Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №50 за 2023 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 36 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Uczczono prosvitian

Uroczystości z okazji jubileuszu Matki „Proświty” rozpoczęły się 8 grudnia posiedzeniem Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Minutą ciszy uczczono poległych za Ukrainę... W swoim wstępnym przemówieniu przewodniczący OUT „Proświta” Pawło Mowczan przypomniał o chlubnej drodze tej organizacji społecznej, jej znaczącej roli w odbudowie Niepodległości Ukrainy, odrodzeniu języka ukraińskiego i utwierdzeniu jego statusu języka państwowego. – Chciałbym przypomnieć, jak podczas uroczystości we Lwowie z okazji 150-lecia naszego towarzystwa, gdy Prezydent Petro Poroszenko obiecał uchwalić ustawę o językach dopiero na kolejnej sesji, powiedzieliśmy mu: „Przyjmujcie natychmiast!” Cała sala to poparła. Tak w 2019 roku za udziałem proświtian powstała ustawa „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako języka państwowego”. Jednocześnie mówca zwrócił uwagę na to, jak zamiast wsparcia władza marginalizuje rolę narodowych związków twórczych, a z przestrzeni kulturalnej i informacyjnej wypłukiwany jest element ukraiński. I gdzie ta nasza przestrzeń, skoro na cały kraj – aż jedno ogólnoukraińskie kulturologiczne wydawnictwo drukowane – tygodnik „Słowo Proświty”! Gazeta cudem ukazuje się dzięki wsparciu nieobojętnych Ukraińców, dziękujemy wam! Stanowisko władzy, która nie dostrzega potrzeb kultury, oświaty i nauki, oburza nas i niepokoi. Przeprowadziliśmy wiele wydarzeń, uchwaliliśmy liczne apele, aby nas wysłuchano. Niestety, dotąd tak się nie stało. Ale po swojemu, czyli tak, jak chce władza – nie będzie! W swoim wystąpieniu przewodniczący „Proświty” ogłosił decyzję o przyznaniu nagród imienia Borysa Hrinczenki znanym naukowcom i działaczom społecznym: Wasylowi Jaremenko, Ireny Farion, Ołeksie Synyczence, Mykole Tymoszyk, Pawłowi Hrycenko. Za poprzedni okres nagroda zostanie wręczona Wołodymyrowi Semystiasze. Gratulujemy godnym! Zwracając się do obecnych, pierwszy zastępca przewodniczącego „Proświty” Heorhij Filipczuk podkreślił, że w te trudne czasy „Proświta” zachowuje swoje słowo i ducha, służyła i będzie służyć Ukrainie. Zaproszony do udziału w radzie przewodniczący NSPU Mychajło Sydorżewski podzielił się zaniepokojeniem w sprawie proponowanego przez rząd projektu ustawy o językach mniejszości narodowych. Jak się okazało, tego samego dnia, 8 grudnia, Rada Najwyższa przyjęła w całości jako alternatywę dla rządowego projektu nr 10288-1 o językach mniejszości narodowych. Przewiduje on całkowite wykreślenie z Przepisów końcowych ustawy o mniejszościach narodowych obowiązującej normy, zgodnie z którą na okres stanu wojennego oraz przez pięć lat od dnia jego zniesienia lub zakończenia – wobec języka państwowego (urzędowego) państwa, uznanego przez Radę Najwyższą Ukrainy za państwo-agresora lub państwo-okupanta, nie stosuje się postanowień części drugiej, trzeciej i jedenastej artykułu 10 tej ustawy. Zamiast tego wprowadza się stałe ograniczenia dotyczące używania języka rosyjskiego bez jakichkolwiek ram czasowych, przewidziane zarówno przez obowiązującą ustawę o mniejszościach narodowych, jak i projekt Gabinetu Ministrów. Narodowy deputowany Ukrainy wielu kadencji Iwan Zajec podkreślił, że obecnie przechodzimy najbardziej krytyczny punkt wojny rosyjsko-ukraińskiej. Jak powiedział, wielu niepokoi ingerencja władz w sprawy wojskowe. „Więcej sukcesów było wtedy, gdy się nie wtrącano”, – zauważył pan Zajec. Powiedział także, że trzeba utworzyć rząd jedności narodowej, przestawić gospodarkę kraju na tory wojenne i przeprowadzić mobilizację społeczeństwa we wszystkich sferach. Zdaniem proświatianina wstąpienie Ukrainy do NATO powinno stać się najważniejszym priorytetem państwa. Przewodniczący proświatian obwodu tarnopolskiego Petro Szymkiw, który do niedawna służył w Siłach Zbrojnych Ukrainy, walczył na kierunkach charkowskim i donieckim, w swoim wystąpieniu zaznaczył, że za język w wojsku nikt nikogo nie represjonuje, w ogóle nie ma tego problemu. A ogólnie, jego zdaniem, we wszystkich sferach naszego życia język rosyjski nie powinien mieć żadnych preferencji. Pan Szymkiw dodał także, że ostatnio proświatianie regionu wyraźnie się ożywili, zwłaszcza właśnie w tych dniach, w święto Mikołaja, udało się złożyć życzenia dzieciom żołnierzy. Na Radzie Głównej wystąpili także Mykoła Wasjkiw, Serhij Prysuchin, Leonid Mużuk, Jewhen Łupakow, Jewhen Buket i inni. Również Pawło Mowczan wręczył najwyższe odznaczenie Proświty – medal „Budowniczy Ukrainy” Jewhenowi Buketowi, Jurijowi Handzjukowi, Serhijowi Prysuchinowi, Petrowi Szymkiwowi... *** Kontynuacja jubileuszowych wydarzeń odbyła się w największej, wypełnionej po brzegi tego dnia sali Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Z powitalnym słowem wystąpił przewodniczący „Proświty” i wręczył nagrody. W szczególności medalem „Budowniczy Ukrainy” zostali uhonorowani przewodniczący Sicheslawskiej „Proświty” Serhij Tiutiunnyk, mecenas Mychajło Kuczirka, członkini redakcji „Słowa Proświty” Halina Datsiuk i inni. Pozdrowieniem od Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej było nadanie przez to ministerstwo dyplomów proświtianom. Z żarliwym, jasnym przemówieniem na uroczystości wystąpił Heorhij Filipczuk, a przedstawicielka ambasady Wietnamu na Ukrainie zwróciła się z pozdrowieniem od pana Ambasadora. Proświtian pozdrowili także artyści: Kameralny Chór „Kijów”, ludowy zespół pieśni i tańca „Darniczanka”. *** Uroczyste jubileuszowe obchody odbyły się w wielu ogniwach „Proświty”. W przeddzień obchodów 155-lecia Towarzystwa w Centralnej Bibliotece Dołyńskiej odbyła się impreza artystyczno-patriotyczna, która rozpoczęła się literackim prologiem na wiersz poety, wieloletniego przewodniczącego RO „Proświta”, świętej pamięci Wasyla Olijnyka, w wykonaniu uczestników teatru-studia „Talant” KZ „Centrum Edukacji Pozaszkolnej” (kierowniczka Switłana Pietriw). Proświtianie uczcili pamięć poległych rodaków w wojnie rosyjsko-ukraińskiej minutą ciszy oraz wspólną modlitwą, którą odprawili kapłani o. Zoreslaw Kotowycz i o. Roman Winnyk. Duchowni ojcowie pobłogosławili obecnych na owocną pracę. Ciąg dalszy na str. 2 TARAS HOŁOWKO PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Cena wzrosła dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 miesiąc — 60 hrn. 3 miesiące — 180 hrn. 6 miesięcy — 360 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Uczczono prosvitian», s. 1

Odznaczono prośwician

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Z okazji jubileuszowej daty prośwician witali: przewodniczący Rejonowej Organizacji „Proświta” Zenowij Mandryk, zastępca przewodniczącego organizacji obwodowej „Proświta” Mychajło Siczka, sekretarz Rady Miejskiej w Dolinie Wiktor Hoszylik. Z okazji obchodów jubileuszu honorowemu przewodniczącemu „Proświty” Stepanowi Jankowskiemu wręczono Podziękowanie przewodniczącego Rady Rejonowej w Kałuszu Mychajła Ławriwa. „Proświta” – najstarsze ukraińskie towarzystwo społeczno-kulturalne, zostało założone 8 grudnia 1868 r. we Lwowie. W 1939 r. bolszewicy je zakazali. Dopiero po 50 latach (1989) wznowiło ono swoje istnienie w formie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, a w październiku 1991 r. Towarzystwo zostało zreorganizowane w Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Na początkach towarzystwa i współczesnej „Proświcie” skoncentrował uwagę w swoim wystąpieniu Stepan Jankowski, honorowy przewodniczący organizacji rejonowej. O „Proświcie” na terenach Doliny opowiedział Iwan Matijiw, starszy pracownik naukowy Muzeum „Bojkowszczyzna” Tatiany i Omeliana Antonowyczów w Dolinie. Działalność ogniska proświciańskiego we wsi Hosziw przybliżyła proświcianka Olha Melnykowycz. Z początkiem wojny przy RO „Proświta” efektywnie rozpoczęła pracę Ochotnicza Sotnia „Proświty”. O jej pomocy dla Sił Zbrojnych Ukrainy, w szczególności o wytwarzaniu siatek maskujących, opowiedział Ihor Łyseiko, zastępca przewodniczącego RO, sotnik Ochotniczej Sotni. Za szczególnie owocną działalność podziękował „Szalonym Pszczółkom” ze wsi Kniazołuka, wsi Nadijiw oraz Międzyszkolnego Kombinatu Szkoleniowo-Produkcyjnego w Dolinie i podarował im sztandary Sotni. Z gratulacjami z okazji jubileuszu wystąpiła córka znanego krajoznawcy Romana Skworia, Hałyna Jakymiw-Skwori, a także kierowniczka GWO „Korpus Obywatelski” w obwodzie ługańskim Ołena Stecenko. Wydarzenie artystyczno-patriotyczne uświetniły występy duetu proświciańskiego ze wsi Hosziw w składzie Switłana Kosyło i Hanna Chomyn pod kierownictwem Mychajła Melnykowycza oraz wykładowcy Dolińskiej Szkoły Wychowania Estetycznego im. Myrosława Antonowycza Wiktora Chołozińskiego. Prowadzący – wieloletni proświcianie Ulana Dmytriw i Witalij Olijnyk. Autorka scenariusza – Ludmyła Frejiw. Obecni obejrzeli wystawę książkowo-ilustracyjną „Proświta: lata, wydarzenia, ludzie”, zorganizowaną przez sektor krajoznawstwa biblioteki, oraz materiały wideo proświcianina Wołodymyra Semkiwa o wydarzeniach historycznych od czasu wznowienia działalności „Proświty”. Od RO „Proświta” gościom podarowano książki „Gwiazda odrodzenia narodowego”. Tego dnia proświcianie oddali hołd i złożyli kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki. Inf. wł. oraz ze źródeł otwartych. 155 lat „Proświty”! Przepełniona kijowianami i gośćmi, działaczami społecznymi sala świąteczna Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Organizacja społeczna Ukraińców, ukraiński nurt społeczny, narodowo-kulturalny, pierwowzór idei ukraińskiej. Te i inne nazwy utożsamiane są z tą najstarszą instytucją, stworzoną przez ruch narodowy jako przeciwwaga dla antyukraińskich, kolonizatorskich, moskalofilskich, denacjonalizatorskich ideologemów i praktyk. Jednak najważniejsze jest to, że stała się ona pierwszą ustrukturyzowaną jednostką ogólnonarodową, która całą swoją działalność budowała na ideałach i testamentach Tarasa Szewczenki. Chociaż bezpaństwowy, podzielony i ujarzmiony przez imperia Naród o Szewczence wtedy jeszcze mało słyszał, a tym bardziej czytał w latach 60. XIX wieku, chyba że z wyjątkiem poszczególnych grup inteligencji w rodzaju „Ruskiej Trójcy”. Jednak w ciągu kilku lat Kobziarz gwałtownie przenikał we wszystkie sfery życia, a jego Słowo przekształcało się w potężne duchowe spoiwa jedności ukraiństwa – dla wykształconych i mniej wykształconych, dla starego i młodego, zamożnego i wykluczonego. Postrzegany był już nie na poziomie pojedynczych przemówień i już nie tak symbolicznie pisano o nim w ówczesnych lwowskich czasopismach zaraz po śmierci, że „umarł największy wieszcz, malarz i śpiewak słowik…”. Nabierał dotąd niespotykanej siły energetycznej, która wywyższała go na Proroka i idee „Proświty” jeszcze na początku XX wieku dotarły aż na Daleki Wschód imperium moskiewskiego. Ona zawsze była Wojownikiem. I wtedy, gdy walczyła o Ojczyste Słowo, organizowała teatry ludowe, otwierała drukarnie, księgarnie, biblioteki, czytelnie i inne ogniska kultury ukraińskiej, wydawała i rozpowszechniała „Kobziarza”, i wtedy, gdy przekształcała struktury oświatowe w swoiste centra pamięci narodowej, wychowując narodowo świadomych Ukraińców, i dziś, gdy broni ukraińskiej Tożsamości, Państwowości Ukrainy w walce z przeklętym moskalem. A dziś (9 grudnia) społeczność obchodzi 160. rocznicę wybitnego narodowego Oświeciciela i Nauczyciela Narodu, przewodniczącego Kijowskiej „Proświty” Borysa Hrinczenki – autora nie tylko unikalnego słownika języka ukraińskiego, który ukazał się w wydaniu czterotomowym (1907–1909), ale także najostrzejszego utworu oskarżycielskiego przeciwko szowinizmowi moskiewskiemu – „Na bezświetlnej drodze: o ukraińskiej szkole”, w którym zapisano przypomnienie także dla współczesnych Ukraińców, że naród bez ojczystego (ukraińskiego) języka, bez własnej rozwiniętej progresywnej myśli, bez własnej twórczości jest w ogólnoludzkiej rodzinie chorym członkiem. Bo zepsuty i okaleczony język jest jednocześnie okaleczoną myślą. A Ukraińcy muszą dziś mieć jasną i nieujarzmioną Myśl, aby wypełnić swój najskrytszy Testament – „Precz z Moskwą!”. Dziś miałam zaszczyt uczestniczyć w uroczystej Radzie Głównej OT „Proświta” z okazji 155-letniego jubileuszu od założenia w 1868 roku tej organizacji społecznej. Wydawałoby się, że przez wszystkie te lata istnienia „Proświty”, już osiągnięcia koniecznie muszą być wykorzystane na trwały rozwój Ukrainy. Jak trafnie powiedział dziś doktor filozofii Serhij Prysuchin: „Wasza wiedza, wasza godność, wasza świadomość – to broń. Nie milczcie, podnoście kwestie, dzielcie się wiedzą i myślami, mówcie, oświecajcie i proponujcie. Ukrainocentryczni, ukrainoznawcy różnych profili, ukrainoorientowani obywatele, nie milczcie, nie pozwalajcie obojętności, konformizmowi, niekompetencji i ignorancji wypełniać przestrzeń”. Pozdrawiam OT „Proświta” z kolejnym jubileuszem, które przez ostatnie 30 lat zawsze odbywały się przy udziale lub uwadze instytucji państwowych i prezydentów, oprócz obecnego czasu, niestety. Życzę sił i natchnienia, które są potrzebne nam wszystkim dzisiaj i zawsze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Jerzy FILIPCZUK: „Zawsze była Wojowniczką”

Bojownika o ludową wolność, o wolną i soborną Ukrainę, o której marzono przez wieki. Oto Szewczenkowskie wezwanie: „Miłujcie się, bracia moi, Ukrainę miłujcie, i za nią, nieszczęsną, Boga módlcie”, stało się znakiem i drogowskazem dla Ukraińców od Sanu do Donu. Bóg, jeden Naród i wolna Ukraina – to trójjedność, która na zawsze utrwalała się w świadomości narodowej i w czynach każdego żyjącego Ukraińca. Oczywiście to właśnie na tych fundamentach rodziła się ta nieśmiertelna ukraińska perła – Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Iwan Franko pisał, że „założenie Towarzystwa »Proświty« stanowiło bardzo ważny i zdecydowany krok w duchowym rozwoju naszego (ukraińskiego) społeczeństwa”, dążąc do tego, by było ono jak najbardziej dostępne dla takich gimnazjalistów jak on, młodzieży i wszystkich prostych ludzi, a nie tylko dla zamożnej inteligencji. Nieco później szczerze wyznaje: „Rad byłem służyć »Proświcie«, cieszyłem się, że należę do tego towarzystwa, jak do największego skarbu…”. Rzeczywiście, przez wszystkie te ponad półtora wieku była zawsze głęboko ludowa, narodowa, zgodna z kulturą, z ludem i dla ludu. Lecz wątpliwe, by mogła posiadać takie cnoty poza zaprzysiężonymi szewczenkowskimi ideałami, które „Proświta” z oddaniem i ofiarnie głosiła i niosła wszystkim ukraińskim ludziom i ziemiom. Żyli nimi pracownicy, poeci i nędzarze, w czasach bezradności i nadziei, bezpaństwowości i wolności. Ta naturalna więź dążenia narodu do światła, wolności, sprawiedliwości z proroczym słowem i wiarą Szewczenki przenikała się wszędzie, przez wszystkie czasy. Wspomina się list Wasyla Symonenki do Iwana Switłycznego, który 60 lat temu (1963) tak napisze: „Niedawno byłem w Moryncach i Kyryliwce. Obdrapane Moryncy pospiesznie pudrują się do 150 rocznicy Tarasa. Państwowym kosztem urządza się centrum wsi. Nie rozstrzygnięto jedynie, kto ma stanąć przy klubie: pomnik niezapomnianego Potiomkina czy Szewczenki. A ludzie mówią tak: „Cóż to za człowiek ten Taras?! Nawet martwy dobro nam czyni”. Oto tak. Na wszystkich ukraińskich ziemiach panowało przekonanie i wiara, że wszystko, co dobre i znaczące dla ludzi, jest darem i dziełem wielkiego Tarasa, Budziciela ludzkiej duszy narodu. I nawet narodowy hymn „Jeszcze nie umarła…” postrzegano jedynie jako jego utwór. Tak samo było z Proświtą, która nigdy, w żadnych okolicznościach i przy żadnych przeciwnościach nie rozstawała się z Szewczenką. On nieustannie jej służył, ożywiając narodowe oświecenie niegasnącą siłą nawet wtedy, gdy obcy próbowali ją ostatecznie stłamsić; kiedy niszczył ją rosyjski caryzm; i wtedy, gdy w 1938 roku polscy urzędnicy nie dopuścili do obchodów siedemdziesięciolecia Proświty we Lwowie, aresztując prosvitian; i wtedy, gdy jesienią 1939 roku Proświtę zabijała moskiewsko-bolszewicka satrapia (tak jak hitlerowcy); i w czasach radziecko-breżniewowskich… Nie udało się. Proświta wystała, a po półwieczu, w 1988 roku, odrodziła się już w postaci Towarzystwa Ojczystego Języka im. Tarasa Szewczenki, bo, prawdę mówiąc, władcy także wtedy wciąż bali się nazwy „Proświta”… Choć nigdy nie była ona rzekomo organizacją polityczną ani wojskową, jednak wychowała niezliczoną liczbę ukraińskich Wojowników i obrońców Ukrainy, zasilając szeregi UHA, Ukraińskich Strzelców Siczowych, Ukraińskiej Powstańczej Armii. Nieprzypadkowo to właśnie ze środowiska Proświty wywodzili się założyciele pierwszych ukraińskich partii, a ponad setka deputowanych Rady Centralnej oraz połowa ukraińskich urzędników czasów narodowo wyzwoleńczej rewolucji – członkowie „Proświty”. Nie przypadkiem byli to wyznawcy tej sprawy, wykazujący własny upór i wierność jej. To obecnie prawie jedyny tygodnik w kraju, w którym ukazują się publikacje o charakterze historyczno-patriotycznym, kulturologicznym i artystycznym, materiały o głębokim duchu oświatowym i estetycznej treści. Gazeta to źródło nieprzeciętnych tekstów, ciekawych autorów i ważnych tematów społecznych. Wrażeń z dzisiejszych spotkań jest wiele, pozytywnych i refleksyjnych. Chciałoby się napisać wszystko precyzyjnie, obszernie, z argumentami, ale nie odświętnie, nie wesoło, choć bez krytykanctwa. Tysiące i tysiące proświtan, którzy przez te półtora wieku oddali Ukrainie swoją wiedzę, siły, a nawet życie, zachowując wierność historii, kulturze i tradycjom swojego narodu, – nie mogą zostać zapomniani ani niewysłuchani przez nas i przyszłe pokolenia. Ich doświadczenie i ich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oksana GUSEJNOWA: „Oświecajmy!”

...kwestie piśmiennictwa, wykształcenia i rozwoju społeczeństwa, że nasza rodzima Ukraina ma własną państwowość i niepodległość, i że Towarzystwo może spokojnie odejść do historii. Ale nie. Gorzkie słowa padały dziś na uroczystym posiedzeniu ze strony profesorów, historyków, posłów ludowych, grona działaczy prosvitiańskich: zarówno o stanie, w jakim znalazł się nasz kraj pod względem oświaty i oświecenia, jak i o obojętności aparatu władzy, o otwartym niezrozumieniu przez odpowiedzialnych urzędników kluczowych przełomowych momentów rozwoju społeczeństwa w obecnych okolicznościach, a także o likwidacji instytucji ukierunkowanych na Ukrainę, w czasie, gdy są one wręcz potrzebne w większej liczbie, by głośno mówić o Ukrainie – zarówno wewnątrz kraju, jak i poza jego granicami. Mówiono także o niepewności co do idei narodowej, wektorów samoidentyfikacji społeczeństwa i perspektyw świadomego obywatelskiego rozwoju kraju. Od kilku lat szczegółowo interesuję się historią, kulturą, drogą, jaką przeszło społeczeństwo, i jego wiodącymi działaczami, lecz za każdym razem natrafiam na sfałszowane lub otwarcie nieprawdziwie przedstawione wydarzenia historyczne, nawet z dość niedalekiego czasu, nawet w tematach już przeanalizowanych i wielokrotnie omówionych. Dlatego tematyka działalności oświatowej pozostaje dziś aktualna i nadzwyczaj ważna, nie może zostać odrzucona jako „nie na czasie”, odłożona ani wypełniona wątpliwymi treściami. Gazeta „Słowo Proświty” wydawana jest entuzjastami i spod

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ku, małżeńskiemu duetowi “Dwa skrzydła” Zoi i Wiaczesławowi Podhornym oraz wielu, wielu przyjaciołom. Od redakcji tygodnika “Słowo Proświty” szczególne podziękowania dla Wiry Bodnaruk, przewodniczącej Towarzystwa Języka Ukraińskiego w USA, oraz Bohdana Bodnaruka. Wszystkim, którzy nie zdążyli dołączyć do gratulacji: prenumerujcie “Słowo Proświty” na 2024 rok – będzie to najlepszy prezent dla Was i dla redakcji. twórców ukraińskiej tożsamości swojego rodzinnego kraju. Zespół dziewcząt z Pidhorodnego, reprezentując swoje miasto, zaśpiewał dawną pieśń kozacką. Także wszystkie występy wyróżniały się miłością do rodzinnej ziemi – opowiedział Serhij Tiutiunnyk. Funduszem nagród w quizie były wydawnictwa prośwician oraz zaprzyjaźnionych wydawnictw. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Narodową Radę Młodzieży Ukrainy (NRMU) w ramach projektu, który jest realizowany przez Narodową Radę Młodzieży Niemiec (DBJR) w partnerstwie z NRMU przy wsparciu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec. Siczosławska “Proświta” W 1993 roku, w dniach upamiętnienia ofiar Hołodomoru-ludobójstwa, w Chmielnickim Obwodowym Muzeum Literackim odbyła się konferencja czytelnicza poświęcona temu utworowi. Synowa pisarza, Hałyna Stepaniwna, podzieliła się wspomnieniami o teściu, w szczególności o tym, jak po zakończeniu pracy nad powieścią “Pod krzyżem” trafił do szpitala z udarem, który stał się skutkiem przeżytego wzburzenia, gdyż pisał swój utwór sercem. Ludmyła WASYLYSZYNA, pracownica naukowa Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego znawstwa w filię placówki oświatowej, niechby i tak wiodącej uczelni wyższej, jak KNU imienia Tarasa Szewczenki. Doprowadzi to do tego, że instytucja, która opracowuje strategiczne kierunki i ścieżki rozwoju ukrainoznawstwa jako nauki synergetycznej, prowadzi aktywną pracę na rzecz utwierdzenia ukrainoznawstwa w światowej przestrzeni naukowej, koordynuje działalność ukraińskich instytucji naukowo-kulturalnych w wielu krajach Europy, Ameryki Północnej i Południowej oraz Azji, przekształci się w jedną z wielu jednostek strukturalnych uczelni wyższej, która będzie obsługiwać praktyczne potrzeby procesu dydaktyczno-wychowawczego. Dlatego uważamy za niedopuszczalną faktyczną likwidację Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa jako odrębnej instytucji oraz ukrainoznawstwa jako odrębnej i jednej z najbardziej perspektywicznych dziedzin naukowych w warunkach okrutnej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie oraz zainteresowania całego świata naszą historią i kulturą. Jeszcze raz wzywamy do zachowania nienaruszalnego wysokiego statusu prawnego i naukowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa. P. M. MOWCZAN, Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. H. Szewczenki Przyjaciele! Tygodnik “Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym “wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc “Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe dla wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dziękujemy, przyjaciele, za to, że jesteście z nami! Liczymy na owocną współpracę w przyszłości. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety “Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 1000 hrywien. 2. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz – 500 hrywien. 3. Sakowska Wałentyna Wasyliwna – 1000 hrywien. 4. Żywyłko Witalij Petrowycz – 1000 hrywien. 5. Bocij S. K. – 500 hrywien. 6. Bałabko Ołeksandr Wasylowycz – 500 hrywien. 7. Muzyczenko – 600 hrywien. 8. Parafia Przenajświętszej Trójcy UKGK, m. Tarnopol – 1000 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Halyna DACIUK: „Budować – to zaszczyt i odpowiedzialność”

Szczerze przyznaję, że przywiązuję wielką wagę do medalu „Budowniczy Ukrainy”, bo nawet nie marzyłam o tak wysokim odznaczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Bo bycie budowniczym Ukrainy to nie tylko wyróżnienie za pracę dziennikarską i społeczną. Tu przede wszystkim chodzi o obowiązek pracy, nie szczędząc rąk i serca, na rzecz wspólnoty i państwa. Budować i rozbudowywać – to cegiełka do cegiełki. Widziałam, jak mój tata i mama budowali własny dom – od fundamentów po pomalowane ramy okienne. I zrozumiałam, że wspólna tołoka to oczywiście wielka siła, ale przy tym ty osobiście musisz codziennie pracować za całą tołokę, jeśli chcesz przekazać swój dom w spadku dzieciom i wnukom. Ja sama też jakieś piętnaście lat temu organizowałam budowę rodzinnego domku marzeń – na działce pod Kijowem. Od fundamentu po wiśniowy dach zaplanowałam i obliczyłam materiały budowlane, długość, wysokość, a na zakończenie nawet metalowego kogucika przykręciłam na górnym okienku, żeby budził świty w Starych Bezradyczach. Kochałyśmy ten przytulny domek, obity drewnem, wypełniony książkami, ręcznikami i tkanymi chodnikami. Ale pięć lat temu podziękowałyśmy mu i oddałyśmy innym ludziom. Lecz to o swoim, prywatnym. A tutaj – o Ukrainie! Więc słysząc swoje imię wśród nagrodzonych, poczułam się jak uczennica, którą niespodziewanie wywołano do tablicy, a ty nie jesteś przygotowana, aż policzki zapłonęły – zdarzyło się to kilka razy w szkole, to właśnie ten przypadek. W krótkim słowie podziękowania przypomniałam wskazówki duchowej patronki, budowniczej i proświcianki Sofii Rusowej – to u mnie zawsze pod ręką. „U narodu, który żyje wolno, są dwie świętości: własna szkoła i własne wojsko. Szkoła daje broń przeciwko nędzy, przeciwko poniżonemu stanowi wśród innych narodów; wojsko – to pewna obrona niepodległości i wolności narodu” – pisała Sofia w „Pamięci rycerzy” („Wspomnienia”, 1930). Moim zdaniem Ukraina ma jeszcze jedną świętość – „Proświtę”, która już ponad półtora wieku niestrudzenie rozbudowuje państwo. Właśnie „Proświta” przędzie i utrzymuje fundament narodu – język ukraiński, dokładając do tego fundamentu żywą materię i boską energię. We wszystkich czasach „Proświta” niezachwianie twierdziła: jest język – jest naród. Bez języka ukraińskiego we wszystkich sferach działalności – państwa nie zbudować. Będzie to rozmyty, chwiejny organizm, otwarty na wiatry grabieży przez obcych. Więc od tego, jak mocno będziemy trzymać i pielęgnować język ukraiński, zależy życie państwa. Językowa odporność – to broń, żeby dzisiaj przetrwać. Dlatego chcę, aby język ukraiński brzmiał z każdego himarsa, bajraktara, drona, przeciwlotniczego działa, samobieżnej jednostki, ziemianki, okopu, z ust szeregowego żołnierza i dowódcy. Bo ukraiński wywołuje furię i osłabia wroga, jest dla niego śmiertelną cykutą. A co dla wroga śmiertelne – dla nas życie! O tym z numeru na numer pisze tygodnik „Słowo Proświty”, w którym mam zaszczyt i radość pracować. Dlatego, dziękując dzisiaj za nagrodę jako zaliczkę, życzę mądrej ukrainocentrycznej Matce „Proświcie” wielu błogich lat. Życzę trwałości ducha na wiele lat rodzimemu „Słowu Proświty”, którego życie, jak i życie naszego języka, zależy od każdego z nas – by prenumerować i czytać. Bo to źródło prawdziwej historii i natchnienia, uczciwa gazeta wśród nielicznych językowo odpornych. Trzyma się rycersko, chociaż, jeśli szczerze, przetrwa w warunkach Wielkiej Wojny, jednak nie przerywa budowniczej pracy. Staje się „bronią przeciwko nędzy i poniżeniu wśród innych narodów” oraz „obroną wolności narodu”. …Zdjęcie z nagrodą zrobiłam na pierwszym piętrze Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy, gdzie już dziesiąty rok kilka niestrudzonych kobiet snuje ochronne siatki maskujące na front. Obok flaga Ukrainy, na której podpisy naszych obrońców z frontu. Te kobiety, jak i żołnierze, którzy złożyli podpisy na fladze, jak żołnierze, którzy przyszli na 155-lecie „Proświty”, jak artyści, pisarze, działacze społeczni, muzycy, naukowcy – też są budowniczymi Ukrainy. I być wśród was to szczęście. Budować – to tworzyć codziennie, co godzinę, nie uspokajając się, że zaczniemy już po zwycięstwie. Nikt poza nami Zwycięstwa nie zdobędzie i wolności nie przyniesie. Dlatego bądźmy z „Proświtą” i budujmy razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Podziękowanie

Ministrowi Oświaty i Nauki Ukrainy O. W. Lisowemu. Szanowny Oksenie Wasylowyczu! Główna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki zwraca się do Pana z apelem o dołożenie wszelkich możliwych, a nawet niemożliwych starań, aby zachować status Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa (NBIU) MON Ukrainy jako samodzielnej i samowystarczalnej instytucji naukowej. W ciągu ostatnich lat NBIU osiągnął znaczące wyniki w prowadzeniu synergicznych badań nad źródłami ukraińskiego etnosu, kultury, języka, ich kształtowaniem się i rozwojem, posiada istotny dorobek w określaniu ich autentycznych, niepowtarzalnych cech oraz odnajdywaniu wspólnych korzeni z narodami i kulturami europejskimi oraz azjatyckimi, co w pełni koreluje z celem i zadaniami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Właśnie to stało się głównym powodem, dla którego w 2023 roku „Proświta” zawarła umowę o współpracy z NBIU. Jesteśmy zaniepokojeni tym, że opracowywane są plany przekształcenia odrębnego naukowego Instytutu Ukrainoznawstwa. Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” szczerze dziękuje za gratulacje i przyjacielskie wsparcie: Prezydium Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej Towarzystwo „Znannia” Ukrainy, Ludowemu Chórowi „Darnyczanka” pod kierownictwem Petra Andrijczuka, Chórowi Kameralnemu „Kijów”, zasłużonemu artyście Ukrainy Ołeksijowi Pałamarence, ludowemu artyście Ukrainy Anatolijowi Hnatiukowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Forum kulturalne

Młodzież z całego obwodu zebrała się w Dnieprze, by omówić sposoby rozwoju kultury. Serhij Tiutiunnyk, na zaproszenie organizatorów forum, reprezentował Sicheslawską „Proświtę”. – Pokazaliśmy film dokumentalny, przygotowany z okazji obchodów 155. rocznicy powstania naszej organizacji. Opowiedzieliśmy także o współczesnych inicjatywach Sicheslawskiej „Proświty”. Najbardziej wciągającym momentem programu, przygotowanym przez naszą drużynę, był quiz „Kulturowa tożsamość obwodu dniepropetrowskiego”. Każdy uczestnik chętnie układał własny spis elementów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pod krzyżem Hołodomoru

„Nadszedł czas, byś ją pochował. Gdzież, siostrzyczko moja droga, mamy ci na wieki zbudować chatkę? Tam, gdzie doły szerokie i głębokie, a pagórki bez krzyży? Czy może gdzie indziej, Olu?..” Serce pęka z bólu podczas czytania poematu-requiem Hryhorija Chrapacza „Pod krzyżem”. Autor z uderzającą siłą oddaje słowa, czyny i myśli chłopca – głównego bohatera utworu, który musiał przeżyć śmierć rodziców z głodu, a potem sam pochować siostrzyczkę. Choć książka ukazała się na świecie jeszcze

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Prawdziwie o walce o Ukrainę

Mykoła KULCZYŃSKI. Autor P. Taborenko nie jest mi znany. W ciągu jakiejś godziny półtorej przeczytałem tę niewielką powieść i pomyślałem, że nie na darmo odłożyłem ją w swojej bibliotece. Oczywiście, myślałem o wznowieniu jej dla naszych połtawskich płastunów, ale przez niekończące się kłopoty – ruchowskie, proświtańskie, deputackie – zupełnie o niej zapomniałem. Autorem okazał się wierny syn narodu ukraińskiego, znany działacz ukraińskiego ruchu socjalistycznego, doktor nauk historycznych, profesor, pisarz, publicysta Panas Wasylowycz Fedenko, a Taborenko – to pseudonim. W tym roku 13 grudnia minęło 130 lat od dnia jego urodzin. Pomyślałem więc, że nie na darmo ta powieść trafiła mi do rąk właśnie teraz, i przystąpiłem do pracy nad nią razem z moimi niezmiennymi pomocnicami – proświtankami Hanną Denysko, rzadkim znawcą języka ukraińskiego, oraz fachowo silną makietystką Hałyną Pustowit. Myślę, że w najbliższych dniach wydamy tę niewielką powieść i rozdamy ją uczniom połtawskich szkół, i nie tylko połtawskich. Niech uczy ona ich miłości do Ojczyzny, uczy wyrastać na mężnych i silnych, wykształconych, kulturalnych i myślących w systemie ukraińskich współrzędnych wartości, aby mogli oni uczynić Ukrainę kwitnącym i kulturalnym państwem oraz umieli z daleka widzieć podłe wrogie podstępy i zamysły odwiecznie dzikiej moskowszczyzny, która ukradła naszą samonazwę Ruś. Ukraińska Socjalistyczna Demokratyczna Partia Robotnicza (USDRP) tamtego czasu pod względem światopoglądu była daleka od leninowskiej rosyjskiej partii o tej samej nazwie z dodatkowym słowem (bolszewików) z jej teorią dyktatury proletariatu, klasową nienawiścią oraz praktyką niewiarygodnych rozmiarów terroru przeciwko własnym obywatelom, ludobójstwa zniewolonych narodów, w szczególności ukraińskiego, totalnego wyniszczenia poszczególnych stanów społecznych i grup społecznych, całkowitego braku praw narodów i człowieka. Kamieniem węgielnym filozofii ukraińskich esdeków, jak wtedy nazywano członków USDRP, po utworzeniu w 1905 roku początkowo były autonomia Ukrainy w przyszłej demokratycznej Rosji oraz prawa człowieka, w tym najemnych robotników i chłopstwa. Wraz z rozwojem sytuacji rewolucyjnej w imperium rosyjskim przeszli na ideę pełnej niepodległości Ukrainy. Mniejsza część członków partii odłączyła się i później razem z częścią ukraińskich socjalrewolucjonistów stworzyła Ukraińską Partię Komunistyczną, która uznawała współpracę z Rosją i stworzenie wspólnego państwa na zasadzie federalizmu z szerokimi prawami republik narodowych. Z czasem, gdy stali się niepotrzebni wzmocnionej rosyjskiej władzy komunistycznej, prawie wszyscy zostali fizycznie zniszczeni przez rosyjskich okupantów, którzy nie ukrywali już swoich imperialnych dążeń. Tak oto zaufanie do rosyjskich bolszewików, niezrozumienie ich imperialnej istoty doprowadziły do rozłamu ukraińskiego społeczeństwa i sprzyjały zwycięstwu Rosjan nad Ukraińską Republiką Ludową. Panas Fedenko był w wojsku ukraińskim aż do przejścia Armii URL za Zbrucz, gdzie została ona internowana przez Polaków w specjalnych obozach. Takie to gorzkie doświadczenie historyczne. I obecna rosyjska agresja w znacznej mierze wydarzyła się dlatego, że agresorzy, widząc u znacznej części narodu ukraińskiego przychylność do rosyjskich wartości kolonialnych – języka, wiary oraz wskroś imperialnej i antyukraińskiej kultury, myśleli, że na Ukrainie będą witani chlebem i solą oraz kwiatami, więc podjęli decyzję o inwazji. Jednak srodze się pomylili… Trzydzieści lat odnowionej państwowości nie minęło na darmo. Przeważająca większość obywateli ukraińskich, pomimo pozostałości wartości kolonialnych w świadomości, już poczuła rozumem i sercem swoją przynależność do demokratycznego państwa ukraińskiego. Stosunkowo niewielka liczba Ukraińców przeszła na służbę agresorowi. Zresztą kolaboranci byli u wszystkich narodów. I znowu, jak sto lat temu, moskiewscy dzicy dokonują masowych mordów na cywilnych mieszkańcach, przemocy wobec wszystkich, w tym wobec dzieci i kobiet, tortur. Historia po raz kolejny uczy nas: „Precz od Moskwy!” – hasło, które wygłosił wspaniały ukraiński pisarz Mykoła Chwylowy w latach 20. XX wieku i powtórzył ukraiński Prezydent Petro Poroszenko w 2018 r., nie jest po prostu nadaktualne, a na zawsze określające dla naszych stosunków z Rosją i kończy trzystuletnią drogę walki o naszą wolność i państwowość. …Panas Wasylowycz Fedenko urodził się 13 grudnia 1893 roku na Jekaterynosławszczyźnie (dzisiejszej Dniepropietrowszczyźnie i, mam nadzieję, przyszłej Siczosławszczyźnie) w wielodzietnej rodzinie chłopskiej, gdzie był dziewiątym dzieckiem. Może znajdą ludowi deputowani sposób, by przemianować Dniepropietrowszczyznę na Siczosławszczyznę, jak to było za czasów URL. Rodzina Fedenków mieszkała na chutorze koło wsi Wesełe Terny, a z czasem przeprowadziła się do samej wsi, bo tam były dwie szkoły i dzieci mogłyby otrzymać niezłe wykształcenie podstawowe. Panas Fedenko pokazał się jako pilny i zdolny do nauki uczeń, dlatego za radą nauczycieli ojciec przenosi go do gimnazjum w mieście Aleksandria, które z powodzeniem kończy w 1913 roku. W tym samym roku zostaje studentem Instytutu Historyczno-Filologicznego w Petersburgu. Marzył o byciu nauczycielem szkolnym języka ukraińskiego i historii w rodzinnych Wesełych Ternach (obecnie – część Krzywego Rogu). Podczas nauki w Petersburgu, współpracując z czasopismem „Nasze żyttia”, kierowanym przez Wołodymyra Wynnyczenkę, oraz „Ukrainskaja żyzń”, kierowanym przez Symona Petlurę w Moskwie, staje się doświadczonym i działającym ukraińskim patriotą, członkiem USDRP, w działalności i programie której widział odpowiedź na palące pytania życia zniewolonej przez Rosję Ukrainy. Do rodzinnych Wesełych Tern po upadku samowładztwa w 1917 roku wraca, pełen zapału do pracy na rzecz wyzwolenia rodzinnego narodu. Razem z przyjaciółmi tworzy w Wesełych Ternach pierwsze ukraińskie gimnazjum, w którym wykłada język ukraiński, literaturę i historię Ukrainy. Po pewnym czasie Centralna Rada mianuje go w powiecie wierchniodnieprowskim instruktorem, odpowiedzialnym za edukację polityczną mas i ich organizację, zgodnie z zadaniami CR. Na zjeździe chłopskim tego powiatu zostaje wybrany delegatem do Ukraińskiej Centralnej Rady, w której przepracował do przewrotu kwietniowego 1918 roku w Kijowie. Aktywna praca polityczna zmusiła Fedenkę do przeprowadzki do Jekaterynosławia, gdzie jako członek Komitetu Centralnego USDRP (od 1919) bierze udział w pracy organu drukowanego partii – „Nasza sprawa”. Ta praca zbliża go z Isaakiem Mazepą, który stał się jego przyjacielem na całe życie i badaniu życiorysu którego Panas Fedenko poświęcił monografię. Jednocześnie zajmuje się pracą dydaktyczną w Instytucie Nauczycielskim w Jekaterynosławiu. W styczniu 1919 roku Panasa Fedenkę i Isaaka Mazepę wybierają delegatami VI zjazdu USDRP oraz Kongresu Pracy Ukrainy, które odbywały się w Kijowie. Panas Fedenko zostaje autorem rezolucji, położonych u podstaw „Ustawy o władzy” oraz Uniwersału Kongresu Pracy, który zatwierdzał zjednoczenie Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) oraz Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) 28 stycznia 1919 roku. Po tym, jak szefem rządu URL został Isaak Mazepa, 25 letni Panas Fedenko stał się jednym z referentów politycznych przy armii ukraińskiej. Brał udział także w tworzeniu Deklaracji „Od rządu URL”, a potem – w Pierwszym pochodzie zimowym (6 grudnia 1919 – 6 maja 1920). Postępy wojsk bolszewickich na Ukrainie zmusiły Panasa Fedenkę do przeprowadzki do Lwowa, a z czasem – do Polski. W marcu 1921 roku w mieście Tarnów zaczął działać Rząd URL na emigracji, gdzie Panas Fedenko był przedstawicielem USDRP. Tamże, w Polsce, zaczął wydawać czasopisma „Wilna Ukrajina” oraz „Socjalistyczna dumka”. Stosunek polskiej administracji do wszystkiego, co ukraińskie, był skrajnie negatywny, dlatego po pewnym czasie Panas Fedenko oraz Isaak Mazepa przeprowadzają się do Niemiec. W ukraińskiej ambasadzie w Berlinie Panas Fedenko wygłasza referat o sytuacji ludności Ukrainy po ustanowieniu tam władzy bolszewickiej. W 1923 roku w Berlinie wychodzą drukiem jego prace „Ukraińska walka narodowa i wyzwoleńcza” oraz „Głód na Ukrainie” (we współpracy z Isaakiem Mazepą). Od 1923 do 1945 roku Panas Wasylowycz mieszka w Pradze (Czechosłowacja). Pierwszy prezydent Czechosłowacji, która sama dopiero co wyzwoliła się z łap Austro-Węgierskiej monarchii, Tomasz Masaryk, współczuł ukraińskiej emigracji i na wszelkie sposoby wspierał ukraiński rząd emigracyjny. Tak oto w Pradze otworzyły się Ukraiński Wolny Uniwersytet, Ukraiński Instytut Pedagogiczny, Akademia Gospodarcza w Podiebradach, staraniami Sofii Rusowej została stworzona szkoła z internatem, gdzie mogły uczyć się dzieci ukraińskich starszyn i kozaków, pracowników różnych instytucji URL i ogólnie wszystkich emigrantów, którzy tego potrzebowali. Wszystkie te instytucje były finansowane przez państwo czechosłowackie oraz z funduszy mecenasów. Niemało absolwentów szkoły wstępowało na ukraińskie wyższe uczelnie, ich dyplomy uznawano w całym wolnym świecie. Na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w 1923 roku Panas Fedenko broni pracę doktorską na wydziale filozoficznym i z czasem zaczyna wykładać w Instytucie Pedagogicznym imienia Mychajła Drahomanowa w Pradze, po pewnym czasie zajmuje stanowisko kierownika katedry, a później – dziekana wydziału historycznego. W 1932 roku zostaje docentem Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu. Wykorzystując biblioteki naukowe i archiwa Pragi, Fedenko otrzymał niezbędne źródła, które pomogły mu zbadać historię ukraińską epoki kozackiej. Wszystkie jego opracowania historyczne zostały wysoko ocenione przez czołowych historyków tamtego czasu. W tym okresie jego działalności wychodzą pierwsze fundamentalne badania z ukraińskiej historii politycznej początku XX wieku. I nadal łączył pracę naukową z działalnością polityczną. Tymczasem rosyjski okupacyjny reżim bolszewicki, przygotowując się do jeszcze większego wyniszczenia ukraińskiej inteligencji, sfabrykował sprawę „Związku Wyzwolenia Ukrainy”, w ramach której na bluźnierczym procesie w Charkowskim teatrze operowym aresztowano i skazano początkowo 45 najwybitniejszych postaci ukraińskiej kultury i nauki na karę do dziesięciu lat łagrów, a potem – jeszcze około pięciuset w całej Ukrainie. Mało kto z nich przeżył w łagrach, a 15 w ogóle zostało skazanych na rozstrzelanie. Na procesie w Charkowie padały nazwiska Panasa Fedenki oraz Isaaka Mazepy. Po zabójstwie Symona Petlury okupantom potrzeba było jeszcze bardziej zastraszyć naród ukraiński i zabić wszelką nadzieję na wyzwolenie. A także zdyskredytować ukraińską inteligencję i wszystkie jej osiągnięcia jako wrogie narodowi ukraińskiemu i służące jego wyzyskiwaczom. Prasa okupacyjna i kolaborancka, na wszystkie sposoby szkalując najlepszych Ukraińców, przygotowując zniewolone społeczeństwo do jeszcze większych horrorów – fizycznej likwidacji duchownych i hierarchów Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła, masowego morderstwa głodem narodu ukraińskiego, którego najliczniejszym przedstawicielem było chłopstwo, w pełni wykonała to zadanie. Już po pokoleniu prawie nikt nie znał prawdy o heroicznej walce Ukraińców o swoje narodowe i społeczne wyzwolenie i myśleli narzuconymi kategoriami zniewolicieli o przyjaźni narodów, wielkim narodzie rosyjskim i zdrajcach Ukrainy – petlurowcach. W odpowiedzi na proces ZWU Panas Fedenko publikuje we lwowskiej gazecie „Diło” otwarte listy. Pewnego razu szukałem w domowym księgozbiorze potrzebnej mi książki i natrafiłem na małą, pożółkłą książeczkę „Pociąg pancerny 'Striłeć'”. Spojrzałem na rok wydania – 1948, Augsburg. Na wyklejce – pieczątka Towarzystwa Języka Ukraińskiego w USA. Zatem trafiła do mnie ta książeczka razem z wieloma innymi, które przesyłała nam do Towarzystwa Języka Ukraińskiego (obecnie „Proświta”) w 1990 roku i w kolejnych latach pani Wira Bodnaruk, która stworzyła tożsame „Towarzystwo” w USA i dzieliła się z nami książkowym bogactwem wolnych, niepokonanych Ukraińców – emigrantów politycznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ti, u jakych zrywa maski z poniewolycieli i ujawnia ich zbrodniczą istotę oraz metody zniszczenia narodu ukraińskiego. Po okupacji Czechosłowacji tak zwaną armią radziecką, a naprawdę rosyjską, która składała się nie tylko z Rosjan, lecz także w znacznej mierze z przedstawicieli narodów poniewolonych, zwłaszcza ukraińskiego, po kraju węszyli moskiewscy ludołowcy, wyszukując i rozstrzeliwując Ukraińców, którzy nie chcieli wyjeżdżać z Czechosłowacji, bo nie widzieli za sobą żadnych zbrodni. Zazwyczaj byli to lekarze, inżynierowie, naukowcy – emigranci jeszcze z okupowanej przez Polskę Galicji. Znając nienawidzącą Ukraińców naturę rosyjskiego bolszewizmu, Panas Wasylowycz dociera do Niemiec, do strefy zachodnich aliantów, i tam, w Monachium, przebywa do śmierci w marcu 1952 roku swojego najbliższego przyjaciela i towarzysza partyjnego, premiera UNR Isaaka Mazepy. Tutaj Fedenko kontynuuje swoją działalność polityczną, uczestniczy w pracach Ukraińskiej Rady Narodowej (URada), utworzonej przez ukraińskich działaczy politycznych na emigracji zgodnie z testamentem Symona Petlury, jako przedstawiciel Ukraińskiej Partii Socjalistycznej (1950–1967). W 1951 roku wydaje książkę „Ukraina, jej walka o wolność”, w której jako bezpośredni uczestnik stara się przedstawić proces narodowy wyzwoleńczych walk pierwszej połowy XX wieku. Po śmierci Izaaka Mazepy Panas Fedenko odchodzi od polityki i poświęca się pracy badawczej. Tego samego roku przenosi się do Londynu i wydaje czasopismo „Nasze Słowo”, a po pewnym czasie ukazują się jego książki: „Ruch ukraiński XX wieku”, „Izaak Mazepa – bojownik o wolność Ukrainy” (napisana na pamiątkę swojego towarzysza). Drukowane są także jego utwory literackie: „Nieśmiertelna sława” (wydana pod pseudonimem Wasyl Tyrsa), „Amor Patriae”. W 1959 roku Fedenko wraca do Niemiec, gdzie pracuje w Monachium na zaproszenie Instytutu Badań nad ZSRR. W ostatnich latach życia jako uczony badał ewolucję reżimu komunistycznego w ZSRR i wydał szereg prac, m.in.: „Marksistowskie i bolszewickie teorie kwestii narodowej”, „Socjalizm dawny i nowoczesny”, „Nowa historia ZSRR”. Panas Fedenko zmarł w Monachium w 1981 roku. Tak zakończyła się życiowa i twórcza droga jednego z wiernych synów Ukrainy, który wbrew własnej woli opuścił ziemię ojczystą, lecz poświęcił jej całe swoje życie. Twórczy dorobek Panasa Fedenka, który przez długi czas bережnie przechowywała jego synowa – Nina Fedenko, został przekazany na przechowanie do Narodowego Muzeum Historii Ukrainy. Jego prace naukowe i dzieła artystyczne mogłyby stanowić kilka opasłych tomów, wciąż czekają na swoich wydawców. Wśród przekazanych materiałów są prace poświęcone badaniu ukraińskiego ruchu politycznego początku XX wieku, monografie poświęcone pamięci jego najbliższego przyjaciela i towarzysza walki politycznej, byłego premiera UNR Izaaka Mazepy, powieści historyczne i inne. Czytajmy i studiujmy je, by mieć prawdziwą wiedzę o naszej ukraińskiej walce, dążyć do obrony naszej drogiej Ojczyzny przed okrutnym wrogiem i budować Ukrainę, o której marzyli jej rycerze wszystkich czasów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Akademia artystyczna „Borys Hrinczenko – 160”

Drugi dzień obchodów 155-lecia Towarzystwa „Proświta” w stolicy był rozświetlony imieniem pierwszego przewodniczącego Kijowskiej „Proświty” Borysa Hrinczenki. Wybitny ukraiński pisarz, pedagog, leksykograf, literaturoznawca, etnograf, historyk, publicysta, działacz społeczno-kulturalny urodził się według nowego stylu 9 grudnia 1863 roku, więc w tym roku jego 160-letni jubileusz niemal zbiegł się w czasie z półokrągłą datą najstarszego stowarzyszenia społecznego Ukrainy, któremu Borys Dmytrowycz poświęcił ostatnie lata swojego życia. Kijowskie stowarzyszenie miejskie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na czele z Kyryłem Stecenką zorganizowało w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy unikalną akademię artystyczną „Borys Hrinczenko – 160”, gdzie w kulturalnym fajerwerku połączyły się opowieści historyków o jubilacie, a także wieloaspektowa twórczość Hrinczenki. Z powitalnym słowem do obecnych zwrócili się Kyryło Stecenko i przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. Imię Borysa Hrinczenki jest nadzwyczaj niedoceniane we współczesnej Ukrainie, chociaż jego wkład istnieje w większości fundamentalnych zjawisk naszej dzisiejszej kultury. „Społeczeństwo całkiem dobrze korzysta z owoców jego pracy: pierwszego i podstawowego „Słownika języka ukraińskiego”, utworów literackich, zachowanych przez niego skarbów twórczości ludowej. Nawet niektóre jego utwory uważamy za ludowe – opowiedział we wstępie moderator i współautor koncepcji wydarzenia, kandydat nauk historycznych, docent Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki Ihor Stamboł. – Oprócz pedagogiki, językoznawstwa i procesu literackiego, Hrinczenko porządkował także bezcenną kolekcję muzealną, która stała się podstawą Narodowego Muzeum Historycznego oraz Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Przyczynił się także do rozwoju dziennikarstwa, gdyż oprócz setek artykułów do różnych gazet i czasopism, pracował nad stworzeniem pierwszych ukraińskojęzycznych gazet „Hromadska dumka” i „Rada” w Kijowie. Aktywnie działał w ruchu społecznym, był obecny także w życiu politycznym: początkowo stał się ideologiem „Bractwa tarasiwców” – pierwszej niepodległościowej organizacji Ukraińców Naddnieprza, a później wraz z Serhijem Jefremowem, Modestem Łewyckim i innymi założył Ukraińską Partię Radykalną”. O wkładzie B. Hrinczenki w edukację opowiedział doktor nauk pedagogicznych Ołeksandr Michno, a mnie przypadł zaszczyt zaprezentowania referatu „Borys Hrinczenko i Kijowska „Proświta””. To właśnie on był jednym z założycieli i kierownikiem pierwszej „Proświty”, która została stworzona, tak jak współczesne Ogólnoukraińskie Towarzystwo, ku pamięci Tarasa Szewczenki. Naśladując nazwę, ogólną organizację pracy, cel i zadania „Proświty” galicyjskiej, nadawał wyjątkowe znaczenie właśnie „Prośvicie” w sercu Ukrainy – Kijowie. 25 czerwca 1906 roku Borys Hrinczenko zwrócił się do obecnych na zebraniu założycielskim „Proświty” z takimi słowami: „Nie ma potrzeby mówić tutaj o wadze towarzystw kulturalno-oświatowych w ogóle. Trzeba zaznaczyć tylko dwa punkty, które czynią założenie naszego towarzystwa szczególnie ważnym. Pierwsze – że zaczynamy swoją działalność w czasie, gdy na arenę historii występują masy pracujące jako aktywni, a nie pasywni twórcy nowego życia. Rola instytucji oświatowych, które będą dawać edukację, wiedzę tym masom, które będą pomagać im wyrabiać oparty na faktach naukowych światopogląd, musi być ogromna. Drugi punkt – ten, że nasze towarzystwo powstaje w Kijowie, w tym ośrodku, skąd zaczęło się nasze życie kulturalne. Był czas, kiedy z tego miasta fale oświaty, fale życia umysłowego rozlewały się nie tylko na całą Ukrainę, ale i na całą Europę Wschodnią, zahaczając i o zachodnią. Nastały potem ciężkie czasy, Kijów podupadł, ale przecież i po tym zawsze pozostawał dla naszego narodu tym duchowym centrum, do którego zwracały się nasze oczy, dokąd rwało się serce każdego na naszej ziemi. Nadchodzi czas, kiedy będziemy mogli zwrócić naszemu centrum kulturalnemu ten blask kulturalnego szacunku, który jedynie daje narodowi prawo do miejsca wśród innych narodów”. Autorytet Hrinczenki w Kijowie na początku XX wieku był ogromny. W 1910 roku Borysa Dmytrowycza odprowadzały w ostatnią drogę na Cmentarz Bajkowy tysiące kijowian, a jego portret proświcianie jeszcze długo umieszczali obok portretu Tarasa Szewczenki. Jak widzimy i dzisiaj, w 117. roku działalności stołecznej „Proświty”, proświcianie Kijowa i Kijowszczyzny, których zebrała się pełna sala Skoworody w luksusowej historycznej kolegium Pawła Hałagana, nie zapominają o swoim światłym przewodniku. Jednym z najjaśniejszych momentów akademii artystycznej była prezentacja wyszywanej koszuli Borysa Hrinczenki. Na sporej liczbie fotografii jest on przedstawiony w takim stroju, gdyż wyszywanka była dla niego niezbędnym atrybutem samoidentyfikacji. Koszulę zrekonstruowano i wyszyto siłami entuzjastów z organizacji „Wyszywka w strojach wybitnych Ukraińców”. Schemat wyszywki został wzięty ze znanego wizerunku Borysa Hrinczenki z 1901 roku. Pochodzi ona, jak się okazało, z powiatu śniatyńskiego, Pokucia. Dokładnie taką samą koszulę, ale w kolorach, znalazła w albumie wyszywek, który wydało towarzystwo kobiet-rusinek we Lwowie w 1895 roku, kandydatka nauk historycznych, etnolog Maryna Olijnyk, która opowiedziała tę nadzwyczaj ciekawą historię. A zaprezentował imienną wyszywankę ambasador projektu „Wyszywka w strojach wybitnych Ukraińców” Taras Kompanyczenko. Część muzyczną programu otworzył Kyryło Stecenko, który wykonał Hymn Ukrainy na skrzypcach. Poezje Borysa Hrinczenki przeczytał dziennikarz i aktor Kyryło Bulkin, a utwory muzyczne do jego słów wykonywali Taras Janycki, Żywo-sył Wasyl Lutyj oraz szewczenkowscy laureaci – zespół „Choreja Kozacka” na czele z Tarasem Kompanyczenką. Swoją drogą, właśnie dzięki wykonaniu „Chorei Kozackiej” teraz wiemy, że wiersz „Do pracy” Borysa Hrinczenki, po złożeniu do muzyki, w czasach walk wyzwoleńczych początku XX wieku był znany jako „Hymn Proświty”. Także podczas wydarzenia wręczono medal „Budowniczy Ukrainy” przewodniczącemu Brusyłowskiej gminnej wspólnoty terytorialnej Wołodymyrowi Habencowi oraz uroczyście podpisano memorandum o współpracy między organizacją społeczną „Związek kobiet miasta Kijowa” (przewodnicząca – Lidija Moskałenko) a Kijowskim Stowarzyszeniem Miejskim „Proświta” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Kyryłowi Stecence, Ihorowi Stambołowi i całej Kijowskiej „Prośvicie”, bez wątpienia, udało się uzyskać to niepowtarzalne „integralne spojrzenie w kontekście kulturalno-politycznym epoki” wieloaspektowej postaci Borysa Hrinczenki. A także – odzwierciedlić tę intelektualną hologram na teraźniejszość, która, jeszcze bardziej niż wiek temu, potrzebuje wszechogarniającej wiedzy i mądrości Hrinczenki. Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Polityczny aktor, szpieg czy awanturnik

W Encyklopedii ukrainoznawstwa pod redakcją profesora Wołodymyra Kubijowycza w informacji o Jakiwie Makohonie, zamieszczonej w IV tomie, zaznaczono, że jest on ukraińsko-amerykańskim działaczem politycznym i mecenasem pochodzącym z Ukrainy, od 1905 do 1921 roku służył w amerykańskim wojsku, informował zachodnią prasę o pacyfikacji ludności ukraińskiej w Galicji, w latach 30. zorganizował informacyjne Biura Ukraińskie w Londynie, Genewie i Pradze, zajmował się mecenatem itp. Ale nie wszystko jest tak jednoznaczne z tą osobą, która, urodziwszy się na Ukrainie, za sprawą losu trafiła do USA na początku ubiegłego wieku, gdzie w dość krótkim czasie wzniosła się na zawrotne szczyty amerykańskiej elity. Aby wyjaśnić, kim naprawdę był Jakiw Makohon w środowisku ukraińskiej diaspory i jaki był jego wkład w ogólną walkę o odrodzenie ukraińskiej państwowości, utraconej w latach 20. ubiegłego wieku, zwróciliśmy się do autora książki „Makohon pseudo Rozumowski. Wyobrażony człowiek ukraiński”, doktora nauk politycznych Iwana Monolatija, która ukazała się w bieżącym roku w iwanofrankiwskim wydawnictwie „Lileja-NW”. Autor książki – doktor nauk politycznych Iwan Monolatij – Rzeczywiście, bohater mojej książki-śledztwa Jakiw Makohon jest obecny w Encyklopedii ukrainoznawstwa – zarówno w jej ukraińskojęzycznej, jak i angielskojęzycznej wersji. Ale przede wszystkim – w Ukraińskiej encyklopedii ogólnej z lat 30., gdzie znajduje się hasło o nim z akcentem na jego mecenat, zakładanie ukraińskich biur informacyjnych itp. Dodajmy do tego wciąż wartościowe artykuły o nim Romana Krawcia i Mykoły Myszuńki, również w wydawnictwach encyklopedycznych. Najwyraźniej te informacje są swego rodzaju „mapą drogową” do zrozumienia niezwykłości tego tajemniczego człowieka w perypetiach XX wieku. Jednak nie wszystko, co tam dotąd napisano, można przyjąć na wiarę lub zweryfikować na podstawie dowodów dokumentalnych. Zatem pytanie o to, jaki właściwie jest wkład Makohona w walkę o ukraińskość i jej państwowość, jest najwyraźniej otwarte. Z jednej strony mamy amerykańskiego bohatera ukraińskiego pochodzenia (urodził się w rodzinie chłopów grekokatolików na Żółkiewszczyźnie w 1880 r.), który nie wypierał się ukraińskości, a umiejętnie wykorzystał ją do zdobycia własnego kapitału politycznego, a z drugiej strony – największego ukraińskiego awanturnika XX wieku i jednocześnie doświadczonego wywiadowcę (można by rzec, „prywatnego szpiega”), który wykorzystał walkę o odrodzenie ukraińskiej państwowości jako całkowicie świadomą przykrywkę swojej działalności jako uważnego obserwatora zawiłości kwestii ukraińskiej w zasięgach polityki międzynarodowej okresu międzywojennego i II wojny światowej (oraz nieco powojennego). W związku z tym dla mnie Jakiw Makohon jest jednocześnie sprzedawcą ukraińskiej idei i jej beneficjentem. A także umiejętnym mistyfikatorem własnego życiorysu, w którym współczesnemu człowiekowi, niewtajemniczonemu w wielką grę służb specjalnych Europy, USA i Kanady, trudno się rozeznać, ale jest to bardzo fascynujące. – W Pana studium „Makohon pseudo Rozumowski. Wyobrażony człowiek ukraiński” praktycznie nie wspomina się o latach młodzieńczych Makohona, kiedy zdobywa się wykształcenie, a szerzej – kształtuje światopogląd. Sądząc po tym, jak udało mu się „wydeptać ścieżkę” do samych szczytów ówczesnego amerykańskiego establishmentu, musiał mieć wrodzony talent do tego, co w zachodnim społeczeństwie nazywa się „self-made man”… – Właśnie tak. Dziękuję za Pana spostrzeżenie. Po raz pierwszy tę osobliwość zauważył nieżyjący już profesor Andrzej Zięba z Krakowa, który napisał bardzo ciekawą książkę o ukraińskim lobbingu w międzywojennej Europie. I przykładem lobbysty, człowieka, który sam siebie stworzył, był dla niego właśnie Jakiw Makohon (choć nie tylko on). Rzeczywiście, faktycznie do dziś nic nie wiemy o dzieciństwie i latach młodzieńczych mojego bohatera. Moje poszukiwania materiałów archiwalnych w tym zakresie nie przyniosły dobrych rezultatów. Najwyraźniej jakiś awanturniczy pierwiastek był w pragnieniu Makohona, by dostać się z podaustriackiej Galicji do Nowego Świata (choć sytuacja ta nie była wyjątkowa dla galicyjskich Ukraińców), przede wszystkim do Kanady na początku XX wieku, a po pewnym czasie znaleźć się w służbie w Korpusie Piechoty Morskiej – w USA. Właśnie tam, jestem przekonany, kształtuje się dojrzały bohater amerykańskiej floty, osobowość celowa, odważna i wytrwała w różnych sytuacjach. Przecież to tutaj są testy aparatów latających, pływanie na pokładach amerykańskich krążowników, specjalne misje do krajów regionu Pacyfiku. A ścieżkę do szczytów amerykańskiej polityki – w pewnej mierze, oczywiście, torował już w latach 20., dzięki swojej żonie, która była „swoja” wśród waszyngtońskich polityków i mężów stanu. Więc oni razem jako małżeństwo byli niezwykle dobrze zorientowani w problemach polityki międzynarodowej „ich” czasu, można by rzec, koniunktury geopolitycznej, gdyż w ich otoczeniu byli też politycy, agenci specjalni, generałowie, aktorzy i pisarze. – Ciekawe, do kogo należał pomysł wymyślenia legendy dla Jakiwa Makohona, że jest potomkiem ostatniego hetmana Wojska Zaporoskiego Cyryla Rozumowskiego – do niego czy do jego bystrej żony – Susan Fallon? Czy ta jawna mistyfikacja była przeznaczona dla Ukraińców, czy w większym stopniu dla Amerykanów i Brytyjczyków? – Przede wszystkim była to naprawdę bardzo udana gra – mistyfikować swoje życie, zasłaniając się nie tylko Rozumowskim, ale także Bohunem, Mazepą, Konaszewiczem-Sahajdacznym czy Połubotkiem. Ta wymyślona historia zadziałała w 100 procentach na otoczenie zewnętrzne – i to nie tylko Ukraińców, ale także Amerykanów i Brytyjczyków, Francuzów, Włochów, Kanadyjczyków, Rumunów i Polaków. Nie ma dowodów na to, że za mitem „księcia Rozumowskiego” stała właśnie żona Makohona, którą ukraińscy nacjonaliści za plecami nazywali „Makohonicą”, jednocześnie podziwiając jej odwagę, talent i umiejętności, niezbyt typowe dla ówczesnej kobiety, a w większym stopniu dla rozważnego mężczyzny. „Książę” i „księżna” Rozumowscy tak zmęczyli ówczesne służby specjalne – od Moskwy po Londyn i dalej – że ich agenci musieli albo potwierdzić, albo zdementować tę udaną wymyśloną historię. Choć wydaje mi się, że autorstwo tej legendy należy jednak do Jakiwa Makohona. Wykorzystanie nazwisk kozackich hetmanów i pułkowników, a także ich herbarzy (choć nie bez błędów, stworzonych w USA), miało rozczulić/poróżnić nie tylko ówczesny ukraiński polityk na wygnaniu (na emigracji), ale także przynieść realne dywidendy polityczne Makohonowi w Galicji czy na Bukowinie, gdzie często w latach 1920–1930 bywał. Wiecie, a sowiecka służba specjalna nazywała go jeszcze „Połtawa”. Rozumowski”. Jedynie Amerykanie (jednak nie amerykańscy Ukraińcy) dokładnie wiedzieli, że nie jest on żadnym Rozumowskim, a jedynie ich obywatelem Jakiem (Jacobem) Makohinem – drugim porucznikiem Korpusu Piechoty Morskiej w stanie spoczynku, który w swojej zagranicznej działalności kieruje się interesami USA, zbierając i systematyzując informacje o kwestii ukraińskiej, przede wszystkim w międzywojennej Europie. – Paradoksalna rzecz, mimo tego mydlenia oczu Jakiem Makohinem, nadal utrzymywały z nim kontakty tak znaczące postacie na scenie politycznej Europy jak Andrij Łewycki, Pawło Skoropadski, Augustyn Wołoszyn, Andrzej Szeptycki, Jewhen Konowalec, Wilhelm Habsburg (Wasyl Wyszywany) oraz wielu innych wyrazistych przedstawicieli ukraińskiej emigracji. Jak układały się jego stosunki z członkami UNR, hetmańcami i nacjonalistami, którzy uosabiali trzy główne siły polityczne na terenie Europy, USA i Kanady? – Jeśli krótko – Jak Makohin starał się przypodobać, aby być, że tak powiem, nieuchronnie potrzebnym wszystkim ówczesnym obozom politycznym ukraińskiej emigracji, gdziekolwiek by one nie były – w Londynie, Paryżu, Rzymie, Berlinie, Nowym Jorku, Winnipeg. Oczywiście, że lwia część jego „klientów” przebywała właśnie na kontynencie europejskim, zwłaszcza w środowiskach monarchistów – Wasyla Wyszywanego czy Pawła Skoropadskiego. Dodajmy do tego kręgi kościelne, i to nie tylko Andrzeja Szeptyckiego, ale i watykańskich dostojników. Osobno stali w tej piramidzie Makohina ukraińscy nacjonaliści, zwłaszcza w czasach aktywnego podziemia Jewhena Konowalca i jego współpracowników. Makohin mógł wypraszać członkostwo w jednych środowiskach, mógł sypać pieniędzmi w drugich, mógł po prostu pisać wiernopoddańcze listy do trzecich, byle tylko zapewnić sobie wsparcie, aby mieć możliwość wskazywać, co i jak należy czynić w kwestiach odnowienia państwowości narodowej. Relacje Makohina z głównymi siłami politycznymi w Europie, USA i Kanadzie nie były, że tak powiem, liniowe. Była to w większej mierze gra, która przewidywała albo zbliżenie do celu, albo w przypadku niepowodzenia – jego dyskredytację. Jestem przekonany, że Makohin nie był zwykłym szarlatanem czy oszustem (choć tak uważali niektórzy, w tym kobiety, od których wyłudzał pieniądze rzekomo na sprawę ukraińską), a umiejętnym manipulatorem wewnątrz ukraińskich kręgów emigracyjnych. W rzeczywistości, utrzymując ze wszystkimi wspomnianymi politykami stosunki służbowe, Makohin z powodzeniem flirtował zarówno ze skrajnymi radykałami tamtych czasów – ukraińskimi nacjonalistami, jak i z nacjodemokratami czy monarchistami, faktycznie przystosowując się do każdego z tych obozów ideologicznych i politycznych. Taka gra niezwykle mocno drażniła ukraińską emigrację, która nawet w drugiej połowie lat 30. nie miała odpowiedzi na proste pytanie: „Kim jest książę Rozumowski?”. – W książce przytaczane są dwa porażające fakty, kiedy to Jak Makohin rzekomo spotykał się z Benito Mussolinim, co ma dokumentalne potwierdzenie w publikacjach ówczesnej prasy włoskiej, a także z ideologiem Trzeciej Rzeszy Alfredem Rosenbergiem w Gdańsku. Czyżby Makohin szczerze wierzył w to, że Ukraina może wyrwać się z kolonialnych szponów Rosji i uzyskać państwową niepodległość, opierając się na potędze militarnej włoskich faszystów i niemieckich nazistów? – Rzeczywiście w książce są takie informacje. Wyjaśniając je, czułem się jak dziennikarz śledczy, który szuka odpowiedzi na niewygodne i kontrowersyjne pytania, graniczące z oskarżeniami i sprostowaniami. Nawiasem mówiąc, nie mogę nie wspomnieć o takich dziennikarzach-cudzoziemcach jak Włoch Enrico Insabato, Niemiec Edmund Gordon, Walijczyk Gareth Jones, którzy bardzo różnie oceniali plany i działalność mojego bohatera. Nie jestem pewien, czy Makohin marzył o zniewolonym statusie Ukrainy w sojuszu czy to z nazistami, czy faszystami. Przecież jego misja jako amerykańskiego wywiadowcy przewidywała także tajną grę z ówczesnymi totalitaryzmami, choć, z uwagi na pozorną „prywatność” jego szpiegowania, nie nazbyt przekonującą czy efektywną. Jednak antyrosyjski wektor, jak i, nawiasem mówiąc, antypolski, był przez niego jasno i jednoznacznie artykułowany. Wobec tego podejrzenia, że mógł być podwójnym, czy nawet potrójnym agentem, który pracował dla Rzymu, Berlina czy Moskwy, są nonsensem. Wspomniane przez Pana fakty rozpatrywałbym wyłącznie przez pryzmat jego działalności agenturalnej i/lub sabotażowej. – W Pana książce sporo uwagi poświęca się najbardziej utajnionej stronie w biografii Jaka Makohina, a mianowicie jego współpracy ze służbami specjalnymi USA i Wielkiej Brytanii. On tak samo stale trafiał w pole widzenia Abwehry, NKWD, Sigurancy. Jeśli rzeczywiście był tajnym agentem, to Jaka Makohina można postawić obok Pietrowa-Bera-Domontowycza, a także Mykoły Hłuszczenki… – Rzeczywiście tajne służby odegrały w życiu mojego bohatera decydującą rolę. Jednak powiedziałbym, że Makohin w większej mierze współpracował z amerykańskimi służbami wywiadowczymi, w szczególności poprzedniczką CIA – Służbą Operacji Specjalnych – podczas II wojny światowej, choć informacje o nim gromadzono co najmniej od 1916 r., kiedy to zarejestrowano go w raportach agentów FBI. Tak samo był figurantem w dokumentach MI5 i MI6, wspomnianej przez Pana Sigurancy, a także szwajcarskiej, francuskiej i włoskiej policji, kanadyjskiej Królewskiej Kanadyjskiej Policji Konnej, polskich placówek dyplomatycznych w Londynie i Genewie, francuskiego Sztabu Generalnego, Gestapo, NKWD. Jednak we wszystkich nich, oprócz właściwie amerykańskich służb specjalnych, Makohina bacznie obserwowano i pisano raporty o jego działalności jako „księcia Rozumowskiego”. Choć właśnie te dokumenty, na podstawie których pisana była ta książka, stały się największym odkryciem dla mnie jako historyka i autora-śledczego, ponieważ ukazały zupełnie inny obraz „ukraińskiego świata” międzywojnia i okresu II wojny światowej. Jego główna cecha – strach sił zewnętrznych przed ukraińskim ruchem narodowowyzwoleńczym, traktowanie go jako „piątej kolumny” nazistów. A dlatego właśnie Makohin – jako „prywatny szpieg” – starał się zrealizować niewiarygodny plan możnych tego świata – wspierając sprawę ukraińską, jej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świadomie osłabiać. Swoją drogą, coś podobnego widzimy i obecnie w hybrydowym systemie stosunków międzynarodowych, który właśnie tak, a nie inaczej, reaguje na naszą walkę z agresorem. Czy Makohin należy do galerii takich kontrowersyjnych (jak i on sam) postaci naszej historii – Petrowa-Bera czy Hłuszczenki? I tak, i nie. Tak, ponieważ on, podobnie jak wspomniani przez Pana jego „koledzy”, wykonywał zadania agenturalne, które, co prawda, miały różny sukces. Nie, ponieważ właśnie o Makohinie, a nie o tych figurantach, najwięcej pisano po obu stronach Atlantyku – funkcjonariusze służb specjalnych, prasa, ówcześni politycy i działacze społeczni. Więc o Petrowie-Berze czy o Hłuszczence, poza archiwami sowieckiej (i, być może, francuskiej – w przypadku Hłuszczenki, czy nazistowskiej – w przypadku Petrowa-Bera) służby specjalnej, niczego więcej nie znajdziemy. Natomiast Makohin jest „obficie” reprezentowany przez dokumenty służb specjalnych i policji USA, Kanady, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Francji, Włoch, Polski, Rumunii. I myślę, że to nie jest ostateczna lista państw, których organy specjalne interesowały się tą zagadkową postacią. Dodałbym jeszcze do Pana listy dwóch innych agentów, z którymi spotykał się mój bohater: agenta OGPU/NKWD Petra Kożewnikowa i agenta Abwehry Rico Jaryja. W szczególności z każdym z tych dwóch Makohin miał swoje osobliwe historie. A o innych bohaterach mojej książki – Wołodymyrze Korostowcu, Ołeksandrze Sewriuku i Wasylu Paniejce – też można by opowiedzieć, zważywszy na ich udział w wywiadach ówczesnego świata i ich relacje z Makohinem. – Przy okazji, Mykoła Łebed, który w szeregach OUN kierował służbą bezpieczeństwa (SB), zapewne znał prawdziwą cenę „aktywności społecznej” Jakiwa Makohina, dlatego nie zaprosił go do udziału w pracach Czwartego Kongresu Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki w listopadzie 1949 roku. Czy to rzeczywiście było tak? – Potwierdzeń tego nie znalazłem, chociaż pewne aluzje do tego rzeczywiście były. Myślę, że na stan 1949 roku aktywność Makohina jako wyobrażonego Ukraińca była sprowadzona do minimum. On jako aktor polityki międzynarodowej, faktycznie w czasie powojennym był skłócony ze środowiskami ukraińskimi USA. Jestem przekonany, że po zabójstwie J. Konowalca w 1938 r. w Rotterdamie, komunikacja „Makohin – OUN” stała się najmniej wyraźna w jego działalności jako informatora amerykańskich służb specjalnych, zatem mówić o zainteresowaniu nim SB OUN można będzie tylko pod warunkiem odnalezienia dowodów dokumentalnych na ten temat. – W końcu książki podsumowuje Pan misję życiową Jakiwa Makohina, twierdząc, że raczej nie warto zaliczać go do panteonu bohaterów narodowych, a poza tym tacy jak on nie zasługują na nadmierną gloryfikację. Niemniej jednak, w już cytowanej Encyklopedii ukrainoznawstwa, jako pozytyw wspomina się to, że wraz z żoną wspierał finansowo Muzeum Walki Wyzwoleńczej w Pradze, dawał stypendia ukraińskim studentom i artystom… – Właśnie tak i właśnie w odniesieniu do Ukraińców, ponieważ już sam fakt pochowania Makohina na cmentarzu w Arlington świadczy, że on jako amerykański bohater (chociaż Ukrainiec z pochodzenia) należy do osób, które swoimi czynami należą do panteonu bohaterów, jednakże USA. Przecież był obywatelem tego supermocarstwa, jego wojskowym, jego tajnym agentem i przyczynił się, co prawda bardzo różnie, do rozbudowy jego bezpieczeństwa narodowego. W tym „przedsięwzięciu Makohina” Ukraińcy (chociaż nie tylko oni) pozostawali kartą przetargową, jednakże bardzo wartościową. Tak, rzeczywiście, to paradoks lub raczej kazus: Jakiw Makohin i jego żona do dziś mają niezaprzeczalne zasługi dla ukraińskiej kultury okresu międzywojennego, przecież wsparli finansowo nie tylko MWBU w Pradze, ale i ukraiński Plast, ukraińskich studentów i artystów, przy tym, że sami aktywnie zbierali i przesyłali do USA dobra kultury (średniowieczne księgi liturgiczne, rękopisy, kolekcje ikonopisarstwa, znaczków pocztowych, antykwariat). Dlatego moja książka może być i pewnym ostrzeżeniem dla współczesnych polityków i działaczy międzynarodowych, w szczególności Ukraińców. Ich, jak Pan zapewne zauważył, cytowany w kilku miejscach Wiaczesław Łypynski nazywał jeszcze w latach 20. „ukraińskimi Napoleonami”. Więc nie warto się oszukiwać: Jakiw Makohin – amerykański bohater, człowiek ze „startą” tożsamością, zwiadowca i awanturnik, który sam siebie stworzył i siłą przypadku, koniunktury międzynarodowej i wpływowego otoczenia wszedł na szczyty ówczesnej geopolityki, jednak nie mijając się z totalitaryzmami i zimną wojną, które faktycznie położyły kres jego udanej karierze. Jego pokazowy mecenat – udany trik, zewnętrzne tło, które czasami szkodzi współczesnym badaczom, by dostrzec prawdziwe zamiary nieprzychylnych Ukraińcom sił zewnętrznych. – Do każdego z rozdziałów książki umieszcza Pan epigrafy, w których obecne są wypowiedzi, myśli, wersy z poezji wybitnych pisarzy, dramaturga i filozofa. Ta sama metoda stosowana jest i na początku każdego rozdziału, który ma jeszcze oryginalną preambułę. Jakim zasadą kierował się Pan, wybierając z ogromnego zasobu literatury właśnie te utwory, które współbrzmią z misją życiową Jakiwa Makohina? – Dziękuję za spostrzeżenie. Taka architektonika tej książki, jej założenia i wnioski, są moim autorskim zamysłem, który polega na akcentowaniu/odnalezieniu tych konstrukcji językowo-stylistycznych, które jednoznacznie mogą świadczyć o moim (jako narratora) i Makohina (jako protagonisty) dialogu – za pośrednictwem słowa artystycznego filozoficznego, etycznego, dramatycznego i poetyckiego. Dlatego tutaj uważny czytelnik odnajdzie, oprócz moich ponad 20 preambuł, wypowiedzianych w imieniu Makohina, odnajdzie i Cycerona, i Emmę Andijewską (na początku każdego rozdziału), a także wersy czołowych reprezentantów anglojęzycznej poezji i częściowo prozy XIX-XX w. (Walta Whitmana, Thomasa Stearnsa Eliota, Ezry Pounda, Williama Butlera Yeatsa, Thorntona Wildera), które wydawały mi się dobrym wyjaśnieniem ról mojego bohatera, oczywiście w jakościowych ukraińskich przekładach. Mam nadzieję, że mój zamysł nie pozostawi czytelnika obojętnym na ogólny kontekst intelektualny badanej epoki, w szczególności śledztwo miejsca i roli Jakiwa Makohina w naszej niedalekiej przeszłości i wpływach jej na naszą współczesność. Rozmawiał Taras HOŁOWKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Poświęcenie w święto Andrzeja

Ukraińska społeczność w North Port i okolicach co roku w grudniu obchodzi święto św. Andrzeja, którego imię nosi Ukraiński Ośrodek Religijny i Kulturalny. Tak też było w tym roku w niedzielę, 10 grudnia, kiedy członkowie ukraińskiej społeczności zebrali się w Ośrodku po nabożeństwach w cerkwi greckokatolickiej i prawosławnej, aby uczestniczyć w poświęceniu nowego krzyża na zewnątrz Ośrodka. Oryginalny krzyż został zniszczony w zeszłym roku przez huragan Ian. Poświęcenia krzyża dokonali ks. Ołeh Saciuk, ks. mitrat Taras Czubenko oraz ks. Dmytro Kasijan. Następnie społeczność udała się do świątecznie przystrojonej sali na obiad i krótki program, który przygotowali członkowie zarządu Ośrodka pod kierownictwem Anny Macylińskiej i Hali Lisnyczej. Wira Bodnaruk, referentka kulturalno-oświatowa Ośrodka, otworzyła świąteczny program słowami senatora Juzyka, jednego z założycieli Ośrodka, przypominając, że „uroczyste otwarcie naszego Ośrodka odbyło się w grudniu 1979 roku, w dniu św. Andrzeja, przy udziale 200 osób. Wspólne poświęcenie. Poświęcenie Krzyża. Ks. Ołeh i ks. Dmytro błogosławią społeczność. Wadym Karpenko dopełnili prawosławny i greckokatolicki duchowni, jako że nasz Ośrodek został stworzony dla jednej sobornej społeczności i ekumenicznej cerkwi, na podstawie chrześcijańskiego braterstwa i jedności narodu ukraińskiego”. Co roku wspominamy legendę o Apostole Andrzeju i jego przepowiedni o założeniu Złotowiernego Kijowa, stolicy Ukrainy, którą opisał kronikarz Nestor w „Powieści minionych lat”. Legendę przeczytał Bohdan Bodnaruk, a na ekranie pokazano złotowierne świątynie w Kijowie, zbudowane w minionych wiekach. O początkach Kijowa i jego rozwoju wspominają ukraińscy poeci Ołeksandr Ołes i Wołodymyr Sosiura. Wiersz O. Ołesia „Początek Kijowa” deklamowała Ola Babaczuk, a wiersz W. Sosiury „Kijów” czytała Ola Hroń. Piosenkę „Kijowie mój” obecni usłyszeli w wykonaniu Oresta Hrycyka przy akompaniamencie Włodzia Szpiczki na akordeonie. A piosenkę „Białe kasztany” wykonali Orest Hrycyk i Jurij Szewczuk również przy akompaniamencie Włodzia Szpiczki. Program zakończył się arią „Gdzie zgoda w rodzinie” z opery „Zaporożec za Dunajem”, którą wykonali Orest Hrycyk i Jurij Szewczuk (akompaniament Włodzia Szpiczki). Obecni dziękowali za wspaniały śpiew gromkimi brawami. Przewodniczący Ośrodka podziękował wszystkim wykonawcom programu oraz członkom zarządu za udane przeprowadzenie święta św. Andrzeja. Wspomniał również, że skutki wyrządzone przez huragan Ian rok temu są nadal odczuwalne i potrzebne jest dalsze wsparcie finansowe od społeczności. Andrij Gorbaczewski z nowo utworzonego oddziału „Samopomoc SUMA” w North Port złożył ofiarę na ten cel. Wira BODNARUK, referentka kulturalno-oświatowa, Ośrodek św. Andrzeja. Zdjęcia Wiktora Lisnyczego. Podpułkownik Serhij Kornia wręcza dyplom Ihorowi Witykowi. Historii Ukrainy i ukraińskiego wojska, geopolityki, literaturoznawstwa, historii języka. W tym celu stworzył stronę Centrum (www.korektavvk.com/kocno) oraz kanał Youtube: www.youtube.com/@cbozsu. Wśród stałych autorów Centrum są Serhij Kornia, Ołeksyj Karpenko, Wasyl Tymkiw, Wasyl Szwydkyj, Wołodymyr Kałoszyn, Wołodymyr Krawczenko, Iwan Meheła, Ihor Wityk, Roman Matuzko i inni. Z okazji Dnia Sił Zbrojnych Ukrainy najbardziej wyróżniający się z nich zostali uhonorowani dyplomami Centralnego Domu Oficerów SZU na wniosek Wadyma Karpenki. Wręczył je naczelnik CDO SZU, podpułkownik Serhij Kornia. Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Zasłużyli!

„Znajomość historii własnego narodu kształtuje moralną stabilność żołnierza i jest pewnym oporem wobec kłamliwej wrogiej propagandy. Im głębsza wiedza, tym głębiej eszelonowana jest nasza obrona” – uważa kierownik Centrum Kulturalno-Edukacyjnego Edukacji Nieformalnej Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy Wadim Karpenko. Przed pełnoskalową inwazją Wadim Mykołajowicz zajmował się działalnością literacką, tłumaczeniową i wydawniczą, a wraz z początkiem Wielkiej Wojny postanowił poświęcić się przeciwdziałaniu wrogiej propagandzie i demaskowaniu skostniałych mitów. Zjednoczywszy współmyślących w Centrum Kulturalno-Edukacyjnym CDO Sił Zbrojnych Ukrainy, zaczął tworzyć i zamieszczać w sieci analityczne artykuły, informacyjne i poznawcze materiały wideo na temat

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Apoteoza przyrody, kult ojczystego domu, hymn na cześć żarliwej miłości. Tymi trzema znaczeniami określiłbym filozofię i tematykę liryki czernihowskiego pisarza-samorodka Mykoły Budlanskiego, przedstawioną przez niego pod osąd czytelników w świeżo wydanym zbiorze „Na ręcznikach znużonych wiatrów”. Autentyczna, czyli prawdziwa i niepowtarzalna poezja mojego kolegi z roku i z dziennikarskiego rzemiosła, jak i cała jego oryginalna twórczość, która poszerza granice ojczystego słowa, jest w pełni nasycona poetycko-prozatorskim dziedzictwem klasyków literatury ukraińskiej oraz jego wybitnych krajanów – Mychajła Kociubynskiego, Pawła Tyczyny, Ołeksandra Dowżenki. Zapewne właśnie dlatego nowatorska stylistyka twórczej palety Mykoły Heorhijowycza jeszcze w latach 80. XX wieku została należycie oceniona i z wyróżnieniem „certyfikowana” przez czernihowskich pisarzy W. Zabasztanskiego, M. Soma, W. Repjacha oraz M. Tomenkę. Ponieważ już w tamtym czasie była łatwa w odbiorze i prosta w obrazowaniu dla czytelników wszystkich kategorii wiekowych. A pod względem emocjonalnym – wrażliwa i pociągająca dla każdego, kto uwielbia przyrodę, kto odczuwa nostalgię za małą ojczyzną, kto natchnienie znajduje w wysławianiu ziemskiej miłości… Rodzinne strony poety, wieś Derżaniwka, gdzie w grudniu 1953 roku Mykoła Heorhijowycz po raz pierwszy ujrzał zaśnieżony czernihowski biały świat, służyły mu przez całą twórczość zarówno jako swoista duchowa Mekka, jak i niezawodny matczyny amulet oraz uzdrawiająca studnia dla jego spragnionej lirycznej duszy. Duszy, którą boleśnie oparzyło i poraniło ubiegłoroczne marcowe oblężenie złotego Czernihowa… Jednak całe to diabelskie zjawisko antyhumanitarnego i okrutnego ordyńskiego najazdu ani na chwilę nie zdołało zgasić życiodajnego płomienia poetyckiej istoty jubilata… Jurij PŁAKSIUK, dziennikarz, pisarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Moje śniegi z dziecięcymi oczami

Mykoła BUDLANSKYJ, m. Czernihów Niepokonany Czernihów I Ta wojna stanie się wspomnieniami i książkami, Przejdzie, niczym chmura w burzę. Mój zraniony, mój zbolały Czernihowie, W twoich oczach nie widziałem łzy. To blask, to wściekłość na złego supośtata, Wokół którego, niczym szarańczy, On zawsze był zabójcą – nie bratem, Tym, który nie zna winy! Ty znów staniesz się piękny i książęcy, By wszystkich nas dziwić bez końca, I całemu światu prawdę tę opowiesz, Która w naszych porąbanych sercach. Nie ucichnie ból twoich ruin głębokich, Choć rany te zagoi pośpieszny czas, Znów będą twoje świątynie jasnookie, I zieleń-parki wabić będą nas. I będzie wczesny przedzwon tulipanów Mącił zakochanych znów, I ścieżkami, które splugawił kain, Ramię w ramię kroczyć będą pamięć i miłość. II Widziałem wojnę – nie w kinie, naprawdę. Płakałem łzami rozbitego poranka. I widziałem, jak wieczór ukrzyżowaniem rąk Ciszę za ramiona objął, jak ukochaną. Ta cisza – dar okrutnych bojów, Które nie milkną, bywało, i na chwilę. Ta cisza, którą wiersz napoiłem, Żeby stał, jak żołnierz, on w szyku pełnosile. Ja słowem – do ataku, bo słowo – bagnet. W lat moich już zmęczyły się nogi. Jeśli ty w święta i w dni powszednie jesteś poetą, To nim i pozostawaj w godzinę trwogi. Ja ciszę objąłem, jak ukochaną kiedyś, No jakże miałem nadzieję: uściski na długo. Napisany wiersz mój stał i modlił się, Oczy ze mną podniósłszy do Boga. III Twoja rozpacz – jak czarnoskrzydły ptak, Twój ból, Czernihowie, – ten na całą planetę. Kiedy w serce trafiła rakieta, Raszystowski zwierz radował się na błotach. A był przecież poranek, jak kościelny dzwon, – Dźwięczny, wysoki, letnio-uroczysty. Jabłkowosłodko Spas opromienił miasto, I lud śpieszył do parków i do świętości. I sierpień siał się słońcem młodym, Jakby nie było u nas wojny z raszystą. W niebo dusze szły… Krzyczało miasto W łapach grozy, rozpaczy, biedy. Twój ból, Czernihowie, w bród nie przejść, Twojej rozpaczy nie wychłodzą deszcze. Czyjeś dziecko zajęczy cicho: – Ma-mo!.. I aniołkiem w niebo poleci. Chata Oto i w domu. No, witaj, sierotko, Rodzinna chato, powiedz, jak żyłaś? Zaśmiała się radośnie furtka, Ścieżka rękę naprzeciw wyciągnęła. Serce boleśnie ścisnęło się w grudkę, Dni minione migają, jak w kinie. Piesek Rudia nie wybiegnie z budki, Kotki Chomki nie ma dawno. Nie zawoła matusia z progu. Zasłoniętych okien pieczęć. I dwie wiśnie, jak ręce do Boga, W podwórzu naszym niemo krzyczą. Jak sadziliśmy my je, pamiętam. Dzień po ramiona w chmurach ugrzązł. – Ty jeszcze, synku, ucieszysz się urodzajem, No, a ja już, wybacz, nie doczekam. Nie usłyszał wiatru jęk na zapłociu, Nie zobaczył: dnia gaśnie świeca. I wiosnę w brzozowym płótnie, I brzozowe łzy w oczach. Chata by oknami szła za trumną, Lecz im ścieżkę próg przeciął. A we wsi już tak pachniało wiosną, Pachniało nowym zielonym życiem. Znów w domu. Moja rodzinna chato, Ja nadzieja twoja i rodzina. Dopóki będziesz mnie ty czekać, Dotąd będę wracać ja. W uściski twojej miłości, Gdzie dzieciństwa rozbrzmiewa krok, Gdzie i ścieżka matusinym słowem Rozwiera uściski: “Synku!”. Gdzie bym nie był, to będę wracać W przejmującej spotkania chwilę, Gdzie na przyzbie twojej, rodzinna chato, Moje wieczne dzieciństwo siedzi. Do matki! Lubczyk w ręce pachnie tęsknotą i przyźbą, Nieprzespana ścieżka… choć poranek pospieszył. Chodem głuchym ja rosy rozpryskuję Pomiędzy krzyżami. Zatrzymałem się. Odetchnąłem. Złamałem – nie chciało się Łzą ciężką drobniutki pierwiosnek. Zebrawszy do kupy i myśli, i ciało całe, powlokłem do krzyża. Aż tu ręcznikiem, który wyblakł do niepoznaki, Macha znajomo: no gdzieżeś się guzdrał?! Ręcznik-wyszywanka… w górze i radości Na niego modlił się. To mamy… z dziewictwa… sąsiadka w pośpiechu Wzięła i obwiązała krzyżato krzyża. Jemu całowały i noce, i świty Lniane usta. I ja oto przycisnąłem zimne płótno… Zawołał ktoś? Zdawało się? W duszy, jak w świątyni: Na chwilę wyobraziły się – i chata, i podwórze… Dzień dobry, mamo!.. Ballada o kobiecym losie W kalinowych zmierzchach wieś. Jarzy mróz. Zimne błądzą cienie. W szronie, jak w białej pajęczynie, Wierzba stara z pomarszczonym czołem. Ona poczuła batogi wiatrów, W dziupli chowała letnie błyskawice. I dotąd gwiazdy chytre, jak lisy, W węzeł wiążą odblaski śladów, Które prowadzą w zgarbioną wieś, Gdzie już nie chaty – widma-chimery. I szary smutek nie puka do drzwi, Jakby to już dawno jego mieszkanie. Jego mieszkanie… A jeszcze przecież na święta Podłogę tutaj zamiatała stara Horpyna. Zległa w lipcu, nie doczekawszy syna. Za nim poszły i zgubiły się ścieżki. … Niesli obok wierzby, obok zielonego żalu. (Iluż ona w zaświaty odprowadzała!) Stada chmur wiatry po niebie goniły, Lecz niebo nie łzawiło deszczem. Płynęła trumna na schylonych ramionach. Droga słała się miękko… do mogiły. Po niej kiedyś Horpyna jeszcze dziewczyną Z motyką na buraki chodziła. A już kiedy kołchozu i ślad wygasł, I lata zgięły babę, jak wiciokrzew. Żyła sama w cierpkim czekaniu syna, Lecz on, widocznie, zapomniał do domu drogę. Nie niosła w ludzi matczynego bólu, Do dni ostatnich nie traciła wiary. … Jarzy mróz – od chaty … do mogiły, W zimnych oknach księżyca talerz. Siedlisk pustych wyziębiony rząd. Lecz cała wieś, jak wygasłe pogorzelisko. Dlatego i idą krzyże z cmentarza I cieniami kładą się przy chatach. *** Z dalekich lat, z pamięci, która płotem Odgrodziła mnie od wsi. Zima śniegi za rękę przywiodła, Moje śniegi z dziecięcymi oczami. One takie same oślepiające i białoskrzydłe Z duszą nieba, charakterem – ziemi. Ich matka stogowała w podwórzu – I do wiosny żyły u nas zamiecie. Małym ja słuchałem, jak wietrzysko chlipał, Jak dzień kąpał w zaspach gile. Jak żółtą śnieżkę pierwszej gwiazdy Cisnęło niebo na wieś przycichłą. I wszystko. Mróz piersiami kładł się na szybę I gniewał się, że nie wyciśnie. Skrzypiał. A w kominie napchało się wiatrów, Żeby kołysankę zaśpiewać chrypliwie. Dawno było. Lecz oto znów mży. Śnieżynkami mży biały świat. W zaspach chata matczyna stoi I nikomu w podwórzu odśnieżać ścieżkę. I niech wiatry stogują zamiecie. Stoję sam w zimowym podwórzu. Lecz gwiazdami już stały się gile, Tylko śniegi, jak skrzydła, białe, białe… Moja miłość Wsi przytulnie pod nocnym skrzydłem. Topola przy drodze – czarna świeca. I drobne gwiazdy, podobne do porzeczek, Rozsypały się i dojrzewają za oknem. Nikt tej ciszy w bród nie przejdzie – Taka gęsta, jak babcine powidła. Jeśli zechcesz, nabierz w garście I lep z niej poranek, potem dzień. I księżyc potocz po dziewiczej ziemi Miękkiego śniegu. Nim droga pokryta. Zlep z niego babę, chcesz dziada, Niech strzegą chatynę do wiosny, Dokąd przyjadę znów na wieś I przygarnę do serca chatę rodzinną, Kiedy bzy zapachną młodo kwietniem, Ogrzeje strzechę jaskółki skrzydło. W domu dobrze. Świeci się okno Porannym słońcem, płomieniem z pieca. Sąsiedzkie “Dzień dobry!” obejmuje za ramiona I rozgrzewa, jak młode wino. Rano baba kaszlem podwórze trzęsie, Przez ogród idzie do pracy matka. A wieczorem, jak zawsze, od zajączka Mi zakalec kromkę przyniesie. I ja szczęśliwy będę smakować Go z gruszkowym wystanym kompotem. I przyjdzie wieczór. Księżyc słowem karym W pożądaną bajkę będzie zapraszać. Zaprosi. I stanie w chacie w pełni – Aż strop ugnie się i podłoga wgniecie, I sen westchnie, niczym miechy w kuźni. … Dzieciństwo dotąd jeszcze żyje we mnie. Słonecznikowy śni się, bywa, koń, I łyżwy słonecznikowe śnią się, A jeszcze – słodki biały dym akacji, Konwalii pierwszych cichy przedzwon.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Potomek rodów Rebedżuków i Palijczuków

Dmytro POŻODŻUK Zdjęcia autora Szczęście to marnowanie siebie na tworzenie dzieł własnych rąk, które będą żyły i po twojej śmierci. Antoine de Saint-Exupéry Na wzgórzu w przysiółku Medweże przycupnęła chatyna, w której się urodził. Wydaje się, jakby nie było tu nic szczególnego, ale przez wieki w tym przysiółku oraz sąsiednich Bani, Bahna, a z czasem i Pohir żyli sławni przedstawiciele rodów Rebedżuków i Palijczuków. Jeden z przodków mojego bohatera Iwana Polaka po linii ojca nazywał się Mychajło Palijczuk, znany na całą Huculszczyznę śpiewak i gawędziarz, do którego przyjeżdżał sam Wołodymyr Szuchewycz, aby dokonać nagrań folklorystycznych, a w nagrodę za jego skarby podarował Mychajłowi zegarek, wyprodukowany w Szwajcarii, i ten czasomierz do dziś przechowuje się w tym rodzie. A teraz w Kosmaczu mieszka wnuczka Mychajły Palijczuka Jawdocha, a Iwan Polak jest już wnukiem Jawdochy. Jawdocha Polak (Palijczuk) przeżyła spory kawałek życia. Jest czołową pisankarką we wsi, porządną gospodynią. To właśnie ją, wraz z mężem Wasylem Polakiem – znanym na Huculszczyźnie budowniczym i stolarzem – sfilmował Ołeh Bijma w filmie „Karpackie źródła”: Jawdocha pisze tam pisanki, a Wasyl zajmuje się bednarstwem. Oboje w największym stopniu przyczynili się do wychowania Iwanka od małego, wyhodowali w nim miłość do pracy, przyzwyczaili do szacunku dla starszych, przekazali sekrety swojego kunsztu, bo przecież ktoś musi kontynuować najlepsze tradycje artystyczne rodu. Kiedy synowa Luba wróciła z porodówki z niemowlęciem, Wasyl powitał ją i podarował metr oraz ołówek, mówiąc, że wyrośnie z niego wielki mistrz. Tak też się stało. Oczywiście w tym rodowodzie nie brakowało talentów. Byli tu i muzycy, i bednarze, i tkacze, i drwale, i specjaliści od spraw wojskowych, specjaliści w dziedzinach edukacji, leśnictwa. Na przykład Anastasija Polak – mama Wasyla Polaka – była sławną na wszystkie góry bednarką. Wytwarzała wyjątkowe kosze na paschę i konewki, ozdabiała je wypalaną rzeźbą. A jeszcze – beczki i maselnice, naczynia na tłuszcz i maselniczki, naczynia na ser i inne… Bednarstwem w Kosmaczu zajmowało się niewiele kobiet, a pośród nich – Anna Palijczuk, Ksenija Zyzatczuk i, bez wątpienia, Anastasija Polak. Wszystkie trzy były z przysiółka Medweże. Były samoukami. Lecz czas mijał i do umiejętności potrzebna była jeszcze wiedza. Jednym z pierwszych, który postanowił zdobyć wykształcenie, był syn Wasyla Polaka – Petro, który ukończył w Kołomyi technikum mechanicznej obróbki drewna, obecnie wytwarza meble. Z czasem wykształcenie artystyczne zdobyła synowa Petra, Wira, a obecnie uczy się młodszy syn Ołeksij. Zatem, kiedy przed Iwanem Polakiem stanął wybór zawodu, bez wahania wstąpił do Kosowskiego Kolegium Zawodowego Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych na wydział „artystyczne drewno”, który z sukcesem ukończył. Postanowił kontynuować naukę w Kosowskim Instytucie Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych, aby lepiej poznać tradycyjne huculskie techniki rzeźbienia w drewnie oraz nowoczesne metody opanowania plastyki przestrzennej, co jest połączeniem doświadczenia tradycji z poszukiwaniem nowych środków wyrazu i technologii. Z wdzięcznością Iwan Polak mówi o swoich mądrych mentorach Iwanie Romanowyczu Mołyniu, Myrosławie Bohdanowyczu Radyszu, Lubomyrze Dmytrowyczu Hawryszu, od których przejmuje tajniki kunsztu rzeźbienia w drewnie. A jeszcze młodzieniec studiuje twórczość takich wybitnych rzeźbiarzy Huculszczyzny, jak Jurija, Wasyla, Mykoły, Fedora Szkryblaków, Jurija i Semena Kopaniuków, Wasyla Dewdiuka, Marka Mehedyniuka… I próbuje-kontynuuje tworzenie. Marzy o tworzeniu dużych form (stoły, skrzynie), jednak obecnie wytwarza małe formy (talerze, szkatułki) i w tym osiąga pewien sukces. Wśród ornamentyki wykorzystuje starodawne, przyjęte symbole. Najczęściej – triquetra, który jest znakiem ognia, wieczności oraz męskiej i matczynej siły. Często triquetry łączy w formie koła. Koło jest symbolem połączenia najwyższego spokoju z napiętą siłą, zwieńczeniem doskonałości, obrazem wieczności Bożej… Zważywszy na to, że babcia Iwana, Jawdocha, przez długie lata w Kosmaczu pisała pisanki, przenosi on na drewno znaki z pisanek. Najczęściej używa takiego znaku jak gwiazda, którą w Kosmaczu nazywają różą. Gwiazda jest symbolem nieba, określeniem porządku ciał niebieskich i potwierdzeniem bóstwa słonecznego. I jak można obejść się w rzeźbieniu w drewnie bez użycia kłosów pszenicy? A kłosy i ziarno są uosobieniem przodków świętym pokarmem i siedzibą bóstwa słonecznego. Siostra-studytka Darija z Kanady twierdzi, że we współczesnym chrześcijaństwie kłosy symbolizują Zmartwychwstanie, Misterium Chrystusa i Bożego Królestwa. Później kłosy stają się wyrazem i symbolem Świętej Tajemnicy Eucharystii. Ornamentykę swoich talerzy i szkatułek Iwan Polak uzupełnia koralikami, które nadają wyrobowi szczególny świąteczny wygląd. Iwan Polak często przegląda dzieła sztuki swoich przodków, coś sobie szkicuje, aby z czasem stworzyć jakąś nową pracę. A jeszcze tutaj święcie przechowuje się tradycje rodzinne, zwłaszcza na Wielkanoc i Boże Narodzenie. Mama Luba wypieka smaczne, pachnące paschy nie tylko dla siebie, ale i dla Ukraińców z różnych stron Ukrainy, którzy u niej zamawiają. Babcia Jawdocha pisze pisanki i z Lubą starannie układają w koszyczku małą paschę, wszelkie mięsiwa, parę pisanek, wkładają w torby, dodają tam jeszcze kilka małych podpłomyków i niosą do cerkwi święcić, a po poświęceniu te podpłomyki i kawałek mięsiwa rozdają za dusze zmarłych innym góralom, potem już można spożywać święcone. Ale jeszcze przed ucztą rodziny trzeba uszanować inwentarz – po trzy razy dotknąć torbami ze święconym każdego zwierzęcia. Tak dzieje się w tej rodzinie od zarania dziejów. Zgodnie z tradycją te torby do cerkwi niesie głowa rodu, w tym przypadku Wasyl Polak, a obok syn Dmytro niesie kosz z paschą, pisankami i wszelką smakowitością (jajkami, kiełbasą, serem, gotowaną słoniną i mięsem). Ten kosz to rodzinna relikwia. Wykonała go jeszcze prababcia Iwana – czołowa bednarka Anastasija Polak. Lubow Polak wraz z córkami Nataliją i Mariczką wyhaftowały wielkanocne ręczniki… Albo na Święta Bożego Narodzenia kobiety w tym rodzie przygotowują tradycyjne 12 postnych potraw. Natalija i Mariczka idą kolędować w grupie, a Wasyl Polak z synami Petrem i Dmytrem, wnukiem Iwanem idą kolędować z gospodarzami. Wasyl zawsze w kolędnikach jest liderem. On też zaczyna śpiewać kolędę – najstarszą w Kosmaczu. A tych kolęd gospodarz zna bardzo, bardzo wiele. Tak jak ludowych pieśni, prawdziwych historii, opowiadań, legend, które przyjeżdżają do niego zapisywać studenci i profesorowie ze Lwowa i Równego, z Kijowa i Warszawy. Zatem w tym bogatym twórczym środowisku wzrasta i rozwija się talent młodego rzeźbiarza Iwana Polaka. Mama Iwana, Lubow, przyszła do Polaków jako synowa. Jej rodowód zapuścił mocne korzenie na przysiółkach Plajucy, Poczosy, Lisziw. Wintoniaki i Dowiriaki to szanowani w Kosmaczu gospodarze. Zajmują się haftem i tkactwem, pszczelarstwem oraz wytwarzaniem strojów ludowych, a kiedyś w rodach Wintoniaków-Dowiriaków byli jeszcze budowniczowie, którzy wznosili na rzece Pistyńka tamę, po której kosmaccy Huculi spławiali drewno, a wśród tych flisaków byli gospodarze i młodzieńcy z tego sławnego rodu. Minęły lata, a pozostałości tej tamy do dziś zachowały się w Kosmaczu. W tamtych latach wydrukowano nawet pocztówkę z tym sztucznym zbiornikiem wodnym, po którym spławiano drewno. Jeszcze w 1933 roku, kiedy siedmiotysięczna społeczność ze wszystkich terenów Galicji otwierała w Kosmaczu na przysiółku Plajucy Szkołę Ojczystą imienia Markijana Szaszkewycza, babcia Luby, Marija Dowiriak, recytowała poemat Tarasa Szewczenki „Rozryta mogiła” przed tak poważnym ludem: Świecie cichy, kraju miły, Moja Ukraino, Za co cię splądrowano, Za co, mamo, giniesz? Czyś ty rano przed wschodem słońca Bogu się nie modliła, Czyś ty dzieci niepewnych Zwyczaju nie uczyła? Minęło dziewięćdziesiąt lat, a te słowa teraz, w czasie wojny Rosji przeciwko Ukrainie, są tak aktualne. I przykro, że w minionym 2023 roku o dziewięćdziesięcioleciu szkoły w Plajucach nikt nawet nie wspomniał. Gdyby żyła Marija Dowiriak, to zapytałaby kosmaczan, czyimi są dziećmi i jakiego rodu. Marija Dowiriak na starość opowiadała wierszowane wersy Tarasa Szewczenki, a mąż Luby, Dmytro Polak, zdołał nawet nagrać je na telefon. W Kosmaczu w minionych wiekach żyli i pracowali wybitni rzeźbiarze. Wasyl Jusypczuk wytwarzał unikalne rzeźbione stoły, Wasyl Topuziak – skrzynie, Mykoła Pożodżuk – krzyże i szkatułki, Petro Palijczuk – talerze i czarki, a Dmytro Wintoniak – łóżka, siodła, sakiewki… O kosmackiej szkole rzeźby wymownie świadczą dzieła mistrzów w muzeach Ukrainy, Polski, Austrii. Iwan Polak pewnie kroczy w przyszłość, opiera się na wsparciu swoich przyjaciół-studentów Wołodii Slywczuka, Wołodii Wojtenki, Pawła Hawryłkiwa, swojej wielkiej rodziny. Marzy o udziale w poważnych wystawach i konkursach, obmyśla, jak stworzyć nowe wyroby i nimi rozsławić Ukrainę, wzbogacić artystyczny dorobek państwa. Niech mu się to uda, a los kosmackiego rzeźbiarza Iwana Polaka będzie szczęśliwy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pisarzom. Prawdopodobnie właśnie dlatego, że redagował ich książki, dwóch autorów (Pasternak i Szołochow) zostało laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Ponieważ Koladżyn uczynił ich utwory nie gorszymi, a lepszymi pod względem artystycznym. I czymże odpłacili mu radzieccy klasycy literatury?.. W 1941 roku w jego mieszkanie trafiła bomba burząca, spłonęło wszystko, łącznie z rękopisami, całym majątkiem i biblioteką. Pochodzący z Galicji człowiek musiał tułać się, gdzie popadnie: to u znajomych, to w piwnicach cerkwi, to w gabinecie pracy wydawnictwa. I tak niemal do 1960 roku. Dlatego nie dziwi, że zachorował na gruźlicę i astmę. Co prawda, na rok czy dwa przed śmiercią władze moskiewskie przydzieliły mu mieszkanie na obrzeżach stolicy, ale on tam już praktycznie nie mieszkał, bo więcej przebywał w szpitalach... Dopiero po śmierci Stalina Stepan Koladżyn zdołał zobaczyć bliskich w Jaworowie, a potem udał się do Lwowa z nadzieją na zatrudnienie w wydawnictwie „Kameniar”, ale mu odmówiono. To samo było w Kijowie. Tak niepostrzeżenie zgasło życie… Na kilka miesięcy przed śmiercią w 1961 roku przyznano mu srebrny medal Wystawy Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNCh), a pochowano go jak bezdomnego, tak, że nawet grobu bliscy nie mogli znaleźć... Nawet na pomnik, choć niewielki, nie zdobyli się. Może i nie zaginąłby jego grób, gdyby pisarze, których kiedyś redagował, ruszyli się i pochodzili z czapką w koło, aby zebrać pieniądze na ten pomnik! Takie były ich słowa i czyny. Te ostatnie okazały się martwe, bo chyba wszyscy moskale cieszą się z Ukraińców tylko wtedy, gdy widzą ich w trumnie... Dlaczego o tym wspominam, skoro wydawałoby się, że Altyczenkę i Koladżyna nic nie łączy? A związek jest: obaj kochali Ukrainę. Widać to również z wiersza, który Stepan napisał jeszcze w czasach stalinowskich: Wiem, nadejdzie ta szczęśliwa chwila – Ukraina rozerwie kajdany ciężkie. Podniesie się dumnie moja Ukraina, Przepadną na wieki obcy kaci. Kondolencje Przyjaciele z Doniecczyzny z wielkim smutkiem zawiadamiają o śmierci Iwana Iwanowicza Kozłowa, przedsiębiorcy i mecenasa z Konstantynówki, który pomagał krajoznawcom i proświtianom. Nie zapomnimy. Wyrazy współczucia dla bliskich, dla wszystkich, którzy znali zmarłego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Za Ukrainę głowy złożyli...

Ołeksandr WYNNYCZENKO, dziennikarz z Donbasu. Jestem przymusowym przesiedleńcem z Donbasu. Nie z własnej woli zmuszony jestem żyć daleko od rodzinnego Kramatorska – na Przykarpaciu. Pierwsza rodzinny próg opuściła żona. Skłoniły ją do tego nawet nie częste ostrzały i dźwięki syren, a chore serce. Ja zaś myślałem początkowo przeczekać w ogrodzie, a tam – może wszystko się uspokoi, więc nie trzeba będzie wyruszać w daleką drogę. Już nawet ogród zasadziłem, a na duszy ciężko. Nie tyle od niewesołych wieści z frontu, co przez prawdę, że ubóstwo nie ma prawdziwego głosu. Mam na myśli przede wszystkim sąsiadów i kolegów z klasy (szkołę skończyliśmy daleko przed 1965 rokiem), którzy niemal chórem zapewniali mnie, że nasze miasto ostrzeliwują nie moskale, a Siły Zbrojne Ukrainy. “Opanujcie się, bądźcie ludźmi, bo biada wam będzie!” – cytowałem im Tarasa Szewczenkę, lecz na próżno. Znudziło mi się przypominać i udałem się na dworzec kolejowy, gdzie z wielkim trudem wcisnąłem się do wagonu. A następnego dnia dworzec i plac przy dworcu zostały ostrzelane przez wrogie rakiety, po których zostały góry trupów... Początkowo udałem się do Schidnyci na Lwowszczyźnie, gdzie leczyła się żona. Ale ceny za pobyt są niebotyczne, więc z czasem przeprowadziłem się do przykarpackiego Jaworowa. Tutaj, u podnóża Karpat, gdzie rozlewa się bystra Swicza, w rajskim zakątku przycupnęła wieś Jaworów, niedaleko której wznosi się klasztor w Hoszowie, zbudowany wiele wieków temu. Zapamiętałem go jeszcze z 1966 roku. Byłem wtedy studentem, pojechałem na wakacje na Syberię zarobić trochę grosza, którego potem wystarczyło, by kolejne wakacje rowerem objechać 19 obwodów, w tym Karpaty. A kiedy na początku lat 70. się ożeniłem, długo nie myśleliśmy, gdzie spędzimy miesiąc miodowy. Podróżowaliśmy niemal całe lato z namiotem w plecaku, przechodząc prawie całe terytorium czterech obwodów zachodniej Ukrainy, szukając śladów Ołeksy Dowbusza. Nie na darmo przecież mnie, Ołeksandra, na Uniwersytecie Donieckim nazywano charakternikiem Ołekso. Dlatego teraz, kiedy stanęło pytanie, gdzie osiąść, wybraliśmy Jaworów. Jednak notatka dotyczy nie mnie osobiście, a rodaka z Drużkiwki Andrija, któremu w Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy we wsi Jaworów odsłonięto tablicę pamiątkową o treści: “Andrij Ałtyczenko (21.03.1998 – 10.06.2022). Kryptonim “Alt”, dowódca moździerza 3. drużyny moździerzowej 1. plutonu moździerzowego 3. baterii moździerzowej, 2. batalionu desantowo-szturmowego 80. samodzielnej brygady desantowo-szturmowej. Zginął, wykonując zadanie bojowe w pobliżu wsi Bohorodyczne w obwodzie donieckim”. Andrij jako 18-letni młodzieniec został ochotnikiem i w 2016 r. poszedł na wojnę bronić osady Pisky. Po dwóch latach trafia do Lwowa na szkolenie wojskowe, gdzie poznaje dziewczynę Halę pochodzącą z Jaworowa. Biorą ślub. A 10 czerwca Andrij zginął bohaterską śmiercią, za co pośmiertnie został odznaczony orderem “Za męstwo” III stopnia. Tak urwało się młode życie w 24. roku. W tym czasie zdążył ukończyć Technikum w Drużkiwce i zamierzał pracować w zakładzie produkującym sprzęt górniczo-techniczny. Małżeństwu urodził się syn Maksym, którego ojciec tak i nie zobaczył, jedynie w smartfonie… …Po odsłonięciu tablicy pamiątkowej bohaterowi podszedłem do jego matki Natalii Mykołajiwny, która przeprowadziła się z Donbasu do Jaworowa, nisko się jej pokłoniłem i pocałowałem w rękę. To nie pierwsza rodzina przesiedleńców z Drużkiwki. Jest jeszcze kobieta z dziećmi w wieku przedszkolnym. Z Kramatorska jesteśmy sami, a jest jeszcze Ludmyła – emerytka z Kostiantyniwki, Switłana z mężem i matką z Popasnej. Inne rodziny są z Boryspola, Zaporoża, Nowej Kachowki, Hołej Prystani – około półtora tuzina rodzin. A kiedy przybyłem tutaj pod koniec kwietnia ubiegłego roku, było ich ze trzy razy więcej. Nie wytrzymali rozłąki, wrócili do domu. Jak potoczyły się ich dalsze losy – nie wiadomo. Przecież wojna trwa. Lecz mnie niepokoi inny aspekt problemu. Jak wiadomo, kremlowscy terroryści wysyłają na wojnę wielu więźniów. Ci idą na front z nadzieją, że anulują im wyrok. U nas zaś obraz jest zupełnie inny: walczy wielu ochotników, którzy z zewu serca poszli pod kule dla Ukrainy. Co z niej zostanie, jeśli wojna przeciągnie się na długo, – strach pomyśleć. Chociaż właśnie o tym Putin i jego wataha marzyli – postawić krzyż na Ukrainie. Początkowo myśleli ograniczyć się do operacji specjalnej, żeby w 2-3 dni zająć Kijów, ale i na długotrwałą wojnę są gotowi, bo przygotowywali się do niej 30 lat. W tym czasie na naszą ziemię przesiedlono tysiące Rosjan, aby ci kupili mieszkania, rozejrzeli się i teraz występowali w roli naprowadzających, żeby wyrządzić więcej krzywdy naszemu krajowi. Nie jestem wojskowym, ale nie rozumiem, jak tego nie wiedziały nasze SBU, wywiad. A zresztą, czemu dziwić się kijowskiej nieudolnej władzy na czele z kuczmiowską bandą, która zrodziła oligarchów i za prawdę wysłała na tamten świat Gongadzego. Dla tych polityków im biedniej żyje naród, tym łatwiej im dorwać się do władzy, bo wielu z naszych ludzi przyzwyczaiło się żyć według zasady “moja chata z kraja…”. Dlatego czy warto dziwić się, że w wyborach prezydenckich zwyciężył Janukowycz, któremu nie straszne było wykonywanie poleceń z Kremla, przeciwstawianie wschodu Ukrainy zachodowi czy odwrotnie. Głównym celem jest rozłupanie Ukrainy. Po to Rosja jest totalitarna. W tym społeczeństwie nie trzeba być osobą duchową, Rosja potrzebuje niewolnika i niewolników produkuje. U takiego niewolnika pojawiła się i niewolnicza psychologia, on bezbożnie kradnie, kombinuje, przystosowuje się, kłamie, by przekształcić się w wysokopostawionego chama. Jednak sztuczny podział Ukrainy na wschód i zachód nie udał się. Pokazała to obecna wojna. Jednak to nie oznacza, że zakończyła się, a wojownik planuje powrócić do towarzyszy broni na front. Dla wojownika na pierwszej linii frontu takiego pojęcia jak odpoczynek praktycznie nie ma. Dla niego główny odpoczynek to przespać się gdziekolwiek: pod drzewem czy w okopie… Niedługo przed pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę, kiedy służył w Oczakowie, Hawryjił zobaczył w swojej jednostce piękną dziewczynę w mundurze wojskowym. Poznali się, pokochali jedno drugie i stworzyli przyjazną rodzinę, oswoili się z przystosowaniem, co wcale nie dotknęło mieszkańców zachodu. To widać gołym okiem. Ale temu tutaj przeszkadzają dwie okoliczności. U miejscowej ludności pobożność jest w całej ich istocie. Tutaj nawet witają się nie tak jak u nas “Dzień dobry!”, a “Sława Jezusowi!” – “Sława na wieki, a wam zdrowia!” Wielu z naszych nowych znajomych przestrzega Bożych przykazań, bojąc się je naruszyć. W Karpatach, w szczególności u Bojków, mówią: u mężczyzny interes, kiedy pełny pas. W odróżnieniu od mieszkańców wschodu, którzy mówią inaczej: z pieniędzmi i w błocie będziesz czysty. Czujecie różnicę? Po drugie. Tut nie tylko Bóg ponad wszystko, ale i Ukraina, a tego najbardziej bali się rosyjscy carowie i gensekowie. Mieszkańcy Jaworowa starszego pokolenia jeszcze pamiętają, jak ich rodzice po wyzwoleniu Przedkarpacia od faszystowskiej hołoty znaleźli się w rękach innej hołoty – raszystowskiej, dlatego eszelonami odjeżdżali do syberyjskich i kazachstańskich łagrów, gdzie otwarcie im mówiono: chcieliście Boga i niepodległej Ukrainy, to macie, zadławcie się nimi... Na koniec jeszcze taka obserwacja. Ulica, przy której obecnie mieszkam, nosi imię Ołeksy Koladżyna – członka UPA, który, gdy otoczyli go radzieccy żołnierze, wysadził się granatem. Mieszkał tu jeszcze inny Koladżyn – Stepan, którego krewni i współmieszkańcy nazywali na polską modłę – Stefanem. Młodzieńca w wieku 14 lat, w latach I wojny światowej, pogrążony w żalu po śmierci żony ojciec Jurij powierza rosyjskiemu oficerowi z Krasnodaru, gdzie wtedy było wielu jeszcze niezrusyfikowanych Ukraińców. Powierza wraz z bratem Fedkiem. Od tamtej pory Stepan Jurijowycz Koladżyn 46 lat przeżyje w Moskowii, bo za czasów stalinizmu do rodzinnej Galicji go nie wpuszczano. Ukończył tam Uniwersytet Leningradzki, został redaktorem w „Państwowym Wydawnictwie Literackim”. Był to utalentowany redaktor, który do tego pisał sztuki i poezję. To właśnie on dał redaktorską przepustkę w świat wielu wojowników, których stała się miłość jedno do drugiego i do spraw wojskowych. Imię jego ukochanej jest romantyczne – Lilia. Wychowują córeczkę Złatę, której obecnie są dwa i pół roku. Rośnij szczęśliwa, córeczko! A tata z mamą zapewnią ci zwycięstwo, pokój, szczęśliwe dzieciństwo i życie! Jak mówił prorok T. Szewczenko: „I będzie syn, i będzie matka, i będą ludzie na ziemi”. Dmytro NYKYFORIAK, przewodniczący Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód czerniowiecki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jedna lekcja z „Mazdą”

W Wyżnickim liceum „Pierwsze ukraińskie gimnazjum na Bukowinie” odbyło się spotkanie uczniów i nauczycieli z żołnierzem Sił Zbrojnych Ukrainy Hawriiłem Pietraszczukiem (pseudonim „Mazda”). Jak się okazało, uczniowie są dość dobrze zorientowani w przebiegu wojny, wszystko rozumieją i szczerze przeżywają los Sił Zbrojnych, a przede wszystkim najbardziej pragną jak najszybszego zwycięstwa i powrotu wszystkich naszych żołnierzy do domu żywych i zdrowych. Pytali o wszystko, co dzieje się podczas działań bojowych, oraz o życie żołnierza przed wojną. W jego oddziale najstarszy żołnierz miał 73 lata, a najmłodszy – 17. Ranny został na Chersońszczyźnie podczas działań bojowych – nadepnął na przeciwpiechotną minę. W Nowym Jorku (USA) działa dobroczynna organizacja „Dobre sprawy”, której założycielem jest pochodzący z Ukrainy. Ta organizacja przy pomocy wolontariuszy przeznaczyła środki na protezowanie rannych żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. Wśród nich znalazł się także marynarz Hawriiił Pietraszczuk. Tak otrzymał i opanował nowoczesną protezę. Amerykanie z szacunkiem odnoszą się do ukraińskich żołnierzy. Dla nich, tak jak dla nas, są oni Bohaterami. W Nowym Jorku ludzie często podchodzili do niego na ulicy i szczerze dziękowali. Jak powiedział żołnierz: „Pobyt na leczeniu i rehabilitacji w USA był równoznaczny z pobytem w luksusowym kurorcie”. W USA nagrał wspólnie z ukraińską piosenkarką Ałoszą teledysk muzyczny „Sława Ukrainie”, który kręcono w Wielkim Kanionie oraz w ogromnym pomniku – Valley. Ten klip zyskał popularność w USA, Europie i zwłaszcza na Ukrainie. Wojnę Hawriił spotkał w Mikołajowie, w 406. samodzielnej brygadzie artylerii. Potem były okrutne i krwawe walki w obwodach charkowskim i chersońskim. Wtedy dzięki bohaterstwu i patriotyzmowi naszych żołnierzy udało się wyzwolić znaczną część okupowanych terytoriów i Chersoń. Uczniowie słuchali żołnierza, ale trudno im było przyjąć to, że na Ukrainie trwa straszliwa wojna. Na pytanie, kim siebie widzi po zakończeniu wojny, trudno odpowiedzieć, bo wojna jeszcze nie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Od Oriów do kozaka

Tetiana DEJNEHINA, zasłużona dziennikarka Ukrainy. Ale w odróżnieniu od tych, którzy uważnie patrzą pod nogi, omijając wyboje, parowy, kamyczki i kałuże pod stopami lub na drogach życia, krocząc, człapiąc czy powłócząc nogami po pewnych, wydeptanych przez poprzedników ścieżkach, drogach, dróżkach, są inni… Oni, nierozważni, wytyczają swoje ścieżki w stepie, w mieście, w życiu społecznym. Wybierają trudną drogę, niebezpieczną, jak wojenna ścieżka, idą na przełaj, na oślep, z determinacją, nieustannie, jakby pozbawieni strachu, nie oglądając się za siebie, by nie zgubić swojej Eurydyki… Właśnie do takich „innych” zaliczyłam Serhija Martynjuka od naszego pierwszego spotkania. Wtedy, prawie nic o nim nie wiedząc, przeczytałam zaproszenie od „przyjaciela z Facebooka” na prezentację nowej książki. I mimo że wspomniane wydarzenie odbywało się gdzieś tam, gdzie diabeł mówi dobranoc, a i własnych problemów było niemało, nie oparłam się wezwaniu duszy. Daleko od gwaru stołecznych ulic, w parku, który i teraz, zapewne, nosi imię „świetła ruzzkiej poezji”, pośród licznych stoisk kiermaszu książki, nie zatrzymując się, zmierzałam właśnie do człowieka, który odpowiedzialnie i świadomie wyznawał na okładce swojej prezentowanej książki: „Mam zaszczyt być Ukraińcem”. Nie od razu zrozumiałam, że to właśnie on, pisarz, patriota, wojownik Serhij Martynjuk, poznał mnie po facebookowych zdjęciach i radośnie, pewnie kroczy naprzeciw. Jego nieoczekiwanie gościnne, szczere, przyjacielskie objęcia nagle przypomniały majestatycznego, skupionego na czymś nieziemskim, białego ptaka, który na biało-błękitnym niebie okładki jego książki niósł na skrzydłach dumne, tajemnicze, określające słowo „Ukraińcem”. I biała (zazwyczaj, jak się później przekonałam, bo najulubieńsza), gładzią wyszywana koszula, i wewnętrzne niepowstrzymane światło, i zapał, i przekonanie, i zwycięskość każdego pisarskiego słowa, każdej sentencji, myśli, rozważania powoli układały się w moim notatniku w sformułowanie-podsumowanie: „Bóg rozpostarł skrzydła nad twoim losem!” „Bóg rozpostarł skrzydła…” – już nie pierwszy rok kojarzy mi się to sformułowanie z wzniosłą ukraińskością, która wyznacza twórczy, społeczny, życiowy paradygmat Serhija Jakowycza Martynjuka. I komuś może się wydawać, że leci on świątecznie, uroczyście przez życie, że przypomina to ciągłą prezentację… I już od pierwszych stron książki „13 wierszy, albo Bitwa o Irpień zmieniła świat” leci, uśmiechając się, jakby nigdy nie patrzył śmierci w oczy, nawet kiedy ona, zdawało się, była już „nieuchronna i bliska”: Kula „świsnęła” i gałązkę ścięła akurat w centymetrze od głowy. On obejmuje ukochaną, jakby byli w siódmym niebie – tak, po sosiurowsku, bo „przez tysiące lat tylko przychodzi podobna miłość…” To – o nich. I nazywa swoją czarującą Mariczkę pięknym kobiecym imieniem Łada, które kojarzy się ze starosłowiańską boginią, uosabiającą wiosnę, piękno i miłość, a także patronującą małżeństwu i rodzinie. Dla swojej Łady, dla ładu w sercach, rodzinach, w ukraińskim społeczeństwie już w pierwszym dniu raszystowskiej napaści Serhij Martynjuk, absolwent (z czego sam jest dumny!) Odeskiej Wyższej Wojskowej Szkoły Dowódczej Artylerii (1983 r.), uczestnik dwóch Majdanów, wziął broń myśliwską i w Irpieniu dołączył do Sił Obrony Terytorialnej: „Od dzisiaj jestem żołnierzem. Ukraina potrzebuje żołnierza Martynjuka...” Nawet bez hełmów, bez „kamizelek” trzeba było walczyć. Dlatego dla Serhija Martynjuka nie dewizą – a wymogiem! – wyszkolenia wojskowego jest: „Za Ukrainę trzeba zabijać, a nie ginąć”. On niesie przez życie córeczki nie na rękach – na skrzydłach ukraińskości! On nie po prostu do bezwzględności wymagająco prowadzi szkolenie tych, dla których życiową koniecznością trzymania w rękach broni jest walka z wrogiem, która daje możliwość widzenia Nieba, pozbawiając okupantów takiej możliwości na zawsze: Nie ja przyszedłem do Riazania, A moskal przyszedł do Irpienia, Do mojego domu – i nie czekaj litości… Okrutnymi realiami wojny brzmią dalekie od poetyckiego romantyzmu rozkazy: „Bij… Niszcz… Strzelaj…” Pamiętam, jak zapoznając się z książką Serhija Martynjuka „13 wierszy, albo Bitwa o Irpień zmieniła świat”, cały czas przypominałam sobie slogan, od którego dla mnie zaczęło się poznawanie facebookowej strony S. Martynjuka: „Najpierw strzelaj, a potem pytaj: kto?!” Nie będę ukrywać: wzdrygała się dusza na myśl o okrucieństwie, o ludzkich prawach – najpierw by przekonać się o zbrodni, potem urządzać egzekucję… Ale ból w sercu i pamięć nieutulona przypominały, że nieludzie przyszli na ukraińską ziemię, że wreszcie zrzucili maski „braterstwa” androfagi, już przekonali o tym nie tylko Ukraińców tragedia Iłowajska, Bucza, Irpień... Już niepotrzebne są dowody. Jak zapewniał przeklętych moskali poeta Jurij Rybczynski: „Ja zabiję cię, mój wrogu, za Żytomierz, Kijów, Lwów, I nikt mi nie powie, że człowieka zabiłem!” Za plecami Serhija Martynjuka, pisarza i wojownika, Irpień był uosobieniem Ukrainy. Bitwa o Irpień zmieniła świat, według sformułowania pisarza. Ale zmieniła ona i samego Serhija Martynjuka. Nawet zewnętrznie – tego nie da się nie odczytać po każdej zmarszczce na jego twarzy, po gwałtownej zmianie wyrazu twarzy, po mroku, który szlakiem czarnego czwartku strasznego 2022 roku dodaje swoje oznaki czy dodatki zazwyczaj uśmiechniętemu, życzliwemu, natchnionemu spojrzeniu oczu. Ta walka taka, jak wczoraj, I ty żywy, jak wczoraj, dzisiaj… Nie można nie poczuć, że czasami wersy tego samego wiersza były napisane w różnych miejscach, w różne dni. Cień, przechwycony celownikiem. Strzał – I ten postscriptum dla okupanta – Ładunek 200 i do państwa 404. Nie(chuj) łazić! Nie czekają tu na ciebie… Ostatnie wersy pierwszego z „13 wierszy” żołnierz Irpieńskiej Obrony Terytorialnej zapisał trzeciego dnia pełnoskalowej inwazji ruzzkich okupantów na świętą ukraińską ziemię. Próbuję sobie wyobrazić, w jakim dokładnie miejscu odbywała się ta czy inna walka. Czy przy moście, przez który tak radośnie podczas pobytu w pisarskim Domu Pracy Twórczej było kiedyś zmierzać do lasu za rzeką… A może właśnie w tym lesie, gdzie okopy i bunkry przypominają wydarzenia II wojny światowej, trafił raszystowski okupant w żołnierza Martynjuka, i ziemia zachwiała się, i niebo… Nie, nie spadło niebo, bo inaczej Serhij go nie zobaczyłby, bo najprawdopodobniej nie mówiono mu w dzieciństwie: „Patrz pod nogi!” – On patrzył w Niebo… Zapewne nawyk „niepatrzenia pod nogi” z młodych lat na rosyjskojęzycznej Odesszczyźnie pomógł mu nie zdradzić języka słowikowego. Zapewne właśnie nieumiejętność „patrzenia pod nogi” podczas „walk” młodych „dzielnica na dzielnicę” pomogła wyciągnąć niezbędne wnioski, kiedy usłyszał rozmowę dyrektora szkoły z nauczycielem historii: „Im więcej »chachłów« się pokaleczy i potnie, tym nam będzie lepiej”. Przestał „bić się”. Czy otworzył wtedy Serhij najpopularniejszego w ZSRR Dala? Już „zza płotu” nadciągały niedobre przeczucia, a znajomi czy krewni z FR wyuczonymi frazami zaczynali rozmowy telefoniczne pytaniem żartem: “No, co tam u chachłów?” – i niemal na pamięć recytowali: “Chochoł (cytuję w języku oryginału) – zasymilowana część etnosu, która utraciła swój język ojczysty, zwyczaje, religię, kulturę, duchowość.” (Słownik wyjaśniający moskiewskiego narzecza języka rosyjskiego. W. Dal.) Można teraz wiele wspomnieć o roli książki jako różnicującego składnika we współczesnej wojnie hybrydowej i dyfuzyjnej (Szkoda, że książka G. Bobrowa “Epoka martwourodzonych”, nawiasem mówiąc, mieszkańca Ługańszczyzny, już od 2003 roku była bestsellerem, książką podręczną niemal każdego drugiego czy trzeciego dzisiejszego okupanta, których celowo i wytrwale przygotowywano do “ratowania ruzzkich” w Ukrainie. Czy było to niezauważalne? Nie. Książki Bobrowa (nie chcę robić reklamy) oficjalnie były zakazane w Ukrainie. Ale Internet robił swoje… Pewnie niejedna osoba z tych, którzy czytają teraz te wiersze, wspomni nasze przestrogi, które pozostały pozbawione przeciwdziałania). Trzeba oddać sprawiedliwość ukraińskiemu patriocie Serhijowi Martynjukowi, który nie zgadzał się potulnie “patrzeć pod nogi”. Dumnie patrząc na ukraińskie niebo, nie męczył się budowaniem drogi swojego losu: – Jestem Ukraińcem. Jestem wasz. Jestem potomkiem sławnych Oriów, Scytów, Antów, kijowskich królów. W tym życiu nie będę po prostu brał udziału, będę walczył i zwyciężał. Jestem wasz. Jestem Ukraińcem. Żyjemy w wolnym państwie. Człowiek nie istnieje osobno, tak jak nie istnieje wiecznie. Wszyscy żyjemy razem. I oczywiście był dumny, że właśnie Oriowie (taką była według mitologii najstarsza nazwa dawnych Ukraińców) – to pierwsi oracze świata. Właśnie oni, nasi dawni przodkowie Ukraińcy, oswoili konia, wynaleźli koło i pług. Pierwszymi na świecie skultywowali żyto, pszenicę, proso. Swoją wiedzę z rolnictwa i ludowych rzemiosł ponieśli do Chin, Indii, Mezopotamii, Palestyny, Egiptu, Północnych Włoch, na Bałkany, do Europy Zachodniej, Skandynawii. Plemiona Oriów stały się podstawą dla wszystkich ludów indoeuropejskich. Jak nie dodać do dumnych wierszy krótkiej notki (według L. Syłenki) słów jednordzennych: życiodajność, żyto, żyć! – I raczej niepotrzebne są komentarze… …Dzień po dniu. Krok po kroku wytycza Serhij Martynjuk swoją duchową drogę od Oria do kozaka, od chochoła do Ukraińca. Drogę człowieka do samego siebie – obywatela, patrioty. Drogę do prawa “narodem być!” Do poczucia siebie Ukraińcem. I wiele lat później w zimowym piekle śmiercionośnego ognia Irpienia–2022, może z Niebios zlatywały do pobratymca Serhija Martynjuka słowa niezapomnianego Bohatera Ukrainy Mykoły Rudenki: Nie, dość żyć, nabrawszy wody w usta, – Krzyczeć trzeba, by wspomnieli ludzie: Była Ukraina – wojsko i naród. Była… [I znowu będzie!] Ostatecznie przekonują o nieumiejętności Serhija Martynjuka “patrzenia pod nogi” jego wspomnienia o służbie w Zielonym Klinie na Dalekim Wschodzie: “Tam zrozumiałem, skąd biorą się tacy “russkije”. Tam, na Dalekim Wschodzie, otworzyły mu się oczy na całe to moskiewskie kłamstwo o jej wielkości i starożytności. Napisał raport o zwolnienie, a go nie zwalniają, dlatego że nie ma komu służyć w ich armii”, – i na tym kończę cytowanie i polecam wam, szanowni czytelnicy, zwrócić się do ciekawego i nieprzeciętnie użytecznego doświadczenia życiowego wojownika i pisarza S. Martynjuka (Serhij Martynjuk (Switohor Leleko). “Mam zaszczyt być Ukraińcem”). Wracając do “13 wierszy…”, warto jeszcze raz wspomnieć, że najczęściej pisarz zaczyna się nawet nie od umiejętności pisania, a od charakteru, który przekształca się w Los, z własnego doświadczenia. Jak i w poprzedniej książce o wzniosłym i jednocześnie ciepłym tytule “Dumnym jestem, że jestem Ukraińcem, albo Bociany rodzimych gniazd nie zdradzają”, którą Serhij Martynjuk zaprezentował 22 grudnia 2021 roku w Kijowskim Centralnym Domu Oficerów, autor przypomina, że każdy, kto poważnie wchodzi do literatury, musi wnieść do niej to, co wie lepiej od wszystkich żywych i umarłych, co przeżył, przecierpiał, odczuł duszą i sercem, o czym nie ma prawa nie opowiedzieć, nie donieść ludziom. Pomimo niewiarygodnego chłodu tamtego grudniowego wieczoru za oknami Domu Oficerów, wydarzenie, zorganizowane przez Związek Oficerów Ukrainy, przekształciło się w przemyślaną, zasadniczą i jednocześnie duszną dyskusję o roli pisarza w bardzo trudnych dla Ukrainy czasach. Przewodniczący WGO “Związek Oficerów Ukrainy”, pułkownik Ołeksandr Saśko zauważył, że książka Serhija Martynjuka jest ogromnym twórczym dorobkiem w procesie utwierdzania ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej. Lejtmotywem rozmowy stała się sentencja, że twórczość S. Martynjuka – to ważny fenomen, i to nie tylko o brzmieniu literackim. Ale sformułowanie dotyczące fenomenu tego znaczącego dla Ukraińców osiągnięcia ma o wiele głębsze znaczenie, niż wzmianka o tym, że “książka ”Mam zaszczyt być Ukraińcem” kontynuuje podróż po świecie i zbiera nagrody”. Bo właśnie te “podróże” i “zbieranie” – to następstwo, rezultat i uznanie (a nie odwrotnie!) niewiarygodnej pracy jej autora Serhija Jakowycza Martynjuka. Jego niewiarygodna aktywność, niestrudzoność, kreatywność ostrożnie i tolerancyjnie, ale wytrwale, zasadniczo i nieodwołalnie otula dusze i serca prawdziwą ukraińskością, daruje życiodajne duchowe impulsy do własnej spowiedzi, do losowej decyzji – wypowiedzieć: “Mam zaszczyt być Ukraińcem!” “Patrz pod nogi! Uważniej patrz pod nogi! Patrz pod nogi, bo upadniesz!” – komu z nas w różnych wariacjach (i czy tylko w dzieciństwie?) nie zdarzało się słyszeć tych wskazówek, rad, życzeń? Nieświadomie, niezauważalnie, ale istotnie, a czasem i decydująco wmontowują ludzie paradygmat swojego duchowego wszechświata w najczęściej codzienny i monotonny system współrzędnych ziemskiego życia, czy po prostu istnienia. Usprawiedliwiają się, rozcierając kolejnego guza: “Gdybym wiedział, gdzie upadniesz, to bym słomy podścielił…” – albo wspominając ze smutkiem, że “pod nogi patrzeć trzeba!”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Забуття Насті Шевченко

Ольга САМОЛЕВСЬКА, кінорежисерка, лавреатка міжнародних премій та фестивалів Але не бійся прикрого рядка. Прозрінь не бійся, бо вони як ліки. Не бійся правди, хоч яка гірка, не бійся смутків, хоч вони як ріки. Людині бійся душу ошукать, бо в цьому схибиш — то уже навіки. Ліна Костенко Історичний факт – Тарас Григорович Шевченко розлютився на свого друга, який погнав слугу в заметіль і тріскучий мороз від нести нетермінову записочку Шевченкові. Бо, як скаже поетеса ХХ століття: І якби на те моя воля, написала б я скрізь курсивами: – Так багато на світі горя, люди, будьте взаємно красивими. Убієнна Анастасія Григорівна не була ні сестрою Кобзаря, ні стовповою дворянкою – була простою селянкою, але відомі Шевченківські лавреати могли б її врятувати... Та попіл страдниці стукає в моє серце вже багато літ. Біженці, біженці... Ще не забули ми страждань чорнобильських біженців, а вже накрила нашу країну нова хвиля – ні, не хвиля, а цунамі біженців. Як же це страшно – з чиєїсь злої волі відриваєшся від свого Всесвіту і летиш, як березове насіннячко, невідомо куди... У квітні 1986 року, після фатального вибуху, більше 260 тисяч мешканців Чорнобильської зони вантажили в автобуси, кудись везли “на три дні”, мовляв. Поїхали з рідного села Луб’янка і сестри Шевченко. Але вони так і не змогли призвичаїтися в новобудовах. Тягнуло до рідних стежин, до рідних осель. Сестри повернулися в Луб’янку лісами і болотами, обходячи КПП, так само, як діставалися до рідних домівок у зону безумовного (обов’язкового) відселення понад 1200 переселенців. Держава так і не спромоглася створити їм більш менш людські умови життя. Залишалися по селах вигнанці з соціуму, прив’язані до рідної землі. Ті, хто пережив страшний голодомор, страшну війну, жахливі експерименти над народом... І найбільшим їхнім жахом було: “А хто ж мене в землю зариє?” Напис на стіні мертвого будинку: “Прощавай і прости, рідний доме”. Напис на сільському асфальті: “Ми поїхали о 17.20”. Напис на дерев’яному паркані: “Ми повернемось!” Перші роки влада боролася зі старожилами – і електрику обрізували, і пенсію не привозили. Міліція пророчила їм мученицьку смерть від радіації. Але своя земля – та, що до тебе промовляє. Як її можна залишити, навіть сплюндровану? Це все одно що матусю хвору покинути. О. Довженко порівнював біленьку українську хату з печерицею. Напіврозвалені чорнобильські хати вже не біленькі, вже не хати, а похмурі потонулі кораблі серед диковинних водоростей. І всі сподівання, радощі, смутки й страждання, які населяли ті галасливі чи тихі хати, теж потонули. Сестри Ольга та Анастасія Шевченко жили недалеко одна від одної у хатках своїх. На Зелені свята вони за старовинним звичаєм вистеляли татарником долівку. “Щоби душі рідних приходили й затишно спочивали у привіт ній та духмяній хаті”. Як вони раділи! Бо якби залишилися на висілках, то хто ж тоді зустрічав би душі рідних? А на Паску готували поминальні страви, поминали вголос усіх рідних і сусідів односельців, ніколи нічого не шили в це свято, аби душі батьків не поранити голкою. Ольга Григорівна пам’ятала довжелезні божінні вірші, Анастасія Григорівна співала старовинні поліські пісні: “Ой живи, чоловіче, ой живи та й покайся, у великі розкоші ти не вбирайся. Бо великі розкоші – вони тебе зрадять, в темний гроб запровадять...” Колишня перша леді України Катерина Ющенко приїздила в Чорнобильську зону з нагоди 20 річчя катастрофи, зустрічалася зі старожилами. Селяни просили допомоги в забезпеченні їх нормальним медичним обслуговуванням, автобусом на базар – хо Сестри Шевченко ча б двічі на місяць. Перша леді наказала помічникам усе це записати, залишила подарунки, білосніжну усмішку, поїхала – й за була про покинутих у Зоні людей. ...Десь у році 2006 му перед Паскою тодішній директор “Укртелефільму” Олег Бійма привіз у Луб’янку поетесу Ліну Костенко на зйомки телефільму про само селів зони. Самоселами тих селян назвала міліція, а вони називають себе старожилами і завжди чекають на машину з материка, як на блакитний чарівний вертоліт, з якого будуть роздавати – ні, не смаколики, а найнеобхідніші речі і продукти, що їх не виростити на городі. Знімальна група вручила тільки тим, кого знімала, по пасочці – знімальний реквізит, так би мовити. Про це сам О. Бійма розказував у дикторському тексті фільму. Найпроблемнішу із зафільмованих тоді подій О. Бійма не впустив у своє кіно. Це вже потім, після вбивства Анастасії Григорівни, ми знайшли на студії у незмонтованих відеоматеріалах того Великодня: сестри Шевченко розказують, як готувалися до розговіння, пекли, смажили, дістали зі своїх нехитрих схованок всі найсмачніші припаси... Анастасія Григорівна пішла згрібати бадилля в городі, а коли повернулася до хати – там вже хазяйнували двоє страшних дядьків, які так вдарили її по голові чимось важким, що кров залила очі, і вона втратила свідомість. Скільки так пролежала в своїй крові – не пам’ятала. Отямилася від сильного болю і шуму в голові. Її трусило, руки були зв’язані, в роті – кляп... Поповзла до лавки, щоб якось опертися. Ледве встала з долівки. Її хитало й нудило. Не тільки святкових припасів – ніякої їжі в хаті вже не було. У Чорнобильській зоні вдосталь житлової площі, а от за їжею рецидивістам доводиться полювати, відбираючи її силоміць у селян, яких тут – від однієї до кількох кволих осіб на село. ...Анастасія Григорівна довго звільнялася від мотузки, плачучи і молячи Бога. Злодії зачинили хату ззовні, довелося перелізти через вікно. Ох, як важко дибати до сестри неслухняними тремтячими ногами! Як хочеться лягти прямо в траву, щоби не крутилося все перед очима! Та я ж потім не встану! Дійду попри все, а там відлежуся й поїм... ...Сестра, побачивши закривавлену істоту, страшно закричала. Плачучи, обмила рану, забинтувала і побігла до сусідки, Ольги Ющенко, у якої, єдиної на все знелюднене село, був радіотелефон. Міліцейський рейд дав частковий результат. На жаль, один злодій втік, але другого упіймали. Ним виявився колишній мешканець Луб’янки. Анастасія Григорівна знає цього мешканця, знає і Ліну Василівну, бо вона ж уже приїздила в Луб’янку з етнографічною експедицією збирати фольклор. По газетах та журналах тисячами і назавжди розійшлися обійми уславленої поетеси і маленької селянки. І називала Ліна Василівна Анастасію Григорівну просто Настею. От і поривається Настя в цьому Великодньому відеозапису зняти хустку і показати Ліні Василівні “дірку в голові”. Та Ліна Василівна жестом стримує її – не хоче на те дивитися. І просить Настя іменитих діячів культури подзвонити кому треба, щоби переселили її звідси, адже той бузу вір, якого посадили, відсидить ізнову з’явиться. І вже доб’є. Ну, як їй жити у постійному чеканні розправи? І до сестри не переселишся, бо обох зі світу зжене! Імениті діячі культури – вільні люди. Вони сіли в своє швидке авто – і миттєво все забули. Ровесниця Ліни Василівни Анастасія Григорівна залишилася у своїй хатині чекати приїзду машини з Києва. А тим часом зло дій встиг відсидіти строк і повернутися в Луб’янку. Йому було ду А. Г. Шевченко, Л. В. Костенко . Зйомки О. І. Бійми, які не увійшли в його фільм же легко і втішно одного дня прийти до знайомої хати, схопити худесеньку бабусю за волосся, пригнути і рубанути сокирою по потилиці… Коли наша етнографічна експедиція приїхала в Луб’янку, Ліна Василівна була з нами. Ми записували довгі церковні вірші у виконанні Ольги Григорівни Шевченко, яка і розказала про страшну смерть її тихої сестри. Ми пішли до спорожнілої хатинки. Ліна Василівна далі Настиного колодязя не захотіла іти. І – ні слова про благання Насті допомогти їй. І ніхто з нашої експедиції не знав про великоднє прохання Насті, бо ще й гадки не мали про існування відеоматеріалів, а Ліна Василівна нічого не розповіла. Лише через рік я побачила ті матеріали на “Укртелефільмі” і взяла їх до свого фільму “Перша леді зони відчуження”. Але О. Бій ма вилучив з фільму саме цей епізод – він був тоді художнім керівником студії. Проте матеріали ці не загинули. А чи міг сам О. Бійма за бажання врятувати Анастасію Григорівну Шевченко? Досвід показує, що міг би. Можливостей вистачало. Тодішня перша леді Катерина Ющенко посприяла, аби надали квартиру луб’янківській мешканці Марії Беленчук невдовзі після того, як ми з моєю донькою віднесли на Поділ у фонд “Україна 3000” мій сценарій “Самотність пані Ющенко та її оточення”. Там був епізод про Марію Беленчук, яка все життя прожила в цивільному шлюбі, самозречено доглядала за хворим чоловіком до самої його смерті, але бюрократи не відселяли її з Луб’янки, бо вона Ніхто. А чи не достатньо було Ліні Василівні зателефонувати в Адміністрацію Президента? Так, цього вистачило би! Адже вона розказувала, як у 2006 році після викрадення картин Марії Приймаченко у Болотні Федір Приймаченко звернувся до неї. І вона зателефонувала в Адміністрацію Президента. І злочинців зупинили. І картини були врятовані. У лютому 2012 року донька поетеси Оксана Пахльовська збирала імениті підписи на захист Юлії Тимошенко, яка тоді незаконно відбувала термін. Я погодилася підписати цього листа, але зауважила п. Оксані, що Юлею з Кабміну займатися престижно, бо це “формат”. А от Настя з Луб’янки – “не формат”. О. Пахльовська відповіла листом, що в трагедії винна система і порадила мені читати знамениті вірші, ставити за питання, насамперед, собі, апелювати до своєї відповідальності, бо я, мовляв, не знаю, скільки її мама “наковталась радіації, щоб зрозуміти, що там відбувається”. А я й справді запитувала себе: навіщо даремно ковтати радіацію? Навіть, якщо збираєш матеріали для власних творів. І кілька років організовувала збір гуманітарної допомоги, наскільки мій голос з вулиці могли почути. До речі, у коридорі Фонду Святої Марії (Анни Матіко Бубнової), куди я прийшла, було повно коробок з продуктами, але мені відмовили. А Ліні Василівні не відмовили б. Проте листа вона не схотіла підписати. Слава Богу, на моє прохання відгукнулися прості прихожани церкви. Відгукнулися грошовиті та щедрі люди з числа наших глядачів і друзів. Ми кілька разів возили “рафіками” ліки, харчі та одяг в зону. Світлої пам’яті Атена Василівна Пашко готова була від дати більшість своїх теплих речей. Так само реагували і невідомі люди. Це нормально – робити те, що в твоїх силах. ...За небо в небі, за дитячий сміх, за те, що можу, і за те, що мушу, вечірнє сонце, дякую за всіх, котрі нічим не осквернили душу. Тоді я відповіла п. Оксані: “Більше 200 підписів ми зібрали, щоб поновити рейси автобуса на базар і забезпечити медичне обслуговування в зоні. І віднесли листа в Кабмін, який тоді очолювала Ю. Тимошенко. Не знаю, скільки підписів Ви зберете на її захист, але усі наші підписи втрачені – пані Ю ніколи було реагувати на наш довгий лист. Ви справедливо вважаєте, що люди на не може все вирішити, за все взятися, всім допомогти. Але це не означає, що вона не повинна прислухатися до поруху серця! Дякую за пораду прочитати і зрозуміти вірші. Мені здається, я розумію, що треба “принаймні вік прожити, як належить”. Я згодна з Вами, що систему треба змінювати. Система випробовує людину, Режисерка Ольга Самолевська, оператор Віталій Боровик на зйомках у Чорнобильській зоні
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przepuszczając ją nie tylko przez ogień i wodę... Bardzo mi przykro, Oksano, że nie wyraziła Pani żalu z powodu morderstwa. Zginął człowiek, który mógł się uratować jednym listem lub telefonem. Wystarczyło tylko stanąć po jego stronie. Pani wszystkim opowie, ile mama wycierpiała przez Czarnobyl. A czy poczuje Pani, ile wycierpiał każdy z tych, którzy wrócili żyć na swoją radioaktywną ziemię? Katorżnicza walka o przetrwanie, rezygnacja ze wszystkiego, byle tylko żyć w rodzinnym domu. Pani szczyci się tym, że Pani mamę ktoś poprosił: „Weź Ukrainę na ręce i wynieś ją z tego ognia”. Tak, to brzmi dumnie. A oto „Zabierzcie mnie z Łubianki” – nijak nie brzmi. Prawda? Ja nie tylko wiersze pamiętam. A także filmy! I arcydzieło A. Askoldowa „Komisarz” polecam – film o zderzeniu patosu zmiany systemu z normalnym człowieczeństwem, które ratuje życie. Rozumiem, że próbuje Pani wygrodzić swoją mamę. I ja bym broniła swojej matki, ale moja matka do ostatniego tchu była szczodra i czuła dla wszystkich, których znała, bo żyła zgodnie z ukraińską tradycją moralną. A Bóg jest jeden dla wszystkich”. Na ten mój list pani Oksana już nie odpowiedziała. Kiedy Lina Wasyliwna i O. Bijma stali przed babcią Nastią, byli przedstawicielami systemu i nie poczuli, że wtedy ich postrzegano jako samych posłańców Pana. Szczery (jak i babcia Nastia) Fedir Pryjmaczenko w strasznym momencie swojego życia zwrócił się o pomoc do konkretnego człowieka, a nie do abstrakcyjnego ministerstwa. I obrazy zostały uratowane! Ale to były obrazy wszystkim znanej Marii Pryjmaczenko i korporacyjna solidarność tutaj zadziałała! A czy interesują znanych ludzi strachy nieznanej babci Nastii ze strefy? Cudza dusza – to, mówią, ciemny las. A ja mówię: nie każda, oj nie każda! Cudza dusza – to ciche morze łez. Pluć w nią – grzech ciężki, nie wolno. Piętnaście lat minęło od tego cichego morderstwa. Z brzozowego nasionka, które tamtej jesieni rozleciało się po spustoszonej strefie, obecnie wyrosły dorosłe brzozy. Te brzozy nigdy nie płakały, bo już daleko od nich ludzie z siekierami. A oto sami ludzie nadal płaczą. Smutek pozostaje niewyczerpany, chociaż już zmężniały nowe pokolenia, dla których największa katastrofa technogenna jest niemal prehistorycznym wydarzeniem. Ale przecież zapomnieć o cierpieniach czarnobylców – to jak zapomnieć o wojnie...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Artysta światowego formatu

115 lat temu w miasteczku Łochwica na Połtawszczyźnie urodził się Mychajło Dmytrenko, wybitny mistrz malarstwa sztalugowego i monumentalnego. Ołeksandr Panczenko, doktor prawa, docent prywatny Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium). Urodził się 9 listopada 1908 roku. Po ukończeniu miejscowej szkoły realnej Mychajło uczył się w Kijowskiej Szkole Artystyczno-Przemysłowej, a następnie w pracowni słynnego Fedora Kryczewskiego na wydziale malarstwa Kijowskiego Instytutu Artystycznego, który ukończył w 1930 roku. Z czasem urodzony na połtawskim Posulu Mychajło Dmytrenko pracował na Donbasie i w Kijowie jako scenograf, później jako asystent katedry malarstwa i docent katedry rysunku na wydziale architektury Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Po tak zwanym „złotym wrześniu” 1939 roku, kiedy stalinowscy przywódcy po podstępnym spisku z niemieckimi nazistami „wyzwolili” od Polaków zachód Ukrainy, aby ustanowić tam krwawą dyktaturę, Dmytrenko został „skierowany” wraz z innymi sowieckimi artystami do Lwowa i w tym samym 1939 roku stanął na czele Lwowskiego Oddziału Związku Artystów. Okres monachijski Podczas II wojny światowej nasz rodak był jednym z organizatorów Związku Pracy Ukraińskich Artystów Plastyków, zorganizował szereg wybitnych wystaw artystycznych. W 1944 roku przeniósł się do Niemiec Zachodnich, pracował w dziedzinie malarstwa sztalugowego i grafiki książkowej, stał się jednym z inicjatorów założenia czasopisma „Ukraińska Sztuka”. Na początku 1947 roku w Monachium powstał „Ukraiński Związek Artystów Plastyków (UZAP)”, który zrzeszał artystów różnych kierunków artystycznych, mieszkających wówczas głównie w obozach dla przesiedleńców w Niemczech Zachodnich i Austrii. UZAP zorganizował kilka wystaw, brał udział w międzynarodowej wystawie UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) w Niemieckim Muzeum Narodowym w Monachium (1947), wydał 2 numery bogato ilustrowanego czasopisma „Ukraińska Sztuka” (redaktor – Mychajło Dmytrenko) oraz kilka albumów i monografii. Na czele związku ukraińskich artystów plastyków Kanady W 1951 roku artysta przeniósł się do Kanady, pracował jako malarz i grafik w Toronto. Tam stanął na czele sekcji plastycznej Klubu Literacko-Artystycznego (kiedy pod koniec lat 40. i na początku lat 50. do Kanady zaczęli przyjeżdżać ukraińscy artyści, wraz z innymi działaczami ukraińskiej kultury stworzyli w 1952 roku Klub Literacko-Artystyczny w Toronto), która skupiała artystów i była bardzo aktywna. Po udanym „Pierwszym Spotkaniu Ukraińskich Artystów Kanady i Ameryki ze Społeczeństwem” w 1954 roku w Toronto, artyści plastycy w Toronto postanowili stworzyć oddzielną organizację pod nazwą „Związek Ukraińskich Artystów Plastyków” (UZAP). Zamysł powstał pod koniec 1955 roku, a już w 1956 roku UZAP rozpoczął swoją działalność. Założycielami Ukraińskiego Związku Artystów Plastyków w Kanadzie (UZAP) byli Mychajło Dmytrenko, Bohdan Stebelśkyj i Iwan Kejwan. Pierwszym przewodniczącym UZAP wybrano Mychajła Dmytrenkę. Na amerykańskiej ziemi dla ukraińskiej kultury Od 1957 roku zamieszkał w Windsorze, od 1960 – w Detroit (USA), gdzie był członkiem redakcji czasopisma „Notatki ze sztuki”. W malarstwie sztalugowym stworzył wiele kompozycji o charakterze narodowym, był także portrecistą, pozostawiając szereg portretów znanych osobistości, oraz grafikiem, brał udział w licznych wystawach zbiorowych w Kijowie, Odessie (1934), Lwowie (1942), Salzburgu (1944), Monachium (1947), Toronto (1954), Detroit (1960) oraz urządzał wystawy indywidualne – Hamtramck (1962), Windsor (1966), Filadelfia (1967), Detroit (1968), Chicago (1971), Jenkintown (1976), Ukraińskie Centrum Kultury w Warren (1982) i inne. Urodzony we wsi Biłyj Kolodiaz w powiecie wowczańskim na Charkowszczyźnie ukraiński poeta, tłumacz i dziennikarz Ołeksandr Weretenczenko (Rozmaj), autor tomików poezji „Pierwszy grzmot”, „Czarne gniazdo”, „Dym wieczności”, „Zamorskie wizje”, poematu „Czarna dolina”, przekładu poematu Byrona „Mazepa” (1959), napisał wzruszające wersy: Miał duszę prawą i szczerą, Sam Bóg był dla niego łaskawy: Odważył talentu pełną miarę, Dar twórczości podarował… Jeszcze jeden wybitny łochwiczanin, który do niedawna mieszkał we Lwowie, świętej pamięci Mykoła Jewhenowycz Petrenko w swojej książce „Zbolałe stygmaty” (Lwów, 2005) z przejęciem pisał: „…czytałem wspomnienia o moim rodaku artyście Mychajle Dmytrenku, on na amerykańskiej ziemi dla naszych rodaków ozdabiał dziesiątki świątyń – więc zwykły człowiek w codzienności stawał do wykonywania prac niczym sługa Boży. To jeszcze od czasu wystroju pierwszej w jego twórczej biografii cerkwi: jeszcze w 1942 roku w Gródku, za błogosławieństwem samego metropolity Szeptyckiego…”. W innym nieopublikowanym tekście „Pejzaż z czerwonym akcentem” wspomniany przeze mnie Mykoła Petrenko wspominał: „…To był rok 1936 lub 37. Moja rodzinna Łochwica, lato. I oto na naszych przedmieściach pojawił się cud – młody artysta z Kijowa. Chodził łąkami i pastwiskami, wybierał sobie dogodniejszą naturę. Tym razem obozował niedaleko naszego domu, na pagórku, skąd otwierała się piękna perspektywa na cmentarz Mikołajowski. Nie sam, a z bajecznie piękną towarzyszką, żoną nie żoną, nie sposób nam wiedzieć… Nazwisko mojego rodaka brzmiało Mychajło Dmytrenko. Tak, to właśnie on był współautorem wraz z Serhijem Łytwynenką nieudolnej rzeźby w centrum Lwowa, nazywanej to „Przyjaźnią narodów”, to „Braćmi” – kompozycja dwufigurowa – to „Spotkaniem wyzwoliciela”, to jeszcze jakoś podobnie. Co nieco o nim opowiadał Hryhorij Smolśkyj, co nieco – Jakiw Czajka…”. W swoim artykule w gazecie „Czas” z 17–23 kwietnia 1997 roku profesor Ukraińskiej Akademii Sztuki Wira Kułeba-Barynowa pisała, że „…jeszcze za czasów kozackich w Łochwicy zbudowano niemało cerkwi. Matka Mychajła Dmytrenki przez pewien czas karmiła starego petersburskiego malarza, który pracował w jednym z łochwickich soborów. Właśnie wtedy sześcioletni Mychajłyk zapalił się obrazem Najświętszej Marii Panny, widzianym w notatniku starego artysty. Jeden z jego pierwszych łochwickich nauczycieli rysunku powiedział kiedyś: „Nie musicie iść do nikogo po naukę. Macie już wszystko swoje…”. A jednak jako 16-letni młodzieniec wyruszył do Kijowa…”. W swoim świątecznym słowie na uroczystościach w Detroit 28 lutego 1982 roku z okazji uczczenia 50-lecia twórczości artystycznej Mychajła Dmytrenki dr Petro Mehyk podkreślał w szczególności, że „…jego zdrowa duchowość w wolnym kraju osiedlenia szybko zapomniała o tej niedoli, od której się uratował, a w jego twórczości z dziedziny sztuki religijnej i cerkiewnej ujawniło się tyle wiedzy, uduchowienia, że nie można się nadziwić. Powstały piękne, wypełnione głębokim religijnym pięknem dzieła, z czego my wszyscy powinniśmy się cieszyć. Cała twórczość Mychajła Dmytrenki wywodzi się z głębokiej wiary w ukraińską kulturę, jego twórczość już dawno stała się wartościową dumą nieprzemijającej kultury artystycznej naszego narodu…” („Wyzwoleńcza Droga”, Ks. 6 (423), czerwiec, 1983, wydawnictwo „UWS”, Londyn, s. 757

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Płonie świeca i łza pamięci

6 grudnia 2023 roku w Czerniowcach, w 83. roku życia, odeszła na tamten świat osoba o pięknej duszy, szczerości i mądrości, mentor, wierny przyjaciel Obwodowej Biblioteki Naukowej im. Michajły Iwasiuka, Wasyl Wasylowicz Waskan. W. W. Waskan był ukraińskim pedagogiem, literatem, działaczem społecznym i kulturalnym, członkiem Narodowych Związków Dziennikarzy i Pisarzy Ukrainy, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy (2006). Był laureatem nagród literacko-artystycznych im. Iwana Bażańskiego, Sydora Worobkewycza, Stepana Sabadasza, Jurija Fedkowycza. Jasna i wieczna pamięć o naszym wiernym przyjacielu, profesjoniście w swoim fachu, niezawodnym towarzyszu, życzliwym i wysoko cenionym człowieku. Pamięć o Wasylu Wasylowiczu na zawsze pozostanie w sercach pracowników biblioteki. Wyrażamy szczere kondolencje i dzielimy ból straty z krewnymi i bliskimi zmarłego. Zespół ChOUNB im. Michajły Iwasiuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

terytorium Ukrainy. Dlatego, pomimo osobistych spraw i niepokojów czasu wojennego, każdy, kto prawdziwie ceni rodzimą pieśń i uważa się za przyjaciela chóru, z przejęciem przyszedł na spotkanie z tym barwnym widowiskiem, nastawiając się na to wydarzenie. Tym razem gościnny i szlachetny Petro Ołeksandrowycz zaproponował rozpoczęcie koncertu gościom – amatorskiemu chórowi ludowemu „Winok Podilla” imienia Witalija Iżewskiego z Illiniec, co na Winnicczyźnie, komentując z humorem, że „są starsi od nas o trzy lata, rocznik 1959”. Chór „Winok Podilla” ma niezwykle ciekawą historię, związaną z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Na wezwanie pieśni ludowej

Jasnym wydarzeniem kulturalnym mijającego roku stało się X Święto ludowej sztuki chóralnej „Darnyczanka zwołuje przyjaciół”, które odbyło się w Kijowie, w Centrum Twórczości Artystycznej „Peczersk”. Halina DACIUK, dziennikarka. To pieśniarskie widowisko po raz kolejny potwierdziło piękno i siłę ukraińskiej pieśni, która pomaga nam zachować swoją tożsamość, wyprostować się w pełnym wymiarze. Jednocześnie święto zademonstrowało pasję twórczych ludzi, którzy w każdych czasach i warunkach z oddaniem pielęgnują ludowy śpiew chóralny na najwyższym poziomie. W całej historii Święta „Darnyczanka” zwoływała ludowe zespoły chóralne z obwodów kijowskiego, zakarpackiego, mikołajowskiego, kirowohradzkiego, połtawskiego, rówieńskiego, czerkaskiego, sumskiego, z miasta Kijowa oraz stolicy Białorusi – Mińska. Gościem IX Święta w 2019 roku był Ukraiński chór ludowy „Korinnia” z kanadyjskiego miasta Calgary. Jak poetycko powiedział wówczas kierownik artystyczny „Darnyczanki” Petro Andrijczuk: „Korzenie chóru wyrastają z Ukrainy, są zraszane zamorską wodą, oświetlane kanadyjskimi promieniami, oddychają kalgaryjskim górskim powietrzem”. Parafrazując te słowa, można powiedzieć, że także „Darnyczanka” ładuje nas powietrzem wolności, słońcem miłości i uzdrawiającą wodą siły! Ten chór wlewa w nasze piersi energię radości, zaszczepia smak do pieśni ludowej, dodaje nam pewności i wiary, przywraca i wzmacnia pamięć o naszej tożsamości. Przez ostatnie trzy lata Święto nie było organizowane, a teraz odrodziło się – mimo Wielkiej wojny i alarmów przeciwlotniczych. Inspiratorem i założycielem Festiwalu jest zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Muzycznego Ukrainy, laureat nagrody imienia Iwana Ohijenki, profesor, proświcianin Petro Ołeksandrowycz Andrijczuk. Chociaż Święto ludowej sztuki chóralnej „Darnyczanka zwołuje przyjaciół” stało się już tradycyjnym, to za każdym razem jest to niepowtarzalne wydarzenie w kulturalnej przestrzeni imieniem swojego założyciela, krzewiciela sztuki chóralnej Witalija Iżewskiego, którego w swoim czasie represjonowała władza radziecka i zesłała na Syberię. Ale on się nie złamał, wrócił na Winniczyznę i założył chór ludowy. Jak powiedział P. O. Andrijczuk, przedstawiając „Winok Podillia”, „chórzyści pamiętają czyny swojego założyciela i godnie je kontynuują. Odbyło się już sześć konkursów imienia W. Iżewskiego. Początkowo były to konkursy ukraińskie, a teraz stały się międzynarodowymi, w których biorą udział, oprócz ukraińskich zespołów, około dziesięć chórów z zagranicy. Małemu miasteczku Illińce udało się magnetycznie przyciągnąć do siebie zespoły chóralne i stać się jednym z decydujących ośrodków chóralnych. Ten zespół był uczestnikiem „Słonecznych klarnetów”, festiwali i konkursów w Polsce, na konkursie Porfyrija Demuckiego zdobył tytuł laureata, brał udział w festiwalu sztuki chóralnej imienia Anatolija Awdijewskiego „Pieśni nad Dnieprem” w Kijowie, zwyciężał na konkursie imienia Iwana Słoty „A len kwitnie” w Żytomierzu. Dzisiaj poznajemy utalentowanego kierownika chóru Hennadija Serhiejewa, który kieruje zespołem od 2022 r. – wiąże się z nim w chórze ogromne nadzieje. W zespole są zarówno ci, którzy tworzyli jego wysoką sławę, jak i młodzież, która przejęła sztafetę. Wyrastają przyszłe wianki Podola. Jest w tym chórze jeszcze jeden niezwykły człowiek – Mykoła Fedorowycz Romanow, którego rolę trudno przecenić – reżyser, dramaturg, aktor, poeta, śpiewak, dzięki któremu sławny nosiciel ludowych tradycji i pieśni ludowych „Winok Podillia” wygrywa szczególną barwą. Właśnie dzięki niemu ten sławny zespół twórczy, mimo wszystko, przetrwał, rozwija się, ma w swoim składzie grupę instrumentalną, dołączają też tancerze”. Kiedy występ „Winka z Podola” podchwycił zasłużony chór ludowy Ukrainy „Darnyczanka”, widownia szczerze zaczęła klaskać. Zabrzmiały bliskie, „znajome do bólu” pieśni, jednak rosyjsko-ukraińska wojna dodała im szczególnej przejmującej wymowy. I czegokolwiek się słuchało, krople bólu odzywały się w sercu – i kiedy wykonywano „Modlitwę ostatniego koszowego Siczy Zaporoskiej Petra Kałnyszewskiego” (muz. i sł. M. Szaposznyka, solista Mykoła Watażko), i „Dumę o ziemi” (muz. W. Wermenycza, sł. M. Soma w opracowaniu P. Andrijczuka, solistka Switłana Kuzniecowa), i kiedy do męskiej grupy na chwilę dołączył w mundurze wojskowym solista Pawło Stadnik – obecnie służy on w Siłach Zbrojnych Ukrainy i przyszedł na święto na krótki urlop. Takich momentów było niemało: i kiedy do pieśniarsko-tanecznego widowiska winniczan „Wesele” wyszedł mężczyzna w mundurze wojskowym, i kiedy kłaniano się Jurijowi Medynskiemu, którego ojca, Maksyma, zabili faszyści, a wnuka Maksyma – raszyści. Dlatego uczczono minutą ciszy poległych żołnierzy, którzy oddali życie za wolność Ukrainy, broniąc jej przed rosyjskim okupantem. Takie są wyznaczniki teraźniejszości. I nawet w pieśń „Niech żyje wolna Ukraina” (muzyka i słowa Mykoły Szaposznyka) wplotły się blizny wojny: „Niech żyje, niech żyje Bucza i Hostomel, niech żyją, niech żyją Sumy i Irpień, niech kwitnie, niech kwitnie dzielna Borodzianka, niech zginą wrogowie na wieki wieków”. I mimo wszystko – było to święto ducha, a sala była nastawiona na ładunek naszej siły. Za niektóre pieśni, które „Darnyczanka” przedstawiała w formie kompozycji pieśniarsko-tanecznych, sala hojnie obdarowywała ulubiony zespół owacjami i okrzykami „Brawo!” oraz „Zuchy!”. Zatem po raz kolejny przekonujesz się, że w pieśni ludowej zapisane są najważniejsze sensy naszego bytu. Że trzyma nas ona w ukraińskości, wzmacnia naszą duchowość, formuje naród. Jest ona naszą przestrzenią informacyjną. W czasach naszego zwycięstwa – to nasz język, wiara i nasze wojsko. Dlatego nie tylko słowami, ale testamentami stają się wersy z pieśni o ziemi, która jest lekka, bo leżą w niej bohaterowie, i straszna, gdy płonie pszenica, i obfita, gdy pole kłosami się kołysze, i jedyna – innej nam nie trzeba! I za obronę ojczystej ziemi nasi żołnierze gotowi są oddać

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

życia. W tym dniu trzymali oni ukraińskie niebo, aby bez alarmów rozbrzmiewała ukraińska pieśń. Miłym elementem Święta była ceremonia wręczenia nagród jego uczestnikom i uczestniczkom: dyplomów, podziękowań i dyplomów honorowych. W imieniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki nagrody wręczył kierownik Kijowskiego oddziału Kyrył Stecenko, w imieniu Towarzystwa Więzi z Ukraińcami Poza Granicami Ukrainy (Towarzystwa «Ukraina Świat») – solistka Kijowskiego Akademickiego Zespołu Muzyki Ukraińskiej «Dniepr» Olena Kulik oraz zastępca przewodniczącego Sekretariatu Wołodymyr Hon­skyj. Święto zakończyło się uściskami, wdzięcznością, wspólną radością, echo której przez długi czas będzie ogrzewać nasze serca. Tego wieczoru «Darniczanka» i «Wianek Podola» połączyły pod kijowskim niebem bogatą pieśniową spuściznę narodu ukraińskiego, zbierając na wezwanie nienaganne wykonanie, duchowe wzniesienie i jedność – nie zapomnieć! Dziękujemy Siłom Zbrojnym Ukrainy, dzięki którym dziś śpiewały Kijów, Iłłińce i Ukraina, a nasza dusza się rozkoszowała. Festiwal odbył się przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Chóralnego im. Mykoły Leontowycza, Towarzystwa «Ukraina Świat», Kijowskiego Miejskiego Centrum Twórczości Ludowej i Badań Kulturoznawczych, Międzynarodowego Fundacji Charytatywnej «Ukraińska Chata». P. S. Po raz pierwszy założyciel Święta ludowej sztuki chóralnej „Darnyczanka” zaprasza przyjaciół” Petro Ołeksandrowycz Andrijczuk zaprosił przyjaciół jako przewodniczący Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego Ukrainy. „Słowo Proświty” szczerze (i jeszcze raz) gratuluje Petrowi Ołeksandrowyczowi wysokiego stanowiska społecznego i życzy nowych twórczych osiągnięć. H. D.: – Ponieważ tygodnik ukazuje się w przedświątecznych i noworocznych dniach, pozwólcie zapytać, czym szczególny był dla was mijający rok? Czego oczekujecie od nadchodzącego? P. A.: – Każdy dzień mijającego roku był dniem wdzięczności dla Sił Zbrojnych za niezwykłe wyczyny. Dzięki nim ten rok przyniósł wiele niespodzianek – zostałem wybrany przewodniczącym sławetnego Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego, mianowano mnie kierownikiem studenckiej kapeli bandurzystów KNUKiM. Te wydarzenia zmieniły moje życie, zagęściły harmonogram – jeśli wcześniej żyłem według wskazówki minutowej, to teraz według sekundowej. 2023 i pozostanie dla mnie okresem niewymownego szczęścia z oczekiwanej żywej twórczości, pracy, działalności ze studentami Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, gdzie wykładam już 34 lata, z zespołami twórczymi – „Darnyczanką”, „Knjażą Wolnicią”, a teraz także studencką kapelą bandurzystów, koncertami (było ich około pół setki, przeważnie charytatywnych), ekologiczną tołoką na Zakarpaciu, odnowieniem kontaktów z zespołami Ukrainy, wznowieniem konkursów w trybie stacjonarnym, przeglądów zespołów twórczych… Od nadchodzącego roku, jak wszyscy Ukraińcy, oczekuję pokoju. A jeszcze – zgody w społeczeństwie, pomyślności Ukrainy, rozwoju kultury i sztuki narodowej… czy prezydenta jakby się przeobrażał, reinkarnował i wchodził na widownię, by w nowej kłamliwej masce „służyć” swoim niezmiennym wyborcom. Cała ta historia jest rzeczywiście bardzo podobna do naszej współczesności, gdzie tacy oligarchowie, czyli złodzieje, wbivcy i chciwcy, okradają i niszczą naród, kłamią ludziom w oczy, a za plecami kupują i sprzedają sumienie i cnoty po to, by „panskie koło” – koło systemu władzy – nigdy się nie zatrzymało, by się kręciło i karmiło kośćmi i krwią niewolników, a panom otwierało coraz to nowe diamentowe horyzonty. Wyjścia z tego zamkniętego kręgu nie ma. Lecz kto wie, może znajdą się ci, którzy zdołają położyć kres temu niedoskonałemu, okrutnemu systemowi. Ci, którzy zdołają stworzyć lub na nowo ustanowić nowy system, nowe koło, nowe państwo ukraińskie. Kim będą ci ludzie czy półbogowie? I czy tacy się znajdą? Ile światła i czystości duszy musi w nich być, by nie zejść do poziomu swoich poprzedników? Na jakich częstotliwościach i na jakich podstawach światopoglądowych będzie kształtować się nowe ukraińskie społeczeństwo, nowy ukraiński naród? Na razie te pytania pozostają bez odpowiedzi. Zdjęcie ze strony teatru na Fb

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Koło właściciela”: kogo zmiażdży, a kogo wywiezie na górę

Niedawno w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu odbyła się premiera spektaklu „Chazjain” na podstawie dramatu o tym samym tytule I. Karpenki-Karego. Reżyser Iwan Urywski przemyślał znany klasyczny utwór, tworząc współczesną historię, której akcja toczy się obecnie. Anhelina WELYKA W spektaklu występują postacie, których zupełnie brak u dramatopisarza, niektóre zostały połączone w jedną, dlatego ich nazwiska zostały zmienione. Kobiety grają role męskie, a sam dramat przeszedł istotne skróty. Archaiczny i metaforyczny język, którym mówią bohaterowie, przypomina nam, że jest to utwór klasyczny. Sceny, w których teksty brzmią wyłącznie w planie codziennym, odczytuje się dość jednoznacznie i nieco sztucznie, a wraz z miksem autorskich wstawek reżyserskich, surżyku, zrusyfikowanych żartów zamieniają się one wręcz w fuzję rzeczy, zdawałoby się, niepołączalnych. Jednak wieloznaczności i wielopłaszczyznowości przedstawieniu dodają te sceny, w których aktorzy wzmacniają oryginalne teksty Karpenki Obrazami, metaforycznymi podtekstami, przekształcając je w skrzydlate powiedzenia lub cytaty filozoficzne, tym samym organicznie budując pomost między tradycyjnym odczytaniem utworu a nowymi okolicznościami zaproponowanymi przez reżysera. Moim zdaniem zamysł Iwana Urywskiego w pełni uzasadnia przeniesienie tej historii w nasze czasy. Obraz Puzyrza jest bowiem archetypem panów, mieszczaństwa i władzy nad prostym ludem. Reżyser przekształca tradycyjnego Chazjaina we współczesnego biznesmena w markowym garniturze z krawatem, podkreślając, że odwieczny problem mentalny Ukraińców jest dziś dotkliwy i nierozwiązany. Sam system – koło władzy, jak sto lat temu, działa według podobnych cynicznych scenariuszy. Zmieniają się jedynie czasy, kostiumy, dekoracje... Dekoracją jest biuro z komputerowymi biurkami, skórzanymi fotelami, kamerami do obserwacji wideo, plazmowym monitorem i miniaturowym polem golfowym na proscenium. Rządzi tu odnoszący sukcesy biznesmen Terentij Hawryłowycz Puzyr (Wiaczesław Dowżenko) ze swoją zgraną drużyną: Fenohenem (Roman Chałajmow), Piotrem Piotrowyczem (Mychajło Kryszcał), Mają (Kateryna Rubaszkina), Porfirijem (Mychajło Kukujuk), Charytonem (Serhij Hrynin). Bohaterowie ubrani są w wyszukane biznesowe garnitury w szarych, nieokreślonych tonach. U podstaw piramidy wartości „chazjainów” leży dolar z wieloma zerami. Przedsiębiorcy żyją według zasady: cel uświęca środki, przeprowadzają korzystne oszustwa finansowe, przeżuwając kiszoną kapustę o wymownej nazwie „Puzyrjok”, doprowadzają podwładnych do samobójstwa, zrzucając na biedaków bezpodstawne zbrodnie. A potem, myjąc ręce, przekazują pieniądze na schroniska dla bezdomnych zwierząt. Świętują zwycięstwa z prostytutkami w ekstazie narkotycznego odurzenia i otrzymują od władzy ordery Jarosława Mądrego różnych stopni, nawet nie zastanawiając się, kim był Kotlarewski i inni wielcy Ukraińcy. W przedstawieniu nie ma ani jednego pozytywnego bohatera, nawet córka Sonia (Maria Diemenko) od młodości przejęła od ojca sporo złych manier. Jak przystało na młodą wyemancypowaną dziewczynę, demonstracyjnie krąży po scenie, wypuszczając kłęby dymu z elektronicznego papierosa, i bez wahania oddaje się ukochanemu już na pierwszej randce. Jej wybrankiem jest prosty robotnik Piotr (Kyryło Karpuk), który ośmielił się oburzyć z powodu czerstwego chleba, którym Chazjain nakarmił swój lud. Jednak wkrótce, wpadłszy w objęcia zdecydowanej biznes ...wumen Soni, chłopak przekształca się z odważnego buntownika w tego zachłannego i cynicznego Puzyra. W finale spektaklu Chazjain nie umiera, lecz inscenizuje własną śmierć, uciekając za granicę przed sądem i więzieniem. A w następnej scenie już w obrazie narde

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dla przyszłości Muzeum Cegielnictwa i Kafliarstwa

Switłana PRUHŁO, kierowniczka działu informacyjnego Narodowego Muzeum Garncarstwa. Zdjęcie: Oleh KOWALENKO Cenny nabytek (31 unikatowych sygnowanych cegieł) dla przyszłego Muzeum Cegielnictwa i Kafliarstwa, które planuje się otworzyć w Opiszniem jako kolejny oddział Narodowego Muzeum Garncarstwa, przekazał kolekcjoner z Kijowa Dmytro Muzyczuk. „Cztery, pięć lat temu byłem w muzeum w Opiszniem. Spodobały mi się nastrój i entuzjazm ludzi, którzy tu pracują. Jest chęć i możliwość, by pomóc muzeum uzupełnić kolekcję różnymi unikatowymi okazami. Sam pochodzę z Połtawszczyzny, więc będziemy wspólnie czynić nasz kraj lepszym. To turystyka, która będzie rozwijać i Opiszne, i Połtawszczyznę w ogóle”, – opowiada kolekcjoner. Cegła reprezentuje Kijowszczyznę. „Cegła kijowska różni się od innej swoją osobliwością – żółtym kolorem. To zależy od koloru gliny. Cała cegła jest sygnowana. Istnieje kilka rodzajów sygnowania: w pełni napisane nazwisko i imię albo jedna duża litera (pierwsza litera nazwiska), czasem zostawiano inicjały i rok produkcji”, – charakteryzuje nową kolekcję naukowy współpracownik Narodowego Muzeum Garncarstwa, badacz kafliarstwa Bohdan Poszywajło. Zbierać ciekawe przedmioty Dmytro Muzyczuk zaczął jeszcze w dzieciństwie. „Od dzieciństwa interesowałem się antykami i to był impuls, by zajmować się tym dalej. Jakieś siedem lat Dziesięć lat temu w moje ręce trafiła cegła. I to ona wskazała mi kierunek, od czego zacząć. Zrozumiałem, że będzie to cegła. Tak rozpoczęła się moja droga w kolekcjonowaniu. Kocham sztukę, a cegła jest dla mnie także sztuką. Przecież możemy zobaczyć sztukę przedsiębiorców tego czy innego stulecia, którzy wybijali swoje znaki”, – kontynuuje opowieść Dmytro. Ogólna kolekcja cegieł Dmytra liczy prawie 500 egzemplarzy. Są to przeważnie cegły ze starych budynków, które były skreślane z ewidencji i rozbierane w różnych miastach Ukrainy. „To budynki, które zostały zbudowane przed rewolucją. Obecnie widzimy, że są one aktywnie rozbierane, nie dba się o naszą kulturową spuściznę. Szkoda. Wszystko, co z tego pozostaje, to właśnie ta cegła. Dzięki niej i znakom na niej możemy zobaczyć, że w tym czy innym czasie prowadzono działalność przedsiębiorczą. Ludzie aktywnie się tym zajmowali w fabrykach albo na własnym podwórku. Prawie w każdym mieście Ukrainy jest taka cegła”, – kontynuuje kolekcjoner. Dmytro rzadko uczestniczy w rozbiórce gruzów budynków, tylko wtedy, gdy nadarza się taka okazja. Przeważnie wymienia cegły z kolegami kolekcjonerami. Rzadziej kupuje. „Kolekcjonowanie cegieł to specyficzny kierunek, gdzie wszyscy się znają. Dlatego w większości przypadków nie odsprzedajemy, a wymieniamy się”, – wyjaśnia specyfikę kolekcjonowania Dmytro. Dzięki tak świadomym Ukraińcom, jak Dmytro Muzyczuk, nasz narodowy, duchowy skarbiec zostanie zachowany dla kolejnych pokoleń. Przecież szczere pragnienie obrony granic i zachowania kultury umacnia się w sercach Ukraińców. Chwała Ukrainie! Chwała naszym obrońcom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Mychajło KOWTUN: „Bardzo kocham ludzi”

„No, co mam wam powiedzieć? Módlcie się, przemywajcie oczy wodą święconą!” Lekarka, u której byłam pod opieką w poradni, westchnęła, wyjęła ze śmietniczka karteczkę z ostatnimi wynikami mojego ciśnienia wewnątrzgałkowego i niechętnie mi ją podała. I poszłam uczyć się żyć w ciemności… Właściwie uczyłam się już od kilku miesięcy. Rozłożyłam wszystkie niezbędne na co dzień rzeczy, zapisałam i wyuczyłam się ich „dyslokacji”. Zaczęłam chodzić z zamkniętymi oczami – najpierw po mieszkaniu, potem także na ulicy (to ostatnie okazało się bardzo trudne). I modliłam się. Prosiłam Boga, aby dał mi Lekarza. Pewnego razu natrafiłam w internecie na zdjęcie. Nie poraził mnie podpis: „Profesor, doktor nauk medycznych, czołowy okulista-chirurg…”. Poraził mnie uśmiech – tak uśmiecha się naprawdę dobry człowiek. A także oczy, które zdawały się mówić: „Wierzę w ciebie, spróbuj i ty mi uwierzyć”. O Mychajle Kowtunie po raz pierwszy usłyszałam w 2021 roku. Wtedy jeszcze moje oczy widziały. Zadzwoniłam do niego, umówiliśmy się, że przyjadę na konsultację – do Charkowa, do słynnego szpitala Hirsmana. Potem był covid, który zabrał moją mamę i męża, oraz próby przetrwania wewnątrz żałoby. A potem żałoba stała się wszechogarniająca: moskiewscy ludożercy przyszli zabijać mój kraj… I mimo wszystko Pan dał mi Lekarza. Co więcej, od czerwca tego roku praktykuje on także w Kijowie, w klinice „Ukrainian Vision Center”. Przywrócenie wzroku przy jaskrze jest niemożliwe. Ale uratowanie tego, co zostało – jest realne. Mnie uratowano. A także – uratowano moją wiarę w człowieczeństwo i profesjonalizm. O. B.: – Mychajle Iwanowyczu, proszę powiedzieć coś o sobie tak od razu, nie zastanawiając się. M. K.: – Ja bardzo kocham ludzi. Zwłaszcza uczciwych i dobrych. Innych jest mi po prostu żal… O. B.: – Jak zaryzykował pan otwarcie nowej kliniki – w czasie wojny? M. K.: – Koledzy „sprowokowali” – Wartui, Anton (lekarze kliniki Wartui Sardarian i Anton Kluczko. – O. B.). Widziałem, jak oni do tego podchodzą, pragną się rozwijać, pomagać ludziom, i zdecydowałem, że trzeba. Jeśli szczerze, nie zastanawiałem się nad tym, że jest wojna. Wierzę, że Ukraina będzie. O. B.: – Nazywają pana „jubilerem”. Mówią: „Kowtuna sam Bóg pocałował”. Co jest najważniejsze dla pana jako chirurga? M. K.: – Doświadczenie odgrywa wielką rolę. Żeby je mieć, trzeba dużo operować: bywało i 60 operacji dziennie, a średnio – 30. Umiejętność uczenia się. Zdolność podejmowania się najtrudniejszych przypadków. Czasem zdarzało się słyszeć od ogólnie niezłych chirurgów: „Ja tego nie chcę robić, u mnie to nie wychodzi”. Ot, powiedzmy, jaskrę za każdym razem operujesz jak po raz pierwszy, to naprawdę jubilerska praca. Czy zaćma jakakolwiek – podwichnięta, przejrzała… Bierzesz się – i bardzo dobrze wychodzi, nawet gdzieś jesteś z siebie dumny (uśmiecha się). O. B.: – Wiem, że po operacji u pana nie rezygnuje się z pacjenta, mówiąc: „teraz idźcie, obserwujcie się u rejonowego okulisty”… M. K.: – Ma pani rację, zdarza się, że po operacji pacjent dla kogoś już nie jest interesujący, liczy się tylko zarabianie. My nigdy tak nie mówimy i nie robimy. U nas, na przykład, pacjenta prowadzi dwoje chirurgów, doświadczony i młody, który chorych pielęgnuje, pilnuje, żeby nie było powikłań. Cudowny tandem. I my pacjentowi mówimy: „My zawsze jesteśmy z wami, można zawsze przyjść, my obejrzymy, pomożemy”. O. B.: – Tradycyjnie: kilka linijek z biografii. M. K.: – Urodziłem się i dorastałem w Krolewcu na Sumszczyźnie. Może słyszeliście o krolewieckich ręcznikach – to właśnie na nich stawali młodzi, biorąc ślub. Rodzice byli lekarzami. Tata – stomatolog, mama – bakteriolog, ona podczas epidemii po prostu żyła w laboratorium. Właściwie mama zdecydowała o moim losie. W starszych klasach chciałem być archeologiem. A gdy tylko skończyłem szkołę, mama wręczyła mi bilet na autobus i powiedziała, że jadę do Charkowa, wstępować do instytutu medycznego. Otrzymałem dyplom i możliwość wyboru specjalizacji, wybrałem okulistykę-chirurgię, dostałem skierowanie. W 2004 roku zostałem głównym lekarzem w szpitalu Hirsmana. Nawiasem mówiąc, szpital okulistyczny imienia Leonarda Hirsmana w Charkowie, którym kieruję (chyba poprawniej byłoby powiedzieć – kierowałem), został zbudowany 115 lat temu, za pieniądze mieszczan. Po to, by sprowadzić profesora Hirsmana, wybitnego okulistę, z zagranicy do Charkowa, został nawet stworzony specjalny komitet, zebrano duże środki, za które założono szpital i wzniesiono budynek. Ludzie zewsząd jechali do szpitala, żeby ratować wzrok. I sto lat temu jechali, i teraz jadą… Od 2005 roku operuję także w charkowskim Centrum Medycznym „Oftalmika”. W ogóle będę operował, dopóki będę mógł. Zbyt wielu ludzi pokłada we mnie swoje nadzieje. Czekają w Kijowie, Charkowie, Sumach, Myrhorodzie, Konotopie… W obwodzie donieckim przez dwa dni operowaliśmy do sześćdziesięciu osób. Wielu pacjentów uważa, że tak pracują wszyscy chirurdzy. W rzeczywistości to, powiedzmy, nie do końca tak. Co więcej, bardzo duże znaczenie ma zespół. Ważne jest też, jak pracuje chirurg, z kim pracuje. Moja brygada operacyjna jest ze mną już 20 lat. Jesteśmy jak jedno ciało – znam ich rodziny, pomagam, czym mogę. Ot, dzisiaj piątek, my teraz z panią w Kijowie rozmawiamy, a oni jadą z Charkowa, jutro wczesnym rankiem będą tutaj. Wszystko w bloku operacyjnym przygotują, umyją, bo przecież musi być całkowita sterylność (przegląda listę operacji na sobotę: siatkówka, ciało szkliste, jaskra – skomplikowane zabiegi). O. B.: – Czego pan żałuje? M. K.: – Jeśli chodzi o sprawy osobiste – prawie niczego. „Wybrałbym życie, które przeżyłem” – tak, zdaje się, kiedyś powiedział Czornowił. O. B.: – Co jest dla pana najdroższe? M. K.: – Rodzina. Żona zmarła pięć lat temu. Ciężko zachorowała, próbowaliśmy ratować. Nie udało się… Mam córkę, dwoje wnucząt. Moi pacjenci. Jestem szczęśliwy, że komunikuję się z nimi, cieszę się, gdy u nich wszystko w porządku. Mój kraj. Najcenniejsze – żyję na Ukrainie. Bardzo ją kocham. Strasznie mnie boli, że mamy wojnę, giną nasi chłopcy, dziewczęta. Ale jestem przekonany o zwycięstwie. I o tym, że każdy musi dla tego robić wszystko, co może. I co nie może – też… Wiem, że na samego Mychajłę Iwanowycza czeka skomplikowana operacja. I proszę Boga o błogosławieństwo dla lekarza, który będzie go operował. Proszę tak samo żarliwie, jak wielu ludzi modli się za chirurga Kowtuna w nadziei, że dzięki niemu będą widzieć świat. Rozmawiała Ołena BONDARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn