Strona · s. 5strona oryginału ↗
Wspomnienie o Halynie Mohylnyckiej
Слово Просвіти, №50 за 2021 рік
12 grudnia w Odessie odeszła do wieczności Halyna Anatolijiwna Mohylnycka – legendarna kobieta, która przez wiele dziesięcioleci pozostawała symbolem niezłomności ukraińskiego ducha, niekwestionowanym autorytetem dla nauczycieli języka i literatury ukraińskiej na Odesszczyźnie, wybitną poetką, autorką jednego z najpotężniejszych dzieł doby Niepodległości – liryczno-epickiego poematu historycznego „Rohnyda” (w ubiegłym roku nominowanego do Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki). Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Halyna Mohylnycka wywodziła się z silnego ukraińskiego rodu, który nie przyjmował ideologii, buntował się przeciwko nieprawdzie i komunistycznemu terrorowi. Bened Mohylnycki, brat dziadka, był jednym z organizatorów powstania na Krzywoozierszczyźnie (wówczas Odesszczyzna, obecnie obwód mikołajowski) przeciwko przymusowym dostawom żywności w 1921 roku. Profesor Andrij Korenewski, brat babci, był represjonowany, a w czasach Chruszczowa zrehabilitowany. Babcię Ksenię Fedoriwnę i dziadka Ołeksandra Pyłypowycza kilkakrotnie „rozkułaczano”. Podczas okupacji dziadek ocalił bibliotekę szkolną, a na poddaszu domu ukrywano Żydów przed nazistowskimi najeźdźcami. 31 grudnia 1965 roku H. Mohylnycka jako członkini komitetu związkowego wydziału zorganizowała kolędowanie, angażując w świąteczne wydarzenie autobus z ukraińską młodzieżą. Dla Odessy kolędowanie w tamtym czasie było zjawiskiem niezwykłym. Później wraz z tą młodzieżą Halyna Anatolijiwna zorganizowała chór śpiewaczy w Bałcie, co było bardzo niewygodnym zjawiskiem dla ówczesnego KGB na Odesszczyźnie. Halyna Mohylnycka była oryginalną badaczką języka ukraińskiego, wybitną metodyczką z autorskimi metodykami-algorytmami, które dawały słuchaczom kursów możliwość poznania zawiłości stylistyki i gramatyki języka ukraińskiego (dlaczego możliwe są połączenia wyrazowe „kawa po-turećky”, „kotleta po-kyjiwśky”, chociaż przysłówki nie łączą się z rzeczownikami; jak odróżnić jamb od anapestu, chorej od daktyla itp.). Swego czasu Halyna Mohylnycka, podobnie jak jej mąż Ołeksa Riznykiw (Riznyczenko), znajdowała się w epicentrum odeskiego ruchu kulturalno-artystycznego, który później nazwano dysydenckim – ze względu na działalność Swiatosława Karawanśkiego, Niny Strokaty-Karawanśkiej i innych. Przed procesem przeciwko nim w maju 1972 roku wraz z innymi przyjaciółmi i kolegami przygotowywała materiały do ich obrony. H. Mohylnycka była zakochana w ukraińskim słowie, żyła głębokim wyczuciem języka, pragnąc poprzez oryginalne autorskie metodyki i algorytmy językowe nauczać filologów. Wiele dziesięcioleci pracowała w Odeskim Obwodowym Instytucie Doskonalenia Nauczycieli na katedrze Switłany Andrijiwny Swintkowśkiej (obecnie Akademia Edukacji Ustawicznej, a S. A. Swintkowśka kieruje Naukowo-Metodycznym Centrum Języka Ukraińskiego, Literatury i Ukrainoznawstwa Odeskiej Akademii Edukacji Ustawicznej). H. Mohylnycka była charyzmatyczną, oryginalną, głęboko zakorzenioną w przestrzeni ukraińskiej literatury postacią. Swego czasu napisała pracę, w której zburzyła mity moskiewskiego kościoła dotyczące kościoła ukraińskiego. Było to prawdziwe studium polemiczne – „Litos (albo Kamień z procy prawdy na rozbicie metropolitalnego błądzenia)” – w duchu tradycyjnej ukraińskiej literatury polemicznej czasów Iowa Borećkiego, Meletija Smotryćkiego, Herasyma Smotryćkiego, Iwana Wyszeńskiego, Chrystofora Fiłaleta i innych. Wstąpienie H. Mohylnyckiej do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy było dość późne. Na ironię losu, mnie, uczniowi-olimpijczykowi Halyny Anatolijiwny, przypadł zaszczyt bycia tym, komu sekretarka komisji przyjęć zleciła przeczytanie jej utworów, złożonych wraz z aktami do Związku. Mohylnycka była człowiekiem prawdy, a dlatego często niewygodną, ostrą, nieakceptowalną dla tych, którzy uważali oddanie stanowiskom/rangom za ważniejsze niż oddanie swojej ziemi i ludzkości. Nie bała się iść pod prąd, była dumną, szlachetną i wyrafinowaną w słowie i czynach. Ale potrafiła być też śmiałą, odważną lwicą, kiedy trzeba było bronić prawdy. Dla wielu Halyna Mohylnycka była przykładem fachowej służby swojej sprawie, patriotyzmu i obywatelskiego obowiązku. Od 1965 roku przyjaźniła się z Wiaczesławem Czornowołem. Stała u źródeł odeskiego „RUCHu”, była inicjatorką ruchów społeczno-obywatelskich i inicjatyw politycznych w latach 90. W 1994 r. – kandydatka z ramienia Ludowego Ruchu Ukrainy w 290. okręgu w wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy. W 1991 roku odbyła wizytę do USA, gdzie przeprowadziła szereg spotkań z ukraińską diasporą. Halyna Mohylnycka wierzyła w to, że Ukraina będzie mogła znaleźć swoje motto w czasach Niepodległości, najważniejsze – pracować oddanie i z natchnieniem. Dla H. Mohylnyckiej kreatywność była synonimem jakościowej pracy. „Bez twórczości nie ma życia”, jak u Tychyny. Dlatego każdy wykład Halyny Mohylnyckiej to także odwołanie do folkloru, gdzie nie można obejść się bez ukraińskiej pieśni. Pragnęła wprowadzić nowe podejścia do klasyfikacji części mowy, pragnęła wprowadzić tę koncepcję do edukacji szkolnej, podążając za badaczami akademickimi (I. Wychowanec i in.). Kobieta o kolosalnym intelekcie i niesamowitej, frankowskiej pracowitości, która do ostatnich dni żyła słuchaczami-kursantami. Jej wykłady były zawsze „żywe”, znała się nie tylko na metodyce nauczania czy teorii języka lub literatury, ale była też żywym głosem epoki ukraińskiej literatury. Za życia miała szczęście zetknąć się z P. Tychyną, M. Rylśkim, W. Stusem, M. Winhranowśkim i wieloma innymi pisarzami. Żyła Ukrainą, była głęboko patriotyczna i oddana sprawie. Świetlana pamięć i Królestwo Niebieskie…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
