nie nastraja do rozmowy, ani do serdeczności… Inna rzecz samowar! Przy nim rozsiądziesz się, przeżegnasz, guzik rozepniesz… A przy twoim naczyniu co? Przy nim nawet wstyd siedzieć poważnemu człowiekowi. Ani rodzinności w nim, nic…” Czy Szewczenko miał z tego nowe wrażenia życiowo-bytowe? Zapewne tak. Jak już wiemy, często pijał herbatę w karczmach i u znajomych, ale przyjacielskie picie herbaty u M. S. Szczepkina dało mu prawdziwie samowarowe, przytulne ciepło, którego dotąd rzadko doświadczał. Z codziennym domowym ceremoniałem picia herbaty Szewczenko zetknął się także w gościnie u rodziny Stankiewiczów, do których Michaił Siemionowicz przyprowadził go 19 marca 1858 r. Tego dnia Szewczenko zapisał w Dzienniku: „… Zaszliśmy do Heleny Kostiantiwny Stankiewicz9, mojej dawnej znajomej; napiliśmy się herbaty…” Tego dnia O. W. Stankiewicza nie było w domu, dlatego Szewczenko z M. S. Szczepkinem odwiedzili go nazajutrz i przy herbacie „wesoło, bez ceremonii porozmawiali o Małorosji…” „Wszedłem do karczmy, napiłem się herbaty z precelkami…” Ale to było wieczorem, a wcześniej, w dzień, 20 marca 1858 r., około godziny 15, Szewczenko, jak sam mówił, pił herbatę w karczmie w rejonie Strasnego bulwaru. Słowa „харчевня” (karczma przydrożna, zajazd) brak w „Słowniku języka Szewczenki”. W „Wielkim objaśniającym słowniku współczesnego języka ukraińskiego” określa się je jako „zakąskowy lokal z tanimi i prostymi potrawami”. W czasach Szewczenki karczma była faktycznie tawerną niższego rzędu, przeznaczoną dla mniej zamożnych ludzi, zwłaszcza chłopów, którzy przyjeżdżali do Moskwy w swoich sprawach. Słowa „крендель” także nie ma w „Słowniku języka Szewczenki”. U znajomego Szewczenki, W. I. Dala: „Крендель — род калача, витушки, рогульки из разного теста”. W „Wielkim objaśniającym słowniku współczesnego języka ukraińskiego” — wyrób z ciasta (zwykłego lub drożdżowego), w kształcie ósemki. W czasach Szewczenki krendel mógł jeszcze przypominać podwójny wianek. Dwudziestego drugiego marca Szewczenko odwiedził słynną w Moskwie Trójcką tawernę, o której pisano: „Setki ludzi zajęte piciem herbaty…” „Nie rum z herbatą, lecz herbata z rumem” Po powrocie do Petersburga pod koniec marca 1858 r. Szewczenko przez blisko trzy miesiące mieszkał na kwaterze u swojego przyjaciela M. M. Łazarewskiego i mógł pić herbatę codziennie w wygodnych warunkach, a na początku czerwca przeniósł się do mieszkania-pracowni Akademii Sztuk Pięknych. Jak widać z opisu tego pomieszczenia, pozostawionego przez M. S. Leskowa, u nóg łóżka Szewczenki stał „prosty stolik, na którym zazwyczaj stały karafka z wodą, umywalka i skromny zestaw do herbaty”10. A wiemy, że w Spisie rzeczy Szewczenki, które pozostały po jego śmierci, figuruje „samowar z żółtej miedzi, starej formy”... Jednak w Dzienniku, który poeta prowadził w Petersburgu jeszcze przez ponad półtora miesiąca, o piciu herbaty nie ma mowy, a więcej o tym, że: „Po nie całkiem umiarkowanym obiedzie wyszliśmy na ulicę...”; „Jadłem obiad... też nie całkiem umiarkowanie...”; „Rozliczyłem się za nadmierną kolację...”; „…Wstąpiliśmy na kolację do Borela i ostudziliśmy swoje zachwyty u Adolfiny. Cynizm” itd. Oczywiście Taras Hryhorowycz, jak zawsze, często smakował herbatę u przyjaciół, powiedzmy, w rodzinie F. P. Tołstoja. Jego córka K. F. Junge wspominała, jak po pracy Szewczenki nad portretem A.-F. Aldridge’a w jego pracowni, w jej obecności, „potem wszyscy szliśmy do nas pić herbatę”. I to właśnie ona, piętnastoletnia dziewczyna, odważała się, choć żartobliwie, mówić poecie, nalewając gorący napój: „Tylko uważajcie, nie rum z herbatą, lecz herbata z rumem”11. Biograf Szewczenki M. K. Czały pisał, ...że mieszkając w Kijowie na Priorce w 1859 r., Taras Hryhorowycz „do herbaty wypijał kieliszeczek”, a biograf O. J. Kониський twierdził: „Herbatę wprawdzie pił, ale nie bardzo ją lubił i żartując mówił: herbata zwie się (po polsku) herbatą; kto ją pije, ten na starość garbieje”12. Oczywiście, to jedynie żart Szewczenki, a ten, kto bez zastanowienia powtarza go dziś serio, popełnia głupstwo… Co do „kieliszeczka do herbaty”, nie chodzi o to, że wypijano go bezpośrednio z herbatą, lecz oczywiście wcześniej w czasie. Przypomnę, że w „Eneidzie” Iwana Kotlarewskiego, wydanej pod koniec XVIII wieku, tylko „Turn, carzyk nieszpetny” pozwalał sobie „z wódką napić się herbaty”. Kozacy zwykle „fajki palili albo wódkę pili…” Dwudziestego szóstego lutego 1861 r. o piątej rano Szewczenko poprosił o herbatę i wypił szklankę ze śmietanką. Nie myślał, że pozostało mu życia pół godziny... „Przygotował sobie posiłek, czyli herbatę...” W Dzienniku Szewczenki jest wzruszający zapis z 29 lipca 1857 r. o tym, że chciał rano poczęstować swojego przyjaciela Andrija Oberemkę „herbatą szklanką i wódki kieliszkiem”13 za to, że poprzedniego wieczoru, pijanego, troskliwie położył go spać na swojej szynelu pod ukochaną wierzbą, a do tego nazbierał i położył mu pod głowę chwastów. I przeżegnał go. Chciał, ale dobry przyjaciel spał, a Taras Hryhorowycz pokornie zanotował: „Nic się nie da zrobić. Szklankę herbaty i kieliszek wódki odłożyłem na inny raz...” Rzadkie przypadki, gdy w tekstach Szewczenki te dwa napoje nagle znalazły się obok siebie... Otóż, opublikowawszy zapewne najostrzejszy w naukowym (!) szewczenkoznawstwie artykuł o stosunku poety do spożywania napojów alkoholowych (zob. „Słowo Proświty”, nr 21, 23—29 maja 2019 r.), chcę przypomnieć, że głównym napojem w życiu Szewczenki była herbata, a nie wódka czy, powiedzmy, rum. I nawet nie herbata z rumem. Zapamiętajmy to. Tego ranka, nota bene, on „wstał, przygotował sobie posiłek, czyli herbatę...” ———————— 1 Mieścił się na rogu 6. linii Wasylewskiej Wyspy i Akademickiego Zaułka. 2 Chodziło o tawernę „Złota Kotwica” w domu Bałandinej przy 6. linii. 3 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. — Kijów: Dnipro, 1982. S. 66. 4 Jeżow Kindrat (daty życia nieznane) — rosyjski malarz portrecista, studiował w Akademii Sztuk Pięknych razem z Szewczenką, byli przyjaciółmi. 5 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. S. 81, 91, 96. 6 Kostomarow M. I. Poeta Taras Hryhorowycz Szewczenko. Szkic jego życia. Wspomnienia o nim 1846–1861 // „Russkaja Starina”, marzec 1880. S. 587–610. 7 Dostawa herbaty z Chin do Cesarstwa Rosyjskiego była długa i skomplikowana. Dla przykładu, do Moskwy było ponad 4 tysiące kilometrów. Dla wygody transportu sprasowywano ją w kształcie cegieł (herbata ceglasta) lub tabliczek (herbata tabliczkowa). Sama herbata w tamtych stronach nie była już osobliwością, prawdopodobnie Kirgizi wymieniali ją, nie brali pieniędzy i handel z nimi był wówczas wyłącznie wymienny. 8 Pronin I. W gościach u przyjaciela T. H. Szewczenki // „Życie i Rewolucja”, 1928, nr 3. S. 121. 9 Stankiewicz Ołena Kostiantynówna (z domu Bodisko; 1824–1904) — żona rosyjskiego pisarza i publicysty O. W. Stankiewicza, bratanica dekabrystów M. i B. Bodiskich oraz kuzynka T. M. Granowskiego. Szewczenko poznał ją na Ukrainie w 1843 r. 10 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. S. 380. 11 Smak herbaty z rumem Szewczenko poznał już w czasach nauki w Akademii Sztuk Pięknych. W opowiadaniu „Artysta” jest wzmianka o tym, jak młodemu malarzowi podczas wizyty zaproponowano rum z herbatą, ale ponieważ po rum trzeba było jeszcze pobiec do sklepu, „to ja odmówiłem rumu i herbaty…” 12 Koniski O. J. Taras Szewczenko-Hruszowski. Kronika jego życia. — Kijów: TOW „Wydawnictwo «Klio»”, 2014. S. 496. 13 To jest parafraza z znanej dumy o Hanży Andyberze, gdzie mowa o powitaniu „miodem w szklance i gorzałką w czarce”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ukraińscy aktorzy, którzy cały czas dodawali otuchy. — Jestem wdzięczny wszystkim, którzy dzisiaj przyszli na premierę — zaznaczył Jehor Olesow. — Każdy film to nowe, niesamowite doświadczenie. A ten film to doświadczenie pomnożone przez dziesięć. To wielki międzynarodowy zespół, niesamowici profesjonalni aktorzy, szeroka geografia zdjęć — Ukraina, Polska i Szkocja, a także fantastyczna reżyserka. Dziękujemy za taką możliwość. Podczas części uroczystej Agnieszka Holland, Jehor Olesow, Stanisław Dziedzic, Klaudia Śmieja oraz James Norton otrzymali pamiątkowy prezent — książkę „Gareth Jones. Cena prawdy”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Żneć”. Do wydania weszły wybrane artykuły oraz kronika życia i pamięci Garetha Jonesa. Książkę wręczyły jej redaktorki, docentki katedry wydawnictwa i redagowania Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Jarosława Prychoda oraz Maryna Żenczenko. Kulminacją wieczoru było odznaczenie Agnieszki Holland Orderem Księżnej Olgi III klasy „Za znaczący wkład w upamiętnienie ofiar ludobójstwa Narodu Ukraińskiego — Hołodomoru 1932—1933 lat w Ukrainie, działalność promującą, skierowaną na naświetlenie prawdy o Hołodomorze”. Dekret o odznaczeniu podpisał prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, a ceremonię wręczenia przeprowadził pierwszy zastępca ministra kultury, młodzieży i sportu Anatolij Maksymczuk. Swoimi wrażeniami z filmu podzielili się goście, którzy przybyli na premierę. Swiatosław Wakarczuk, piosenkarz i polityk: „Film jest bardzo dobrze zrobiony. Dziękuję Agnieszce Holland za to, że podjęła się tak trudnego i bardzo ważnego dla Ukrainy tematu”. Irma Witowska, aktorka: „Chciałabym, aby ten film obejrzało jak najwięcej Ukraińców. Niedawno był Dzień Pamięci Ofiar Hołodomorów i ja, niestety, prawie nie zobaczyłam świec w oknach. A takie filmy sprzyjają odrodzeniu świadomości narodowej”. Jarosław Łodyhin, główny producent UA: Suspilne: „Bardzo ważne jest to, że film stawia nasz osobisty ból w kontekście światowym. Opowiada naszą narodową historię całemu światu”. Jurij Marczenko, dziennikarz: „Fajnie, że pojawiają się takie filmy. I co ważne, są to filmy jakościowe. Chce się je oglądać, wszystko jest bardzo profesjonalne. Podczas seansu widziałem, jak ludzie płakali. I moim zdaniem to najwyższa ocena obrazu”. Następnego dnia w Kijowie wystartował festiwal filmowy „Nowe Kino Brytyjskie”, który otworzył film „Cena prawdy”. Agnieszka Holland osobiście zaprezentowała obraz, który tutaj pokazano w języku oryginału (angielski) z ukraińskimi napisami. W innej sali odbył się pokaz obrazu z audiodeskrypcją dla niewidomych widzów. „Cena prawdy” — pierwszy film w historii ukraińskiej kinematografii, gdzie dzięki aplikacjom mobilnym ludzie z dysfunkcją wzroku lub słuchu będą mogli otrzymywać audiodeskrypcję lub adaptowane napisy w swoim smartfonie podczas każdego seansu we wszystkich kinach. Zdjęcie dostarczone przez służbę prasową Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina to widowisko. Śpiewano kolędy i szczedriwki. Muzyczny Festiwal Kultur Narodowych „Jedność śpiewających serc”, który zainicjowałam w Kijowie i prowadziłam w Ukraińskim Domu, chcemy przeprowadzić także w Hiszpanii. W tym celu trzeba być znaną w Barcelonie. Dopiero zaczęłam tutaj zapoznawać miejscowych mieszkańców i turystów ze swoją twórczością oraz dawać pierwsze warsztaty ze sztuki wokalnej. Mamy wiele planów twórczych. I dalej będziemy wcielać w życie festiwal „Jedność śpiewających serc”. Będziemy poświęcać nowe projekty Witalijowi Kyrejce (za dwa lata będziemy obchodzić jego 95-letni jubileusz). Będę pracować nad programami tematycznymi. Chcę zorganizować wieczór muzyki operowej ze światowych arcydzieł, będę przygotowywać wieczory muzyki ukraińskiej i europejskiej w wykonaniu najlepszych uczniów mojej szkoły wokalnej Wołodymyra Sołomunczuka, Mychajła Rohalśkiego, Kateryny Kriukowej, Diany Mojsejewej, Natalii Tkacz i, oczywiście, mojej córki Sofii, ponieważ ona również jest jedną z moich uczennic. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W poszukiwaniu prawdy

Do szerokiej ukraińskiej dystrybucji kinowej wszedł thriller historyczny „Obywatel Jones”. Z okazji premiery w stołecznym kinie „Kijowska Ruś” odbył się specjalny pokaz oraz gala-premiera filmu. Film zaprezentowali reżyserka, laureatka „Złotego Globu” i nominowana do „Oscara” Agnieszka Holland oraz znany brytyjski aktor James Norton. Wydarzenia w filmie rozgrywają się w 1933 roku. Walijski reporter Gareth Jones szuka swojego kolejnego wielkiego tematu. Najnowsze wieści prowadzą go do Moskwy, gdzie poznaje dziennikarkę Adę Brooks. Ada otwiera mu oczy na „sowiecką utopię”, która nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. I Gareth, mimo śmiertelnych gróźb, rozpoczyna swoje śledztwo. Ukrywając się przed służbami specjalnymi ZSRR, krok po kroku odkrywa prawdę o tragedii narodu ukraińskiego: Hołodomorze, surowej cenzurze, spisku i masowych represjach. To właśnie jego odkrycia staną się później podstawą powieści George’a Orwella „Folwark zwierzęcy”. Autorką scenariusza filmu jest Andrea Chalupa. Producenci: Klaudia Śmieja, Stanisław Dziedzic, Jehor Olesow, Angus Lamont, Andrea Chalupa. W rolach głównych: James Norton, Vanessa Kirby, Peter Sarsgaard, Joseph Mawle, Kenneth Cranham, Jakiw Tkaczenko, Ołeh Dracz, Wołodymyr Fedoruk, Anna Szajdiuk, Anastasija Chała, Alina Kowalśka i inni. Dystrybutorzy — MMD UA oraz FILM.UA Distribution. Film „Obywatel Jones” jest koprodukcją Polski (Film Produkcja przy wsparciu Polish Film Institute), Ukrainy (Kinorob przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina) oraz Wielkiej Brytanii (Jones Boy Film). Zdjęcia do filmu odbywały się na Ukrainie, w Polsce i w Szkocji. Kampania promocyjna filmu na Ukrainie opiera się na zakrojonym na szeroką skalę projekcie społeczno-edukacyjnym firmy FILM.UA Group przy wsparciu generalnego partnera medialnego, kanału „Ukraina”, którego celem jest popularyzacja postaci Garetha Jonesa na Ukrainie i na świecie oraz zachowanie pamięci o Hołodomorze na Ukrainie w latach 1932—1933. Lwów stał się pierwszym ukraińskim miastem, w którym zobaczono film „Obywatel Jones”. Pokaz odbył się z udziałem zespołu projektowego, lwowianom przedstawili go dyrektor ds. marketingu FILM.UA Polina Tołmaczowa oraz współproducent filmu Jehor Olesow. Następnego dnia odbyła się premiera w Tarnopolu, gdzie film zaprezentował współproducent ukraińskiego bloku Serhij Demidow. W Kijowie jako pierwsi film zobaczyli przedstawiciele mediów. Po pokazie czekała na nich wielka konferencja prasowa z udziałem reżyserki Agnieszki Holland, odtwórcy głównej roli Garetha Jonesa Jamesa Nortona, producentów Jehora Olesowa (Ukraina) i Stanisława Dziedzica (Polska), a także ukraińskiego aktora Ołeha Dracza. — Dla mnie to wielki zaszczyt być teraz tutaj — wyznała pani Agnieszka. — Dla naszego zespołu bardzo ważne było poruszenie tak poważnego tematu. Mamy nadzieję, że przesłanie, które staraliśmy się przekazać poprzez film, zostanie przyjęte z taką samą uwagą i ciepłem na Ukrainie, z jaką spotkało się na całym świecie. Bardzo miło nam się pracowało z ukraińskimi kolegami, wysoko oceniamy ich pracę. — Bardzo dziękuję Ukrainie za tak ciepłe przyjęcie — podkreślił James Norton. — Myślę, że udało nam się przekonująco opowiedzieć tę historię. Dla mnie na przykład wielkim wyzwaniem był przyjazd na Ukrainę w tak surową pogodę. A śnieg i pogoda, które zobaczycie na ekranie, są absolutnie prawdziwe. Bardzo pomogła mi Agnieszka oraz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W ostatnich dniach jesieni

W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy przez ostatnie kilka miesięcy działał program „Ciepłe jesienne spotkania”. Słuchacze mieli okazję delektować się muzyką, były też wieczory poezji. A jednym z ostatnich akordów „Ciepłych jesiennych spotkań” stał się koncert kameralnej muzyki wokalnej i instrumentalnej. Inna Andrijasz, Iryna Szesterenko oraz Sofija Andrijasz-Miśko. Muzyczny prezent przygotowały kandydatka nauk o sztuce, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego Iryna Szesterenko, zasłużona artystka sztuki estradowej Ukrainy Inna Andrijasz oraz młoda wykonawczyni Sofija Andrijasz-Miśko. W koncercie zabrzmiały utwory Fryderyka Chopina, Franza Schuberta, Vincenzo Belliniego i innych zagranicznych kompozytorów, ale najwięcej uwagi poświęcono muzyce ukraińskich autorów. Utalentowane wykonawczynie powitało Towarzystwo Oleny Telihy, którego są członkiniami, oraz kolektyw Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. — Muzeum Literatury zaplanowało koncert poświęcony pożegnaniu z jesienią, a przeprowadzenie go zaproponowano Irynie Szesterenko — opowiada Inna Andrijasz. — A pani Iryna zaprosiła do udziału w nim mnie i moją córkę Sofiję, ponieważ mam utwory o tematyce jesiennej. Szczególną uwagę poświęciłyśmy twórczości Witalija Kyrejki, ponieważ w grudniu się urodził, a w październiku odszedł poza granicę życia. Prowadzimy koncerty już od 20 lat. Jeden z takich wieczorów twórczych z sukcesem odbył się w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy z udziałem Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy pod kierownictwem Wiktora Hucała. Właśnie z tym zespołem nagrałam swój pierwszy album muzyczny „W sercu mam to, co nie umiera”, do którego weszły cztery utwory W. Kyrejki. Oprócz tego sięgnęłyśmy do klasyki muzycznej. Jestem śpiewaczką operową, wykonuję utwory klasyczne na każdym wydarzeniu muzycznym. Tego wieczoru zaśpiewałam kawatinę Normy z opery Belliniego „Norma” o tym samym tytule. Niedawno wykonywałam ją w Hiszpanii na prestiżowym Międzynarodowym Festiwalu La Mercè, patronki Barcelony, gdzie wraz z córką i Ukraińskim Stowarzyszeniem „Dżereło” reprezentowałyśmy Ukrainę. Normę śpiewałam w ukraińskiej wyszywance, a potem podarowałam widzom pieśń ludową „Na ulicy skrzypce grają”, a razem z córką Sofiją — „Maminą koszulę”. Do swojego występu dodałam taniec z czerwoną ukraińską chustą. Widzowie długo bili brawo i nie chcieli wypuścić nas ze sceny! Klasykę znają wszędzie, a muzyki ukraińskiej — nie. Dlatego szczególnie miło było obdarowywać Hiszpanów swoimi rodzimymi pieśniami. Nowy 2019 rok dla mnie zaczął się w Barcelonie. Po Boskiej Liturgii w ukraińskiej cerkwi prawosławnej 13 stycznia poszłam kolędować i szczodrować główną ulicą tego miasta (La Rambla) aż do placu Katalońskiego. My z Sofiją oraz profesjonalni śpiewacy-Ukraińcy z Barcelony szliśmy obok organizatorki tego Jasełek, prezes ukraińskiego Stowarzyszenia Olhy Dziuban, która właśnie nas zaprosiła na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nowe poszukiwania twórcze „Przeobrażenia”

„Rysunek na zamarzniętym oknie” to historia o mistycznej dziecięcej miłości, której nie może zabić ani zgiełk, ani dobrobyt, ani obojętność, ani czas. O spektaklu opowiada aktorka Ołena Motowyłowa. — W teatrze „Przeobrażenie” pracuję już piąty sezon. Wcześniej grałam w „Hamlecie” i „Królu Learze” Williama Szekspira, „Wielkim lochu” Tarasa Szewczenki, dziecięcym spektaklu „Królowa Śniegu”. A „Rysunek na zamarzniętym oknie” to mój pierwszy monodram. Zafascynował mnie tekst sztuki, gdyż utwór jest magicznie związany z moim życiem. Nie sama historia, ale wszystkie te miejsca, o których pisze autor, znam niemal na pamięć. W szczególności dobrze znam Wilkowe. Mieszkam obok parku na Czerwonym Chutorze (m. Kijów). Pracę nad spektaklem rozpoczęliśmy w maju 2017 roku, premiera odbyła się 7 września. Graliśmy na festiwalach w Kijowie, Dnieprze, Erywaniu, stołecznym Domu Pisarza oraz Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa. Spektakl ma już ponad dwa lata. Dorastam jako człowiek, zmienia się mój stosunek do bohaterki. Zaczęłam subtelniej rozumieć relacje rodziców, postrzeganie przez dziewczynę przyjścia do rodziny nowej osoby. Bliski jest mi ten materiał, bo mam ciepłe relacje ze swoim ojcem, podczas spektaklu używam rzeczy taty. One mnie inspirują. *** Bohaterka spektaklu „Lady Kapuleti” to matka Julii. Pojawia się w obrazie młodej kobiety, która wstąpiła do klasztoru. Ta kobieta opowiada historię swojego życia: o bólu, rozczarowaniu, miłości i stracie. Stracie jedynej córki Julii i ukochanego Tybalta, z którym zdradzała męża. Sztuka „OBEŻ”, napisana w dalekim 1927 roku, nie traci aktualności. Społeczeństwo bowiem przez ponad dziewięćdziesiąt lat mało się zmieniło, a ludzi niepokoją te same problemy, co wcześniej. Współczesną interpretację utworu przeprowadziła Zoriana Huk, ona też przełożyła „OBEŻ” na język ukraiński. Nawiasem mówiąc, jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku spektakl według tej sztuki wystawiono w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki. Stał się on jednym z najbardziej udanych kijowskich wystawień tamtych lat i miał ciągłe komplety widzów. Akronim OBEŻ, zgodnie z zamysłem autora, oznaczał „Towarzystwo Belgradzkich Emancypowanych Kobiet”. Akronim postanowiono pozostawić również w ukraińskim tłumaczeniu. — To niezwykle ciekawy spektakl — opowiedział reżyser-inscenizator — bo jest tam 17 ról kobiecych. Można zaangażować cały kobiecy zespół aktorski. Współpracujemy z ambasadą Serbii, pomogli nam z tłumaczeniem. Spektakl jest o tym, jak stając się działaczami społecznymi, rodzice zapominają o dzieciach, jak niby pracując nad rozwojem rodziny, niszczą ją… Ta historia rozpoczęła się od tego, że w mieście, gdzie życie toczyło się spokojnie i cicho, z szanowanych rodzin zaczęły okresowo znikać żony, pozostawiając mężom gospodarstwo domowe i dzieci. Inscenizacja opowiada widzom o tym, czym mogą zajmować się bohaterki, kiedy chcą być usłyszane. Praca dla nich staje się czasem ważniejsza od rodziny. Aktorka Hanna Jaremczuk ma niemałe doświadczenie w pracy w monodramach. Wcześniej były „Trzecia modlitwa” Jarosława Wereszczaka, „Lepiej bym się urodziła kotką” Nedy Neżdany, „Wycie niemej wilczycy” Oksany Taniuk. — Z jednej strony grać w monodramie jest trudniej, bo cały czas jest się na scenie samemu, a z drugiej — prościej, bo wiesz, że tylko sam odpowiadasz za swoją pracę przed widzem — przyznaje Hanna. — W każdym przypadku starasz się dawać z siebie wszystko. Nasz teatr od dawna przyjaźni się z pisarką Niną Mazur. Dyrektor artystyczny Wołodymyr Zawalniuk zapytał, czy nie ma nowej sztuki. Pani Nina powiedziała, że ma dla mnie wspaniałą rzecz — „Lady Kapuleti”. Postanowiliśmy: a dlaczego by nie? I wystawiliśmy tę sztukę. Spektakl pokazywano głównie na festiwalach — „Teatr ua” w Dnieprze, „Echo” w Chmielnickim (przewodnicząca jury festiwalu — Nina Mazur), „Maria” w Kijowie. (Także „Lady Kapuleti” niedawno pokazano na mikroscenie Kijowskich Akademickich Warsztatów Sztuki Teatralnej „Suzirja”). *** O nowym spektaklu teatru „Przeobrażenie” — „Uwodziciel”, poprosiliśmy o opowiedzenie reżysera-inscenizatora, dyrektora artystycznego teatru Wołodymyra Zawalniuka. — Dwie sztuki, na podstawie których stworzono ten spektakl, napisane są w różnych gatunkach. To romantyczna komedia „Ryzyko” i utwór absurdu „Urojenie we dwoje”. Obie sztuki powstały w połowie ubiegłego wieku. Dwie wojny odcisnęły pewne piętno na ich autorach — Eduardo de Filippo i Eugène Ionesco. Sytuacja w sztukach jest bardzo podobna do dzisiejszej. Dla mnie głównym impulsem był autyzm społeczeństwa, kiedy dzieją się straszne wydarzenia — a człowiek zamyka się w swojej skorupie, staje się żółwiem lub ślimakiem. Ważne jest dla niego schowanie się przed życiem. Myślę, że takich ludzi trzeba pożałować, pokochać i dać im możliwość bycia szczęśliwymi i choć odrobinę otwarcia się. Spektakl według sztuki „Ryzyko” był już grany w teatrze „Bravo”. Teraz przetłumaczyłem go na język ukraiński, zmieniłem niektóre akcenty psychologiczne. Było pewne zbliżenie do absurdu, poczucie bliskiego apokalipsy. Ale tak naprawdę apokalipsa jest wewnątrz nas. Jeśli będziemy więcej reflektować, to być może uda nam się wyjść z tego stanu. Druga część spektaklu została zrobiona całkowicie od zera. Absurd w nich — to skoncentrowana prawda. Moim celem jest, aby w spektaklu była wyszlifowana cała grafika, cała kompozycja i wszystkie wewnętrzne przejścia. Nawet nie autorskie, a przewidywania, przeczucia wydarzeń i myśli. Głównym nie jest to, co człowiek powiedział, a to, co pomyślał, czego nie chciał powiedzieć. Kyryło Bulkin to wspaniały aktor. W pierwszej części spektaklu gra Mickeya — gościa z Ameryki. Jest bardzo wyrazisty, miękki, precyzyjny w tym obrazie. Dmytro Szpak to młody aktor. Bardzo podoba mi się dynamika jego rozwoju. Rozwija się, jest zakochany w teatrze. Hanna Jaremczuk, która gra w obu częściach spektaklu, jest osobą unikalną i w zawodzie, i w życiu. Bo życie to stosunek do zawodu. To jest to, jak wspaniała aktorka staje się aktorką wielką. To absolutny maksymalizm, to pełne oddanie. To przede wszystkim wymagania wobec siebie. Czerpię ogromną przyjemność ze sceny, grając swoją postać. Jest trochę ekstremalna, groteskowa, ostrocharakterystyczna. Ale wszystko to z humorem, z podtekstem. Dekoracje wykonała artystka Switłana Juhowa. Prosiłem ją o stworzenie miksu realistycznego obrazu z wyjściem w surrealistyczne postrzeganie świata. Dla mnie surrealizm to ten sam realizm, tylko wzmocniony milion razy. Bardzo podoba mi się styl i maniera Switłany. Oprawa muzyczna i plastyka to nasza wspólna z aktorami praca. Planujemy jeszcze raz pokazać „Uwodziciela” w Domu Aktora 24 grudnia. A w dalszych planach — wystawienie „Akademii śmiechu”, pracę nad którą rozpoczniemy już w przyszłym roku. nie tylko kwestia miejsca kobiety w społeczeństwie. Tutaj są i relacje w kobiecym zespole, i relacje między mężem a żoną, rodzicami i dziećmi. Zapewne jest to również historia o wszystkich tych, którzy obecnie zbyt wiele czasu spędzają w sieciach społecznościowych i niewystarczająco uwagi poświęcają swoim bliskim. Pomimo humoru w spektaklu widzowie będą mogli nad wieloma rzeczami się zastanowić, a także zainspirować poezją i charlestonem w wykonaniu utalentowanych aktorek, jest odrobina lekkiego smutku. „Nie żyjcie wymyślonym życiem, żyjcie prawdziwym!” — wzywa nas Branislav Nušić, a za nim twórcy nowego spektaklu. Materiały przygotował Eduard Owczarenko Zdjęcia ze strony internetowej teatru Początek sezonu teatralnego stał się bogaty w wydarzenia dla Teatru Wołodymyra Zawalniuka „Przeobrażenie”. Na Międzynarodowym Festiwalu Monodramów Kobiecych „Maria” pokazano spektakle „Rysunek na zamarzniętym oknie” Wołodymyra Danyłenki oraz „Lady Kapuleti” Niny Mazur. A w Domu Aktora odbyła się premiera spektaklu „Uwodziciel” na podstawie utworów Eduardo de Filippo „Ryzyko” oraz Eugène’a Ionesco „Urojenie we dwoje”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Kobiety w formacie 3D

Paleta inscenizacji kierownika artystycznego Kijowskiego Akademickiego Teatru na Podolu, artysty ludowego Ukrainy Witalija Małachowa, jest niezwykle szeroka. Pracę reżyserską Małachowa cechuje oryginalny styl, wyrafinowany gust, ostre wyczucie granicy między prawdą a fałszem, w połączeniu z potężnym rozkwitem artyzmu, metaforyczności i nowatorskiego stylu. Jego nowy spektakl „OBEŻ” według sztuki serbskiego dramaturga Branislava Nušicia został stworzony. Cóż, codzienne wydarzenia nie pozwalają się nudzić nawet najbardziej awanturniczym osobistościom. Spektakl wydaje się zbudowany na rozmowach o codziennych troskach, ale jednocześnie ujawnia wady kobiecego kolektywu. Jak się okazuje, czasami mówienie dla kobiety jest tak samo ważne, jak oddychanie. A bycie wysłuchaną – nie mniej cenne niż widzenie. Potrzeba pracy społecznej bywa czasem nawet większa niż potrzeba rodziny. „Kobieta to nie łyżka: zjadł, umył i znowu zjadł. Kobieta to człowiek, część społeczeństwa” – przekonane są członkinie towarzystwa OBEŻ. Przedstawicielki tego sławnego kobiecego stowarzyszenia rozważają, „jak pomóc nieszczęsnemu plemieniu Mandżuko?”, które przebywa tysiące kilometrów stąd, natomiast wnioski od mieszkańców ich miasta przekierowują do wyższych instancji (ministerstwa, domu starców itp.). Kobiety chcą być potrzebne społeczeństwu, być uznane, aby ich głos był słyszany, właśnie dlatego tak wiele uwagi poświęcają pracy. Niby to szlachetne towarzystwo propaguje wartości rodzinne, ale w rodzinach członkiń panuje chaos, a ich mężowie i dzieci potrzebują uwagi, rad lub chociaż tego, by ich po prostu wysłuchano. Dzięki wyrafinowanym dekoracjom Marii Pohrebniak widzowie odnoszą wrażenie, że oglądają film w formacie 3D. Na scenie posiadłość pani Żivanović. Na fotelach i przy stoliku zasiadają członkinie OBEŻ-u, właśnie tutaj odczytują nadesłane wnioski i prowadzą protokoły. Na huśtawce obok lekko i swobodnie wspominają i rozmyślają bohaterki tej sztuki. Łódź staje się miejscem do pisania romantycznych listów, samochód i teleskop przypominają o marzeniach. Szczególnie zapada w pamięć błyskotliwa praca aktorska Sofii Pisman (pani Lazić), jednak daje się odczuć, że teatr nie tak dawno przeszedł na język ukraiński i aktorce z pewnością brakuje jeszcze praktyki językowej w tym języku. Wyraziste postacie członkiń OBEŻ-u stworzyły Anna Saliwanczuk (pani Spasić), Tamara Płaszczenko (pani Żivanović), Wałentyna Serhiejewa (pani Sušić), Oksana Aniszczenkowa (pani Arsić), Marija Rudkowśka (pani Panajotović), Tetiana Peczenkina (pani Janković), Switłana Tełehłowa (pani Rapajić), Ałła Serhijko (pani Terzić) oraz Ołeksandra Paszkowa (pani Petrović). Również mało kogo pozostawi obojętnym gra młodych aktorek Kateryny Wajwały i Weroniki Diupinej – córek kierowniczki kobiecego klubu. Chociaż mężczyźni nie są głównymi postaciami w spektaklu, to bohaterowie Serhija Sypływego (pan Lazić), Stanisława Melnyka (Zare), Fedora Olchowśkiego (pan Marković, artysta), Ihora Wołkowa (Duško Popović, reżyser filmowy) pomagają lepiej zrozumieć logikę działań i czynów centralnych postaci. A Maksym Gruber zdążył zagrać w spektaklu od razu kilka ról. W nowym spektaklu poruszany jest

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Perejasławska jesień Kobziarza

W listopadzie i grudniu w Perejasławiu odbył się miejski konkurs twórczości Tarasa Szewczenki „Perejasławska jesień Kobziarza”, poświęcony perejasławskiemu okresowi w jego twórczości oraz powstaniu tutaj zbioru „Trzy lata”. Konkurs zainicjowali perejasławscy proświcianie — rodzina Towkajłów, Rimma Iwaniwna i Mykoła Tychonowycz, jeszcze piętnaście lat temu, mając wszechstronne wsparcie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Z czasem do przeprowadzenia festiwalu-konkursu dołączyły Rada Miejska w Perejasławiu, Narodowy Rezerwat Historyczno-Etnograficzny „Perejasław” oraz nieobojętni mieszkańcy Perejasławia. A tegoroczny konkurs odbywa się już po raz piętnasty i co roku przy wsparciu ogólnoukraińskiej „Proświty”. Natalia ZAЇKA, starszy pracownik naukowy Muzeum Ukraińskiego Ręcznika. Taras Szewczenko trzykrotnie przyjeżdżał do naszego miasta. Tutaj napisał poematy „Najemnica”, „Kaukaz”, wstęp do poematu „Heretyk”, poezje „Małej Mariannie”, „Mijają dni, mijają noce”, „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie”, „Chłodny jar”, „Trzy lata”, „Psalmy Dawidowe”, „Jak umrę, to pochowajcie”, które włączył do zbioru „Trzy lata”, ukończonego w 1845 r. właśnie w Perejasławiu wierszem „Jak umrę, to pochowajcie”. Właściwie zbiór „Trzy lata” jest testamentem Tarasa Szewczenki dla Ukraińców, niestety, nie przez wszystkich przeczytanym i zrozumianym. Podczas dni konkursowych 104 utalentowanych uczestników zarejestrowało się w czterech kategoriach wiekowych: 5—7, 8—13, 13—18, 19—35 lat i pokazywało swoje mistrzostwo w kilku nominacjach. Czwartego grudnia konkurs zakończył pracę świątecznym koncertem i nagrodzeniem zwycięzców w Narodowym Centrum Kultury „Zustricz”. W koncercie wzięli udział zwycięzcy konkursu. Wymieńmy więc ich imiona i utwory, z którymi szli do zwycięstwa, i dowiedzmy się, jakim utworom T. Szewczenki dzieci dają pierwszeństwo. W gatunku „Słowo artystyczne” — pierwsza kategoria wiekowa, zwycięstwo odnieśli: Zoria Anna („Gwiazdo moja wieczorna”), Skorbacz Iwan („Sen”), Bobitko Wiktoria („Sad wiśniowy koło chaty”). W drugiej — Kornijenko Alona (wersy z dziennika „Nie dla ludzi”), Kuzmenko Denys („Dumy moje”), Mychno Jaryna („Rozryta mogiła”), Burczyk Polina („Perebendia”), Werezub Alina („Nie zazdrość bogatemu…”), Iwaniuta Maria (Maria Pryhara „Tarasowe Słowo”). W trzeciej — Tomczuk Nadija („I umarłym, i żywym…”), Blinski Ilja („Iwan Pidkowa”), Wehera Inna („Sen”). W gatunku „Wokal” w drugiej kategorii wiekowej zwyciężył duet Suprun Marii i Kołos Weroniki, które wykonały pieśń „Gwiazdo moja wieczorna”; drugie i trzecie miejsca otrzymali Sereda Daria („Pieśń o Kobziarzu”, słowa i muzyka Natalia Maj) oraz Szewczuk Olha (słowa T. H. Szewczenki, muzyka H. Hładkiego „Udeptała ścieżynkę”). W trzeciej kategorii wiekowej — Jakubowska Wiktoria („Oj na górze rozmaryn kwitnie”) oraz Hajduczok Złata (słowa T. H. Szewczenki, muzyka D. Bonkowskiego „Po co mi czarne brwi”). W gatunku „Kompozycje literacko-muzyczne” w drugiej kategorii wiekowej zwycięstwo odniosło studio teatralne „Rampa”, które wystawiło „Topolę”. W gatunku „Foto- i wideoprezentacja” zwycięzcami są: Szekmar Jarosława (wideoprezentacja utworu T. H. Szewczenki „Małej Mariannie”) oraz Iwanenko Diana (fotoprezentacja). W gatunku „Malarstwo, grafika, sztuka dekoracyjno-użytkowa” w pierwszej kategorii wiekowej zwyciężyli: pierwsze miejsce — Wełyczko Wika („I do dziś śni się stary dziad…”), drugie — Wasyłenko Jarosława. W drugiej kategorii wiekowej: pierwsze dwa miejsca Sukacz Lera („Malownicza Ukraina”, haft) oraz Moskalec Iwanna („Zaszczebiotał słowik…”, papier, gwasz); drugie miejsca: Kornijenko Polina („Dumy moje, dumy…”, malarstwo, farby akrylowe), Iwanenko Diana („Najemnica”, asamblaż) oraz Kaniweć Mariczka („Ukrainka”). W trzeciej kategorii wiekowej: pierwsze miejsce — Stepanenko Jelizaweta („Ptak”, tkactwo) oraz Demczenko Walerija („Wieś, i serce odpocznie…”, karton, gwasz). Zwycięzcy konkursu otrzymali dyplomy i prezenty od rady miejskiej. Szefowa perejasławskich prośwician Natalia Zaїka pogratulowała zwycięzcom i wręczyła im dyplomy oraz prezenty-książki od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Na zakończenie uroczystości do sali wniesiono Ręcznik Wielkiemu Tarasowi, który wyszywali przez dwa lata uczniowie zawodowej placówki oświatowej „Perejasławsko-Chmielnicki Ośrodek Kształcenia Zawodowego”, mieszkańcy i goście naszego miasta. Wszyscy, którzy dołączyli do haftu, zostawili cząstkę swojego serca, miłość i szacunek do Wielkiego Kobziarza. Energetycznie silny Ręcznik połączył wielbicieli Tarasowego słowa w wielką ukraińską rodzinę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na rok 2018 na czasopisma według drukowanego Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Nasz kod pocztowy — 30617.

17 grudnia o godz. 17.00 w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbędzie się prezentacja książki Wadyma Pepy „Twarzą w twarz z wiecznością”. Zaproszeni do udziału: doktor nauk filologicznych Mychajło Najenko, przewodniczący Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, doktor nauk filozoficznych Wasyl Kuszeret, językoznawca Iwan Juszczuk, artysta ludowy Ukrainy Wadym Kryszczenko, akademik Anatolij Radzichowski, doktor nauk biologicznych Bohdan Maceluch, kierownik Centrum Geopolitycznego „Euro-Azja” Mychajło Hreczka. Natchnienia uczestnikom spotkania dodadzą pieśni heroiczne w wykonaniu chóru „Proświta”. Adres: ul. B. Chmielnickiego 11 (metro „Teatralna”). Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło Mowczan Redaktor naczelny Mykoła Cymbaluk Kolegium redakcyjne Lubow Hołota (przewodnicząca), Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Mykoła Tymoszyk, Heorhij Filipczuk, Mykoła Cymbaluk, Iwan Juszczuk Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział kultury Eduard Owczarenko Dział korektywy Olha Żmudowśka Iryna Stelmach Skład komputerowy Iryna Szewczuk Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard Owczarenko Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wstęp wolny i mile widziany. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn