Hеorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
Znów w Charkowie. Współczesna poetka Natalia Dziubenko-Mejs w zbiorze „Skoworoda” pisze o tej motywacji tak: „…Czas zebrać rozsypane ziarna Praroziumu Skoworody…”. Oczywiście, to właśnie jest przede wszystkim etyczny zamiar (obowiązek) tych, którzy z ukraińskiego „zewsząd” zebrali się w Charkowskim Narodowym Uniwersytecie im. Hryhorija Skoworody na XI Ogólnoukraińską (z udziałem międzynarodowym) naukowo-praktyczną konferencję „Pod znakiem Hryhorija Skoworody: gwiazdy godzina ukraińskiej kultury”. Po zdumiewającej wystawie w starożytnym Perejasławiu ludowego artysty Ukrainy Walerija Frantczuka (70! obrazów) „Ogród Boskich pieśni” duch myśliciela, który „tworzył Lud”, wartości Skoworodowskiej Prawdy i Wolności już unoszą się, nieustannie, w mieście ogarniętym wojną, ale wolnym, które wydało wielu sławnych olbrzymów Ukrainy.
Urodziny Hryhorija Skoworody 3 grudnia.
„Słowo Proświty” z powodu rosyjskich „blackoutów” jest zmuszone docierać do swojego czytelnika ze spóźnieniem. Jednak ani tektoniczne burze w obszarze geopolitycznym, ani przestrzeń czasu nie są w stanie zatrzymać jego ogarniającego wszystko postępu, bo siła mądrości, niegasnąca siła słowa i czynu tego sławnego ukraińskiego męża – jest poza czasem. W swoim głębokim monograficznym dorobku „Biblijna hermeneutyka Hryhorija Skoworody” charkowska profesorka Natalia Lewczenko pisze, że Skoworoda prowadzi nas do tego realnego świata, który jest harmonijnym współdziałaniem trzech rodzajów bytu, czyli trzech światów: makrokosmosu (wszechświata), mikrokosmosu (człowieka) i świata symbolicznego (Biblii). Każdy świat składa się z dwóch natur – widzialnej i niewidzialnej, stworzenia i Boga. I zaczynać trzeba od samopoznania – „poznaj siebie”. Jednak obecnie, w czasach egzystencjalnego śmiertelnego pojedynku z zajadłym Moskalem, to jest za mało, dlatego musimy poznawać i kierować się jego zasadą, pełniejszą – „Każdy musi poznać swój Naród i siebie w nim”.
Ta odwieczna prawda rozbrzmiewała szeroko przez dwa dni (5-6 grudnia) na Charkowskim Uniwersytecie Skowrodynowskim podczas XI corocznej Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji «Pod znakiem Hryhorija Skoworody: Gwiezdna godzina kultury ukraińskiej». Tegoroczny temat to uaktualnienie ukraińskiej tradycji kulturowej w strategiach obywatelskiego, narodowo-patriotycznego wychowania.
Choć właściwie jej treść w tym czy innym stopniu znajdowała się pod nieustannym «szahedowym» i politycznym wpływem nieprzeciętnych i dalekich od logiki rozumienia moskiewskich «negocjacji», otoczonych już zwykłym putinowskim skomleniem o «historii».
Ten światowy antychryst i zbrodniarz znowu przeżuwa «swoje» i po raz kolejny na rozmowach z amerykańską stroną o «pokoju» opowiadał bajki. Tym razem, oprócz «Rurykowiczów», rozwodził się o Połtawie. A zięć Trumpa, Kushner, miał okazję nasycać się kolejnymi kłamliwymi opowiastkami o «wyzwoleńczej i sprawiedliwej» misji tego bagiennego imperium z czasów Iwana Mazepy.
Nie. On nie cytował «Dumy» naszego państwowca:
Weźmijcie się wszyscy za ręce…
A za wiarę choćby zginęli,
I wolności bronić!
Zazwyczaj putin tradycyjnie kłamał zarówno o przeszłości, jak i o przyszłości.
Nic dziwnego, bo fałsz uwarzony w kremlowskiej kuchni nienawiści do ludzi tylko przypomina o dawnej tradycji koniokradztwa na Moskwie. Spróbujmy choć na chwilę zajrzeć w jej ponurą historię. Ich Iwan Groźny, koronując się na cara i przywłaszczając sobie tytuł «cesarza rzymskiego», w Konstantynopolskiej gramocie z 37 punktów podmienił aż 35! Na dwa lata przed narodzinami Skoworody (1720) Piotr I, umacniając imperialne kłamstwo, zakazał wszystkich ukraińskich starodruków oraz samego drukowania w języku ukraińskim, a w 1753 roku wydano zakaz Katarzyny dotyczący nauczania po ukraińsku w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. W 1769 roku synod Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej zakazał ukraińskiego elementarza… A szczytem wielkiej obłudy i cynizmu stał się dzień 4 grudnia 1783 roku, kiedy Katarzyna II, chcąc przeczytać historię Rosji, otrzymała zamiast tego jedynie 5 bajek (!) o tej wielkoordyńskiej despotii, co spowodowało powstanie «komisji Szuwałowa» do napisania historii Rosji, która działała aż do śmierci cesarzowej (1796). Podstawą ich pism historycznych była mieszanina, uwarzona z palenia, niszczenia i zakazów wszystkiego, co ukraińskie, począwszy od naszej siwej doby przeddynastycznej. Jak pisał w «Kulturze ukraińskiej» (1918) Iwan Ohijenko: «zakazowe ukazy (moskiewskie) sypały się co roku…».
Jednak dominującym wektorem imperialnych piewców była nie tylko ruina i zakaz, lecz przede wszystkim tworzenie fałszywych mitów o swojej «chwalebnej przeszłości». A ponieważ ich przeszłość wydaje się dość mętna, smutna, skradziona, w najlepszym razie pożyczona, to spojrzenie (nie orle) Moskala wraz z bestialskim grymasem (za Szewczenką) zawsze
…nienasyconym okiem
Za kraj świata zagląda,
Czy nie ma kraju,
Żeby zagarnąć i z sobą
Wziąć do trumny.
Dlatego, nie mając własnej narodowej historii, a jedynie zagrabioną imperialną, ich drapieżny wyszczerz bez przerwy wpijał się w Ukrainę. Zgniłe aż do szpiku od kłamstwa nutro Moskala skwierczało rykiem Piotra-Katarzyny – «wziąć Ukrainę w swoje ręce». Fizycznie, duchowo, mentalnie, militarnie…
Niszczenie ukraińskości stało się dla nich polityką państwową, ideą «narodową». Ta niezmienna substancja bytu «głębinowego narodu» nie zależy od ustroju politycznego ani ideologicznego. Czy istnieje carat, czy stalinabad, czy rasistowski putinograd. Bo całe istnienie Moskali zawsze było ukierunkowane na jeden cel – oszukiwać świat, przedstawiając zaborczość, mord i fałsz jako «dobro». W tym nie ma ani dziwu, ani nowiny. Szczególnie od XVI wieku Moskiewszczyzna starała się wszędzie niszczyć wszelkie prawdziwe świadectwa o swojej ciemnocie i błotnistości, ciemnocie i dzikości, biorąc swój początek z «moskwy», co w tłumaczeniu z ich pierwotnego języka oznaczało mętną, zatęchłą wodę. Oczywiście, wśród «swoich», którzy przyjaźniliby się z prawdą i pisaliby szczerze, prawie się nie znajdowali. I tylko cudzoziemcom, którym przychodziło przez pewien czas żyć w Moskowii, udawało się przekazywać światu bezpodstępność, opisując swoje niesamowite wrażenia i wydając książki o prawdziwych Moskalach.
Już w 1591 roku Moskiewszczyzna żądała od angielskiego rządu wycofania z obiegu pracy Fletchera, a później zorganizowała totalne polowanie na satyryczne i wiarygodne książki o nich Kerba, Rulhière'a, Desgomara, Custine'a...
Katarzyna II nawet proponowała
Woltera łapówkę niesłychaną jak na tamte czasy (25 tysięcy rubli), by ten napisał fałszywie pochwalną historię Moskiewszczyzny. Za panowania Mikołaja I przeznaczano setki tysięcy franków dla francuskich gazeciarzy i dziennikarzy, aby ci «neutralizowali» wpływ książki A. de Custine'a «Rosja w 1839 roku» («mikołajewska Rosja»), w której autor pisał, że Kreml to kapliczka despotyzmu, a ten zaborczy naród bardziej kocha niewolę niż wolność, pełznąc przed tyranem. Kłamstwo uważano za cnotę, a nieuczesanego «batiuszkę» czczono wyżej niż Boga. Moskale, pisze on, stworzyli z «kultury ruskiej», w istocie, karykaturę kultury, jedynie małpując formy kultury europejskiej.
Rzeczywiście, nic europejskiego
(poza skradzionym ukraińskim) sami nic nie stworzyli. Przecież główny archeolog Rosji (Uwarow), wykopawszy 7729 kurhanów (8–16 wieki) na ziemiach moskiewskich, nie odnalazł ani jednej słowiańskiej osady.
Od tamtych czasów matryca ich norm postępowania, jeśli się „zmieniała”, to tylko w stronę wandalizmu i jeszcze bardziej nieznośnej nienawiści do „innych”. Nie szukali własnych początków i źródeł, lecz jedynie zagarniali i okradali cudze dobra i dziedzictwo. Bo czego oczekiwać dziś od północnych wandali, którzy do dziś wielbią swego zwierzchnika „Bogolubskiego”, który, paląc Kijów już w 1169 roku, niszcząc wszystko i wszystkich, zamurował żywcem w jaskiniach klasztoru Wydubickiego nawet kapłanów i mnichów.
Ciąg dalszy na str. 2
Jewhen Buket
Jurij Mosenkis
Tłumaczenie maszynowe
Tygodnik "Słowo Proświty" (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach "Ukrposzty" za pomocą "Katalogu wydawnictw Ukrainy" na I półrocze 2026 roku (str. 50). Koszt jest następujący: 1 mies. — 74 UAH. 3 mies. — 222 UAH. 6 mies. — 444 UAH. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Dokończenie. Początek na str. 1
I ta plaga wyludnienia do dziś szerzy się jak szarańcza, nienasycenie pożerając ludzi, ziemie, zasoby, zabytki kultury materialnej i duchowej.
Jak można być tak cynicznym i bezdusznym, by od nas (Ukraińców) nieustannie wymagać (nawet podczas różnego formatu negocjacji) jakiejś kompromisowej „humanitarności” wobec zła, które nieustannie, odwiecznie płodzi zgrozy. Według szablonów kremlowskich ordyńców i ich popleczników Ukraińcy nie mają prawa być wolnymi „Ukraińcami”, a jedynie „stróżować” na zrujnowanej przez raszystów ziemi przy ich pomnikach dla „naszych” katów, przy cerkwi Gundiajewa, języku moskiewskim i innym „ruskomirowym” śmieciu, „kobzonizując” swoje dzieci i wnuki… A w zamian otrzymamy w dodatku tylko fałszywe „gwarancje” bezpieczeństwa Ukrainy i nasze „pokojowe” zobowiązania – bycia całkowicie rozbrojonymi, bezrakietowymi, „łagodnymi” wobec swojego kata.
I od razu pojawia się obraz potwornego obłudnego aktorstwa polityki lat 30. XX wieku, kiedy Hołodomorem-ludobójstwem zabito 10,5 miliona Ukraińców (niestety, liczba jest znacznie większa), a w ówczesnej Lidze Narodów tylko 4 państwa poparły pomoc umierającemu narodowi, bo inne uważały to za „sprawę wewnętrzną” stalinowskiego ZSRR. Co więcej, w samym szczycie ludobójstwa na Ukrainie ówczesne kierownictwo USA nawiązuje z Moskwą stosunki dyplomatyczne. Jak pisał Ołeksandr Ołeś („Pamiętaj”, 1931), jakby ostrzegając przed coraz większymi okropnościami,
Kiedy Ukraina krwawe żniwa
Zebrała dla kata, sama umierała
I z głodu nawet zgubiła słowa,
Europa milczała.
A obecnie, kiedy nas zabijają tylko za to,
że jesteśmy Ukraińcami, to z „dziwnych” przyczyn specjalny wysłannik prezydenta USA S. Witkoff twierdzi, jakby nie zauważając kontynuacji ludobójczej polityki Rosji, że na okupowanych terytoriach Ukrainy odbyły się „referenda”, na których ludność „wybrała bycie z Rosją”. Jest on z jakiegoś powodu pewien, że „oni są rosyjskojęzyczni. Tam odbyły się referenda, na których przeważająca większość ludzi wskazała, że chcą być pod rosyjskimi rządami”. Ot co!
Ale właśnie takiego pokroju jest znaczna część światowego politykierstwa z ich podłymi i służalczymi charakterystykami ludobójców i ludzi nienawidzących, którymi są obecni (i na wszystkie czasy) Moskale. Więc jak ich teraz nazywać, kiedy zabili setki tysięcy Ukraińców, doszczętnie zniszczyli miasta i wsie, wypalili do cna ziemię. Tylko w samym Charkowie zrujnowano ponad półtorej setki szkół, gimnazjów, liceów, przedszkoli, uniwersytetów…
Chyba tylko w bajkach, a nie w polityce,
dobro zwycięża zło!?
Zamiast poskromić, zatrzymać, a nawet zniszczyć agresora-przestępcę wspólnymi siłami, „potężni tego świata” proponują udawane biblijne cnoty w rodzaju „nadstaw lewy policzek”, jednowektorowy pacyfizm, tolerancję wobec „zabójcy twojego”. Najwyraźniej w tym okrutnym, niesprawiedliwym, zainfekowanym cynizmem świecie, gdzie „cena” i „wartości” wrzucone są do jednego dołu, trudno odnaleźć prawdę.
Jak to mówią, „nie czas na to”. Chociaż w wielkiej polityce zdarzały się pouczające przykłady sprawiedliwego i bezkompromisowego stosunku do tego „wielkiego wszechświatowego zła”, „choroby”, „dżumy” (tak nazywał Rosjan Churchill jeszcze w swoich młodych latach). Zauważył on kiedyś, że „moja nienawiść do bolszewików (moskiewskich) spowodowana jest nie ich bezsensownym systemem gospodarczym, nie ich absurdalną doktryną niemożliwej równości, a krwawym i pustoszącym terrorem, który przynieśli do każdego kraju, do którego wtargnęli”.
Minęło od tamtej pory ponad 105 lat (1919),
a ich terror trwa z jeszcze większą siłą. Warto byłoby posłuchać (szczególnie „pierwszego rzędu” amerykańskich polityków) przemyśleń tego brytyjskiego działacza, którego często lubią cytować nie tylko Ukraińcy. Występując na Uniwersytecie Harvarda w rozkwicie wojny z faszystami, zaproponował on wtedy USA, by nie zagłębiały się w sprawy wewnętrzne, nie oddzielały się od reszty świata… Bo nie można stać się liderem cywilizowanego świata – twierdził – nie ingerując w jego problemy, nie odczuwając jego bólu, nie inspirując się jego celami.
Celami Wolności! Bo najbardziej bezsensowna jest „humanitarna” reakcja wobec przestępcy, od którego oczekuje się uspokojenia, mając nadzieję, że jakoś to minie, że ogień raszystowskiego zła nie poparzy mojej „twarzy”.
Nie uda się. Za nieukaranym złem idą nowe tragedie. I moralnym egzaminatorem dla każdego polityka, w którym zachowała się jeszcze ludzka kategoria sumienia, zwłaszcza dla tych, którzy odważyli się rządzić państwami i narodami, będzie stosunek do tego wszechświatowego owocu trucizny pod nazwą raszystowska Moskwa.
Znowu w myślach wracam do monologu Putlera (dla Kushnera) o Połtawie, w którym wyraźnie i niewyraźnie unosił się przecież niepokonany Mazepa, który oto już ponad trzy wieki w nienawiści i strachu „trzyma” moskiewski naród. Jestem pewien, że ta „rozmowa” nie dotykała prawdy, bo czego szukać tam, gdzie jej nigdy nie było. Przecież Mazepa „prezentował się” w bitwie pod Połtawą przez stulecia nie światopoglądowym stylem europejskich i narodowych myślicieli: Byrona, Woltera, Hugo, Słowackiego, Gottschalla, Liszta, Delacroix, Verneta…, albo naszych: Sosiury, Lepkiego, Rudanskiego, Staryckiego, Worobkiewicza, Szewczuka…
Ponieważ amerykańską delegację w Moskwie karmiono tylko przez optykę imperialności „puszkinowskiego Mazepy”, którego moskiewscy popi oblepili anatemami (już ponad 300 lat) za to, że pragnął Ukrainy.
W tym kontekście przypomina się znamienny epizod, kiedy rosyjski car Mikołaj II jechał „świętować” rocznicę bitwy pod Połtawą. Zwrócił uwagę na niezwykły budynek Połtawskiego ziemstwa, udekorowany herbami z narodowymi ukraińskimi motywami i w języku ukraińskim. Reakcja nie kazała na siebie czekać. Wszyscy rzucili się zdzierać i niszczyć „małorosyjskie pismiena”…
Od tamtej pory wiele wody upłynęło. I oto,
pamiętając o tym czynie szowinisty-dzierżymordy na ukraińskiej ziemi, wybitny artysta i architekt Wasyl Kryczewski u schyłku lat powie w dalekiej mu Wenezueli: „Można zedrzeć napisy, ale nie można zniszczyć budynku, jeśli jest on całościowy i niewzruszony”.
Zaprawdę, nie zburzyć tego Ukraińskiego
Domu, który zbudowany jest na swoich kamieniach węgielnych – narodowa Pamięć, Język, Kultura, Wiara, których wartość dzisiaj chroniona jest najwyższą cnotą Narodu – Ukraińskim Wojownikiem.
Silnie i z nadzieją (nawet nie metaforycznie) wielki Mistrz twierdził nie o swoim architektonicznym cudzie, a o Ukrainie, w którą wierzył i był do „nieprzytomności zakochany”. Bo drugiej czy równej Jej na świecie nie ma!
Dzisiaj, mimo wszystko, ta atmosfera jest szczególnie wyczuwalna w przyfrontowym Charkowie. Czuć, że Skoworoda od początku pełnoskalowej rosyjskiej agresji jest także jego strażnikiem, obrońcą, opiekunem i Wojownikiem. Jego obecność jest wszędzie – na Uniwersytecie, w miejskich galeriach sztuki, metrze, podziemnych szkołach, gdzie (wyobraźmy sobie na chwilę) życie nie ustaje. W jednej z nich, którą wraz z rektorem Jurijem Bojczukiem odwiedziliśmy podczas przerwy konferencyjnej, obecnie uczy się stacjonarnie ponad 1200 dzieci. Podczas wizyty spotykaliśmy się tam z rodzicami, mecenasami, wolontariuszami, artystami. Gdyby nie świadomość, że na powierzchni trwa wojna, postrzegałbym „dzieci podziemia” jako uczestników, aktorów jakiegoś masowego widowiska teatralnego, na które zawitali w rolach głównych bohaterów Hryhorij Skoworoda i Święty Mikołaj, obdarowując dzieci szczęściem z pełnymi torbami łakoci i życzeń. Przecież w rzeczywistości oni tutaj realnie istnieją – w rysunkach, prezentach, książkach i natchnionym słowie Nauczyciela o tym, że wytrwamy, pokonamy, zwyciężymy, wywalczymy swoje naturalne prawo do światła słonecznego. A póki co, właśnie taka jest rzeczywistość „nowej ukraińskiej szkoły”. Nasze skromne „książki-mikołajki”, podarowane szkole, na tle tej ofiarnej i pełnej poświęcenia pracy charkowian (na tę szkołę miasto przeznaczyło ponad 100 mln hrywien), są jedynie symbolem dobrych życzeń, że jesteśmy razem. I kiedy na Uniwersytecie Skoworodyńskim czczono Bohaterów-Wojowników (ponad czterdziestu studentów i wykładowców), którzy zginęli za Ukrainę, w myślach kłanialiśmy się także przed dwiema niestrudzonymi pracownicami (dyrektorką tej szkoły, ukraińską filolożką, absolwentką tego samego uniwersytetu oraz szefową miejskiej edukacji), które z płonącymi oczami opowiadały nawet nie o teraźniejszości, a o przyszłości. Tak, w tych kobiecych oczach można było wyczytać ból i zmęczenie, ale jeszcze bardziej buzowała w nich widoczna siła wiary. Obecnie te wspaniałe kobiety w „podziemnych” szkołach są najbardziej prawym obrazem przyfrontowego Charkowa. Bo to są ludzie, którymi nie można się nie zachwycać, kobiety – „niosące pokój”, które wierzą i działają dla najwyższego dobra społecznego, przynosząc największy dar dla swojej Ukrainy – wykształconą, wychowaną i szczęśliwą (według Skoworody) młodzież. Cześć niepokonanym! Jestem przekonany, że właśnie taką siłę ducha, ukraińskość, miłość do rodzinnej ziemi od wieków krzewili na tej żyznej macierzystej ziemi Charkowszczyzny jej wielcy synowie i córki. Jednego z nich odwiedziliśmy w sobotę 6 grudnia w osadzie Wysoke. Razem z rektorem Narodowego Uniwersytetu imienia Hryhorija Skoworody Jurijem Bojczukiem oraz Olgą Riznyczenko z Muzeum Literackiego odwiedziliśmy muzeum-dworek wybitnego Ukraińca Hnata Chotkewycza. W podarowanej książce „Tam, gdzie nie kłuje trawa”, napisanej przez córkę Chotkewycza, Hałynę, są tak przejmujące słowa, którymi jakby żegna się z ojcowskim domem: „...Pamiętasz? Posadziliśmy czeremchę! W tym samym miejscu, gdzie nasza czeremcha rosła, przy ganku. A od Huculszczyzny posadziliśmy kalinę, przy ojcowskiej tablicy pamiątkowej... Wysoczańskie dzieci uczą się tutaj śpiewać, na bandurze grać, pisanki pisać. A wiosną trzeba będzie z nimi napiec „skowronków”... Trzymajmy się wszyscy w dobru i miłości, bo kiedy w myślach mamy i w sercu dobro, wtedy i wokół wszystko staje się lepsze, a Ukrainie naszej, oj jak tego potrzeba!”. Hnat Chotkewycz tworzył życie dla Ukrainy w braterstwie z Bahalijem, Michnowskim, Sumcowem, Łysenką, Stecenką, Hnatiukiem, Alczewskimi i innymi znaczącymi Ukraińcami. Wyhodowawszy unikalne duchowe narodowe oazy, napisawszy ponad 400 utworów muzycznych i 300 literackich dla ukraińskiego świata, on jakby znów wzywa z charkowskiej ziemi, jako Wojownik Ducha, do siebie na twórcze gościny, do swojego rodzinnego obejścia, które, niestety, obecnie nieco osierociało, osamotniało, stając się mało ludnym... Ale na tym nieco samotnym podwórku wciąż iskrzą się pod niskim zimowym słońcem grona złocisto-czarnego winogrona, jako symbol nadziei, że gościny jednak rozbrzmią tutaj czarującą muzyką skrzypiec i bandury. Taki szczodry, nieśmiertelny znak owocnego życia i dobra, które spełnił swoimi dziełami dla Narodu Ukraińskiego charkowski Wierchowyniec – Hnat Chotkewycz. Heorhij FILIPCZUK
Tłumaczenie maszynowe
W obliczu tragicznych wydarzeń teraźniejszości – wojny, tragedii i skandali
Jarosława RYZNYKOWA
22 listopada po raz kolejny czciliśmy pamięć ofiar Hołodomorów, zanosiliśmy kłosy do pomników i zapalaliśmy świece oraz znicze w swoich oknach, rozmawialiśmy z dziećmi, wspominaliśmy.
I oto na co warto zwrócić uwagę: w wielu opowieściach i publikacjach w mediach społecznościowych wspomina się o Hołodomorze głównie z lat 1932–1933. Rzeczywiście, najbardziej masowym na terenach Ukrainy był głód z lat 1932–1933 – właśnie jego nazywa się ludobójstwem narodu ukraińskiego, dokonanym przez stalinowski reżim. Ale nie zapominajmy, że Ukraińcy w XX wieku przeżyli jeszcze fale głodu w latach 1921–1923 oraz 1946–1947.
I proszę wziąć pod uwagę, że idea jedzenia (czyli jego braku) jako narzędzia kontroli nie jest wynalazkiem Stalina! Pierwszym, który ją zastosował, był Lenin i jego banda terrorystów, którzy dorwali się do władzy po przewrocie październikowym 1917 roku.
Lenin wyraźnie uświadamiał sobie, że: „monopol zbożowy, kartka chlebowa, powszechny obowiązek pracy stanowią w rękach państwa proletariackiego, w rękach pełnowładnych rad najpotężniejszy środek ewidencji i kontroli. Ten środek kontroli i przymusu do pracy jest silniejszy od praw… Musimy złamać także bierny, jeszcze bardziej niebezpieczny opór... I mamy na to sposób” – pisał.
Wmyślcie się! Oto istota „komunizmu wojennego” – zniszczenie kapitalistycznej eksploatacji i zastąpienie jej czysto niewolniczą, kiedy niewolnik za swoją poddańczą pracę (obowiązek pracy) otrzymuje tylko określone przez niewolnika (partię bolszewicką) minimum, i to tylko wtedy, gdy nie okazuje nawet biernego oporu, a z oddaniem liże rękę ciemiężyciela.
Lenin już cztery miesiące po przewrocie październikowym pewnie oświadczył: „Obecnie zadanie przełamania oporu w Rosji jest zakończone… Rosja została podbita przez bolszewików”.
Dalej nastąpił atak na Ukrainę, walki przeciwko niepodległości, okupacja i równolegle „prodrazwiorka” – dyktatura żywnościowa bolszewików. W 1919 roku Armii Czerwonej udało się zająć Kijów, dokąd przeniósł się rząd Ukraińskiej SRR.
Wypompowywanie żywności na terytorium RFSRR w okresie wprowadzania polityki „czerwonego terroru” wyczerpało zapasy Ukraińców. W czerwcu 1921 roku, pomimo suszy w południowych guberniach, biuro polityczne KC KP(b)U postanowiło ściągnąć długi z tytułu prodrazwiorki za minione lata we wszystkich bez wyjątku guberniach republiki. Moskwa i Piotrogród dodatkowo otrzymały 138 tys. pudów ziarna. Z Ukrainy aktywnie wywożono zboże na pomoc głodującemu Powołżu oraz za granicę. Według oficjalnych danych eksport zboża w 1921 r. wynosił 70 mln pudów, a według danych zagranicznych badaczy – 101 mln.
Zapasy zbożowe ukraińskiego chłopstwa zostały ostatecznie wyczerpane, na wsiach rozpoczął się głód, katastrofalna sytuacja panowała na terytorium guberni katerynosławskiej, chersońskiej, donieckiej, zaporoskiej, odeskiej, mikołajowskiej oraz charkowskiej.
Skalę głodu na południu Ukrainy, który trwał do lata 1923 roku, bolszewicy na wszelkie sposoby ukrywali, opowiadając jedynie o „trudnościach żywnościowych”.
A Ukraińcy nadal walczyli. W szczególności partyzanci Chołodnego Jaru do czasu swojego rozbicia w 1922 roku regularnie dokonywali dywersji w centralnej Ukrainie, przeszkadzając Armii Czerwonej w wywożeniu żywności i w ten sposób ratując całe wsie przed zagładą.
Po klęsce Ukraińskiej Republiki Ludowej nieposłuszeństwo chłopów, ich protest przeciwko kolektywizacji zrodziły u wyższego kierownictwa partii komunistycznej przerażający plan, jak nie dopuścić do odrodzenia niepodległego państwa ukraińskiego, stłumić opór...
Metody były już dobrze wypracowane. Jedynie je doszlifowywano.
Na przykład, wprowadzając tak zwane „czarne tablice”, kiedy miejscowości, kołchozy czy rejony, które nie wykonywały planów skupu zboża, były natychmiast blokowane, dokonywano całkowitego odebrania żywności ludności, zakazywano handlu oraz zakazywano wyjazdu poza granice wsi, co prowadziło do masowej śmierci głodowej.
Poprzez ten terror wobec chłopstwa władza radziecka sztucznie sprowadziła interesy jednostki do instynktów przetrwania, totalnie zdeformowała kulturę spożywania żywności, która w sposób naturalny kształtowała się przez wieki i utrwalała w normach społecznych, niepisanych prawach, tradycjach.
Głodni ludzie zmuszeni byli przekraczać zarówno irracjonalne, jak i racjonalne zakazy. Głodujący łapali żurawie, bociany, czaple, które na Ukrainie od dawna chroniono, a ich gniazd nigdy nie niszczono. A doprowadzeni do ostatecznej granicy rozpaczy łamali także najsurowsze tabu żywieniowe – spożywanie mięsa padłych zwierząt oraz ludzkiego mięsa.
Oto przerażające wersy dokumentu epoki – listu Kijowskiego obwodowego oddziału Państwowego Zarządu Politycznego do przewodniczącego GPU USRR z 12 marca 1933 roku (dokument nr 184): „W ostatnim czasie odnotowujemy znaczny wzrost trupojadztwa i ludożerstwa. Codziennie z rejonów otrzymuję 10 i więcej doniesień. Są fakty, kiedy poszczególne osoby… spożywają ludzkie mięso.., w tym celu dokonują zabójstw dzieci, znajomych i po prostu przypadkowych ludzi…”
Ludzie jedli koty i psy, niedojrzałe rośliny, „placki” i „kaszę” zrobione z pokrzywy i innych chwastów, wygotowywali wióry z beczek, w których wcześniej trzymano słoninę, przygotowywali potrawy z niezdatnych do spożycia produktów, na przykład z nieumytej wełny, pasów itp.
Te straszne „potrawy” lat głodu, opierając się na świadectwach ludzi, którzy przeżyli Hołodomor, zebrał w 2003 roku w słowniku „Jidło-33” szestdziesiątnik, były więzień polityczny i działacz Proświty Ołeksij Ryznykiw. W słowniku w porządku alfabetycznym – od „Akacji kwiat” do „Jaszczurka” – podano 296 nazw potraw tego wymuszonego „jedzenia”, które spożywali mieszkańcy wsi skazanych przez komunistów na zagładę.
W ciągu kilku lat miliony Ukraińców zostały zniszczone straszną śmiercią głodową. Motywy radzieckich przywódców dobrze widać w liście Stalina do kierownika komórki partii komunistycznej na Ukrainie Łazara Kaganowicza. W sierpniu 1932 roku pisał: „Najważniejsza teraz jest Ukraina... Jeśli nie zabierzemy się teraz za naprawę sytuacji na Ukrainie, Ukrainę możemy stracić…”. (Łazar Kaganowicz, który wraz z Józefem Stalinem, Wiaczesławem Mołotowem, Pawłem Postyszewem, Stanisławem Kosiorerem, Własem Czubarem oraz Mendelem Chatajewiczem byli głównymi organizatorami ludobójstwa Ukraińców w latach 1932–1933. Ten fakt został udowodniony postanowieniem Sądu Apelacyjnego miasta Kijowa z 13 stycznia 2010 roku, które oficjalnie potwierdziło pełną zasadność kwalifikacji prawnej Hołodomoru z lat 1932–1933 jako zbrodni ludobójstwa. Z jego przyjęciem nastąpiła prawna rejestracja faktu zbrodni przez kompetentny krajowy organ sądowy w dokumencie prawnym, który zgodnie z art. 24 Konstytucji Ukrainy ma moc obowiązującą wobec wszystkich i na całym terytorium Ukrainy).
Postanowienie KC WKP(b) i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 22 stycznia 1933 roku z podpisami Stalina i Mołotowa zablokowało Ukraińców w granicach głodującego terytorium, zakazując wyjazdu z USRR i Kubania po chleb.
Zamiar zniszczenia ukraińskich chłopów głodem demonstrują także słowa drugiego sekretarza KC KP(b)U Mendla Chatajewicza, który w 1933 roku scharakteryzował sytuację tak: „Między chłopami a naszą władzą trwa brutalna walka. To walka na śmierć… Głód udowodnił im, kto tu jest gospodarzem… My wygraliśmy wojnę…”.
Radziecka, komunistyczna władza chciała złamać wolę narodu ukraińskiego i stłumić jego odrodzenie narodowe i kulturowe, wytrawić godność, szacunek do samego siebie, uczciwość, szczerość, dobroć i człowieczeństwo. I w pewnym stopniu jej się to udało... Iryna Mahrycka przytacza przysłowie, szeroko znane do 1933 roku: «Lepiej w łatanym, niż w chapanym». Po Hołodomorze natomiast rozbrzmiewało: «Kto chapnął – ten w szacunku», «Nie posmarujesz – nie pojedziesz», «Co wieziesz – to gryziesz», «Nie ukradniesz – nie przeżyjesz», «Dzień kołchozowy – noc moja». Słynny James Mace przejmował się palącymi pytaniami: «Dlaczego Ukraina ze swoimi kolosalnymi wartościami i osiągnięciami duchowymi, kulturowymi, intelektualnymi, ze swoim unikalnym i wysokorozwiniętym językiem, z 50-milionowym i utalentowanym narodem, ze swoimi zasobami surowcowymi nagle znalazła się na poboczu historii? Dlaczego tak ciężko idzie proces uświadamiania samych siebie jako narodu państwowego?». I znajduje odpowiedź: «Dla mnie jest jasne, że coś się stało. Coś wyjątkowo ważnego. To był ludobójstwo». A dalej stawia diagnozę naszemu postludobójczemu społeczeństwu: «to socjum, który został poddany tak barbarzyńskiej totalitarnej „obróbce”, przy czym w ciągu życia nie jednego pokolenia, że ludzie, którzy doznali tak bezlitosnych prób (chodzi, oczywiście, nie o całe społeczeństwo w całości, ale o istotną, znaczną jego część, i to jest naprawdę straszne), świadomie czy nieświadomie tracą bazowe wartości życia ogólnoludzkiego i narodowego». Kuźma Matwijiuk doprecyzowuje: "Strach przed oczywistą śmiercią, pragnienie przeżycia chociaż fizycznie, pozbywając się wszystkiego: własnej historii, języka, odwiecznych zwyczajów, za wszelką cenę upodobnić się do zabójców, starać się być podobnymi do nich i próbować schować się pomiędzy nimi". Chyba właśnie o tym krzyczał i Mykoła Winhranowski: Przejrzyjmyż! Ludźmi jesteśmy czy nie? Czy jesteśmy niewolnikami barszczu i słoniny? I nasza wola nas zassała, Nas, i to w naszej własnej łodzi. Do boju! Bo nie będzie boju. Leniwstwo odczłowieczy i was... Ale zgadzam się z główną redaktorką gazety «Dzień» Łarysą Iwaszyną, która twierdziła: «…postludobójczość – to nie na wieki. Ona leczy się miłością, dobrem, wiedzą, cierpliwością». I my stopniowo dochodzimy do siebie po tym stanie. Ciężko i powoli, ale podnosimy się, jak pisał M. Winhranowski, "w sadzie porąbanym...": Bo on naród. Bo on głos życia. On zmiana zmian. Jemu nie ma zamiany. Bo on jeden przez wiosny i przez zimy Prowadzi swój ślad z niebytu w byt. dostępnym do obejrzenia na platformie online MEGOGO. O tym poinformował generalny producent firmy Ukhman & Company, dziennikarz z obwodu tarnopolskiego Mychajło Uchman. Obraz opowiada o wydarzeniach 2014 roku, kiedy na lotnisku w Doniecku trwały zacięte walki z rosyjskimi okupantami. Ukraińscy wojskowi, którzy utrzymywali obronę w niezwykle trudnych warunkach, otrzymali nieoficjalne, ale symboliczne imię — «cyborgi» — jako uosobienie niezłomności i męstwa. W Łochwicy w rejonie mirhorodzkim obwodu połtawskiego zdemontowano popiersie radzieckiego kompozytora Izaaka Dunajewskiego. O tym poinformował przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) Ołeh Pustowhar. Demontaż przeprowadzono w ramach wykonania ustawy Ukrainy «O potępieniu i zakazie propagandy rosyjskiej polityki imperialnej na Ukrainie i dekolonizacji toponimii». Podstawą decyzji stała się fachowa opinia komisji eksperckiej UIPN, która zaliczyła pomniki poświęcone Dunajewskiemu do symboliki rosyjskiej polityki imperialnej. Przygotował Ihor ZOC pamiętamy strony naszej historii, ponieważ często właśnie tam są korzenie przyczyn naszych współczesnych problemów.
Tłumaczenie maszynowe
Większość Ukraińców, 75%, odrzuca plan pokojowy, który przewiduje wycofanie wojsk z Donbasu, ograniczenie liczebności i możliwości ukraińskiej armii, a jednocześnie nie zawiera konkretnych gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy. Jak informuje wydanie RBK-Ukraina, świadczą o tym dane sondażu Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii.
Ten wskaźnik pozostaje niezmienny w porównaniu z wrześniem – wynika z wyników badania socjologicznego.
„Większość Amerykanów nadal opowiada się za wojskową pomocą dla Ukrainy, wbrew prokremlowskiemu zwrotowi administracji Donalda Trumpa. W listopadzie liczba Amerykanów popierających dostawy broni dla Kijowa wzrosła do 64% – rekordu od początku wojny, wykazało ogólnokrajowe sondażowe badanie w kwestiach obronności, przeprowadzone przez Fundację Prezydencką oraz Instytut Ronalda Reagana” – informuje kanał Telegram The Moscow Times.
Amerykanie nadal uważają Rosję za „wroga” USA, mimo że w strategii bezpieczeństwa narodowego USA nie figuruje ona już na liście zagrożeń, a nawiązanie relacji z Moskwą nazwano priorytetem dla Waszyngtonu. Według sondażu 79% Amerykanów nazywa Rosję wrogiem, a tylko 17% – sojusznikiem. Nawet wśród republikanów z ruchu MAGA stosunek wynosi 74% do 21%.
W przypadku zakończenia pełnoskalowej wojny siły polityczne związane z wojskowymi i przywódcami siłowymi mają najwyższe szanse na zwycięstwo w wyborach. Świadczą o tym wyniki badania socjologicznego przeprowadzonego przez Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii (KMIS).
Według socjologów, odpowiadając na pytanie: „Na którą partię Ukraińcy są gotowi głosować po zakończeniu działań wojennych?”, największe poparcie uzyskała siła polityczna związana z Walerijem Załużnym. Tak więc na partię Walerija Załużnego gotowych oddać swój głos jest 19,9% obywateli, którzy już podjęli decyzję. Na drugiej pozycji znalazła się „Europejska Solidarność” Petra Poroszenki. Jej poparcie wynosi 16,2% – podaje wydanie „Bukwy”.
Powrót z rosyjskiej niewoli dla setek ukraińskich cywilów nie oznacza końca prób. Nowe badanie Medijnej Inicjatywy na rzecz Praw Człowieka (MIPŁ) pokazuje: prawie dziewięciu na dziesięciu uwolnionych cywilów po powrocie nie ma własnego, a nawet tymczasowego mieszkania na terytorium kontrolowanym przez Ukrainę.
W Narodowym Rezerwacie Muzealnym «Sofia Kijowska», w galerii «Chlibnia», otwarto wystawę «Do/Nації», poświęconą historii ukraińskiego mecenatu i jego roli w kształtowaniu edukacji, nauki i kultury, informuje ZN.UA.
Projekt opowiada o dobroczyńcach różnych epok i pokazuje, że bez ich wsparcia nie powstałyby kluczowe instytucje narodowe — uniwersytety, muzea i ośrodki kulturalne, które zapewniły ciągłość ukraińskiej tradycji. W ekspozycji zestawiono postacie przeszłości — m.in. Konstantego Ostrogskiego, Hałszki Hulewiczówny, rodziny Bezbородków, Tereszczenków i Chanenków — z przykładami współczesnego mecenatu.
Film «Trochę niżej nieba», poświęcony obronie lotniska w Doniecku i wyczynowi ukraińskich obrońców, stał się
Tłumaczenie maszynowe
Państwowa rejestracja jakiegokolwiek zrzeszenia obywateli potwierdza, że organizacja istnieje i odpowiada wymogom ustawodawstwa Ukrainy. 23 stycznia 1992 roku przez Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy została zarejestrowana organizacja społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki” (nr rejestracyjny 197), która ogłosiła się ideowym następcą zakazanej przez Imperium Rosyjskie „Hromady” (1860 – pocz. XX w.), zniszczonej przez stalinowski reżim totalitarny „Proświty” (1868–1939, 1941–1943) oraz utworzonego w czasach komunistycznej „pieriestrojki” Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki (1989–1991). Odrodzona „Proświta” od pierwszych dni pozycjonowała się jako najstarsza organizacja społeczna i najliczniejsze towarzystwo kulturalno-oświatowe na Ukrainie. Po jej państwowej rejestracji, niczym grzyby po deszczu, zaczęły odradzać się regionalne „Proświty” w całej Ukrainie. Nie była wyjątkiem także obwód stołeczny. Najpierw została zarejestrowana 31.12.1993 r. Perejasławska „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, której w latach 1917–1919 przewodniczył uczony literaturoznawca, profesor Ołeksandr Doroszkewycz (1889–1946). 01.03.1994 r. zarejestrowano Kaharłycką „Proświtę”, którą założył jeszcze w marcu 1917 roku nauczyciel Ioan Brżewski. 09.04.1994 r. zarejestrowano Kijowsko-Swiatoszyńską „Proświtę”, nazwaną na cześć spoczywającego w Bojarce poety Wołodymyra Samijłenki. 11.05.1994 r. zarejestrowano Fastowską miejską „Proświtę”, która aktywnie działała zarówno w dobie walk o niepodległość, jak i w okresie tymczasowej okupacji hitlerowskiej. 31.05.1994 r. zarejestrowano Białocerkiewską „Proświtę”, którą 4 marca 1917 roku założył i objął kierownictwo legendarny działacz Modest Łewycki. Opierając się na oddziałach miejskich i rejonowych, 29 sierpnia 1994 roku zarejestrowano organizację społeczną Kijowskie Krajowe Zrzeszenie Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (nr rejestracyjny 35), które wówczas dopełniło strukturę organizacyjną „Proświty” w mieście Kijowie i obwodzie kijowskim. Każda miejsko-rejonowa, rejonowa, miejska organizacja „Proświty” Kijowszczyzny miała już wtedy powody do dumy. Działalność członków „Proświty” można prześledzić na podstawie publikacji gazety „Słowo Proświty”, prasy obwodowej i rejonowej. Oprócz tego w Centralnym Państwowym Archiwum Muzeów Literatury i Sztuki Ukrainy przechowywany jest fundusz nr 1424 „Kijowskie Krajowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”, który zawiera 52 teczki z dokumentami z lat 1989–1998. 20 maja 2004 roku, zgodnie z uchwałami walnego zgromadzenia Kijowskiego Krajowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” z 07.02.2004 r., Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki z 18.02.2004 r. oraz zgromadzenia przewodniczących rejonowych zrzeszeń „Proświty” z 11.03. i 27.03.2004 r., w Domu Pisarzy w Kijowie odbyła się konferencja założycielska Kijowskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Organizację krajową, zgodnie z obowiązującym wówczas ustawodawstwem, podzielono na Kijowską miejską i Kijowską obwodową. Na przewodniczącego Kijowskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświta” im. T. Szewczenki wybrano dyrektora centrum wydawniczego „Proświta” Wasyla Josypowycza Kliczaka. Przeprowadzenie państwowej rejestracji tych zmian okazało się niełatwym zadaniem. Jeszcze kilka razy trzeba było przerabiać dokumenty i przeprowadzać zgromadzenia. 14 kwietnia 2005 roku przeprowadzono drugą „likwidacyjną” konferencję Kijowskiego Krajowego Zrzeszenia „Proświta”, która jednocześnie stała się drugą „założycielską” dla Kijowskiego Obwodowego Zrzeszenia. W końcu, zarządzeniem Kijowskiego Obwodowego Zarządu Sprawiedliwości nr 44/07 z 30.05.2006 roku, wpis w rejestrze o rejestracji Kijowskiego Krajowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki został anulowany. A 22.09.2006 roku odbyła się państwowa rejestracja Kijowskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświta” im. T. Szewczenki. Nawiasem mówiąc, Kijowską miejską „Proświtę” zarejestrowano dopiero 4 lutego 2008 roku. Jej założycielami zostali Olha Witalijiwna Puhacz (ówczesna kierowniczka Kijowskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki), Jewhen Wasylowycz Buket i Switłana Wołodymyriwna Feszczenko, o czym świadczą dane z Jednolitego Państwowego Rejestru. Kolejne konferencje sprawozdawczo-wyborcze zrzeszenia obwodowego odbyły się 02.06.2009, 25.06.2013, 29.06.2017 i 02.12.2017 r. Odnawiano organy kierownicze, omawiano zmiany w Statucie, jednak żadnych zmian w państwowym rejestrze nie wprowadzano. Choć były ku temu obiektywne przyczyny, o czym opowiem dalej. Zatem w latach 2004–2005 do Kijowskiego Obwodowego Zrzeszenia wyodrębniły się z Kijowskiego Krajowego następujące zrzeszenia ogniw niższego szczebla: Białocerkiewskie miejsko-rejonowe (Wołodymyr Opanasowycz Iwanciw), Bohusławskie rejonowe (Nadija Iwaniwna Bołtikowa), Boryspolskie miejskie (Anatolij Antonowycz Kowalczuk), Browarskie miejskie (Wałerij Mychajłowycz Sereda), Wasylkiwskie miejskie (Anatolij Trochymowycz Maruszczak), Wasylkiwskie rejonowe (Łeonid Jurijowycz Kowalczuk), Wyszhorodzkie rejonowe (Ołeksandr Iwanowycz Drobacha), Wołodarskie rejonowe (Tamara Jakiwna Ustiniwśka), Irpińskie miejskie (Mykoła Jakowycz Łabuński), Kaharłyckie rejonowe (Nadija Mykołajiwna Predczenko), Kijowsko-Swiatoszyńskie rejonowe im. W. Samijłenki (Wałentyna Petriwna Doneć), Makariwskie rejonowe (Switłana Wołodymyriwna Feszczenko), Perejasławsko-Chmielnickie rejonowe (Mykoła Tychonowycz Towkajło), Rżyszcziwskie miejskie (Niła Hryhoriwna Janciuk), Skwyrskie rejonowe (Łeonid Kyryłowycz Szabantyn), Sławutyckie miejskie (Taras Stupak), Fastowskie miejskie (Mykoła Wasylowycz Iwanow), Fastowskie rejonowe (Witalij Witalijowycz Sokur), Sofijiwsko-Borszczahowska Szkoła Ogólnokształcąca I-III stopnia, ogniwo zrównane z zrzeszeniem rejonowym (Tetiana Wasyłiwna Petrowśka). Kiedy w 2009 roku utworzono Jednolity Rejestr Formacji Społecznych, wiele rejonowych i miejskich zrzeszeń „Proświty” wprowadzono tam niepoprawnie. Tak oto Boryspolskie miejskie i Kijowskie obwodowe zrzeszenie zostały zarejestrowane jako oddziały organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki” (obwód zaporoski, rejon nowomykołajiwski, wieś Mychajliwśke, ul. Zariczna 58); Białocerkiewskie miejsko-rejonowe, Fastowskie rejonowe, Wyszhorodzkie rejonowe, Perejasławsko-Chmielnickie miejsko-rejonowe zrzeszenie oraz Fastowskie miejskie ogniwo – jako oddzielne organizacje. Ogniwami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (nr rejestracyjny 197 z 29.01.1992) okazały się tylko Wasylkiwskie rejonowe, Kaharłyckie rejonowe i Kijowsko-Swiatoszyńskie rejonowe zrzeszenie. Bohusławskie rejonowe, Wołodarskie rejonowe, Makariwskie rejonowe, Skwyrskie rejonowe, Browarskie miejskie, Wasylkiwskie miejskie, Irpińskie miejskie, Rżyszcziwskie miejskie, Sławutyckie miejskie, Sofijiwsko-Borszczahowskie zrzeszenie nie posiadały państwowej rejestracji. Przez błędy w rejestrze działalność Kijowskiej obwodowej „Proświty” okazała się zablokowana. Kiedy 2 grudnia 2017 roku wybrano mnie na jej przewodniczącego, zderzyłem się z tym, że nie mogę wprowadzić żadnych zmian do rejestru. Nawet dotyczących własnych uprawnień…
Ponad 7 lat kijowska obwodowa „Proświta” znajdowała się w stanie „zawieszenia”, pracując jedynie jako centrum koordynacyjne współpracy między całkowicie autonomicznymi w swojej pracy towarzystwami wokół Kijowa, które w przeważającej większości mają stuletnią historię i ustalone tradycje życia proświtańskiego. Ale wiecznie tak trwać nie mogło, więc 13 maja 2025 roku kolejna VI konferencja Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki postanowiła odblokować pracę organizacji i doprowadzić dokumenty statutowe do zgodności z obowiązującym prawem. Do sprawy zabrał się prawnik Ołeksij Nowikow, który został wybrany do zarządu zjednoczenia obwodowego. Pięć razy składaliśmy z nim dokumenty do rejestracji zmian, za każdym razem uważnie studiując odmowy rejestratora i poprawiając uwagi. Wreszcie, 26 listopada lody ruszyły: państwo uznało nowe kierownictwo KOZ „Proświta” im. T. Szewczenki, zaktualizowało rodzaje działalności i kontakty organizacji. Teraz wreszcie pojawiła się możliwość powrotu do pełnowartościowej pracy, która przewiduje praktyczną realizację zadań statutowych. Niestety, bez zmian w Statucie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” nie jest możliwe doprowadzenie Regulaminu obwodowej „Proświty” do wymogów obowiązującego prawa. Jest to istotny problem, który skutkuje szeregiem niedogodności. Dlatego dla Centralnej „Proświty” aktualizacja Statutu i zatwierdzenie go na najbliższym walnym zgromadzeniu jest zadaniem numer jeden. Po aktualizacji Statutu należy opracować typowe Regulaminy dla wydzielonych jednostek i zacząć prawnie przestrajać całą pionową strukturę organizacyjną: aktualizować strukturę zgodnie z obecnym podziałem administracyjno-terytorialnym (obwód – rejon – hromada), przemianowywać i przerejestrowywać większość istniejących ośrodków proświtańskich, naprawiać błędy w rejestrze. Ale zaczynać warto już teraz w terenie od przerejestrowania członkostwa, ponieważ obecne ustawodawstwo jest bardzo wymagające wobec osobistego udziału każdego i każdej w pracy społecznej. Zadania te są całkowicie realne i od dawna dojrzałe. Oczywiste jest, że proświtańskie formy i metody pracy, zahartowane przez pokolenia patriotów, muszą rozwijać się w zgodzie z duchem czasu, adaptować się i modernizować za pomocą najnowszych technologii. Jestem przekonany, że w najbliższych latach do szeregów proświtańców, tak jak w minionych czasach, dołączą najlepsi przedstawiciele ukraińskich elit, aby swoim przykładem oraz inicjatywami naładować jak najwięcej obywateli naszego państwa. Wszak „Proświta” to coś więcej niż organizacja społeczna. To sposób życia i myślenia każdego świadomego Ukraińca. Jewhen BUKET, przewodniczący KOZ „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pamięć o swoim Iwanie, jego poległych towarzyszach broni i zawsze się uśmiechać, chociaż serce płacze. Bo nasi chłopcy oddali własne życie, abyśmy się uśmiechali, pamiętali o nich, ale nie popadali w rozpacz» – podzieliła się przemyśleniami pani Maria. I jednocześnie podziękowała wszystkim obecnym, że «pomagają jej nadal kochać swojego syna, bo dopóki o nim mówią, on żyje». Aktywna działaczka Proświty, radna rady obwodowej Iryna Szumada, oddając głęboki hołd rodzicom Bohaterów, również podkreśliła, że musimy nieść pamięć «przez wszystkie pokolenia i wieki o tych, którzy stali się przykładem naszej tożsamości narodowej, heroizmu». Artystka Natalia Basarab pokazuje portret Bohatera Iwana Wityszyna, który namalowała. Tymczasem znana tarnopolska artystka, działaczka Proświty Natalia Basarab, która tworzy cykl portretów naszych obrońców «Ich oczy patrzą w dusze», namalowała oczywiście także portrety Iwana Wityszyna oraz Jarosława Kondryszyna i podarowała je matce i ojcu poległych wojowników. Rzecz jasna, podczas spotkania-pamięci w ramach nowego projektu «Pamięć – silniejsza niż czas» rozbrzmiewały patriotyczne utwory muzyczne i poetyckie w wykonaniu studentów i wykładowców Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. Iwana Puluja: Danyła Zawitija, Antoniny Fedoruk, Romana Kruszelnyćkiego, Maksyma Hołuba, Złaty Maksymiw, Tetiany Łykawśkiej oraz Bohdana Suszka. Pieśni duchowe wykonał chór «Adoramus» przy świątyni św. apostoła Piotra w Tarnopolu (kierowniczka Oksana Cymbaluk). Pobłogosławił projekt i obecnych ksiądz UKGK o. Serhij Senczyszyn. Numer artystyczny pracownicy Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. Iwana Puluja Tetiany Łykawśkiej oraz studentów Maksyma Hołuba i Romana Kruszelnyćkiego.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła SHOT Zdjęcia autora
Inicjatywa projektu należy do zastępczyni przewodniczącej TMO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, wykładowczyni Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. Iwana Puluja, Halyny Shot. Oczywiście wystąpiła ona również w roli moderatorki spotkania pamięci. Pierwsze wydarzenie z tego cyklu poświęcono Iwanowi Wityszynowi i Jarosławowi Kondryszynowi, którzy złożyli swoje głowy za Ukrainę, którą tak szczerze kochali, więc gdy nad nią rozpostarł się czarny huragan wojny, wzięli do rąk broń, twierdząc: «Kto, jak nie my».
Na wieczór pamięci, oprócz członków Proświty, przybyło także wielu studentów Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. Iwana Puluja, Halickiego Kolegium Zawodowego im. W. Czornowoła oraz uczniów szkoły ogólnokształcącej I-III stopnia – liceum prawniczego nr 2. Wśród honorowych gości byli: matka Iwana – Marija Wityszyn i ojciec Jarosława – Wołodymyr Kondryszyn.
Marija Wityszyn, inicjatorka projektu Halyna Shot i Wołodymyr Kondryszyn
Prezentacje o drodze życiowej i bojowej Iwana Wityszyna i Jarosława Kondryszyna przygotowali studenci Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. Iwana Puluja, Antonina Fedoruk i Danyło Zawityj.
Obecni dowiedzieli się między innymi, że Iwan Wityszyn i Jarosław Kondryszyn urodzili się w rejonie tarnopolskim – jeden we wsi Wełyka Łuka, drugi w Smykiwcach. Iwan zdobył zawód stolarza-cieśli, Jarosław zaś otrzymał dyplom nauczyciela informatyki i matematyki, pracował jako inżynier, miał aktywną postawę obywatelską, był członkiem Związku Ukraińskiej Młodzieży w Ukrainie, Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego «Swoboda» oraz «Proświty», wolontariuszem, podczas Rewolucji Godności otrzymał na stołecznym Majdanie Niepodległości ranę postrzałową. Iwan był starszym sierżantem 80. samodzielnej brygady aeromobilnej, Jarosław – zastępcą dowódcy wozu bojowego jednostki wojskowej A4667. Iwan zginął w wieku 38 lat. Dokładnie tyle samo lat na białym świecie przeżył też Jarosław. Obaj Bohaterowie polegli w obwodzie donieckim. «Cyborg» Iwan zginął w styczniu 2015 roku, broniąc lotniska w Doniecku. Jarosław poległ na wieki 27 listopada 2023 roku w walce z raszystami pod Kleszczijiwką w rejonie bachmuckim.
Ludzi trzeba pamiętać poprzez żywe wspomnienia, jest przekonana wychowawczyni tarnopolskiego oddziału Związku Ukraińskiej Młodzieży w Ukrainie, Lesia Hołyk. Właśnie takimi wspomnieniami podzieliła się o Jarosławie Kondryszynie, przytoczyła nawet fakt, jak pomagał jej matce wraz z innymi członkami SUM-u układać drewno we wsi. Mówi, że członkowie SUM-u często wspominają Jarka (tak nazywali go przyjaciele, taki pseudonim miał też na froncie) oraz innych członków SUM-u, którzy zginęli na wojnie, a jest ich 14. «Oni są częścią naszego codziennego życia – nasze wspomnienia, modlitwy» – podkreśliła pani Lesia.
O Jarosławie Kondryszynie mówiła też zastępczyni dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. I. Puluja, kandydatka nauk pedagogicznych Iryna Kapłun. W tej placówce oświatowej pracował jako inżynier elektronik przez 13 lat. «Jarosław był skromny, odpowiedzialnie podchodził do pracy, zawsze chętnie pomagał innym. Teraz rozumiemy, że to był jego wewnętrzny kręgosłup, siła» – zaznaczyła pani Iryna. Znaczący był jego wkład, w szczególności w pracę działu wydawniczego przy opracowywaniu dokumentacji dydaktyczno-metodycznej. Wspomniała też o tym, jak Jarosław wraz z początkiem wielkiej wojny «ofiarnie wziął na siebie ogromną część dodatkowej pracy» przy prowadzeniu Jednolitej państwowej bazy elektronicznej ds. edukacji relokowanego kolegium elektromechanicznego z Mariupola.
Wspomnieniami dzieli się zastępczyni dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. I. Puluja Iryna Kapłun
Na wieczorze-requiem mówiono też o unikalnym hobby Jarosława Kondryszyna – wyszywaniu. Kilka wyszywanych płócien Jarosława zaprezentowano podczas projektu «Pamięć silniejsza niż czas». Ogólnie rzecz biorąc, z tymi rękodziełami mogli zapoznać się studenci Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. I. Puluja również w swojej placówce na wystawie prac Bohatera.
W wystąpieniach brzmiało wiele ciepłych i szczerych słów o Jarosławie. O jego pracowitości i umiejętnościach mówiła wykładowczyni Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. I. Horbaczewskiego, Orysia Smaczyło, która dobrze znała Jarka. Mówi, że «wspaniale lepił pierogi, doskonale pracował w ogrodzie».
Iwan Wityszyn również pozostał w pamięci jako wielki pracuś. Jego mama, Marija Wityszyn, mówiła, że bez niego żadne prace w rodzinie się nie odbywały. Potrafił na przykład przygotowywać smaczne potrawy, nie stronił od pracy w ogrodzie, znał się na budownictwie. A jeszcze bliscy nazywali go Iwan-niania, bo niańczył, opiekował się i wychowywał nie tylko swoje trzy córki, ale też siostrzeńców, poświęcał im wiele uwagi. Z natury był też wojownikiem. Odbywał czynną służbę wojskową w szeregach Gwardii Narodowej Ukrainy na Krymie. Kiedy rosyjski agresor w 2014 roku okupował ukraiński półwysep i wtargnął z wojną na naszą ziemię, Iwan Wityszyn poszedł do komisji wojskowej, prosił się na front. Kazano mu przejść badania lekarskie i czekać. W sierpniu tego samego 2014 roku został zmobilizowany, swoje umiejętności bojowe doskonalił na poligonie jaworowskim. Stamtąd zadzwonił i powiedział, że radykalnie zmienia swoje życie, bo powołanie znalazł w służbie wojskowej. A potem było lotnisko w Doniecku, gdzie w nowym terminalu w styczniu 2015 roku Iwan zginął. W rękach trzymał zdjęcie, na którym były jego córeczki, mające w tamtym czasie 12, 15 i 17 lat. Mocno je kochał, był z nich dumny, modlił się za nie.
Iwan Wityszyn nie wyszywał, jak Jarosław Kondryszyn. Za to jego mama, Marija Wityszyn, bardzo lubi wyszywać. Wyszyła wiele męskich i damskich koszul oraz ikon. Podarowała własnoręcznie wyszyte rzeczy córkom Iwana. A synowi nie podarowała. Być może dlatego, że w domu były wyszywane koszule jeszcze jej ojca. Będąc już na wojnie, Iwan pewnego razu podczas rozmowy telefonicznej z matką poprosił, by wyszyła dla niego koszulę czerwonymi i czarnymi nićmi. Pani Marija od razu zabrała się do pracy, myślała, że syn przyjedzie na urlop lub wróci z frontu i będzie cieszył się z pięknie wyszytej koszuli. Zostało tylko doszyć rękawy, gdy dowiedziała się straszną wiadomość – jej ukochany syn zginął.
Nie mogła już wyszywać, nie miała siły, tylko ból i łzy. Doszywała siostra Iwana. I tę wyszywaną koszulę włożono «cyborgowi» do trumny.
Iwan nigdy nie pozwalał sobie za życia niepokoić mamy, więc nawet w snach przyszedł do niej tylko raz, przynosząc jej dwa bukiety śnieżnobiałych przebiśniegów. Za to siostrę we śnie prosił, by przekazała mamusi, żeby opowiadała wszystkim o nim, wtedy będzie jej lżej na duszy. Po tym u Mariji Wityszyn zrodził się zamysł napisania książki o synu. I napisała, wydała. Mówi, że jej książka «Mój syn – cyborg» pozostanie żywym pomnikiem Iwana, ogrzewa ją «ciepłem obecności syna».
Marija Wityszyn mówi, że uczy się nieść ból i jednocześnie uczy to robić inne pogrążone w żalu matki. Czasami po prostu brakuje sił, by iść dalej, ale to chwilowa słabość, bo siłę czerpie od syna. «Staram się nie»
Tarnopolska organizacja miejska «Proświty» rozpoczęła nowy projekt pod nazwą «Pamięć – silniejsza niż czas», aby opowiadać o życiu i frontowych drogach poległych Bohaterów. Jest to jednocześnie, jak trafnie zauważyła działaczka Proświty, radna rady obwodowej Iryna Szumada, także o wierze w ukraińską przyszłość – zwycięską, pokojową i szczęśliwą, w której czcić się będzie swoich obrońców. Wszak dopóki płonie pamięć, dopóty nasi polegli wojownicy żyją.
Tłumaczenie maszynowe
Natalia Bułanowa, m. Kamianske, obwód dniepropetrowski
W ramach obchodów 135. rocznicy urodzin wybitnego bojownika o ukraińską państwowość, Prowidnyka Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów – Andrija Melnyka – Drohobycz stał się centrum naukowego namysłu nad jego postacią.
Kluczowym wydarzeniem stała się Ogólnoukraińska naukowo-praktyczna konferencja „Andrij Melnyk i rewolucja ukraińska 1917–1921 lat”, która zgromadziła czołowych historyków, badaczy i muzealników z całego kraju. Wśród nich byli kierownik wydziału Narodowego Muzeum Historii Ukrainy Ołeksandr Kuczeruk, doktorzy nauk historycznych Walentyna Pyskun, Wasyl Jabłoński i Iwan Choma, dyrektor Obwodowego Muzeum Literackiego w Chmielnickim Wasyl Horbatiuk, którzy w swoich referatach przedstawili różne aspekty działalności Andrija Melnyka.
Miałam wielki zaszczyt przyłączyć się do tej konferencji referatem „Postać Andrija Melnyka w pamięci historycznej: wyzwania memoralizacji i wektory perspektyw”.
Konferencję moderował pierwszy zastępca przewodniczącego Krajowego Związku Pisarzy Ukrainy Mykoła Hrycenko.
Konferencja stała się potężną płaszczyzną dla gruntownych dyskusji o roli Melnyka w procesach ukraińskiego budowania państwa. Znaczenie postaci Prowidnyka omawiano również podczas okrągłych stołów i dyskusji, które odbywały się w Domu Ludowym im. Iwana Franki.
Również 12 grudnia odbyło się spotkanie z kierownictwem gminy. Delegację badaczy i naukowców przyjęli burmistrz Drohobycza Taras Kuczma wspólnie z kierownikiem wydziału kultury i rozwoju turystyki Wołodymyrem Chanasem. Przewodniczący gminy podkreślił znaczenie postaci Melnyka w historii Ukrainy i zaznaczył wagę rozwoju jego rodzinnej wsi jako spójnego kompleksu muzealnego. Szczególną uwagę podczas spotkania poświęcono omówieniu perspektyw utworzenia memoriałowego muzeum Andrija Melnyka w Drohobyczu.
Serdecznie dziękuję organizatorom za możliwość udziału w jubileuszowych wydarzeniach w Drohobyczu i Woli Jakubowej.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr ANTOFIJCZUK Podczas pracy jednego z paneli tematycznych – „Zachowanie i popularyzacja języka ojczystego: edukacja oraz kultura materialna i duchowa” – miałem zaszczyt wystąpić z referatem, w którym próbowałem nakreślić wielowymiarową przestrzeń języka ukraińskiego w Rumunii: od tradycji rodzinnej i kultury duchowej – po instytucje edukacyjne, współczesne media i nowe formy obecności językowej. Proponuję Państwu tekst wystąpienia, mając nadzieję, że stanie się on użyteczny dla szerszego zrozumienia współczesnych procesów zachowania i rozwoju ukraińskiego słowa w obcojęzycznej przestrzeni państwowej. „Wielce Szanowne Panie i Panowie, szanowni koledzy, drodzy przyjaciele! Zebraliśmy się dzisiaj w uroczystej i symbolicznie nasyconej chwili – Dniu Języka Ukraińskiego, święcie, które już utrwaliło się w kalendarzu kulturalnym Rumunii jako gest głębokiego wzajemnego szacunku między państwem a obywatelami pochodzenia ukraińskiego. W tym roku święto to jest wypełnione szczególną treścią – 35-leciem Związku Ukraińców Rumunii, instytucji, która stała się duchowym kręgosłupem i strategicznym obrońcą społeczności ukraińskiej. Temat naszego panelu – „Zachowanie i popularyzacja języka ojczystego: edukacja oraz kultura materialna i duchowa”. W tej krótkiej formule ukryty jest złożony i jednocześnie żywotnie ważny sens. Język ojczysty może żyć i rozwijać się tylko tam, gdzie jednocześnie istnieją i pracują szkoła i rodzina, książka i pieśń, instytucjonalne wsparcie i tradycja kulturowa, warunki materialne i ciągłość duchowa, wiedza i codzienna praktyka językowa, czyli wszystkie komponenty tego, co nazywamy kulturą – zarówno materialną, jak i duchową. Dlatego moje wystąpienie jest próbą nakreślenia tej wielowymiarowej natury języka ojczystego oraz jego roli w przyszłości Ukraińców w Rumunii. Rozmowę o jakichkolwiek formach edukacji – formalnych czy nieformalnych – trzeba rozpoczynać od tego, co jest pierwotne, czyli od natury języka ojczystego jako duchowej i kulturowej istoty. Przecież język ojczysty to jedna z najsubtelniejszych form istnienia ludzkiego ducha i jednocześnie jeden z najgłębszych przejawów kultury narodowej. Towarzyszy człowiekowi od urodzenia, tworząc jego świat wewnętrzny, strukturyzując myślenie, kształtując wrażliwość i zdolność do współodczuwania. Język ojczysty to niewidzialny wszechświat odczuwania, w którym człowiekowi otwiera się świat. Poprzez niego dziecko po raz pierwszy poznaje miłość, dobro, ciepło i bezpieczeństwo. Właśnie dlatego język ojczysty często przeżywany jest jako matryca emocjonalna, która towarzyszy człowiekowi w jakichkolwiek zmianach losu. Język to także duchowa pamięć przodków, obecność pokoleń w naszej teraźniejszości. Każde słowo, każdy zwrot, barwa dialektalna – to spuścizna wielu stuleci, która dotarła do nas w żywym brzmieniu. Język przechowuje najdawniejsze warstwy naszego dziedzictwa duchowego – kolędy i wiosenki, modlitwy i bajki, archaiczne frazeologizmy, ludowe nazwy roślin, rzemiosł i przedmiotów codziennego użytku. To kod pamięci kulturowej, który człowiek nosi w sobie, żywa tradycja, przekazywana z pokolenia na pokolenie poprzez doświadczenie, intonację, wspólne przeżywanie. Utrata języka to zawsze rana, bo wraz z nią człowiek traci sposób rozumienia siebie w świecie. Przeciwnie, zachowanie języka to akt duchowej i kulturowej całości, sposób pozostawania sobą, niegubienia się w globalnym nurcie, a wchodzenia w szerszy świat z godnością, jako osobowość, która ma swoje wewnętrzne centrum. Pierwszą przestrzenią języka nie jest szkoła, a dom. Właśnie tam rodzi się ten „wewnętrzny słuch”, który towarzyszy człowiekowi przez całe życie. W rumuńskiej przestrzeni kultura duchowa rodzin ukraińskich ma decydujące znaczenie. Ukraińskie rodziny na Marmaroszu, Bukowinie, w Banacie, Dobrudży i na innych terenach przez stulecia przekazywały swoim dzieciom ukraińskie słowo w pieśniach, zwyczajach, tekstach biblijnych, modlitwach i obrzędowości rodzinnej. Właśnie dzięki rodzinie i społeczności zachowały się tu unikalne dialekty, archaiczne formy, rytmika i intonacje, które dawno odeszły od języka standaryzowanego, ale pozostały żywe w pamięci kulturowej jako organiczna część kultury duchowej Ukraińców w Rumunii. Ważne jest, aby podkreślić jeszcze jeden czynnik, który ma głęboką wagę historyczną i duchowo-kulturową dla zachowania języka ojczystego w Rumunii – jest to działalność Kościoła. Ukraińskie społeczności prawosławne, greckokatolickie i protestanckie w różnych regionach kraju przez stulecia były duchowymi punktami oparcia języka ojczystego. W świątyniach język ukraiński brzmiał uroczyście i naturalnie nawet wtedy, gdy inne formy publicznej obecności językowej były ograniczone lub przerywane. Kościół we wszystkich swoich wyznaniowych przejawach zachowywał modlitwy, kazania, teksty biblijne, śpiew cerkiewny, tradycje kolędowania i obrzędów wielkanocnych, czyli tę warstwę kultury duchowej, która przekazywana jest sercem, głosem, wspólnym uczestnictwem. Właśnie tutaj zachowały się dawne intonacje, archaiczne formy językowe, charakterystyczna właściwa melodyka, które stanowią najsubtelniejszą warstwę pamięci językowej społeczności. Parafie prawosławne wspierały tradycyjne style śpiewacze i dawne zwroty psalmowe. Społeczności greckokatolickie zapewniały stabilność tradycji liturgicznej w języku ukraińskim. Kościoły protestanckie rozwijały kulturę kaznodziejstwa, czytania Pisma Świętego i aktywnego uczestnictwa językowego wiernych. Razem tworzą one środowisko duchowo-kulturowe, w którym język ukraiński pozostaje żywy, znaczący i emocjonalnie rozpoznawalny dla wszystkich pokoleń. Uczestnictwo dzieci i młodzieży w nabożeństwach, świętach religijnych, czytaniach i wspólnych praktykach śpiewaczych wzmacnia wewnętrzny słuch języka ojczystego, kształtuje trwałą pamięć emocjonalną i nadaje językowi wagę moralną. We współczesnym wielojęzycznym świecie Kościół nadal pozostaje jedną z najtrwalszych podpór ukraińskiego słowa, gdyż zwraca się do ludzkiego serca, do jego duchowego nastawienia i tożsamości wartościowej. Właśnie w tym celu staraniem Związku Ukraińców Rumunii wydano książkę „Gorczyczne ziarno”, z której uczniowie poznają podstawy chrześcijańskiego wyznania wiary i odkrywają duchowy wymiar języka ojczystego. Czym jest kultura duchowa w systemie wychowania i edukacji? Kultura duchowa to atmosfera życia społeczności, jej praktyki symboliczne, formy zwyczajowe i kody duchowo-emocjonalne, w których język ojczysty jawi się nie tylko jako środek komunikacji, ale przede wszystkim jako przeżyte doświadczenie kulturowe. Zaczyna się ona od rodzinnego czytania bajek i Biblii, kiedy dziecko słyszy słowa pełne mądrości i ciepła oraz uczy się rozumieć świat w ojczystej intonacji.
Kontynuacją tej kultury duchowej stają się wieczory z pieśniami ludowymi, święta rodzinne, wspólna modlitwa, udział dzieci w obrzędach ludowych, gdzie język ukraiński nabiera statusu wydarzenia, gestu, symbolu jednoczenia pokoleń. Cechy dialektalne miejscowej gwary występują jako swoiste klucze do pamięci historycznej, a błogosławieństwa, kołysanki i pierwotna intonacja miłości zakorzeniają w dziecku więź z własną tradycją duchową tak głęboko, że żadne systemy edukacyjne nie są w stanie tego zastąpić. Poprzez te doświadczenia kształtuje się to, co psychologowie nazywają emocjonalną tożsamością języka – wewnętrznym przekonaniem, że język ojczysty jest, oprócz środka komunikacji, szczególną wartością duchową, częścią samego siebie. W takich warunkach popularyzacja języka ojczystego odbywa się naturalnie, ponieważ dziecko uczy się kochać język, ono w nim wyrasta. Właśnie dlatego dwujęzyczność w takich warunkach nie zagraża człowiekowi. Jeśli język ojczysty jest centrum duchowym, wtedy drugi język – państwowy, rumuński – rozszerza horyzonty, nie niszcząc wewnętrznej integralności. Dziecko wchodzi w świat jako obywatel Rumunii, nie tracąc ukraińskiej przynależności kulturowej. Zatem kultura duchowa to fundament, bez którego nie istnieje żaden trwały system edukacyjny i żadna trwała tradycja językowa. Jednak kultury wewnętrznej nie wystarczy, jeśli nie ma ona oparcia w strukturach zewnętrznych. Dlatego obok kultury duchowej decydująca staje się materialna kultura edukacji, czyli warunki instytucjonalne, w których język ojczysty może się rozwijać i być obecny w życiu publicznym. Do tego fundamentu kulturowo-edukacyjnego należą przedszkola z grupami ukraińskojęzycznymi, gdzie maluchy naturalnie wchodzą w świat słowa ojczystego; szkoły ogólnokształcące, w których ukraiński jest językiem nauczania lub osobnym przedmiotem, co daje dziecku możliwość dorastania we własnej przestrzeni kulturowej. Razem z nimi ważne miejsce zajmują szkoły ogólnokształcące, w których język ukraiński występuje jako język nauczania lub jako osobny przedmiot, co daje dziecku możliwość zdobywania wiedzy we własnej tradycji duchowej. Szczególnie znaczącym ośrodkiem stało się Ukraińskie Liceum im. Tarasa Szewczenki – centrum moralno-intelektualne, gdzie kształtuje się młoda ukraińska elita Rumunii, a kultura Ukraińców nabiera formy instytucjonalnej i publicznego brzmienia. Materialna podstawa edukacyjna kontynuowana jest w szkole wyższej – na wydziałach języka i literatury ukraińskiej na uniwersytetach w Bukareszcie, Klużu-Napoce i Suczawie, gdzie zapewnia się przygotowanie specjalistów i tworzy przestrzeń akademicką dla rozwoju języka jako dyscypliny naukowej i składnika tradycji kulturowej. Właśnie środowiska uniwersyteckie integrują materialną istotę edukacji z kulturą duchową wspólnoty. Tutaj odbywa się rozumienie języka jako wartości intelektualnej, jako nośnika pamięci kulturowej i jako problematyki naukowej. Jednocześnie niezwykle ważna jest stała praca nad nowoczesnymi podręcznikami i pomocami metodycznymi, bez których nie sposób wyobrazić sobie pełnowartościowego procesu nauczania i systematycznego przekazu kulturowego. Centralne miejsce zajmują wykwalifikowani nauczyciele poloniści, którzy wykładają gramatykę i literaturę, a co najważniejsze – przekazują dzieciom ducha języka, jego żywą intonację, treść kulturową i sens duchowo-wartościowy. Z tego punktu widzenia szczególnie ważne miejsce należy do Szkoły Letniej dla nauczycieli języka i literatury ukraińskiej, zorganizowanej przez Związek Ukraińców Rumunii. Stała się ona platformą rozwoju zawodowego pedagogów i przestrzenią, w której wiedza materialna łączy się z misją duchowo-kulturową. Tutaj nauczyciele opanowują nowoczesne metodyki, zasoby cyfrowe, innowacyjne podejścia do nauczania języka i literatury, a jednocześnie zanurzają się w aspekty kulturologiczne i duchowe słowa ojczystego. Szkoła Letnia kształtuje wspólnotę pedagogów, którzy nauczają i niosą misję zachowania ciągłości językowej i nieprzerwalności kulturowej w warunkach dwujęzyczności. Nie mniej ważną, a niekiedy decydującą rolę w procesie kształtowania trwałości językowej odgrywają instytucje kulturalne i prasa, które tworzą pełnowartościową ukraińskojęzyczną przestrzeń informacyjną i zapewniają ciągłość mówienia poza środowiskiem szkolnym. Właśnie te ogniwa instytucjonalne występują jako pośrednicy między rodzinną kulturą duchową a publicznym życiem kulturalnym, przenosząc słowo ojczyste z wymiaru domowego i tradycyjnego w sferę komunikacji społecznej, dialogu obywatelskiego i reprezentacji symbolicznej. W ten sposób język ukraiński w Rumunii otrzymuje oparcie emocjonalne i duchowe, mocne, instytucjonalnie utrwalone miejsce w przestrzeni kulturowej wspólnoty, co jest kluczem do jego zachowania i popularyzacji. W tym kontekście rola Związku Ukraińców Rumunii jest zasadniczo fundamentalna. ZUR pod wrażliwym kierownictwem deputowanego Mykoły-Myrosława Petreckiego rozbudował całościową model obecności językowo-kulturowej, w ramach której język ukraiński funkcjonuje jako systemowy, stale odnawiany i ustrukturyzowany komponent życia społecznego. Szczególnie ważna jest działalność w sferze środowiska informacyjnego, gdzie daje się zauważyć przemyślana kolejność wiekowa i logika metodyczna, a każda grupa wiekowa ma swój plac zabaw językowy, który odpowiada jej potrzebom i poziomowi rozwoju. Dla przedszkolaków wydawany jest magazyn „Bdżiłka” (Pszczółka), który wprowadza dziecko w świat słowa ojczystego poprzez elementarne gatunki – rysunek, bajkę, wiersz, krótką przypowieść, piosenkę itp. Uczniowie młodszego i średniego wieku szkolnego dołączają do języka poprzez czasopismo „Dzwołyk” (Dzwoneczek), gdzie treść i struktura materiałów skierowane są na kształtowanie kultury języka, kompetencji czytelniczych i emocjonalnego przywiązania do tekstu ukraińskiego. Licealiści wchodzą w bardziej złożony kontekst intelektualny i duchowy dzięki stronie „Duchowni dżereła” (Duchowe źródła) w magazynie „Nasz hołos” (Nasz głos), która łączy informację kulturowo-historyczną, eseistykę, rozważania moralno-wartościowe i elementy tradycji duchowej. Równolegle z tym gazety „Wilne słowo” (Wolne słowo), „Ukrainśkyj wisnyk” (Ukraiński kurier) oraz magazyn „Nasz hołos” pełnią dwie kluczowe funkcje. Z jednej strony dokumentują życie wspólnoty, utrwalając wydarzenia, osiągnięcia, inicjatywy kulturalne i procesy społeczne, a z drugiej – kontynuują edukację językową poza murami szkolnymi, zapewniając regularny kontakt czytelników ze słowem ukraińskim, kształtując nawyk czytania i wspierając tożsamość językowo-kulturową u dorosłej populacji. W swojej strukturze te wydania łączą elementy kultury materialnej (słowo drukowane, tradycje redakcyjne, działalność wydawnicza) i kultury duchowej (treść, tematyka, wymiar wartościowy tekstów), dzięki czemu stają się narzędziami zachowania i popularyzacji języka ojczystego. Magazyn „Nasz hołos” systematycznie w odpowiedniej rubryce proponuje nauczycielom porady metodyczne dotyczące nauczania języka ukraińskiego, czym kontynuuje linię kulturowo-edukacyjną ZUR-u. Rozwój literatury ukraińskiej siłami miejscowych autorów to wybitne zjawisko życia ukraińskiego w Rumunii. Utwory pisarzy, którzy urodzili się i żyją w rumuńskim środowisku kulturowym, nadają językowi ukraińskiemu nową treść, doświadczenie lokalne, siłę artystyczną. Dzięki wydaw
19 listopada br. w Parlamencie Rumunii odbyły się wydarzenia naukowe i uroczyste, poświęcone Dniu języka ukraińskiego oraz 35-leciu Związku Ukraińców Rumunii. Dzień ten stał się ważnym kulturowym i symbolicznym momentem w życiu ukraińskiej społeczności, ponieważ połączył uznanie państwowe, refleksję naukową oraz wymiar duchowo-społeczny naszego dziedzictwa językowego.
Tłumaczenie maszynowe
«Nieśmiertelny Kobziarz wzywa nas, gdziekolwiek byśmy nie byli, do pamiętania o własnej historii, czasach wolności, do konsekwentnego bronienia idei państwowej niepodległości Ukrainy». 7 Poczta «SP»
dzięki programom SUR-u książki te stają się dostępne dla szkół i ośrodków kultury, otwierając przed czytelnikami w różnym wieku możliwość postrzegania języka ukraińskiego jako współczesnej twórczej rzeczywistości, zdolnej do produkowania nowych znaczeń i wartości. Literatura lokalna w ten sposób ucieleśnia kulturę duchową wspólnoty i jednocześnie tworzy materialną obecność kulturową – książkę, tekst, tradycję drukowaną.
Taka literatura kształtuje lokalny kanon, uwydatnia tożsamość i sprzyja wchodzeniu ukraińskiego piśmiennictwa Rumunii w szerszy europejski kontekst literacki. Badają ją studenci, naukowcy, uczestnicy konferencji literaturoznawczych, co wzmacnia jej intelektualny prestiż i rozszerza przestrzeń kulturową języka ukraińskiego w Rumunii.
W strukturze współczesnego środowiska informacyjnego szczególną rolę odgrywają programy radiowe i telewizyjne w języku ukraińskim, które znacząco rozszerzają horyzonty komunikacyjne wspólnoty i utrwalają jej obecność w ogólnopaństwowej przestrzeni kulturowej. Jeśli wydania drukowane tworzą stabilną podstawę tekstową i kształtują nawyk czytania, to media audiowizualne zapewniają szerszy i emocjonalnie silniejszy kanał komunikacji językowej, szczególnie ważny w środowisku mniejszości narodowych, gdzie tempo i rytm współczesnego życia często ograniczają możliwości regularnego czytania.
Ukraińskie programy radiowe w Rumunii mają szczególną wagę socjolingwistyczną, ponieważ po pierwsze zapewniają codzienną akustyczną obecność języka, co wspiera modele intonacyjne, melodykę i rytmikę ukraińskiego słowa – zjawiska krytycznie ważne dla zachowania «wewnętrznego słuchu» mówiących między pokoleniami. Po drugie, docierają one do tych regionów, gdzie prasa drukowana jest mniej dostępna, obejmując szersze grupy wiekowe i społeczne. Po trzecie, pełnią funkcję jedności informacyjnej wspólnoty, podtrzymując łączność między miejscowościami, w których zwarcie mieszkają Ukraińcy.
Badania socjolingwistyczne podkreślają, że to właśnie radio w regionach dwujęzycznych najlepiej wspiera stałość fonologiczną oraz rejestr emocjonalno-liryczny
Wołodymyr ZAÏKA, Niemcy
Moja starsza córka Iryna mieszka w Niemczech już od 28 lat. Za każdym razem, gdy przyjeżdżała w odwiedziny do ojczyzny, zawsze na pamiątkę o rodzinnej ziemi, szkolnych i młodzieńczych latach kupowała w Doniecku książki w języku ukraińskim autorstwa ukraińskich pisarzy. „Żeby utrzymywać stały kontakt z Ukrainą”, – mawiała przy tym. Kiedy urodziły się wnuki, kupowała dla dzieci bajki, legendy, zagadki, ukraińskie kołysanki, pieśni ludowe i od małego przyzwyczajała je do języka ojczystego. Teraz już wyrosły i oprócz niemieckiego oraz angielskiego znają ukraiński, swobodnie się nim posługują i są z tego dumne.
Przez wiele lat córka zebrała pokaźną domową bibliotekę literatury ukraińskiej – od klasyków po współczesnych. W jej gabinecie (pracuje jako nauczycielka w bawarskiej szkole) czołowe miejsce zajmują książki z Ojczyzny. Przytulnie na półkach czują się „Toreadorzy z Wasiukiwki” Wsewołoda Nestajki, „Jeźdźcy” i „Mistrz okrętu” Jurija Janowskiego, „Miecz Areja” i „Jar” Iwana Biłyka, „Roksolana” Pawła Zahrebelnego, „Chołodnyj Jar” Jurija Horlisa-Horskiego, „Sad Getsemański” i „Tygrysołowy” Iwana Bahrianego, „Maria” Ułasa Samczuka, „...I będą ludzie” oraz „Błękitne dziecko” Anatolija Dimarowa, „Dom na górze” Wałerija Szewczuka, „Żółty książę” Wasyla Barki, „Kochajcie Ukrainę” Wołodymyra Sosiury, „Marusia Czuraj” Liny Kostenko i wiele innych.
Kiedy dwa miesiące temu los uchodźcy rzucił mnie na obczyznę, pilnie odczułem tutaj oderwanie od rodzinnej ziemi i domu, brak wszystkiego co ukraińskie tutaj – języka,
języka, ponieważ głos, intonacja, pieśń i mowa ustna przyswajane są przede wszystkim na poziomie słuchu emocjonalnego, a nie tylko racjonalnej uwagi. W tym sensie ukraińskie programy radiowe faktycznie kontynuują tradycję kultury ustnej wspólnoty, łącząc tradycje duchowe z technicznymi możliwościami współczesności.
Ukraińskie programy telewizyjne w Rumunii pełnią jeszcze szerszą funkcję, ponieważ zapewniają wizualną reprezentację wspólnoty, kształtując obraz języka ukraińskiego jako nowoczesnego, prestiżowego, zdolnego do pełnowartościowego uczestnictwa w życiu informacyjnym i kulturalnym kraju, i tym samym stają się jedną z kluczowych form popularyzacji języka ojczystego w szerokim kontekście społecznym.
Zatem działalność Związku Ukraińców Rumunii w sferze prasy i instytucji kulturalnych tworzy całościowy ekosystem językowo-kulturowy, który zapewnia stałe brzmienie języka ukraińskiego we wszystkich wiekowych, społecznych i kulturowych segmentach wspólnoty. Dzięki takiemu modelowi język ukraiński w Rumunii zachowuje swoją wagę duchową, a co najważniejsze – stabilnie funkcjonuje jako język kultury, edukacji, życia społecznego i pamięci zbiorowej, co jest jednym z najważniejszych warunków jego trwania w XXI wieku.
Konkursy edukacyjne, festiwale, czytania publiczne i konferencje naukowe stanowią skuteczny praktyczny mechanizm tego procesu, który we współczesnej socjolingwistyce określa się terminem «socjalizacja językowa». Chodzi o stopniowe wchodzenie dziecka i młodej osoby w przestrzeń językowo-kulturową wspólnoty poprzez udział w wydarzeniach, gdzie język występuje jako środek komunikacji i, co najważniejsze, symbol tożsamości zbiorowej, nośnik prestiżu i ciągłości kulturowej. Poprzez wchodzenie w takie formy działalności dziecko zaczyna uświadamiać sobie, że język ukraiński funkcjonuje nie tylko w środowisku rodzinnym czy szkolnej auli, ale także w publicznych, społecznie znaczących kontekstach, gdzie jest językiem twórczości, interakcji intelektualnej i uznania społecznego. Właśnie tak kształtuje się nie tylko znajomość języka, ale i głębokie poczucie jego wartości kulturowej i duchowej.
Z punktu widzenia teorii trwałości socjolingwistycznej ważne jest, że właśnie te działania tworzą komunikację, książki, wydania drukowane. A bez tego wszystkiego człowiek, jak źródło bez wody, zaczyna „zamulać się” – zamykać w sobie, podupadać na duchu, poddawać się depresji, stresom itp. Przecież nie ma obok bliskich ludzi, przyjaciół, sąsiadów, kolegów z pracy (oprócz córki, zięcia i wnuków). Nie ma do kogo pójść, nie ma z kim po prostu porozmawiać, bo wokół inny świat: obcy ludzie, obcy język, obce nawyki i tradycje. Prawda, rzadko zdarza się usłyszeć na ulicach bawarskich miasteczek rodzimą gwarę, ale to raczej wyjątek od reguły. Zresztą ludzie, którzy znaleźli się tutaj, tak jak ja, z powodu wojny na Ukrainie, przeważnie są wystraszeni, niechętnie nawiązują kontakt, są zamknięci w sobie.
Więc trzeba codziennie kisić się we własnym sosie. Ze swoimi myślami, przeżyciami, wątpliwościami, do których tutaj, właściwie, nikomu nie ma sprawy.
Od początku grudnia Niemcy ogarnęła przedświąteczna fala bożonarodzeniowa: wszędzie różnorodne jarmarki, wyprzedaże, festiwale, imprezy dla dzieci, na których pedantyczni Niemcy z wyprzedzeniem kupują prezenty dla swoich bliskich. A mnie wciąż przywiduje się rodzinna Ukraina, która tak kontrastuje z tą atmosferą radości i beztroski. Z bólem w duszy śledzę wydarzenia na rodzinnej ziemi. Boleśnie odbieram codzienne barbarzyńskie ostrzały wroga naszych miast i wsi, śmierć cywilów, wśród których jest niemało dzieci, niszczenie infrastruktury, budynków mieszkalnych, obiektów socjalno-kulturalnych.
W tak radosnej i podniosłej atmosferze czujesz się zbędny, zapomniany przez wszystkich sierota, któremu ludzie są obojętni. Ale okazało się, że się myliłem. Pewnego dnia córka z zagadkowym, tajemniczym wyrazem twarzy wręczyła mi również świąteczny koszyk z prezentami: łakociami, pamiątkami, artykułami papierniczymi. A na samym dnie leżała papierowa paczka. Kiedy ją rozpakowałem, nie uwierzyłem własnym oczom: na świat Boży spojrzały na mnie najdroższe rzeczy, jakie przyszło mi mieć w życiu (i to naprawdę prawda) — dwie książki w języku ukraińskim: „Kobziarz” Tarasa Szewczenki i „Wiersze. Dramatyczne poematy” Łesi Ukrainki. Córka kupiła te wydania prezentowe podczas swoich ostatnich odwiedzin Ukrainy wiele lat temu. Tak po prostu. Na pamiątkę. A teraz oto się przydały. Trzymam w rękach te bezcenne dla mnie książki, a na duszy tak ciepło, na policzkach łzy radości i wdzięczności, bo czujesz więź z ojczystą ziemią: nie jestem tu sam, na obczyźnie, ze mną moja Ukraina. Czytam dawno i nie raz przeczytane i jakbym odkrywał dla siebie wszystko na nowo, – takie to aktualne, współbrzmiące z obecnym momentem. Znowu dotykam sercem naszej kultury narodowej, tożsamości, ludowych zwyczajów i tradycji, bo w tych książkach są nasze źródła, nasz ukraiński kod, więź pokoleń. Nieśmiertelny Kobziarz wzywa nas, gdziekolwiek byśmy nie byli, by pamiętać własną historię, czasy wolności, konsekwentnie bronić idei państwowej niepodległości Ukrainy. A poezja Łesi Ukrainki zmusza każdego, by „przez łzy się śmiać, wśród nieszczęść śpiewać pieśni, bez nadziei jednak mieć nadzieję...”. I od razu – „precz smutne myśli!”. Jakie to aktualne również teraz! A daleko od ojczystej ziemi — tym bardziej... A jeszcze chcę wyrazić wdzięczność redaktorowi naczelnemu „Słowa Proświty” Ihorowi Zocowi, z którym wiele lat pracowaliśmy kiedyś w rodzinnej gazecie „Donecczyna”, za troskę i możliwość czytania za granicą elektronicznej wersji „Słowa” – szanowanego i lubianego przez wielu wydania. Do wyjazdu do Niemiec z przyfrontowej Donecczyny prenumerowałem „Słowo Proświty” wiele lat i z przyjemnością czytałem je oraz czasami dopisywałem o tym, co boli. Tak jak i tym razem.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła SŁAWYŃSKYJ. Znowu i znowu przypominają się wersy z dawnego wiersza Lubow Hołoty: «Jestem kobietą. Jestem trawą. Jestem rosą. // Jestem bez miłości – jak kalina na mrozie». One nie raz i nie dwa odbijają się w czasoprzestrzeni nowego zbioru «Papierowy anioł», który kończy się utworem, gdzie jest jednoznaczne przekonanie: «Ja – nie robot». Potwierdzeniem tego są wszystkie, bez żadnego wyjątku, poezje książki, napisane drżącą kobiecą duszą. Kiedy już po raz kolejny przewracasz strony eleganckiego wydania, wydaje się, że zaczynasz słyszeć lot anioła, który ochrania i prawdziwą lirykę, i Ukrainę, i poetkę – kobietę, «która przy stole i przy tronie, // przy miłości i życiu siedzi…» Zaprawdę zdumiewające jest to wyznanie! Zdumiewająca jest też miniatura otwierająca, gdzie ono brzmi. Zatem nie zdziwi się dom, że liryczna bohaterka zwraca się do niego jak do żywego («Witaj, domu!»), a stół nie będzie czuł się samotny, bo «Selena // zielone światło posyła». To czarodziejskie światło będzie świecić w historiach z życia pamięci, która, być może, chciałaby coś zapomnieć, ale niczego nie zapomina, strzeże dawnego, rozmawia ze współczesnym, wpatruje się w przyszłość. I cieszy się, że nie wymyśla, nie dopowiada – pielęgnuje prawdę i tylko prawdę. Szczerą, delikatną, przerażającą, matczyną – tę prawdę, która wyznaje: «I obejmuje moją łzę // ta łza, co z nieba…» Tę prawdę, bez której poezja – to nie poezja, a fałszywe, niskiej próby wierszowanie, którego nawet dalekiego echa nie ma w zbiorze «Papierowy anioł». Mamy więc sumienne, ufne wyznanie dojrzałości, która i wspomina «co kochali, od czego gasli i komu świecili», i wie, że «uroda przemijalna», i nie boi się czasu, który nie płynie – leci. Tak, niepowstrzymanie leci, ale nie zbija wszechwładnymi skrzydłami płomienia świecy, bo jest on chroniony przed złymi wiatrami delikatnymi kobiecymi dłońmi. Ich ciepło i ciepło świecy – w zagadkowej prośbie: «Zagrajcie mi, zmuzyczcie mi na pół świata! // Niech płaczą skrzypce głosami zielonych traw…» To przecież niegasnące ciepło – nawet w miniaturze, która rozpoczyna się bolesnym stwierdzeniem: «Wiersze starzeją się…» Wiosenne wybuchy emocji w poezji Lubow Hołoty są zawsze nieoczekiwane, często wręcz uderzające («Na zawiniątko kuraju wymieniam swoje ciało!»). One wybuchają z tajemniczych głębi kobiecej natury, aż zdają się oślepiać oczy i duszę, która czyta wyhodowane sumieniem wersy. Oczy chce się przymrużyć, a dusza raduje się, gdy płynie do niej modlitewne: «Boże, wiem: // Twoje pisma występują nie na papierze…». Zaprawdę tak jest, a oto w piśmie autorki zbioru żyje, pulsuje, promienieje magia organicznej triady: naturalnego talentu, dawno nabytego kunsztu i wielkiego doświadczenia tworzenia liryki na światowym poziomie. Liryki, którą błogosławią niebiosa. Dlatego w książce czołowe miejsce zajmują «Poranne rozmowy z Bogiem» oraz niemało innych utworów, gdzie są i «łzy duszy, // i wersy, które od Boga i Światła». A jeszcze – od anioła, którego niecierpliwie szuka wzrok, wyostrzony literacko-krytyczną codziennością. I oto anioł w końcu staje przed czytelniczym wzrokiem. Od razu nie poznać: «W zdeptanych sandałach, w starym chitonie…». Całkiem ziemski, jednak nasz, rodzimy, u którego «znoszony wieniec już nie wieniec, a pakuły». Lecz nadchodzi czarująca chwila i «anielska trąba śpiewa Pańskie słowo». Właśnie wtedy utwierdza się niezaprzeczalne zrozumienie: «Po co nam ten beton i neonu martwe pasma, // Jak łopoczą skrzydłami niebiańska siła i własna?!» Tutaj stykają się różne bieguny, stają do walki dobro i zło, miłość i nienawiść, wykwintne i podłe… A między nimi i z nimi – odblaski ludowych bajek i greckich mitów, chrześcijańskie motywy, echo pogańskich wyobrażeń, nieogarnione horyzonty słonecznych stepów «bez początku i końca», gdzie smuci się srebrzysta ostnica i raduje się już wspomniany kuraj – nieśmiertelne ukraińskie przydrożne ziele, które nie boi się porywistych nowoczesnych wichrów. Toczy się i toczy obok okopów, ziemianek, spalonych drzew, przez dni i noce rosyjsko-ukraińskiej wojny, o której – filozoficzny rdzeń książki. On słyszy «kolędy o śmierci» i zrozpaczony krzyk lirycznej bohaterki: «Ty płaczesz, Panie? Ja nie pocieszam – płacz», widzi, jak «plemię diabelskie… // na Ukrainę spadło, jak szarańcza», odzywa się do czytelników głosem nieprzekupnej «okopowej prawdy» oraz kobiecego stoicyzmu, który, ratując przed bezdrożami rozpaczy, kryje w sobie promienie wiary, nadziei i miłości. W książce obok, ramię w ramię, – wiersze płomienne, wzburzone, zdyszane i spokojne, zapatrzone w siebie, wiersze sarkastyczne i wyznaniowe, zwrócone do Boga, czasu i naszych wojowników, wśród których – «ci, co w ogniu płonęli, // ci, co przeszli niewolę, // ci, co przepadli w Azowie, // ci, co sami są ogniem…». Tutaj (i w niektórych innych miniaturach) wyłapuje się ratującą granicę między wybrednym obrazowym bezpośrednim przekazem a zimną publicystyką, gdzie panuje nie poezja, a bezduszna wielomówność. Na szczęście, ona – poza utworami Lubow Hołoty, poza mądrą powściągliwością uczuć lirycznej bohaterki, dlatego wyważona treść jaśnieje w szatach przebogatej leksyki, gdzie nie ma ani jednego słowa, które milczy albo kuleje, potyka się na wybojach bębniącego rytmu. Swobodnie latające miniatury autorki, ludowo-pieśniowe w źródlanych głębiach, przyciągają oryginalnością rozważań, precyzją akcentów, wyważeniem wniosków, a jeszcze – delikatnością sensów, ukrytą wstydliwością opowieści o dojrzałym zakochaniu w świecie i w tym jedynym, który też pisze niepowtarzalne wiersze i umie cenić inną lirykę, zdolną obronić się nawet przed potężnym wpływem sąsiedniego jasnego talentu. Jest w poezji Lubow Hołoty i to, co dla mnie szczególnie znaczące, drogie: i stepowe rozpostarcie, i przyziemność, która pachnie piołunami, nawlekanie prozaizmów, zwykłych, codziennych, a zarazem niezwykłych, jak domowy chleb. Właśnie poetycki obraz chleba znowu i znowu aż zdaje się świecić na stole pod ikonami, dziękuje Ukraince, że go zarobiła, wykołysała, upiekła… Tak samo zachwycasz się tym, jak wyobraźnia poetki łatwo otwiera złote zamki przeszłości, za drzwiami której – cudowny świat wcale nie wyidealizowanego dzieciństwa. Liryczna bohaterka próbuje wypić jego źródło do ostatniej kropli i, kiedy to się nie udaje, raduje się, wszak i jutro-pojutrze można będzie delektować się uzdrawiającą wodą szczęścia, które dopiero uczy się żyć.
Zatem nie więdnie w pamięci wspomnienie o tym, że po raz pierwszy duszę „poczuła w sobie jako dwuletnia dziewczynka, // zobaczywszy pszczołę nad krzyworoskimi aksamitkami”… I do dziś świergoczą ptaki z horyzontów dzieciństwa, i do dziś lecą do kwiatów jego motyle, wędrują do naszych dni szczedriwki, „choć droga coraz bardziej stroma, pod górę”, lecz „niech skrzypi Wóz Chumacki”… Wiersze, gdzie splot wspomnień harmonijnie łączy się z rozmyślaniami i przeczuciami w głąb siebie oraz w przyszłość, ufnie patrzą na czytelnika wielookością liter, które stały się bliskie jeszcze w latach przedszkolnych: „W tamtych czasach szukałam słów // bardziej, aniżeli treści: // słowa i były prawdą // w książkach, które czytałam, // bo one, ukraińskie słowa, // budziły we mnie jeszcze więcej słów…”. Miłość genów właśnie do ukraińskiego słowa i kozackich stepów, zasianych ziarnem i kulami, do tego domowego ogniska, bez którego nie jest możliwa poezja, do ludowych pieśni, legend i bajd, a jeszcze – do chwili, gdy „ród całuje krzyże”, – ta miłość uświęca najbardziej przejmujące wersy, które chce się powtarzać dla siebie i dla czasu, który zatrzymuje się nad nimi, aby zobaczyć, jak „rękę podaje twój rówieśnik Iwaś” – Telesyk z białą brodą… Wydaje się, że czytając ten wiersz przy świecy, z daleka witasz się z nim i „przyglądasz się – w łodzi stoi Przewoźnik”. Rzeczywiście już stoi… Mocny splot obrazów i myśli zaświadcza o naturalnym dla dojrzałości przechodzeniu do synkretyzmu – tego pierwotnego postrzegania i traktowania świata, które, według twierdzenia Iwana Franki, „kiedyś bezpośrednio” dotykały rozmaitości naszych uczuć. Zaprawdę dla autorki zbioru poezja – „to święto, jak miłość” (Lina Kostenko), gdzie nie ma miejsca na jaskiniową brutalność, wszechobecne barbaryzmy, pienisty slang. Taką rzadką obecnie cechę wierszowania ceni nie tylko wyrafinowana estetyka, ale i samo prawdziwie ukraińskie postrzeganie świata. Synteza najnowszego tworzenia wierszy i obrazowych osiągnięć folkloru, metaforyczne błyskotki, łagodne przelewy dźwięków i kolorów, zakochanych w słońcu – to czarodziejskie uroki liryki Lubow Hołoty, które są zdolne zniewolić najbardziej wybrednego czytelnika, poprowadzić go w labirynty epickiej istoty ludowych losów i charakterów, uczynić uczestnikiem ulotnej chwili, gdy ustami poezji przemawia albo egzystencjalna istota nieprzejednanej walki z wściekłym wrogiem, albo surowa prawda rzeczywistości, albo też przez nią nie zapomniana baśniowość dziecięcych marzeń. Niewyczerpane tajemnice twórczości autorki „Papierowego anioła”, jego cienie i „cienie słów” stają się twoimi, jakby własnymi, coś niepojęcie jasnego, prastepowego wlewa się w duszę, przypomina o „bezmiarze barw, rzeczy, pojęć i tonów” (Mykoła Bażan), o tym, że „na Drodze Chumackiej – na niebieskim dachu // gwiezdna sól – łzy aniołów”. Rozbrzmiewanie treści, wybredna orkiestracja każdego wiersza, iskrząca obrazowość – wszystko to, dalekie od celowego eksperymentatorstwa, staje się prawdziwym poetyckim eksperymentem Lubow Hołoty w wypalonej wojną teraźniejszości. Przyjmować go jako „kategorię estetyczną” (Nietzsche) – powołanie od Pana. Inaczej po co w niedoskonałym świecie żyje liryka? Ta, w światłonośnej istocie której – dobroć, sumienność i piękno. Lubow Hołota. Papierowy anioł. Poezje. – Kijów: Ukraiński priorytet, 2024. – 96 s.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
całego jego życia – praca, której jest całkowicie oddany. Wołodymyra Serhijczuka zasłużenie nazywa się wybitnym uczonym, gdyż jego praca jest przykładem tego, dla czego warto żyć i pracować. Orderem świętej równej apostołom księżnej Olgi „za ofiarną miłość i oddaną pracę na rzecz narodu ukraińskiego” odznaczono Olesię Stasiuk – przewodniczącą Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców. Z jej inicjatywy w 2019 roku złożono wniosek do SBU o wszczęcie postępowania karnego wobec sprawców Hołodomoru-ludobójstwa. W wyniku śledztwa oraz serii kompleksowych ekspertyz sądowo-historycznych, statystycznych i kryminalistycznych, w których wzięło udział ponad 40 naukowców, prawników, historyków, demografów i śledczych, ustalono, że straty narodu ukraińskiego wynoszą 10,5 mln ofiar. Ekspertyzy sądowe, przeprowadzone w ramach postępowania karnego, są prawnie ustalonym faktem ujawnienia zbrodni popełnionej przez reżim komunistyczny przeciwko narodowi ukraińskiemu. W ten sposób badania uczonych otwierają drogę do europejskiej przyszłości Ukrainy i służą jako podstawa do kształtowania prawdy historycznej. Ponadto Stasiuk obroniła pierwszą na Ukrainie rozprawę doktorską na temat ludobójstwa Ukraińców. Warto zaznaczyć, że 23 stycznia 2025 roku Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie przeciwdziałania dezinformacji i propagandzie, którą szerzy Federacja Rosyjska w celu usprawiedliwienia agresji na Ukrainie. Badania ukraińskich uczonych w dziedzinie ludobójstwa są realizacją postanowień tej rezolucji i wsparciem europejskich standardów ustalania prawdy historycznej. Warto również zaznaczyć, że 18 listopada 2025 roku, podczas Ogólnoukraińskiego okrągłego stołu z okazji rocznicy Hołodomoru na Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia Drahomanowa, Wołodymyr Serhijczuk i Olesia Stasiuk zostali odznaczeni Medalem Honoru za ujawnienie zbrodni Hołodomoru-ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu. Odznaczenie zostało wręczone w imieniu prezesa Fundacji Ukraińskiego Hołodomoru-ludobójstwa (USA) Mykoły Koczerhy. Uroczystość kościelna jest powiązana z corocznymi wydarzeniami memoriałowymi, które odbywają się w Dniu Pamięci Ofiar Hołodomoru. Wręczenie nagród podkreśla wagę pracy badaczy, którzy dokumentują i rozpowszechniają prawdę o zbrodni komunistycznego reżimu totalitarnego i jej skutkach dla narodu ukraińskiego. W Prawosławnym Kościele Ukrainy podkreślają, że takie wyróżnienia są nie tylko wyrazem szacunku, ale także symbolem wsparcia dla tych, którzy poświęcili swoją działalność walce o sprawiedliwość historyczną i zachowanie pamięci narodowej. Wręczenie nagrody Olesi Stasiuk
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. W świadomości masowej jest to niewybredny kryminał o zemście z mnóstwem ekranizacji. Jednak to czysto zewnętrzna warstwa, prymitywna fasada dla powierzchownego czytelnika, a później widza. W rzeczywistości jest to ostry, drwiący antymoskiewski pamflet. Francuscy czytelnicy, zapoznając się w 1844 roku z powieścią o Francuzie Dantesie, nie mogli pominąć milczeniem faktu, że siedem lat wcześniej inny Dantes śmiertelnie zranił w pojedynku Puszkina. Dumas (oraz cały jego „zespół autorski”), opisując głównego bohatera, również nie mogli nie zauważyć takiego „zbiegu okoliczności”. Główny pozytywny bohater Edmond Dantes to zabójca Puszkina Georges Dantes (przed pojawieniem się ukraińskiego piosenkarza Dantesa znane były tylko te dwa Dantesy – historyczny i literacki). Kolejny po Dantesie ideał powieści detektywistycznej, polityk-republikanin Noirtier („czarny Thiers”) – to oczywiście znany polityk Thiers, organizator rewolucji 1830 roku, który w czasie pisania powieści (początek lat 40. XIX wieku) znajdował się w opozycji do władzy królewskiej. Thiers to syn zrujnowanego kupca z Marsylii, gdzie zaczyna się powieść. Wkrótce (1848 rok) zabójca Puszkina był sekundantem Thiersa w pojedynku i został jego przyjacielem. Opat Busoni, który rzekomo dyryguje wydarzeniami zza kulis (w rzeczywistości to przebrany Dantes) – to bardzo wpływowy poeta, wychowawca następcy moskiewskiego tronu Żukowski (w języku angielskim buzz to „brzęczenie”), który dyrygował wydarzeniami wokół Puszkina i, w szczególności, zapobiegł dwóm pojedynkom Dantesa i Puszkina (ten ostatni zginął w trzecim). Negocjacje Żukowskiego i Heeckerena to historyczna paralela do roli Busoniego w pojawieniu się w Paryżu Cavalcantiego. Wykwintnie zaszyfrowana w powieści jest żona Puszkina i obiekt westchnień Dantesa, Natalia Gonczarowa. Po hiszpańsku „garncarz” to al-farero (na początku słowa arabski przedimek al), a narzeczona Dantesa i obiekt miłości „czarnego rogatego” – Katalonka Mercedes Herrera (rodzaj żeński hiszpańskiego słowa „kowal” od łacińskiego ferrarius). Zabójca Puszkina był żonaty z siostrą żony Puszkina; ukochana „czarnego rogatego” Mercedes – to jego kuzynka. Główny antagonista głównego bohatera Fernand Mondego, hrabia de Morcerf (to samo brzmienie może być zapisane jako Maur-cerf „rogaty Maur”; francuskie cerf „jeleń” od łacińskiego cervus „jeleń”, dosłownie „rogaty”) – to prawnuk Etiopczyka Puszkina z „dyplomem rogacza”. Morcerf jest Katalończykiem (jego wioska jest „półmauretańska, półhiszpańska”), przed otrzymaniem tytułu hrabiowskiego Mondego – to aluzja do córki portugalskiej hrabiny d’Ega (Mondego – „moja d’Ego”, jak senior i monsignore) Idalii Poletiki, która nienawidziła Puszkina za to, że ten drwił z niej. Młoda Haydee, córka Alego, która jest kluczową postacią zemsty na „czarnym rogatym” Morcerfie – to ta sama Idalia (francuska forma imienia) Poletika, która odegrała kluczową rolę w konflikcie Puszkina i Dantesa. Haydee gubi Morcerfa dokumentami – a niektórzy biografowie właśnie Idalię uważają za autorkę anonimowych tekstów przeciwko Puszkinowi. Idalię i Dantesa łączyły romantyczne stosunki. Pisała mu, że nie zapomni go, gdy wyjedzie – porównajmy to ze słowami Haydee do Dantesa. Dumas nie mógł znać ich korespondencji, ale mogły dochodzić do niego plotki. Niespodziewanie w powieści we własnej osobie pojawia się nawet sam „Murzyn Piotra Wielkiego” Hannibal: to „Nubijczyk, czarny jak heban”, „Arab, Murzyn, Nubijczyk” – niewolnik Monte Christo. Kompromat na głównego antybohatera (antagonistę) Morcerfa („czarnego rogatego”) uzyskano z greckiego miasta Janina (Joannina) – za autora pamfletu na „czarnego rogacza” Puszkina uważano księcia Iwana Gagarina. Dziennikarz Beauchamp („piękne pole”), z którego gazety zaczyna się skandal wokół „czarnego rogatego”, wyraźnie nawiązuje do tej samej Poletiki. Jej mąż należał do wybitnego ukraińskiego rodu, który wydał m.in. prawdopodobnego autora słynnej „Historii Rusów”. Tajne spotkanie Mercedes z Edmondem w przeddzień pojedynku tego ostatniego z Morcerfem-młodszym przypomina tajne spotkanie Dantesa i żony Puszkina w przeddzień pojedynku. Wielu biografów uważa, że miłość Dantesa i żony Puszkina była wzajemna, mimo małżeństwa tej ostatniej – jak miłość Edmonda i Mercedes. Rok przed „Hrabią Monte Christo”, w 1843 roku, Dumas napisał powieść przygodową o zemście „Georges”, którą uważa się za fabularnego poprzednika „Hrabiego Monte Christo”. Tytuł powieści to imię zabójcy Puszkina. Królewski prokurator de Villefort (Villefort, po francusku ville „miasto”, village „wieś”) – to ówczesny szef żandarmów hrabia Benckendorff (po niemiecku dorf „wieś”). Ale co oznacza drugi komponent fort „twierdza”? Oczywiście autor powiązał Benckendorffów w służbie moskiewskiej z niemiecką rodziną Benckendorff und Hindenburg (po niemiecku Burg „twierdza”). Żona Benckendorffa miała na imię Elżbieta, żona Villeforta – Heloiza. Swoją drogą, w czasie pisania i publikacji powieści Dumasa Benckendorff kierował akcjami informacyjnymi rządu carskiego przeciwko książce Custine’a. Inspektor więzień Boville (możliwy inny wariant zapisu Beau-ville „piękne miasto”) – to jeszcze jeden wariant tłumaczenia nazwiska Benckendorff (po łacinie bene „dobrze”). Rojalista baron d’Epinay, który próbował zostać zięciem królewskiego prokuratora, przypomina wspomnianego przez Puszkina w swoim dzienniku pod 1834 rokiem rojalistę markiza de Pinasa, który razem z Dantesem wstąpił do wojska moskiewskiego. (O baronie d’Anthesie i markizie de Pinasie Puszkin nawet pisał w swoim dzienniku). Instrumentem zemsty jest młody rozbójnik, Włoch Benedetto, który swoim imieniem nawiązuje do vendetty – zemsty. Zaadoptował go wicehrabia Cavalcanti, „koński śpiew” (po włosku cavallo „koń”, cantare „śpiewać”, canto „pieśń”) – aluzja do barona van Heeckerena (współbrzmienie z niemieckim wiehern „rżenie konia”; przypomina także łacińskie słowa equus „koń”, equarius „koński”), który służył Napoleonowi i później adoptował przyszłego zabójcę Puszkina. Heeckeren nazywa się Louis – tak samo jak ojciec Dantesa. Starszy Cavalcanti to major, a majorem był ojciec Heeckerena. Adopcja Dantesa przez Heeckerena w 1836 roku, niedługo przed pojedynkiem, przypomina „odnalezienie” Cavalcantiego-młodszego przez jego „ojca” Cavalcantiego-starszego.
Georges d’Anthès pojedynkował się z Puszkinem w imieniu swojego ojca – tak samo, jak syn Morcerfa w imieniu ojca. Sam zaś „czarny rogacz” kończy samobójstwem po pojedynku z d’Anthèsem – co jest niedaleko od realnej historii śmierci Puszkina po pojedynku. Anonimowy list do gazety z oskarżeniem „czarnego rogacza” przypomina anonimowo wysłany Puszkinowi „dyplom rogacza”. Benedetto dokonuje zemsty, upodabniając się do powieściowego d’Anthèsa i będąc jedną z masek tego ostatniego. Zatem adopcja Benedetta kopiuje adopcję historycznego d’Anthèsa. W powieści powiedziano, że stary Cavalcanti przywiózł syna do Francji, aby go ożenić – porównajmy Heckerenów w Rosji. I czy przypadkiem młodszego Cavalcantiego nazywają Andrea – czy nie przypomina to d’Anthèsa? Zemsta d’Anthèsa na Morcerfie i jego poplecznikach datowana jest w powieści na 1838 rok – następny po roku śmierci Puszkina. Zabójca Puszkina Georges d’Anthès z żoną Jekateriną (rodzoną siostrą żony Puszkina) pojawili się w Paryżu wiosną tego samego 1838 roku. Jekaterina d’Anthès zmarła we Francji jesienią 1843 roku – niedługo przed rozpoczęciem publikacji powieści Dumasa. Powieściowy mistrz szermierki Grisier trenuje i syna de Morcerfa, i maskę Monte Christo lorda Wilmore’a, historyczny Grisier – Puszkina. Morcerfowi-młodszemu radzą to pojechać do Petersburga, to ożenić się z rosyjską księżniczką i wrócić z nią do Paryża (zabójca Puszkina żył w Petersburgu i wrócił do Francji z moskiewską żoną – siostrą żony Puszkina). Rozbójnik Caderousse – „Rosja, która upada” (łacińskie cado, włoskie cadere, gaskońskie cader „upadać”; francuskie russe „rosyjski, Rosjanin, Rosjanka”). Użycie języka łacińskiego jest współmierne z licznymi łacińskimi cytatami powieści. Jego żona o przydomku Carcousse – aluzja do carycy Katarzyny. Właściwe imię Carcousse, Madeleine, może nawiązywać do imienia praprababki Katarzyny II, Magdaleny. Zainspirować Alexandre’a Dumasa mogła osobista obraza ze strony Mikołaja I (odmowa przyznania orderu, o czym pisze André Maurois w książce „Trzej Dumasowie”). „Hrabiego Monte Christo” poprzedzała inna zemsta – zakazana w Moskwii powieść ze sławieniem antycarskich dekabrystów „Nauczyciel szermierki” z 1840 roku, w centrum której znajduje się mistrz szermierki Grisier, mentor Puszkina i przyjaciel Dumasa; w książce z przedmową Dumasa Grisier potępia pojedynek Puszkina, który zostawił żonę i dzieci bez środków do życia. Dumas mógł przyjąć rozpowszechnione nie tylko w Paryżu, ale i w Petersburgu nastroje na korzyść d’Anthèsa, a nie Puszkina. A rok przed „Hrabim Monte Christo”, w 1843 roku, wydrukowano słynne antymoskiewskie dzieło markiza Astolphe’a de Custine’a „Rosja w 1839 roku”. Książka odniosła szalony sukces i w tym samym roku wyszła w drugim wydaniu, w innych krajach w najbliższych latach wychodziły i przedruki, i przekłady. (Carskie służby specjalne odnotowywały, że sukcesy Custine’a zainspirowały innych autorów do pisania książek o moskiewszczyźnie. Wymowna hipokryzja carskiego poety-propagandysty Tiutczewa, który publicznie łajał, a prywatnie chwalił Custine’a). Custine wiedział (i opisał w jednym z prywatnych listów), że jego dzieło zaraz po wydaniu przeczytała moskiewska rodzina cesarska. Nawiasem mówiąc, w wymienionym dziele Custine pisze o mauretańskiej krwi Puszkina (szczegółowo opisując historię pojedynku z d’Anthèsem, a nawet poetycki odzew Lermontowa), co można porównać z Morcerfem – „rogatym Maurem”. Custine wspomina podziemne cele więzienne, których więźniowie oszaleli, zapomnieli własne imiona i mogli pojawić się spod ziemi jako duchy zemsty – przeciwko despocie i despotyzmowi! Są pochowani żywcem, chociaż o niektórych nie wiadomo, jakie zbrodnie popełnili. Zbrodniarzem, według słów Custine’a, występuje tylko sędzia. Te obrazy bardzo przypominają obraz uwięzionego hrabiego Monte Christo. Czy antymoskiewski pamflet Custine’a nie był jednym z bezpośrednich ideowych źródeł „Hrabiego Monte Christo”? Czy Dumas nie wkładał w obraz d’Anthèsa zemsty nie na paryskich, a na petersburskich władców? Do dyskredytacji Moskali Dumas podchodził systemowo i twórczo: w późniejszej książce „Od Paryża do Astrachania” jedną Moskwiankę nazywa Teljatine, a drugą Telegue – od rosyjskich słów tielatina i tieliega. Akademik Wadym Skuratiwski w artykule „Spotkanie w zamku Arensberg” (gazeta „Stolyczni nowyny”, 2002, 10–16 września) informuje o spotkaniu w 1832 roku w szwajcarskim zamku Georges’a-Charles’a d’Anthèsa i Alexandre’a Dumasa i żałuje, że nauka przeszła obok dziwnego zbiegu nazwisk dwóch d’Anthèsów. Badacz odnotowuje, że d’Anthès zakończył swoje wspomnienia (wydane na początku XX wieku) ostatnim wierszem powieści „Hrabia Monte Christo” – „Czekać i mieć nadzieję”. Teraz łamigłówka się ułożyła.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
cerkiew, aby kontynuować życie kulturalne i towarzyskie oraz mieć swój Boży Dom. Kaplica przy Ośrodku została poświęcona przez prawosławnego i greckokatolickiego władykę do użytku obu wyznań.
Przez trzy lata po remoncie życie kulturalne w Ośrodku było wstrzymane – nie odbywały się zabawy, koncerty, odczyty, spotkania towarzyskie przy kartach czy szachach, oglądanie filmów ani wspólne lepienie pierogów.
Ale wreszcie, po udanych remontach, życie kulturalne zaczyna ożywać.
Odbywają się tu już próby dziecięcego chóru „Switanok” pod kierunkiem Ołeha Majowskiego, rozpoczęła się nauka w „Ridnej Szkole”, do której uczęszcza 35 dzieci, a w pomieszczeniach ośrodka odbywają się próby nowo powstałego ukraińskiego teatru „UArt” pod kierunkiem Maksyma Wyszkwarka. Działa tu biblioteka im. senatora Juzyka (jednego z założycieli Ośrodka z Kanady) oraz kącik czytelniczy, gdzie można przejrzeć ukraińskie i amerykańskie gazety oraz czasopisma.
Dla przyjemności gości pod koniec wieczerzy odbył się krótki program artystyczny.
Dziecięcy chór „Switanok” wykonał pieśni „Prywit”, „My niebiańskie wojsko” i „Druzi” pod kierunkiem Ołeha Majowskiego. Nowo utworzony zespół bandurzystów pod kierunkiem Zynowiji Zakoworotnej wykonał „America the Beautiful” oraz „Oj u łuzi czerwona kalyna”. Solista Maksym Wyszkwarok zachwycił wszystkich pieśnią „Nicz taka miesiaczna” przy akompaniamencie bandury. Głośnymi oklaskami podziękowano wykonawcom za wspaniały program.
Przewodniczący Ośrodka Wiktor Liśnyczy przy pomocy przezroczy przedstawił stan fizyczny Ośrodka, a zastępczyni przewodniczącego i „motor remontów” Daria Tomaszoska przedstawiła sprawozdanie finansowe z remontów oraz potrzeby pokrycia długów. Wezwano do składania datków na ten cel.
Szczere podziękowania za udany wieczór członkom zarządu Ośrodka: Wiktorowi i Halinie Liśnyczym, Darii i Jewhenowi Tomaszoskim, Tarasowi Korolowi, Jarze Lisz, Julii Danyłowiec oraz wszystkim, którzy przyczynili się do wielkiego sukcesu wieczoru.
Tłumaczenie maszynowe
Urodzony we wsi Ruczki (obecnie podległej hromadzie Petriwsko-Romenśkiej) Mykoła STEPANENKO, doktor nauk filologicznych, profesor. Dorobek badawczy Mychajła Andrijowycza (a jest to ponad trzysta prac) zajmuje szczególne miejsce we współczesnym kontekście lingwistycznym. Żowtobriuch należy do tych naukowców, w osobie których organicznie splotła się nauka akademicka i uniwersytecka. Przez długie, wieloaspektowe życie nie opuszczał audytoriów studenckich, stale utrzymywał kontakty z katedrami językoznawczymi uniwersytetów i instytutów pedagogicznych, nieustannie dbał o wzmacnianie ich wykwalifikowanymi kadrami, angażował docentów i profesorów do aktywnej współpracy z Instytutem Językoznawstwa imienia O. O. Potebni Akademii Nauk. Setki uczonych lingwistów uważają Mychajła Andrijowycza za swojego nauczyciela, dziękują mu za cenne rady i wsparcie w odpowiednim czasie. Uczniowie Mychajła Żowtobriucha przekazują swoim wychowankom ten bagaż wiedzy i to ciepło, którym ich obdarzał. Ścieżka nauczycielsko-wykładowcza przyszłego klasyka ukraińskiej filologii zaczyna się od sławnego Hadziacza, w przeszłości hetmańskiej stolicy, rodowego gniazda Drahomanowych-Kosaczów, gdzie w latach 20. minionego stulecia działały trzyletnie kursy pedagogiczne. Ukończył je z powodzeniem były absolwent Komszniańskiej szkoły wyższopoczątkowej, a wcześniej Ruczańskiej czteroletniej szkoły początkowej w rejonie mirhorodzkim. Pedagodzy wspominają, że Mychajło i jego rówieśnicy chodzili boso, nosili ubrania z ojcowskich ramion lub kogoś starszego w rodzinie, ale nie trzeba było ich namawiać do nauki. Wśród najlepszych był przyszły doktor nauk filologicznych, profesor. Młodzieniec marzył o wyższym wykształceniu, wkrótce zamierzenie się spełniło: w 1926 roku gościnnie otworzył przed nim drzwi Dniepropetrowski Instytut Oświaty Ludowej. W 1929 roku Mychajło Żowtobriuch ukończył oddział językowo-literacki wydziału oświaty zawodowej i otrzymał kwalifikacje wykładowcy języka ukraińskiego i literatury w technikach, wyższych uczelniach, wyższych uczelniach technicznych, a w 1930 roku – oddział społeczno-ekonomiczny i zdobył zawód wykładowcy dyscyplin społeczno-ekonomicznych w placówkach oświaty zawodowej. Początki drogi zawodowej wiodły przez wieś Popiwszczyznę w rejonie romeńskim obwodu sumskiego. Tutaj Mychajło Andrijowycz pracował jako nauczyciel klas początkowych. Po roku przeniósł się na Donbas do miasta Charcyźk, gdzie kontynuował działalność pedagogiczną: początkowo wykładał w młodszych klasach, a później uczył języka ojczystego uczniów starszych klas. Kiedy był studentem instytutu, nie zrywał więzi z oświatą, wykładał język ojczysty na państwowych kursach języka ukraińskiego, które działały w Dniepropetrowsku. Zdobyte doświadczenie przydało się młodemu specjaliście, gdy przyszedł do pracy w wyższej szkole. Początkowo los związał Mychajła Żowtobriucha z Dniepropetrowskim Instytutem Metalurgicznym, w którym przez jeden rok uczył studentów języka ukraińskiego, a następnie – z Zaporoskim Instytutem Pedagogicznym, gdzie od 1931 do 1937 roku zajmował stanowiska asystenta i docenta, wykładał „Podstawy językoznawstwa”, „Kurs języka ukraińskiego”, „Współczesny ukraiński język literacki”. Do miasta swojej młodości, czytamy w gazecie „Zaporoski Uniwersytet” w notatce doktora nauk filologicznych, profesora W. Czabanenki, często „przyjeżdża… w gości, występuje przed studentami i wykładowcami, interesuje się życiem swojego rodzinnego wydziału filologicznego. Spotkanie z nim – to zawsze święto dobra, szczerości, prawdziwej inteligencji, wielkiej uczoności… nam miło uświadamiać sobie, że twórcza droga znanego uczonego w latach 30. zaczynała się na katedrze języka ukraińskiego Zaporoskiego Instytutu Pedagogicznego”. Młody językoznawca. Szczególnie bliskie więzi ułożyły się z Kijowskim Instytutem Pedagogicznym. Tutaj Mychajło Żowtobriuch przeszedł drogę od starszego wykładowcy do docenta, kierownika katedry, dziekana wydziału językowo-literackiego, zastępcy dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych. Akademik Arnold Hryszczenko przypuszcza, że od września 1937 roku młody językoznawca zaczął wykładać dyscypliny lingwistyczne zamiast skazanego wyrokiem tak zwanej trójki i rozstrzelanego 24 października 1937 roku O. Synjawskiego, z którym osobiście nie był zaznajomiony, ale dobrze znał jego prace, spośród których wyróżniał się swoją ważnością, doskonałością i cieszył się wielką popularnością podręcznik „Normy ukraińskiego języka literackiego”. „…M. Żowtobriuch, – twierdzi profesor Hryszczenko, – kontynuował językoznawczo-wykładowczą tradycję swojego poprzednika, wykazał niemałą wytrwałość i osiągnął wybitne wyniki naukowe, łącząc w swojej działalności poszukiwania teoretyczne i potrzeby codziennej praktyki, w szczególności należytej treści edukacji językowej w szkole średniej i wyższej oraz przygotowania zawodowego nauczyciela języka ukraińskiego i literatury”. Nową treścią wypełniła się współpraca ze stołecznym instytutem w latach 1960–1964. Mychajło Żowtobriuch, wtedy już kierownik działu teorii ukraińskiego języka literackiego Instytutu Językoznawstwa, odkrywał przed studentami ukraińskiej filologii głębię kursu „Gramatyka porównawcza języka ukraińskiego i rosyjskiego”. Groźny stalinizm: „ilu było represjonowanych wykładowców języka i literatury”. „Kochałem pracę pedagogiczną i naukową, kontakt ze studentami, – szczerze wyznał Mychajło Andrijowycz w liście do autora proponowanej publikacji, – dlatego wykładać mi nie było trudno, ale stale towarzyszył strach, ilu było represjonowanych bez żadnej winy wykładowców, zwłaszcza wykładowców języka i literatury”. Chodzi, oczywiście, o groźny stalinizm. Nie ominęła ta zła godzina utalentowanego językoznawcy Żowtobriucha. W latach 30. udało mu się uniknąć komunistycznych represji, choć zawisły one wtedy nad nim, młodym i perspektywicznym badaczem, który ośmielił się wyrazić swoją uargumentowaną, naukowo prawdziwą opinię o ukraińskiej tradycji ortograficznej. W latach powojennych kandydata nauk (pracę doktorską obronił w 1945 roku) Żowtobriucha zaczęto prześladować za przebywanie – nie z własnej woli – na okupowanym przez hitlerowców terytorium. Życiowa zawierucha zaniosła go w niebliski zakątek Rosji, a potem i w daleki Uzbekistan. W 1948 roku, wyznał w jednym ze swoich listów, „aby uniknąć represji, nawet wyjechałem z Ukrainy, trzy lata kierowałem katedrą języka rosyjskiego w Tiumeńskim i dwa lata w Bucharskim instytucie pedagogicznym”. Jak tylko nadarzyła się okazja powrotu na Ukrainę, on, nie zastanawiając się, skorzystał z niej. Sześć lat – od 1953 do 1959 – mieszkał w Czerkasach i sumiennie pracował w miejscowym instytucie pedagogicznym początkowo na stanowisku docenta, a od 1955 roku – kierownika katedry języka ukraińskiego i rosyjskiego. Autor ponad 70 prac lingwodydaktycznych. Żowtobriuch jest autorem ponad 70 przemyślanych prac lingwodydaktycznych, które nie tracą swojej ważności nawet po dziesiątkach lat, odpowiadają pod każdym względem współczesnym wyzwaniom edukacyjnym. „Gdzieś pod koniec lat 30., – dowiadujemy się z jego „Zarysów historii ukraińskiego językoznawstwa” (1918–1941) (K.: Nauk. dumka, 1991. – 260 s.), – do programu języka ukraińskiego dla 10 klasy szkoły średniej został wprowadzony temat „Elementy językoznawstwa i wiadomości z historii języka ukraińskiego”.
Na polecenie Ministerstwa Oświaty niejednokrotnie kierował komisją konkursową do spraw podręczników języka ukraińskiego dla szkół średnich, opracowywał programy z dyscyplin lingwistycznych dla studentów filologii wyższych uczelni. Nie przez jedną i nie przez dwie dekady przyszli nauczyciele-filolodzy uczyli się według jego programów z zakresu „Współczesnego języka ukraińskiego”, „Języka ukraińskiego” (dla wydziałów i instytutów języków obcych), „Gramatyki historycznej języka ukraińskiego” (współautorstwo z A. P. Hryszczenką), „Językoznawstwa ogólnego” (Kijów: Rad. szkoła, współautorstwo z S. P. Samijłenką, H. M. Udowyczenką, P. M. Fesunenką). Kurs „Współczesny ukraiński język literacki” To jeszcze jedno fundamentalne założenie koncepcji lingwodydaktycznej Mychajła Żowtobriucha. Pracował nad zasadą budowy tego kursu na wydziałach języka i literatury instytutów pedagogicznych. Główne zadanie kursu widział w tym, aby dać studentom głęboką wiedzę teoretyczną o składzie fonetycznym, leksykalnym, budowie gramatycznej języka i pomóc im nabyć praktyczne umiejętności w doskonałym władaniu wszystkimi normami języka literackiego. Rola w narodowym tworzeniu podręczników Przejmował się problemem jakości podręczników. Jeszcze w 1939 roku opublikował pracę „O podręcznikach języka ukraińskiego”, a w 1940 – „O podręcznikach składni języka ukraińskiego”. Z radością reagował na pojawienie się podręczników, pomocy naukowych, zaleceń metodycznych, zbiorów ćwiczeń itp. Cenne przemyślenia wyraził w recenzjach takich prac, jak „Zbiór ćwiczeń ze współczesnego języka ukraińskiego”, „Szkice ze stylistyki ogólnej współczesnego języka ukraińskiego” (Ukraińska mowa w szkoli. – 1963. – nr 1. – s. 84–88, współautorstwo z Z. Franko) I. H. Czerednyczenki, „Język ukraiński: składnia” (Ukraińska mowa w szkoli. – 1957. – nr 5. – s. 85–89) A. P. Meduszewskiego, A. K. Tyszczenki, „Nauczanie fonetyki i morfologii języka ukraińskiego w szkole ośmioletniej” (Ukraińska mowa i literatura w szkoli. – 1963. – nr 2. – s. 85–88) A. P. Meduszewskiego, „Współczesny język ukraiński” (Ukraińska mowa i literatura w szkoli. – 1974. – nr 7. – s. 81–86) M. T. Dołenki, I. I. Daciuka, A. H. Kwaszczuka, W. D. Popowskiego. Każdą z nich skrupulatnie analizuje, obowiązkowo wyróżniając pozytywne momenty oraz niedociągnięcia i przeoczenia. Autor recenzji „O podręczniku ze współczesnego języka ukraińskiego dla wydziałów pedagogicznych” A. Ruczko (taki pseudonim, najwyraźniej jako pochodną od nazwy wsi, w której się urodził, przybrał sobie Mychajło Żowtobriuch) wyciąga wniosek: „Nie mamy oczywiście chęci, podstaw ani potrzeby przekreślania recenzowanej pracy w całości. Powtarzamy, zawiera ona niemało przydatnych dla studentów wiadomości z leksyki, fonetyki, ortografii, morfologii i składni języka ukraińskiego, wyłożonych na należytym poziomie naukowym. Chcieliśmy jedynie przestrzec tych, którzy będą korzystać z podręcznika, przed błędami, które, niestety, dość obficie są w nim rozsiane”. Mychajło Żowtobriuch, według jego twierdzenia, „jako pierwszy napisał, choć zwięzłą, składnię porównawczą języków wschodniosłowiańskich w pracy „Gramatyka porównawcza języka ukraińskiego i rosyjskiego”. Inne podręczniki – „Język ukraiński. Leksyka. Fonetyka. Morfologia” (Kijów: Rad. szkoła, 1949. – Wyd. 1. – 160 s.), „Kurs współczesnego ukraińskiego języka literackiego” (Kijów: Rad. szkoła, 1959. – cz. 1; 1961; 1965; 1972) (rozdziały: „Wstęp”, „Leksyka i frazeologia”, „Fonetyka”, „Grafika i ortografia”, „Gramatyka: uwagi wstępne”, „Czasownik”, „Słowa modalne”), „Gramatyka historyczna języka ukraińskiego. Wstęp. Fonetyka” (Kijów: Rad. szkoła, 1956. – Wyd. 1.), „Gramatyka historyczna języka ukraińskiego. Cz. 1. Wstęp. Fonetyka” (Kijów: Rad. szkoła, 1956), „Gramatyka historyczna języka ukraińskiego” (Kijów: Rad. szkoła, 1957; 1962; 1980) (rozdział „Fonetyka”, „Wstęp” i „Fonetyka”), „Gramatyka porównawcza języka ukraińskiego i rosyjskiego” (Kijów: Rad. szkoła, 1957; 1961; 1978; 1987) (rozdział „Składnia”), „Współczesny ukraiński język literacki. Wstęp. Fonetyka” (Kijów: Nauk. dumka, 1969) (rozdziały: „Wiadomości wstępne z fonetyki”, „Alfabet ukraiński”, „Zasady ukraińskiej ortografii”), „Współczesny ukraiński język literacki. Leksyka i frazeologia” (Kijów: Nauk. dumka, 1973) (rozdziały: „Przedmiot i zadania leksykologii”, „Zróżnicowanie stylistyczne leksyki ukraińskiej”), „Ukraiński język literacki” (Kijów: Nauk. dumka, 1984) – stały się książkami podręcznymi kilku pokoleń studentów filologii i do dziś nie obniżyły indeksu aktualności. Były i pozostają błyskotliwym wzorcem lingwodydaktycznego opisu języka, bazującego na zasadach naukowości, dostępności, systematyczności i konsekwencji, świadomości. Były student wydziału językowo-literackiego Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego Ołeksandr Matijko, który stał się znanym dziennikarzem i poetą, słusznie zauważa, że Żowtobriuch-naukowiec ma czytelników „pewnie nie mniej niż Stendhal. Jeśli mieć na uwadze studentów, nauczycieli, uczniów szkół średnich”, i pyta: „Czy można sobie wyobrazić, Mychajle Andriowyczu, ilu ludzi brało do rąk Pana książki?”, na co ten odpowiada: „Chyba jednak wielu… Ale zawsze martwiło mnie to, co człowiek weźmie dla siebie z moich prac, jak przysłużą się one jemu, jak wpłyną na jego kształtowanie się. Rejonu Myrhorodzkiego obwodu połtawskiego) Mychajło Żowtobriuch był, jest i pozostanie na zawsze znaczącą postacią w ukraińskiej i światowej lingwistyce. W tym roku 120-lecie od dnia jego urodzin z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) oraz zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w latach 2024-2025” obchodzone jest na szczeblu państwowym.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jako człowieka. Nauka tworzona jest dla ludzi. Tworzyć je nie jest łatwo, opanować ją również nie jest łatwo». Profesor Żowtobriuch lubił opowiadać o takim przypadku (przytacza go w swoim szkicu-rozmowie również wspomniany przed chwilą O. Matijko, który uważał Mychajła Andrijowycza za «najdroższego nauczyciela, wysoki przykład poważnego stosunku do życia»):
– Raz pojechałem do Zaporoża, zaszedłem do instytutu pedagogicznego. Czytają wiejskie nauczycielki na korytarzu podręcznik, widzę – mój. Fonetykę szturmują. Pytam: wszystko zrozumiałe? «Gdyby temu, kto ją napisał – odpowiada jedna – samemu zdać egzamin z fonetyki. Napisałby dziesięć stron, a on – sto. Jak ty go zrozumiesz?!» Dobrze, mówię, ja tego autora znam, przekażę mu te wasze słowa. A one: «Tylko nie mówcie, bo jeszcze się rozgniewa. Ileż człowiek, pewnie, nocy nie przespał, pisząc nam tę fonetykę».
T. I. Pańko słusznie konstatuje, że prawdziwą wartość książek, których autorem jest Mychajło Żowtobriuch, określa «nie recenzent, a czytelnik: w tym, że praca «Ukraiński język literacki», tylko pojawiwszy się w sprzedaży, stała się rzadkością bibliograficzną, widzimy wyraz jego potrzeb». Dotyczy to wszystkich monografii, podręczników, broszur, artykułów, notatek, komunikatów Mychajła Andrijowycza, które «uczą przenikać w istotę zjawisk językowych».
Aktywna była praca nad wsparciem metodycznym do dyscyplin lingwistycznych. Wyróżnijmy w tym ogromie przede wszystkim wskazówki metodyczne, materiały dydaktyczne dla studentów studiów stacjonarnych i zaocznych do całych kursów lub ich poszczególnych rozdziałów: «Współczesny język ukraiński» (Kijów: Rad. szkoła, 1940. – 28 s.; 1946. – 26 s.; Kijów; Lwów: Rad. szkoła, 1948. – 72 s.), «Leksyka współczesnego ukraińskiego języka literackiego» (Kijów: Rad. szkoła, 1949. – 24 s.), «Kurs współczesnego języka ukraińskiego z elementami historii» (Kijów: Rad. szkoła, 1949. – 50 s.), «Współczesny ukraiński język literacki. Wstęp. Leksyka i frazeologia. Fonetyka» (Kijów: Rad. szkoła, 1962. – 132 s.) i in. Z tych gruntownych i przystępnych prac korzystają również współcześni studenci.
Na prośbę Ministerstwa Oświaty przygotował rekomendacje «Normy ocen z języka ukraińskiego w instytutach pedagogicznych».
Mychajło Żowtobriuch wyraził ciekawe myśli o podstawowej formie procesu dydaktycznego w szkole wyższej – wykładzie. Jeszcze w 1949 roku opublikował fundamentalny tekst wykładu dla studentów zaocznych wydziałów językowo-literackich instytutów pedagogicznych «Leksyka i frazeologia ukraińskiego języka literackiego» (Kijów; Lwów: Rad. szkoła, 1949. – 34 s.). Sam on, jak już podkreślono, wygłosił setki wykładów z różnych kursów językoznawczych. Na pytanie Ołeksandra Matijki: «Jak wyważyć, Mychajle Andrijowyczu, wszystko to, co Pan wie? Czy jest granica tego, co można zapamiętać?» i na jego rozważanie-komplement: «Na wykład przychodzi Pan bez ani jednej kartki, wszystko z głowy. Najtrudniejsza… z nauk na wydziale – historia języka – i ani razu wykładowca nie zagląda do notatnika» uczony-pedagog odpowiadał, że to wynik poważnej codziennej pracy: «Do tego wszystkiego kierowałem się oto czym. Od studentów wymagamy na egzaminie jasnej odpowiedzi, nie pozwalamy zaglądać do podręcznika. Ale co oni pomyślą o mnie, jeśli będę czytał z konspektów? Do tego, czytając wykład z pamięci, nie robię tego mechanicznie, a cały czas intensywnie myślę. Zatem i pojawiają się w procesie opowiadania jakieś nowe myśli, domysły, nad którymi dalej, poza wykładem, rozmyślam. Tak rodzą się idee, wreszcie – nowe prace».
Cenną wydaje się praca Mychajła Żowtobriucha «Podnieść jakość wykładów z nauk lingwistycznych w szkole wyższej». To, właściwie, tezy referatu, który miał wygłosić na Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej. Zorganizowała ją jesienią 1992 roku katedra języka ukraińskiego Połtawskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego. W liście z 2 kwietnia 1992 roku do autora tej publikacji, wtedy kierownika katedry, Mychajło Andrijowycz informuje, że przesyła swoje materiały i zamierza przyjechać do ziomków, «jak zdrowie pozwoli, bo już czuję się różnie». Poinformowano również o takim: «…chcę wystąpić na konferencji. Jeśli Pan pozwoli i przyjmie, będę wdzięczny, a jak nie – gniewać się nie będę». Te słowa patriarchy ukraińskiego językoznawstwa pozostawiamy bez komentarzy, przytoczymy tylko jeden wymowny aforyzm z «Piramidy ducha» znanego ziomka wybitnego językoznawcy Żowtobriucha, Olesia Woli: «Ludzie z czystym sumieniem świecą od wewnątrz».
W innym liście, datowanym 12 października 1992 roku, do tego samego adresata profesor Żowtobriuch pisze, że, niestety, przybyć do Połtawy, którą bardzo szanuje i kocha, nie będzie mógł, bo «sam już ma mało sił na taką podróż», smuci się, że nie porozmawia z językoznawcami, z młodzieżą językoznawczą. «Chciało mi się – czytamy w tym liście – porozmawiać o jakości wykładów, bo ona nie zawsze odpowiada wymaganiom, które się jej stawia, właśnie dlatego mamy wiele narzekań na jakość przygotowania nauczycieli języka ukraińskiego, na których nasza współczesność pokłada wielkie nadzieje… Głównym jest, aby nauczyciel mógł myśleć, myśleć naukowo, miał głęboką wiedzę, był inicjatywny, umiał wzbogacać swoją wiedzę, analizować fakty językowe naszej rzeczywistości i poprawnie na nie reagować. Tacy nauczyciele u nas są, niestety, nie wszyscy». Materiały konferencji zostały wydrukowane. Ich prawdziwą ozdobą stały się rozważania naukowo-pedagogiczne Mychajła Żowtobriucha.
We wszystkich sferach bytu społecznego musi panować kultura języka
Propagował pogląd, że w oświacie i we wszystkich innych sferach bytu społecznego musi panować kultura języka. Ona, jak i miłość do zawodu oraz dobra znajomość swojej sprawy, powinna stać się profesjonalną cechą studenta, naukowca, zwykłego robotnika czy kogokolwiek innego: «To bardzo i bardzo ważne: jak ty rozmawiasz. Wszyscy specjaliści… w swoim czasie pokończyli dziesięciolatki, instytuty, słuchali wykładowców, którzy dobrze władają językiem. Zatem, wymagania wobec języka mówionego są znane wszystkim. Powiem, opierając się na własnych obserwacjach: jeśli rolnicy, wojskowi i liderzy ukraińskich organizacji społecznych teraz przygotowują wizje:
— Na czym polegają nasze interesy narodowe na każdym kontynencie, w relacjach z kluczowymi krajami i organizacjami międzynarodowymi?
— Jak zbudować skuteczne relacje ze strategicznymi partnerami?
— Jak skutecznie zabezpieczyć wschodnią granicę Europy – Skandynawsko-Bałtycko-Czarnomorsko-Kaspijski wał obronny?
— Jak zapewnić partnerskie relacje z zachodnimi sąsiadami Ukrainy?
Według podsumowań Czytań Banderowskich planowane jest wydanie książki «Mapa interesów narodowych Ukrainy» (w językach ukraińskim i angielskim), w której przedmiotowo zostaną określone interesy narodowe Ukrainy w relacjach z wiodącymi światowymi graczami, liderami regionalnymi, możliwymi partnerami w sferach politycznych, finansowo-ekonomicznych, bezpieczeństwa, technologicznych, surowcowo-zasobowych.
W dalszej kolejności planowane jest stworzenie interaktywnej «Mapy interesów narodowych Ukrainy» ze wskazaniem jasno określonych sfer dla każdego kraju świata, strategicznych planów ich realizacji.
Jeszcze jednym ważnym składnikiem XIII Czytań Banderowskich jest konkurs esejów naukowych dla młodzieży. Fundusz nagród dla laureatów: 1 miejsce – 10 000 hrywien, 2 miejsce – 5 000 hrywien, 3 miejsce – 3 000 hrywien. Termin składania prac – 31 grudnia 2025 roku.
Przygotowania do wydarzenia odbywają się jednocześnie na froncie i na tyłach. Dyrektor USSD i założyciel Czytań Banderowskich Jurij Syrotiuk w składzie 5. Samodzielnej Brygady Szturmowej z Kijowa przebywa obecnie na kierunku pokrowskim frontu. Podobnie w szeregach Sił Obronnych znajduje się cała męska część zespołu „Czytań Banderowskich”. Projekt Czytania Banderowskie został założony w 2014 roku w samym środku Rewolucji Godności jako intelektualna dyskusja nad ideami banderowskimi i wypracowaniem wizji państwa ukraińskiego. Tradycyjnie odbywa się on w pierwszych dniach lutego, w czasie rocznicy utworzenia Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów w 1929 r. jako ruchu, który postawił sobie za cel ustanowienie Ukraińskiego Sobornego Samodzielnego Państwa, jego zachowanie i rozwój. Czytania Banderowskie przez trzynaście lat inicjują i prowadzą gruntowne, fachowe dyskusje na tematy kluczowe dla tworzenia potężnego państwa. W szczególności – rozpadu Rosji i pojawienia się wielu tworów państwowych na jej terytorium; misji Ukrainy i jej interesów w zglobalizowanym świecie; treści Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa w XXI wieku itp. Mediapartnerem XIII „Czytań Banderowskich” jest ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty”. W ubiegłym roku XII Czytania Banderowskie przeprowadzono w nowym formacie, a na podstawie wyników forum wydano książkę „Niedobrowolne przyłączenie. Szkice walki wyzwoleńczej narodów zniewolonych przez Rosję” w językach angielskim i ukraińskim, która stała się znaczącym zjawiskiem wśród badań w tej tematyce i została już wydrukowana w trzech nakładach, wywołując efekt „bomby atomowej” na terytorium moskowszczyzny oraz w środowisku zniewolonych przez nią narodów. Więcej szczegółów na temat warunków uczestnictwa i możliwości wsparcia projektu – na stronie organizatorów: https://ussd.org.ua/ specjalista, kierownik źle mówi, jeśli jego mowa jest zaśmiecona – mniej cenią go jako specjalistę, jako kierownika. Trzeba o tym wiedzieć. I pilnować. Trzeba, aby ten, do którego się zwracasz, nie tylko zrozumiał cię, ale też pochwalił w sobie ciebie za twoją piękną, poprawną mowę. Nie wszystkim dane jest pięknie mówić, ale poprawnie mówić obowiązkowo muszą wszyscy. Niechby w szufladzie słowniczek leżał… Spojrzał – i przypomniał sobie, że „meroprijatije” to nie „miroprijemstwo”, a jednak „zachid” (wydarzenie). Pamięć Zacytuję na koniec mądrą myśl pisarza Olesia Woli: „Ludzie są jak ziarno: jedni – zwyczajni, z szarymi kłopotami przetrwania – sami dla siebie służą pożywieniem, „przejadając” siebie, inni – utalentowani i wysokomoralni – wyrastają duchowym rdzeniem w swoim narodzie”. Pamięć o tym wielkim człowieku żyje, szacunek do niego się mnoży. W 2007 roku przy wsparciu dyrektora departamentu działalności informacyjnej i komunikacji społecznej Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeha Pustowhara (obecnie przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim) w ramach obwodowego programu wsparcia publikacji o znaczeniu społecznym ukazała się książka autora tej publikacji „Dziedzictwo naukowe językoznawcy Mychajła Żowtobriucha” (OAO „Wydawnictwo Połtawa”, 432 s.). Na pamiątkę orędownika języka ukraińskiego w przestrzeni naukowej nazwano bibliotekę naukową Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego oraz ulicę we wsi Ruczki. Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie odbędą się XIII Czytania Banderowskie „Mapa narodowych interesów Ukrainy”. „Słowo Proświty” – partner medialny
Trzynaste Czytania Banderowskie na temat „Mapa narodowych interesów Ukrainy” odbędą się w stolicy walczącej Ukrainy, Kijowie, 7–8 lutego 2026 roku.
Poinformował o tym organizator czytań, główny sierżant kompanii wsparcia ogniowego 5 Odrębnej Szturmowej Kijowskiej Brygady, dyrektor Pozarządowego Centrum Analitycznego „Ukraińskie Studia Badań Strategicznych” Jurij „Mamaj” Syrotiuk.
„W warunkach wojny egzystencjalnej, gdy chcą nam zabrać wszystko, nie możemy przestać marzyć i dążyć. Do wszystkiego. A dorosłe marzenia warto jeszcze realizować. Jako wielki kraj Ukraina będzie mieć swoje interesy we wszystkich zakątkach świata. Jasne. Określone. Które będą systematycznie realizowane, niezależnie od zmiany twarzy we władzy. Celem XIII Czytań Banderowskich jest zebranie fachowego zespołu. I stworzenie „Mapy narodowych interesów Ukrainy”. Wierzę, że nam się to uda. Ukraina musi być Wielka” – podkreśla Jurij Syrotiuk.
Naukowcy, dyplomaci, eksperci międzyna-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kilku darczyńców, osiągnęła 1100, a drugiej – 1400 euro. Na drugim koncercie za taką markę zaoferowano 800 euro darowizny. Ciekawe, że darczyńcy nie wychodzili na scenę. Ponieważ robili to nie dla pokazania się publiczności, a z potrzeby serca. Swoje występy w Monachium „Homin” kończył legendarnym „Szczedrykiem”, bo tutaj już rozpoczęły się przedświąteczne wydarzenia. A w Paryżu – naszym hymnem duchowym „Modlitwą za Ukrainę”. Serdeczne podziękowania za nieoczekiwane przyłączenie do tego niezapomnianego wydarzenia ukraińskości na obczyźnie moim nowym braciom i siostrom, których pozyskałem podczas pierwszego wykładu przed wspólnotą katedry św. Pokrowy i św. Andrzeja UKGK w czasie tego stażu naukowego w Monachium: ojcom Andrijowi i Iwanowi, siostrom służebniczkom Atanasii i Witalii. Zdjęcie autora złożonego w realizacji filmowej i nietypowego, rzadkiego dla ukraińskiej kinematografii tematu kosmicznego oraz niezwykle silnego proukraińskiego nurtu narodowego. Zakorzenienie filmu w ukraińskim gruncie narodowym – od mikrodetali-markerów, które obserwujemy już na początku filmu (nazwa statku „Obrij” z żółto-niebieskim oznaczeniem, naszywka na ubraniu Andrija w formie żółto-niebieskiej flagi, płyta z napisem WIA „Kobza” na ścianie nad łóżkiem bohatera) aż po oprawę muzyczną. Muzyka w filmie występuje jako swoisty most między pokoleniami Ukraińców lat 70. a współczesnymi, swoista nić, która pełniła funkcję ciągłości i nieprzerwalności pokoleń oraz niezniszczalności ukraińskiej tożsamości. Właśnie ukraińskie piosenki w wykonaniu Mykoły Hnatiuka („Podillia”), zespołu „Kalyna” („A my udwoch, a my udwoch w odne diwczia zakochani”, WIA „Kobza”), Lubowi Czajkowskiej („Namaliuj meni nicz”), Diany Petrynenko („Kochannia moje neprychowane”), które brzmią w filmie, były symbolem oporu wobec sowiecko-raszystowskiego totalitaryzmu wybujałych czasów breżniewowskich lat 70. XX wieku, kiedy brutalnie niszczono wszystko, co ukraińskie. Dzisiaj, pomimo wojny, ukraińska kinematografia przeżywa swój rozkwit. Dzisiaj ukraińska kinematografia jako jedna z dziedzin sztuki jest potężną bronią walki przeciwko raszystowskiemu wrogowi. Dzisiaj ukraińska kinematografia demonstruje całemu światu talent, wielkość i niezniszczalność Ukraińców. Przecież nie bez powodu w czasie niezwykle ciężkiej walki film Mstysława Czernowa „20 dni w Mariupolu” otrzymał najbardziej prestiżową na świecie nagrodę filmową „Oscar”, ukazując ludzkości zbrodnie kraju-terrorysty. Chce się życzyć ukraińskiemu filmowi Pawła Ostrikowa „Ty – kosmos” zdobycia nowych światowych szczytów filmowych. Wołodymyr Krawczuk oraz Pawło Ostrikow podczas zdjęć do filmu
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSZYK Piszę ten tekst i wybieram zrobione własnoręcznie zdjęcia nie po to, by publicznie stwierdzić już wyświechtane w stylu «i ja tam byłem…». Chcę zwrócić uwagę czytelników «Słowa Proświty» na pięć bawarskich osobliwości europejskiego tournée chóru Wadyma Jacenki ze Lwowa, których nie zauważają lub nie chcą zauważać krajowe media i ci, którzy kształtują politykę humanitarną państwa. 1. Charyzma Wadyma Jacenki i jego kolektywu czyni cuda również na obczyźnie. Na początku rozproszeni i zaniepokojeni wieściami z domu niemal tysiąc naszych rodaków niepewnie i smutno zajmowało miejsca w obcej, luksusowej sali. Po dwóch godzinach niesamowitego widowiska była to już jedna rodzina, jednej krwi, jednego zrywu, z twarzami, które promieniały uśmiechami, radością, dumą. Emocje sięgały zenitu. 2. Paralele z Ukraińską Kapelą pod batutą Ołeksandra Koszycia. Coś podobnego potrafili tworzyć na scenie chyba tylko artyści legendarnego Koszycia. Wtedy, ponad sto lat temu, rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej, wyczerpany naporem moskiewskich wojsk, znajduje środki i wysyła na kilka miesięcy w tournée po Europie i Ameryce ten chór z wysoką misją – zmusić (czy skłonić) cudzoziemców do patrzenia na Ukrainę nie przez moskiewskie, a ukraińskie okulary. Teraz ta misja przypadła chórowi «Homin». 3. Repertuar. W większości ukraińskie hity lat 60—70. Słowa do tych piosenek pisali utalentowani autorzy z mentalnością nie chochoła-małorosjanina, a niepokornego wobec Moskali ukraiństwa. Warto wspomnieć choćby Stepana Sabadasza («Oczy bławatkowe»), Wołodymyra Horczynskiego («Róże na peronie»), Jarosława Barnycza («Hucułka Ksenia»), Wołodymyra Iwasiuka («Pójdę w dalekie góry»)… W tych słowach – ludowa mądrość, szczerość, obrazowość, czystość uczuć, pamięć narodowa. Każdy, kto wsłucha się w oprawione wspaniałą muzyką słowa, jakby wpada w wir swoich pierwszych uczuć i przeżyć, jakby nakłada piosenkowy wątek na własny życiowy los. W aranżacji «Hominu» wiele z tych piosenek zabrzmiało na nowo, porywając słuchacza, i starszego, i młodego. Właściwie właśnie dlatego ożywa w sercach pamięć genetyczna – u kogoś uśpiona, a u kogoś zatamowana wrogą propagandą. 4. Temat zbiórki środków na potrzeby frontu. Są one zawsze aktualne, póki trwa wojna i póki Ukrainę bezczelnie okradają oligarchowie od władzy. Ale i w tym bolesnym temacie młodzi lwowscy artyści zdołali zrobić to nienachalnie, szlachetnie. Tutaj wyróżniam zaledwie jeden szczegół. Artysta chóru, na którego nałożono misję wyjaśnienia kolejnego celu «hominowców» – zebrania 3 mln hrywien na samochody do wywożenia rannych z pól bitewnych, po frazie «my jesteśmy tutaj dzięki nim» po prostu nie powstrzymał łez. I ta szczerość, uczciwość, dobroć przeniosła się ze sceny na salę. Skrzynki, które żwawo przekazywano rzędami, szybko napełniały się hojnymi datkami. 5. Aukcja ze sceny. Atutem koncertów zagranicznego tournée jest licytowanie lotów znaczków pocztowych «Hominu» (wydano ich, według słów pana Wadyma, 200 sztuk). Urodzajny okazał się pierwszy koncert. Cena jednego znaczka w wyniku rywalizacji pudełko). Dlatego jest to faktycznie monotaśma, której rdzeniem jest mistrzowska gra aktora Wołodymyra Krawczuka rodem z Chmielnicczyzny, według fabuły bohater którego też jest z Chmielnicczyzny. Andrij posługuje się kolorytowym chmielnickim surżykiem, który pracuje na tworzenie komicznych monologów i dialogów. Bohater Wołodymyra Krawczuka dzięki miłości przeżywa potężne wewnętrzne transformacje. W ciągu filmu ewoluuje od samotnego nieszczęśliwego małego człowieka-introwertyka, zanurzonego w sobie, do typu silnego, samowystarczalnego człowieka, który jest zdolny pokonać wszystkie przeszkody i najtrudniejsze trudności dla drugiego człowieka, dla ukochanej. Temat «małego człowieka» jest wieczny w literaturze zagranicznej i ukraińskiej. Los Andrija Melnyka reprezentuje temat totalnej samotności człowieka, który w dosłownym znaczeniu jest nie tylko na marginesie Ziemi, ale i na marginesie społeczeństwa. W wieku 15 lat przeżył utratę rodziców. Przejmując od matki talent do lepienia i rysowania, marzył, by zostać animatorem, ale «nie wyszło». W wieku około 40 lat nie ma ani rodziny, ani dzieci, ani ukochanej kobiety. Wszyscy uważają go za «dziwnego» (a artysta jest zawsze «dziwny» dla przeciętnych ludzi). I zamyka się w swojej bańce samotności. Miłość do Katrin nie tylko czyni go szczęśliwym, ale i napełnia życie sensem. Zakochanie bohatera zauważa nawet robot Maksym, który jest z Andrijem na statku i zaprogramowany jest, by poprawiać mu nastrój. Ale główną funkcją robota jest tworzenie sytuacji bezpieczeństwa dla człowieka. Dlatego Maksym nie pojmie pragnienia Andrija, by za cenę własnego życia dolecieć do Katrin oddalonej o 700 miliardów kilometrów we Wszechświecie i uratować ją. Format komunikacji, zaprogramowanie na pozytywne porozumiewanie się, sztuczne emocje przypominają behawioralne i językowe modele sztucznej inteligencji, na przykład czatu GPT, który może generować każdy ludzki głos, z czego właściwie skorzystał robot Maksym. Nadchodzi moment, kiedy ta sztuczna inteligencja, stworzona przez człowieka, bierze inicjatywę w swoje ręce i zaczyna grać przeciwko człowiekowi, zaprogramowana na ratowanie jego życia. Sytuacja wymyka się spod kontroli człowieka. Klasyczny wątek buntu maszyn z dziedziny fantastyki naukowej był i pozostaje w polu widzenia pisarzy i filmowców, począwszy od XIX wieku, kiedy pojawiają się pierwsze powieści fantastycznonaukowe, a później ekranizacje. Jednym z najbardziej kultowych przykładów takiego gatunku jest amerykański fantastyczny film akcji «Terminator». Film jest unikalny dzięki połączeniu dość
Tłumaczenie maszynowe
Pod koniec listopada na ukraińskie ekrany weszła produkcja Pawła Ostrikowa „Ty – kosmos”, która zadebiutowała pod koniec 2024 roku na międzynarodowym festiwalu filmowym w Toronto, a w ciągu 2025 roku zdobyła ponad 30 nagród w różnych krajach za najlepszy film, reżyserię i rolę pierwszoplanową (aktor Wołodymyr Kraczuk). W tym roku film znalazł się na liście kandydatów do Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w kategorii „Sztuka filmowa”.
Oksana PRYCHODŁKO, docent Państwowego Uniwersytetu „Kijowski Instytut Lotniczy”, członkini Proświty
Scenariusz filmu „Ty – kosmos” został stworzony w klasycznym gatunku robinsonady, co ujawnia się nie tylko w fabule filmu – izolacja bohatera od społeczeństwa, które właściwie znika w wyniku katastrofy – ale także w tekście powieści Daniela Defoe „Przygody Robinsona Crusoe”, którą bohater czyta dla ukochanej kobiety. Z czasem cytat z tej książki w interpretacji głównego bohatera stanie się leitmotivem filmu.
Mimo lekkości fabuły i komicznych momentów film jest przesycony głębokimi dramatycznymi, symbolicznymi szczegółami i aluzjami, zakorzenionymi w odwiecznej problematyce, która poruszała ludzkość we wszystkich czasach i epokach. Właśnie to daje podstawy, by uznać ten film za dramat filozoficzny z elementami komizmu.
Początek filmu modeluje apokaliptyczny obraz zagłady planety Ziemia, która wybucha. Ukrainiec Andrij Melnyk i, jak się później okazuje, Francuzka Katrin – ostatni ludzie we Wszechświecie, którzy ocaleli po wybuchu Ziemi, ponieważ znajdowali się w otwartej przestrzeni kosmicznej na swoich statkach kosmicznych, każde wykonując swoje zawodowe zadanie (Andrij utylizuje w kosmosie odpady radioaktywne z Ziemi, Katrin jest meteorolożką prowadzącą badania). Zawiązanie fabuły ujawnia starotestamentowe aluzje biblijne: zniszczenie Ziemi (Potop), jedyny mężczyzna i jedyna kobieta (Adam i Ewa). Jednak te aluzje mają swoją reżyserską interpretację w kontekście problematyki ekologicznej trzeciego tysiąclecia oraz opatrznościowej idei-przestrogi:
Adam i Ewa – pierwsi ludzie / Andrij i Katrin – ostatni ludzie, Potop – ocala żywe istoty w arce Noego, by życie mogło trwać dalej / wybuch Ziemi stwierdza nieodwracalną zagładę wszystkiego, co żywe.
Aluzyjność i intertekstualność tekstu filmowego zanurza widza w różnych epokach sztuki: od powstania Pierwszej Księgi Biblii aż po XX wiek – okres narodzin egzystencjalizmu jako kierunku filozoficznego i literackiego.
Sytuacja, w jakiej znalazł się główny bohater Andrij Melnyk w wyniku katastrofy, stanowi wyraźną aluzję do powieści klasyka literatury angielskiej XVIII wieku Daniela Defoe „Przygody Robinsona Crusoe”. W powieści rozważania Robinsona prowadzone są w typowo egzystencjalnym filozoficznym kluczu. Bohater, który trafił na bezludną wyspę w wyniku katastrofy morskiej okrętu, uspokaja się, że byłoby znacznie gorzej, gdyby trafił na wyspę kanibali: „Moje życie mogło okazać się znacznie smutniejsze. Zatem na próżno dręczyłem się jałowym żalem z powodu tego, że burza rzuciła mnie właśnie tutaj, a nie w jakieś inne miejsce. Zatem mam się cieszyć, że żyję tu, na mojej bezludnej wyspie”. Przeczytawszy powieść Defoe, główny bohater filmu Andrij Melnyk, przepełniony szczęściem miłości, interpretuje cytat Robinsona po swojemu, przekształcając sensy: „Moje życie mogło być znacznie smutniejsze, ale spotkałem ciebie”. Czuje, że po raz pierwszy jego życie wypełniło się sensem. I jeśli dla Robinsona ten sens tkwi w ocaleniu własnego życia, to dla Andrija Melnyka – w ocaleniu życia ukochanej kobiety, nawet za cenę własnego życia.
Jednak puentą dramatu miłosnego Andrija i Katrin jest mimo wszystko szekspirowski motyw niezniszczalnej miłości, silniejszej niż śmierć. Tak jak Julia (Szekspir „Romeo i Julia”), Katrin, uświadomiwszy sobie, że ukochany umarł, dokonuje egzystencjalnego wyboru – odłącza się od swojego statku i na zawsze odpływa z ukochanym w otwartą kosmiczną gwiezdną otchłań.
Centralnym i de facto jedynym bohaterem filmu jest Andrij Melnyk (głos Katrin słyszymy tylko zza kadru, poprzez dialogi i monologi bohaterów); robot Maksym, który znajduje się na statku kosmicznym razem z Andrijem, choć mówi w błyskotliwym dubbingu aktora Leonida Popadki, to jednak – żelazny, ztechnizowany, elektroniczny, samojezdny monitor-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
było prawdziwym świętem. Dzięki radiu poznałem wielu wybitnych ludzi. To po prostu wyjątkowe, jak o nich napisaliście. A poza tym z ekranu zobaczyliśmy Natalię Łotocką i Anatolija Pazenka.
Najbardziej podobały mi się strony książki o redaktorach. To oni nadawali ton rozmowom radiowym. Z radością przeczytałem o Mykole Iwanowyczu Jedomasze. To niezwykły człowiek. Pracowaliśmy razem przez pięć lat, prowadziliśmy dialogi artystyczne. To była niezwykła szkoła zasłużonego artysty Ukrainy, który oddał radiu wiele lat. Kiedy jesteś godzinę w programie na żywo, tak ważne jest czuć wsparcie. Wielkie dzięki autorowi, że wspomniał o Mykole Iwanowyczu i nie tylko o nim.
W książce są wspaniałe zdjęcia, dobrane z wielką miłością. Poligrafia także wykonana na przyzwoitym poziomie. Takie książeczki są bardzo ważne. Niestety, nie tak często ukazują się drukiem.
Mykoła Bajdiuk, redaktor Radia Ukraina:
– Należę do młodszego pokolenia redaktorów. Przepracowałem w radiu dziesięć lat. Dziś nie mogłem nie przyjść i nie wyrazić swojej miłości i szacunku dla Ołeha Wasylowycza.
Mój szef Wołodymyr Karpynskyj, o którym wspomina Ołeh Komarow, lubił powtarzać takie słowa: „Kto słucha radia, ten bogaci się duchem”. Tak było dawniej, mam nadzieję, że tak jest teraz i tak będzie dalej. Oczywiście, kiedy pracowałem w radiu, nie wszystko było idealne. Były swoje minusy. Ale były też te wzniosłe, piękne chwile, które Ołeh Wasylowycz odtworzył w swojej książce.
Tu już mówiono, że autor dużo pisze o redaktorach, za co jestem mu bardzo wdzięczny. Główną uwagę zwykle poświęca się aktorom, a redaktorzy pozostają w drugim planie. Tymczasem rola kompetentnego, odpowiedzialnego redaktora jest ogromna. U redaktora rodzi się zamysł, dobiera utwór literacki, adaptuje go tak, by zmieścił się w chronometrażu. Potem szuka aktora, daje mu ten tekst, pisze słowo wstępne. Pisze wstawki w środku i na końcu. Następnie jest obecny w studiu razem z artystą, gdy odbywa się nagranie. A do tego dobiera muzykę. Przynajmniej tak było, kiedy pracowałem w radiu. Gdy Oleg Komarow czytał przekłady Mykoły Zerowa z Horacego, ja wziąłem „Carmina Burana”. Wstawki muzyczne były po prostu oszałamiające.
Potem redaktor sam siadał i montował audycję. Następnie wysyłał na antenę gotowy plik audio. Od pierwotnego zamysłu do gotowego pliku audio, który puszczano na antenie, – cała ta praca należy do redaktora.
Wielkie podziękowania autorowi, który wspomniał o moich kolegach. Jestem wdzięczny za naszą wspólną pracę. To chyba najjaśniejsze lata w moim życiu. Oleg Wasylowycz uczestniczył w cyklu audycji „Strony »Rozstrzelanego odrodzenia«”. Razem nagraliśmy nowele Hrehorija Kosynki i Arkadija Lubczenki, sonety Szekspira w ukraińskim przekładzie i wiele innych rzeczy. Wierzę, że kiedyś to wszystko będzie w wolnym dostępie w YouTube. I każdy będzie mógł posłuchać tych nagrań.
Jest szkło powiększające, które zbiera wiązki promieni. Zapala się ogień. Ta książka Olega Komarowa również jest jak szkło powiększające. Zebrał wiązki promieni z Ukraińskiego Radia, żeby nam wszystkim stało się jaśniej i cieplej w te mroczne czasy.
Larysa Kadyrowa, artystka ludowa Ukrainy:
– Słuchałam pana Olega i myślałam, jakie to szczęście słuchać człowieka, który znalazł swoje w życiu, znalazł swoich w życiu i który znalazł siebie w życiu. Chcę wam nisko się pokłonić za to, że przekazujecie nam słowem pisanym, słowem mówionym o tym, co dziś szczególnie nas boli.
Wieloletnie życie panu Olegowi, wieloletnie życie Domowi Kina, wieloletnie życie tym osobistościom, które przybyły na tę prezentację. Wieloletnie życie naszym wojownikom, naszym medykom wojskowym, dzięki którym możemy organizować takie prezentacje.
Andrij Dmitruk, pisarz i scenarzysta:
– Tę książkę można porównać z „Opowieścią minionych lat”. To prawdziwa kronika – piękna, zwięzła, o bardzo głębokiej treści. Cieszy mnie, że brałem udział we wszystkich mediach wymienionych przez autora. Byłem i redaktorem radia, i asystentem reżysera w „Ukrtelefilmie”, i redaktorem telewizji oraz prowadzącym programy na UT-1. Tym bardziej cieszę się, że na kartach książki widzę opowieści o moich kolegach. Kogoś znałem osobiście, kogoś nie. Ale cała ta atmosfera była mi bliska przez wiele lat.
To ciepła i ludzka kronika. Być może nie do końca obiektywna, ale napisana z wielką miłością. Były momenty, gdy moje utwory w wykonaniu Olega Komarowa brzmiały inaczej. Dzięki głosowi i interpretacji odkrywałem w nich coś nieoczekiwanego i niezwykłego dla siebie. Lepiej rozumiałem własne utwory.
Na razie tylko przejrzałem książkę, uroniłem łzę na niektórych zdjęciach. A teraz będę czytał.
Stanisław Czernilewski, zasłużony działacz sztuki Ukrainy:
– Minęło już pięćdziesiąt cztery lata od dnia, kiedy nasze drogi przecięły się po raz pierwszy w Narodowym Teatrze im. Łesi Ukrainki. Jestem przekonany, że nikt na Ukrainie nie potrafi tak trzymać publiczności, jak robi to Oleg Komarow.
Tłumaczenie maszynowe
W niebieskiej sali Domu Kina odbyła się prezentacja książki artysty ludowego Ukrainy Oleha Komarowa „50 lat Ukraińskiego Radia w losie jednego aktora”. Jest to książka o Ukraińskim Radiu w okresie od 1972 do 2022 roku. Eduard Owczarenko Zdjęcia Eduarda Meżuły W niej – mozaika wspomnień autora, teksty, które brzmiały na antenie w przedmowach aktorów oraz licznych wywiadach. Z tak pstrego materiału można uzyskać pewne prawdziwe wyobrażenie, jak wyglądała wielka i potężna organizacja, którą wszyscy nazywali po prostu – „Ukraińskie Radio” w tamtym okresie czasu. – Największy rozdział w książce zajmują moje wspomnienia o audycji „Od soboty do soboty” – zaznaczył Oleh Komarow. – Jej nagrania nie zachowały się w funduszach Ukraińskiego Radia, dlatego ten rozdział – to jedyne, co może dać wyobrażenie współczesnym i przyszłym radiosłuchaczom o lubianej przez wielu audycji radiowej, która była bardzo popularna w latach 70.-90. ubiegłego wieku. Oleh Komarow We własnym archiwum mam 87 nagrań fragmentów utworów wielkich mistrzów słowa, które brzmiały na antenie w moim wykonaniu. Przed każdym takim nagraniem można było usłyszeć przedmowę redaktora, który przyjął do pracy utwór tego pisarza. We wstępie redaktor zapoznaje radiosłuchaczy z tą książką, jej autorem, historią powstania. Taka przedmowa daje wyobrażenie o samym redaktorze i o Ukraińskim Radiu tamtego czasu. Odszyfrowałem te przedmowy i umieściłem je na stronach książki wraz z krótkim streszczeniem treści fragmentów utworów pisarzy, które brzmiały na antenie. A zaczyna się ten rozdział moim wstępem o samym redaktorze. Fragmenty tekstów, które brzmiały na antenie Ukraińskiego Radia, zajmują pewne miejsce w książce. W swojej większości – to argumenty, wyjaśnienia do tematu, problemu, którego dotyka autor. Czyli cytowanie myśli, które brzmiały na antenie. Ale bywa i tak, że te teksty zajmują bardziej znaczące miejsce, Ludmiła Jacenko, inicjatorka projektu „Juriwski jarmark” na wsparcie ZSU, m. Biała Cerkiew Na jarmarku mistrzynie zaproponowały odwiedzającym wykonane własnoręcznie w ludowym stylu wyroby artystyczne z ukraińską symboliką, ekskluzywne lalki-motanki itp. Zwiększone zainteresowanie kupujących wywołały stworzone prosto na jarmarku tradycyjne bożonarodzeniowe diduchy, bo przecież mówią w ludzie: diduch – mały, a wiara Ukraińców – wielka! Członkini „Kajdasziw” Ludmiła Bezkryła przy aprobujących okrzykach odwiedzających śpiewała ukraińskie pieśni. W przeddzień Dnia Świętego Mikołaja Białą Cerkiew całą noc trzęsło od wybuchów rusni i Kajdasze martwili się, czy nie wywoła u mieszczan nieporozumienia ich charytatywne jarmarkowanie z pieśniami, czy nie zerwie się maraton? Dlatego byliśmy bardzo radzi, kiedy 7 grudnia do nas przyjechało wsparcie od Kijowskiej Proświty – kompozytor i jak, na przykład, radiowersja wieczoru pamięci „śmiechotwórcy” Mykoły Jakowczenki, który odbywał się w Domu Kina. Albo „Artystyczne dialogi” Mykoły Jedomachy o występach gościnnych Narodowego Teatru imienia Łesi Ukrainki w Izraelu. Albo „Kulturologiczny program” Kostiantyna Mohylnyka o występach gościnnych naszego teatru w Londynie itp… Na prezentację zawitali wieloletni przyjaciele autora. Oto urywki z niektórych wystąpień. Serhij Bordenjuk, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy: – Oleh Komarow – wielki, ale nadzwyczaj skromny człowiek, artysta. Widzę na sali wielu poważnych gości, którzy są wielbicielami twórczości Oleha Wasylowycza. Pokazujecie przykład pełnego poświęcenia służenia sprawie. Prosimy Boga, żebyście jeszcze wiele lat pracowali w wielu sferach. Jesteście człowiekiem teatru i kina, człowiekiem głosu. Daj Boże wam mocnego zdrowia, żeby wasz głos jeszcze nie jedną dekadę brzmiał w murach Domu Kina. Serhij Trymbacz, kinoznawca: – Większości ludzi, o których pisze Oleh Wasylowycz, już nie ma wśród nas. A ze stron tej książki oni jakby ożywają. Ja należę do pokolenia wychowanego na radiu. W moim dzieciństwie było, chyba, więcej radia niż kina. To audycje „Od soboty do soboty”, „Teatr przy mikrofonie”. Teatr przychodził do nas przez radio. Na przykład, głos Mykoły Jakowczenki po raz pierwszy usłyszałem właśnie z radia. W teatrze go nie widziałem, a jedynie w kinie. Pewnie wszystkim znana jest fraza, że najważniejszą sztuką jest kino. Uważam, że trzeba ją uzupełnić słowem „radio”. Jak w tamtych czasach można było połączyć ogromne terytorium Związku Radzieckiego? Przez radio i kino. Autor zebrał w swojej książce nie tylko aktorów, ale i redaktorów. O nich mało kto pisze. A ci, którzy pracowali w radiu, wiedzą, że redaktor – jeden z najważniejszych ludzi. Zawsze ciekawie słuchać opowieści Oleha Wasylowycza. Czytam tę książkę z wielką przyjemnością. Wasyl Newołow, teatroznawca: – Spędziłem dwa niesamowite wieczory z tą książką. Dziękuję za nią wielkie. Te 180 stron – to powieść o 50 latach życia w radiu z takimi zdumiewającymi ludźmi. Autor z wielką miłością i zachwytem o nich opowiada. Jestem dumny z tego, że znam Oleha Wasylowycza już 60 lat. Prosiła przekazać pozdrowienia artystka ludowa Ukrainy Hałyna Jabłonska. Jej medialne doświadczenie też jest ponad dwudziestoletnie. Hałyna Hiliariwna dziękuje Ołehowi Komarowowi za wielką pracę, że wspomina o ludziach, którzy wnieśli ogromny wkład w rozwój Ukraińskiego Radia. Dorastałem na wsi. Nas kształtował „Teatr przy mikrofonie”. Z niecierpliwością czekaliśmy na audycję „Od soboty do soboty”. Dla nas to
Tłumaczenie maszynowe
Pomoc i wsparcie dla Sił Zbrojnych Ukrainy to sprawa ogólnonarodowa i pilnie ważna! Dlatego przed Dniem świętego Mikołaja tego roku grupa wolontariuszy, znana w Białej Cerkwi jako „Rodzina Kajdaszowa”, po prostu „Kajdasze”, 6 grudnia otworzyła na Centralnym Rynku miasta dobroczynny „Jurjiwski Jarmark” i zapoczątkowała symboliczny maraton zbiórki i zarobku funduszy pod hasłem „Podarujemy naszemu szpitalowi USG na Boże Narodzenie”.
wykonawca Ołeksandr Jurow w duecie z kijowiankę Natalią Harnyk. Ten przyjazd to odczuwalne wsparcie moralne i umocnienie naszej jedności – Ukraińców, jednomyślnych w walce o prawo do bycia niezależną, wymarzoną przez wieki kwitnącą Ukrainą. W ostatnim czasie sytuacja w świecie wokół zakończenia rosyjsko-ukraińskiej wojny znacznie się zaostrzyła. Stanowisko naszej oficjalnej strony – żadnych działań dotyczących Ukrainy bez Ukrainy! – znajduje zgodne wsparcie w sercach Ukraińców.
Dlatego uczestnicy i goście dobroczynnego jarmarku w Białej Cerkwi z zachwytem przyjęli pieśniową niespodziankę od Ołeksandra Jurowa: do znanej i popularnej wśród ludzi pieśni, która zaczyna się słowami „przy dolinie krzew kaliny pochylił się do wody”, dopisał jeszcze jedną zwrotkę:
Tak więc nasza Ukraina
Nigdzie nie zginie!
Prawo do życia i miłości
Nie będzie nikogo pytać!
Wierzymy w to szczerze i dokładamy starań, by umacniać jedność narodu i wspierać Siły Obronne Ukrainy. Dziękujemy Kijowskiej Proświcie, aktywistom-wolontariuszom, lokalnym deputowanym, sponsorom i dobroczyńcom za wsparcie dobroczynnego maratonu „Podarujemy naszemu szpitalowi USG na Boże Narodzenie!”. Od teraz nasz jarmark będzie działał w każdą sobotę i niedzielę. Przyjeżdżajcie do Białej Cerkwi, przyłączajcie się i wspierajcie z nami Siły Zbrojne Ukrainy!
Na zdjęciu (od lewej do prawej): Ołeksandr Jurow, Natalia Harnyk, Jurij Kowtunenko, Ludmiła Biezkryła; dobroczynny maraton „Podarujemy naszemu szpitalowi USG na Boże Narodzenie!”, m. Biała Cerkiew, 7 grudnia 2025
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek w nr 48-49 z 2025 r. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Dmytro Pawłyczko: „Wstaję, by znów posłuchać Testamentu Szewczenki”. Z czasem nieuchronnie następowała teoretyzacja Słowa Szewczenki, a nieodkryta w głównych przejawach prawdziwa ognistość jego Testamentu nawet w czasach radzieckich paliła duszę wielkich Ukraińców, co szczególnie jaskrawo wykazali wybitni ukraińscy poeci. Błyskotliwy przykład – Wasyl Stus, który tak odczytał Testament Szewczenki, jak my dopiero teraz próbujemy to zrobić: Boże, nie litości – srogości, Boże, nie łaski, a zemsty, daj rozerwać nam pęta te, kajdany te roznieść! Czyż ktoś wątpi, że chodzi właśnie o rozerwanie moskiewskich kajdanów, tak jak zapowiedział Szewczenko? Ja nie wątpię. Wielki ukraiński poeta Petro Perebyjnis, który niósł w duszy stusowskie duchowe sensy, pisał w wierszu „Ślady Kobziarza”: „…Na światło Testamentu idę”. Ma on nawet poezję „Wiersz Testamentu”, w której „świeci w chmurach ludzkiej troski proroczy wiersz Testamentu”. Lecz zaiste niepowtarzalny jest wiersz „Wiatr pędy siecze”, napisany w 1984 roku, w którym poeta zataił ból, niewypowiedziany w czasach radzieckich: Lata moje młode siwym dymkiem spowite. Milcząc stoję na sądzie przed wierszem Testamentu. Kiedy i w pierwszych dziesięcioleciach niepodległej Ukrainy nie pojawiło się nowe odczytanie Testamentu Tarasa Szewczenki, bo wciąż działało milczące ostrzeżenie „nie obrazić Moskwy”, usłyszałem kiedyś w Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie z ust niezapomnianego Dmytra Pawłyczki wszechzwycięskie wersy z jego wiersza „Zabity byłem pod Krutami…” (2012): Ja, kulą moskiewską Przebity na wylot, Wstaję, by znów posłuchać Testamentu Szewczenki. A wkrótce zabrzmiał w imperialnej Moskwie, przy pomniku młodego Kobziarza, odsłoniętym w Ukraińskim Domu na 20 dni przed kijowskim Euromajdanem, wiersz Pawłyczki „Zwycięstwo”: Majdan stoi. Śpiewa świątecznie, A ty, jak uczeń, szepczesz „Testament”. Ty – zwycięzca, ty – naród, ty – słowo, Co tworzy prawdę i wolności świat. „Jak poniesie z Ukrainy w sine morze krew wrogą…”. Lecz powróćmy do prozy, którą była posowiecko wyrażona w akademickim „Słowniku Szewczenkowskim” (1976) kwintesencja utworu Kobziarza: „Szewczenko ogłosił w ‘Testamencie’ wezwanie do obalenia ustroju wyzysku i zbudowania nowej, wolnej rodziny narodów”. Innymi słowy z innych publikacji, aż do współczesnych: „Wiodącym motywem ‘Testamentu’ jest wezwanie do narodu ukraińskiego, by uwolnił się od kajdanów samodzierżawia, walczył o wolne życie, bronił interesów prostego ludu…”. Według lapidarnego podsumowania Wikipedii, „wiersz jest wezwaniem do walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego od zniewolenia”. Wydaje się, że najśmielszym jest wyjaśnienie, iż „będzie to sprawiedliwa wojna: epitety ‘wroga zła krew’ wskazują wprost, że chodzi o tyranów-carów, panów-pańszczyźnianych i innych ciemiężycieli pracujących, inaczej panowie nigdy nie oddadzą swojej władzy”. W „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (2015) ogłoszono, że w „Testamencie” pod wrogiem, „jak to wynika z kontekstu całej wcześniejszej twórczości Szewczenki, poeta rozumiał wyzyskiwaczy i ciemiężycieli w wymiarach narodowych, społecznych, politycznych”. Tak! Ale z całej wcześniejszej twórczości Kobziarza najpierw wynika, że kajdany caratu i pańszczyzny, narodowego i społecznego zniewolenia Szewczenko wiązał właśnie z Moskowszczyzną, którą dwudziestopięcioletni poeta ogłosił obczyzną już w poemacie „Kateryna” (1838–1839) oraz wierszu „Do Osnowjanenki” (1839). Swoją wizję bolesnego i niezwykle ważnego problemu opublikowałem na początku lat 20. XXI wieku i w jubileuszowym historycznym czasie uważam za konieczne jeszcze raz zaakcentować. Zatem po raz kolejny wzywam do spojrzenia na Testament Szewczenki, opierając się na wyłożonych wcześniej niezaprzeczalnych dowodach i wyraźnych wskazówkach, które sam Taras Hryhorowycz pozostawił. Osobno podkreślę, że w poemacie „Kaukaz”, napisanym na pięć tygodni przed Testamentem, nazwano tych, którzy uczyli „Kajdany kuć, / Jak i nosić!..”. Na dziesięć dni przed Testamentem Taras Szewczenko w Posłaniu „I martwym, i żywym…” absolutnie konkretnie wskazał, od kogo jego rodakom historycznie przekazano kajdany: Tak oto jak krew swoją lali Ojcowie za Moskwę i Warszawę, I wam, synom, przekazali Swoje kajdany, swoją sławę! Właściwie cała twórczość Szewczenki, która poprzedza Testament, jak i cała następna, w istocie swojej przesiąknięta jest właśnie moskiewskim pochodzeniem ukraińskich, i nie tylko, kajdanów: „A Moskale i świat Boży / W pęta zakuli…”. W poemacie „Mnich” (1847), który Taras Hryhorowycz przepisał w Moskwie ze znacznymi przeróbkami w marcu 1858 roku z „Małej książki” do „Większej książki”, wszystko to skupione jest w jednym wersie: „Kajdany brzęczą… Moskwa…”. Chodziło o moskiewskie kajdany i takimi te kajdany wiecznie pozostały w Testamencie! Szewczenko, którego zawsze bolała odwieczna męka zakajdanowionej przez Moskowszczyznę matki-Ukrainy, zapewne i nie wątpił, że właśnie tak będą uświadamiać potomkowie jego Testament. Dotknijmy dalej niezwykle ważnych wersów utworu Szewczenki: Jak poniesie z Ukrainy W sine morze Krew wrogą… wtedy ja I łany i góry – Wszystko porzucę, i polecę Do samego Boga Modlić się… a do tego Ja nie znam Boga. Ta część Testamentu przeważnie rozpatrywana była w szewczenkoznawstwie jako „apokaliptyczna wizja wyzwolenia Ukrainy od wroga”. Jednak taka wersja blednie i pozbawia się zdrowego rozsądku w warunkach pełnoskalowej, krwawej, zbrodniczej, najpodlejszej w światowej historii wojny Rosji przeciwko Ukrainie, bo przecież jak inaczej, niż przelaniem „krwi wrogiej”, można zwyciężyć w realnej, a nie papierowej bitwie. Okazało się, że współczesna apokaliptyczna wersja wyzwolenia Ukrainy została przekazana przez nas Szewczence wraz z terminem „wizja”, którego on nawet nie używał, nawet w rozumieniu „widzenie”, „zjawa”, „widmo”, a to, jak on osobiście naprawdę widział (to słowo w różnych formach spotykamy u poety ponad 180 razy) przyszłość Ukrainy – właśnie wyjątkowo wizja Szewczenki proroczo sięgała prawie na dwa stulecia w przyszłość ukraińskiej historii… „W widzeniu… główna rzecz” – to zapisał Iwan Franko. Bez odniesienia do tej opowieści powiem to, co boli: Taras Szewczenko nie potrzebuje modernizacji, wciągania w współczesną literackość, czczołowia, niezdarność i konspirację, przypinania fircykowatych świecidełek. Jak lubił mawiać Hryhorij Skoworoda, „u prawdy prosta mowa”… Poeta rozumiał, uświadamiał oczywistą nieuchronność realnej zbrojnej walki, bez której nie rozerwać kajdanów, co nie uda się bez krwi. Według słów Pawła Zajcewa, Kobziarz „wzywał do zbrojnego czynu w imię ‘wolnej, nowej’ nacji-rodziny Ukrainy”. Czyli chodzi nie o narzucony Szewczence „ekumeniczny ideał”, a o jego proroctwo wojennej wygranej Ukrainy nad wrogiem – Moskowszczyzną… Nie zapominajmy, że poeta w „Psalmach Dawidowych”, napisanych, jak i Testament, w grudniu 1845 roku, przepowiadał historyczne wyzwolenie Ukrainy od rosyjskiego zniewolenia za Bożym zamysłem: Kto zaś pośle nam zbawienie, Zwróci dobrą wolę? Kiedyś Bóg nam zwróci wolę, Rozbije niewolę. W szewczenkoznawczych studiach najbardziej przekonująco mowa była o „krwawej narodowej i społecznej rewolucji”, ale pamiętajmy, że nie tylko w Testamencie, ale i w całej poezji, w ogóle w Słowniku języka Kobziarza brakuje słowa „rewolucja”…
Niezapomniany Iwan Dziuba zaznaczał, że wcześniej „Testament” Szewczenki znał na pamięć niemal każdy Ukrainiec, był on naszym nieoficjalnym hymnem, który wszystkich jednoczył w narodowym bólu, w narodowej nadziei, w narodowym obowiązku. Podczas gdy w dobie komercyjno-globalizacyjnej, martwił się uczony, „zdaje się, nie wszędzie tak i nie wszystko tak”. Można usłyszeć nawet sceptyczne głosy: powiadają, że to anachronizm – powstanie, krew… „A do tego / Ja nie znam Boga” – nie po chrześcijańsku… To zostało napisane przed początkiem wojny hybrydowej Rosji przeciwko Ukrainie, a tym bardziej przed pełnoskalową zbrojną inwazją Moskowszczyzny na ziemię Szewczenki, zagarnięciem naszych terytoriów, a nawet bezczelnie-przestępczym „włączeniem” ich w skład swojej moskiewskiej konstytucji. Heroiczna walka Sił Zbrojnych Ukrainy i całego narodu ukraińskiego przeciwko rosyjskiemu agresorowi toczy się nie w apokaliptycznych interpretacjach i wizjach, a realnie, czyli właśnie tak, jak przykazał Kobziarz, zatem można nie wątpić, że on już widzi, jak niesie „z Ukrainy / W sine morze / Krew wrogą…”. Odnośnie tego, że zgodnie z „Testamentem”, poetowa dusza będzie unosić się nad rodzimymi łanami i górami, dopóki naród ukraiński nie zwycięży wroga, to według słów Iwana Dziuby, „śmierć nie rozłącza poety z Ukrainą, a czyni go wszechobecnym w niej…”. Tak czy inaczej, Kobziarz absolutnie wyraźnie zaznaczył, że tak naprawdę popłynie „do samego Boga” dopiero po całkowitym rozgromieniu wrogów Ukrainy. I tylko wtedy można będzie uznać jego „Testament” za wypełniony w tej części… Właśnie w jubileuszowym czasie chcę szczególnie podkreślić, że genialną historyczną rymą do minionej 170. rocznicy od czasu stworzenia „Testamentu” Szewczenki stało się zakończenie wielkiego państwowego dzieła – wydanie „Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki” w dwunastu tomach oraz sześciotomowej „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, które nabrały światowego znaczenia. Chcę powtórzyć także swoją, wielokrotnie wyrażaną propozycję stworzenia nowej zbiorowej wielotomowej akademickiej „Biografii Tarasa Szewczenki”, w której głęboko i wszechstronnie zostaną odkryte testamentowe słowa Kobziarza: „Historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny”. Jeśli nie odkładać współczesności na przyszłość, bo przecież jedno dzisiaj warte jest dwóch jutro, to można by mieć nadzieję na wyjście w świat unikalnej pracy, powiedzmy, na 200-lecie „Testamentu” Szewczenki. Wszakże, oczywiście, sprawa nie w jubileuszach i przypisywaniu do nich badań historycznych, a w tym, że pod „niezłym, cichym słowem” Taras Hryhorowycz zapewne rozumiał w „Testamencie” także słowo naukowe, mówiąc po szewczenkowsku, wielkie, rozumne, mądre słowo istoty, prawdy: I mnie w rodzinie wielkiej, W rodzinie wolnej, nowej, Nie zapomnijcie wspomnieć Niezłym cichym słowem. Wypełnijmy i ten „Testament” ukraińskiego Kobziarza! ______________________ 1 Melnyczenko W. Szczegóły życia Szewczenki. Kijów, 2021. S. 543–553. Tegoż. Czy wypełniono „Testament” Tarasa Szewczenki? // Słowo Proświty. 25–31 stycznia 2024; Tegoż. Ocienieni Szewczenką. Kijów, 2025. S. 99–112. 2 Zajcew P. Życie Tarasa Szewczenki. Kijów, 2004. S. 181. 3 Dziuba I. Taras Szewczenko // Historia literatury ukraińskiej : w 12 t. T. 4. Kijów, 2014. S. 330–331. Autograf wiersza „Jak umrę, to pochowajcie…”. 1845 r. starodawne ręczniki i pomalowane ściany tworzą atmosferę niewielkiego muzeum. Pionowe szalowanie, łukowe i okrągłe okna, system kolumn z falistą „koroną” — wszystko to czyni świątynię w Kolencach wyjątkową dla regionu. Jednak obecnie budowla znajduje się w krytycznym stanie. Szalowanie gnije, konstrukcje deformują się, a rodzina księdza, która dba o świątynię, nie ma zasobów na renowację. Miejscowi mieszkańcy informują, że radzą zwracać się do Ministerstwa Kultury w celu zaangażowania architektów i ekspertów, jednak w praktyce pomocy trudno się doczekać. Cerkiew przeżyła liczne historyczne wstrząsy: w 1940 roku komsomolcy uszkodzili ikony i zbezcześcili pochówki, a podczas II wojny światowej w banię trafił niemiecki pocisk, który przebił jedną z kolumn i zatrzymał się w podłodze, informuje wydanie „Drewniane świątynie Ukrainy” w nawiązaniu do miejscowego księdza. Mimo to, świątynia do dziś stoi i nawet pozostaje czynna. Położony na brzegu rzeki Teterew, w drodze do Kolenc zabytek do dziś jest mało znany nawet wśród mieszkańców Kijowszczyzny. Zwlekanie z renowacją może doprowadzić do utraty cennej części dziedzictwa kulturowego regionu, informuje wydanie ua. News.
Tłumaczenie maszynowe
W rejonie wyszhorodzkim szybko popada w ruinę cerkiew świętych Kozmy i Damiana we wsi Kolenci, arcydzieło architektury XIX wieku, uważane za najbardziej oryginalną drewnianą świątynię Kijowszczyzny. Miejscowa wspólnota nie ma środków na renowację, a zabytku architektury nikt poważnie nie wspiera.
Cerkiew świętych Kozmy i Damiana, zbudowana w 1874 roku, jest rzadkim przykładem drewnianej architektury sakralnej drugiej połowy XIX wieku. Jak zaznacza publikacja «Ukraina Incognita», jej konstrukcja zachwyca złożonością i pięknem: ośmiobokami, czworobokami, kolumnami i bajkową bryłą, które, jak się przypuszcza, stworzył kijowski architekt Mykoła Jurgens.
«Nic podobnego nie robiono w okresie totalnego synodalno-eparchialnego stylu. Taki obiekt mógł stworzyć tylko wybitny architekt i inżynier», — podkreślają w społeczności.
Wyjątkowość świątyni przejawia się nie tylko w jej wyglądzie, ale także wewnątrz: różnostylowe ikony,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
oceny samego siebie w tej roli, to opinia widzów w tej kwestii jest o wiele ważniejsza od mojej. Obecnie przygotowujemy koncert dla naszych żołnierzy, aby występować w szpitalach i jednostkach wojskowych. Nie będzie to spektakl, a kompozycja z pieśni i wierszy. A jeśli wyjdzie z tego coś dobrego i będzie miało wartość artystyczną, to być może stanie się spektaklem repertuarowym teatru. Ołeksij Neżurko, odtwórca ról Surmy, Ihora oraz Lekarza: – Miałem po raz pierwszy wyjść na scenę z tymi rolami 12 dni później, niż to się stało. Rozumiałem, że zostały mi tylko dwa dni. Oczywiście byłem trochę zdenerwowany, ale ogólnie wszedłem w spektakl komfortowo. Widziałem go wcześniej na scenie Teatru im. Łesi Ukrainki. Znałem już materiał. Nie pierwszy raz gram w jednym spektaklu od razu kilka ról. To kolejne wyzwanie dla aktora, na które trzeba iść z przyjemnością. Serhij Paszczenko wspominał o scenie, kiedy widz z sali (tym razem byłem to ja) emocjonalnie zwraca uwagę bohaterowi, że ten pali na scenie. W tym czasie cała sala odrobinę podnosi się z krzeseł. Jeszcze jedno wyzwanie dla aktora: trzeba w kilka sekund przebrać się i wyjść na scenę w zupełnie innym wizerunku. I cokolwiek by się z tobą nie działo za kulisami, musisz zrobić to wszystko bardzo operatywnie. Jedna z moich postaci to chłopak, który przychodzi do Kati. Proponuje tej kobiecie inną drogę. I teraz właśnie od niej zależy, którą drogą ostatecznie pójdzie. Bardzo ważny w spektaklu jest monolog Lekarza, w którym mówi on o PTSD. Kiedy go wykonuję, widzę łzy w oczach widzów. Trudno samemu nie zapłakać. Chociaż staram się być maksymalnie zdystansowany od tej historii, bo muszę postępować jak lekarz – opowiedzieć wszystko jasno i zrozumiale. Patrzę na twarze ludzi i rozumiem, jak bardzo się z tym spóźniliśmy. Ta praca jest niezwykle ważna. Trzeba wyjaśniać, co należy robić, aby nie pogorszyć stanu psychicznego tych, którzy wracają z frontu. I chodzi nie tylko o wojskowych, ale także o cywilów po przeżytych ostrzałach. Cały sens aktorskiego zawodu w tym, że z każdym spektaklem coraz bardziej zagłębiasz się w historię, którą gramy dla ludzi. Jeśli chodzi o nasz zespół, to z zachwytem patrzę na to, jak moi koledzy odnoszą się do swojej pracy. Tak bardzo ofiarnie próbują przed każdym spektaklem. Coś udoskonalają, dodają. Bycie na scenie razem z tymi ludźmi to niesamowita przyjemność. Jeśli chodzi o mnie, to jest mi już łatwiej niż podczas pierwszego pokazu. Teraz zdążam szybciej się przebrać i mam więcej sekund, aby nastawić się na kolejne wyjście na scenę już w innej roli. Wreszcie teraz przychodzi do mnie główna rola na głównej scenie. To wyzwanie, na które czekałem już wiele lat. Takiej roli nie miałem jeszcze ani razu w życiu. Będzie to realizacja wspomnianego już przez Polinę Snisarenko spektaklu według sztuki Tadeusza Różewicza „Kartoteka”. Będę grał tę rolę na zmianę z Wałerijem Borodawką. W tej sztuce bohater również wraca po udziale w działaniach wojennych. Mam nadzieję, że będzie ciekawie.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO, zdjęcia Eduarda MEŻUŁA – Kiedy w 2014 roku zaczęła się wojna, dużo o tym myślałam i czułam, ale nie pozwalałam sobie na wypowiadanie się w tekstach – dzieli się wspomnieniami Natalia Ihnatiewa, autorka sztuki, kierowniczka części literacko-dramaturgicznej Zaporoskiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. W. H. Mahara. – Mieszkałam w bezpiecznym Zaporożu, do którego, dzięki Bogu i patriotom, wojna wtedy nie dotarła. Wydawało mi się, że nie mam moralnego prawa mówić o wojnie. Ale wojna trwała. Pierwszy tekst napisałam o losie kobiet na wojnie. Pozwoliłam sobie na wypowiedź i zrozumiałam, że jedna sztuka to nie wszystko, co chcę powiedzieć. Ból się gromadzi i trzeba było o tym mówić. Drażniło mnie to, jak ukraińskie społeczeństwo reaguje na wojskowych: „Ja ciebie tam nie posyłałem”, „Nie ma wojny, to konflikt obywatelski, to oligarchowie nie mogą czegoś podzielić między sobą”, „Trzeba się dogadać” itd. Bardzo mnie to dotykało. Bo znam historię Ukrainy, moja rodzina jest patriotyczna. To, że Rosja jest wrogiem i napastnikiem, było oczywiste. Nie oczekiwałam, że ten kraj napadnie na nas jeszcze za mojego życia. Ale wiedziałam, że jest do tego zdolny. Dlatego brednie o konflikcie obywatelskim dla mnie nie istniały. Wiedziałam, że mężczyźni i kobiety, którzy poszli na wojnę w 2014 roku, to ci, którzy obronili mnie i dali możliwość mówienia w języku ukraińskim oraz życia w wolnym Zaporożu. Te myśli, uczucia i spostrzeżenia przelewały się w wiersze. A coś bardziej złożonego wchodziło w teksty sztuki. Sztukę „Bestia” pisałam ponad rok. Zakończyłam w 2019 roku i wysłałam na „Koronację słowa”. Jesienią 2020 roku dowiedziałam się, że sztuka zdobyła pierwszą nagrodę. Ale wtedy ona dalej nie poszła. Pewnie społeczeństwo nadal było bierne, nie widziało tego, że na Ukrainie jest wojna. Dlatego tekst nie był potrzebny. Dotykał tylko nielicznych i nie był trendem. Kiedy zaczęła się wielka wojna, wielu autorów zaczęło pisać o pełnoskalowej inwazji, o walce, okupacji. Pojawiło się zainteresowanie tymi tekstami także w teatrach. Daniiłowi Prymaczowowi zaproponowano czytanie tekstów o wojnie w projekcie anglojęzycznego ukraińskiego teatru ProEnglish Theatre „Ukraina. Wojna. Teksty”. Spośród szeregu tekstów Daniił wybrał moją „Bestię”. Dobrze go opracował, skrócił prawie o połowę. Nie tylko zwrócił się do mnie o pozwolenie na wystawienie. Daniił pokazał swoją reżyserską wersję tekstu, dał mi ocenić jego wizję. Wyczuł linię, punkt bólu tej sztuki. I to czytanie było już praktycznie gotowym spektaklem. Aktorzy nie tylko chodzili z arkuszami papieru, ale przeżywali swoje role. Odbyła się premiera, w której główną rolę wykonywał Denys Kapustin. Przez jakiś czas ten spektakl żył jako projekt wolnego teatru. Pokazywano go na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Łesi Ukrainki. Na jednym z pierwszych pokazów u widzów (byli to wojskowi) pojawiły się pytania dotyczące ostrości problemów i rozwiązań, które proponujemy. Wtedy Daniił poprosił mnie o dopisanie monologu lekarza o PTSD. We wszystkim innym to w pełni ich praca. Reżyser zaprosił mnie na premierę. Udało mi się przyjechać do Kijowa na drugi pokaz. Byłam niezwykle poruszona. To ten przypadek, kiedy przestrzeń zaczyna słyszeć. Temat stał się ważny dla wielu ludzi. Znalazła się osoba – Kateryna Jasko, która zaczęła proponować ten spektakl do obejrzenia różnym kategoriom widzów. Po spektaklu widzowie omawiali problemy adaptacji weteranów wojny do społeczeństwa cywilnego oraz adekwatnej adaptacji społeczeństwa do tego, że mamy wojnę, że są wojskowi, wobec których my, cywile, musimy zachowywać się adekwatnie. Kateryna Jasko zaczęła regularnie organizować takie pokazy. Na jeden z nich zaprosiła też mnie. Potem była wielka dyskusja z firmą medialną. To był drugi raz, kiedy udało mi się zobaczyć „Bestię”. W tym roku spektakl wystawiono na scenie Młodego Teatru jako pełnowartościową premierę. W spektaklu grają inni aktorzy, których jeszcze nie widziałam. Bardzo chciałabym zobaczyć nową wersję spektaklu. Mieliśmy także możliwość porozmawiać z aktorami, którzy obecnie wykonują ten spektakl w Młodym Teatrze. Polina Snisarenko, wykonawczyni roli Kati: – Do tego projektu przyszłam później. Najpierw grali inni aktorzy. Kiedy się wprowadzałam, to moim zadaniem było przede wszystkim pokazać, że Katia nie jest zołzą. Oboje bohaterów ma złamane serca. I chciałam uczynić swoją bohaterkę bardziej ludzką, dać zrozumieć, że ciężko jest obojgu. U reżysera spektaklu Daniiła Prymaczowa był to debiut reżyserski. On sam jest aktorem, jesteśmy z nim przyjaciółmi. Obecnie służy w wojsku. Wcześniej ten spektakl grano na scenie Teatru Łesi Ukrainki jako antrepryzę, o czym już mówiła Natalia Ihnatiewa. Przed mobilizacją Daniił szukał nowych aktorów do spektaklu i zaproponował te role nam. Od tego sezonu spektakl wszedł do repertuaru Młodego Teatru. Nieco się zmienił. Nie powiem, że ta rola przyszła mi z trudem. Wszak we troje jesteśmy najlepszymi przyjaciółmi w życiu i jest nam łatwo ze sobą. Wszyscy kibicujemy spektaklowi. Rolę Dmytra, którą obecnie gra Serhij Paszczenko, wcześniej grał Denys Kapustin. On też postanowił się zmobilizować. Dlatego wprowadziliśmy do spektaklu Ołeksija Neżurka. Przyjemnie jest być w kręgu ludzi o podobnych poglądach, rozumieć się nawzajem w pół słowa. Z tym spektaklem miałam szczęście. Reżyser wprowadził nas do spektaklu, kiedy jeszcze szedł na scenie Teatru Łesi Ukrainki. A kiedy zmieniło się kierownictwo Młodego Teatru, to zaproponowano pokazanie spektaklu nowemu szefowi teatru Stanisławowi Mojsejewowi, bo ten spektakl pod każdym względem pasuje do nowej polityki repertuarowej Młodego. Obejrzał spektakl, zaproponował pewne poprawki wizualne i aktorskie. Poprosiliśmy o pozwolenie na to reżysera – i zgodził się. Daniił bardzo chciał, żeby spektakl nadal żył. Nie widział jeszcze odnowionej wersji, ale od razu poparł ten pomysł. Obecnie gram w pięciu spektaklach Młodego Teatru. Mam także role w Dzikim Teatrze i Teatrze na Pieczersku. Razem z reżyserem Andrijem Bakirowem pracujemy w Młodym Teatrze nad inscenizacją według sztuki polskiego dramaturga Tadeusza Różewicza „Kartoteka”. Będzie to surrealistyczny spektakl. Serhij Paszczenko, wykonawca roli Dmytra: – Przejmowałem się tym, jak to będzie wyglądać, kiedy człowiek, który nie służy, zakłada mundur i mówi w imieniu wojskowego tak realistyczne rzeczy. Jestem wdzięczny za pomoc mojemu koledze Denysowi Kapustinowi, który wcześniej wykonywał tę rolę. Ja wcześniej grałem kilka ról, które teraz wykonuje Ołeksij Neżurko. A Denys niedawno dołączył jako ochotnik do ZSU. W mojej pracy jest wiele z tego, co robił on. Nowa rola jest ciekawsza od poprzedniej. W poprzedniej był moment, kiedy moja postać to niby widz, który w emocjonalny sposób zwraca uwagę Dmytrowi za to, że ten pali na scenie. Oczywiście, gdybym był zwykłym widzem, to nigdy nie pozwoliłbym sobie na coś takiego. Przypominam sobie, kiedy oglądałem poprzednią wersję spektaklu, to uwierzyłem w autentyczność tej sceny.
Jestem bardzo zadowolony z tego, że spektakl żyje dalej pomimo wszystkich trudności związanych z jego przeniesieniem na scenę Młodego Teatru. Zdołaliśmy zagrać odnowiony spektakl tylko kilka razy. Podobają mi się zmiany, które w tym krótkim czasie zaszły. Wszyscy my, aktorzy, jesteśmy przyjaciółmi w życiu, spędzamy razem dużo czasu i to nam pomaga. Reżyser nie mógł wziąć udziału w pracy nad odnowioną wersją spektaklu. Wejść w tę rolę pomógł mi Denys Kapustin. Początkowo trochę się bałem. Swego czasu napisałem do Denysa: „Nie wiem, jak ty to zrobiłeś. Nigdy bym tak nie zagrał. Nie wyobrażam sobie nikogo, kto jeszcze mógłby być w tej roli”. Ale kiedy zdecydował się zmobilizować, to razem z reżyserem podjął decyzję, że tę rolę od teraz będę grał ja. Ponieważ jestem w materiale i nie trzeba szukać osoby, która zaczynałaby od zera. Czuję się komfortowo pracując z kolegami, jestem zadowolony. Jeśli chodzi o jakość wykonania i W Kijowskim Narodowym Akademickim Młodym Teatrze odbyła się premiera spektaklu „Bestia” według sztuki Natalii Ihnatiewej. To historia wojskowego, który wraca z frontu do pokojowego życia – do domu, do bliskich, do ukochanej żony. Ale doświadczenie wojny nie znika od razu. Spektakl porusza tematy adaptacji po działaniach wojennych, zespołu stresu pourazowego, poszukiwania porozumienia i wsparcia. To rozmowa o ludziach, którzy przeszli przez nadzwyczajne okoliczności, i tych, którzy są obok nich. „Bestia” jest o wewnętrznych zmianach, ciszy po głośnych wydarzeniach i ważności bycia wysłuchanym.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
opuścić to miasto, bo za Leontowyczem zaczęli polować czarnosotnicy. Właśnie w Kijowie Leontowycz zaczął pisać muzykę operową i duchowną, a na jego liturgię 22 maja 1919 roku w soborze św. Mikołaja Autokefalicznym na Peczersku, wzniesionym za pieniądze I. Mazepy (w latach 30. zniszczonym przez bolszewików), zebrało się niemal pół Kijowa.
Niestety, życie utalentowanego Ukraińca tragicznie przerwała krwawa ręka mordercy. Krążyły pogłoski, że później zabił go jeden chłop łopatą za inne zabójstwa, ale mówiono też, że nikt nie tknął kata palcem – najwyraźniej miał pewny „czekistowski dach”. Ale to, że światowa kultura straciła genialnego kompozytora, jest faktem, którego nie trzeba dowodzić: 23 stycznia 1921 roku tragiczna śmierć przerwała życie niewinnego człowieka.
***
Mieszkaniec Kamieńca Podolskiego Anatolij Paładijczuk na swojej stronie na Facebooku poinformował o ciekawej nowince na temat „Szczedryka”, a mianowicie:
«Z radością informuję o kolejnej małej karcie światowej historii naszego ukraińskiego „Szczedryka”! Niedawno amerykańska sieć supermarketów Target uruchomiła reklamę z „Szczedrykiem” w szczególnym wykonaniu Świętego Mikołaja.
Jako mieszkaniec Kamieńca cieszę się jeszcze bardziej, bo nasz Kamieniec Podolski ma szczególny związek z historią „Szczedryka”. Autor kompozycji, Mykoła Leontowycz, w latach 1892–1899 uczył się w naszym mieście, wtedy w Podolskim Seminarium Duchownym, gdzie opanował teorię muzyki i śpiew chóralny, a także grę na instrumentach muzycznych. Właśnie tutaj, na Podolu, zaczął opracowywać ludowe melodie.
W Kamieńcu Podolskim sformowano Ukraińską Republikańską Kapelę, która zaprezentowała „Szczedryka” całemu światu w ramach dyplomacji kulturalnej. Właśnie podczas kamienieckich prób śpiewacy pod batutą dyrygenta Ołeksandra Koszyca poznali utwór, i właśnie z Kamieńca Podolskiego 24 marca 1919 roku arcydzieło chóralne kompozytora wyruszyło w triumfalną podróż po świecie».
Rzeczywiście, nasz «Szczedryk» ma ukraińskie skrzydła. A jego świąteczny lot dziś symbolizuje nie tylko ich rozwój, ale także wielkość ukraińskiej duchowości, kultury i niepodległości, które bronimy w jednej z najkrwawszych wojen obecnego stulecia.
Zdjęcia autorki
Tłumaczenie maszynowe
W ramach wystawy „Świąteczny lot Szczedryka”, która została otwarta w jednej z sal Muzeum Kijowa, odbyła się prezentacja fundamentalnej pracy pracownicy naukowej Winnickiego Muzeum Krajoznawczego Łarysy Semenko „Nasz cichy geniusz Łeontowycz” (wydawnictwo „Dnipro”, Kijów, 2024). Znamienne jest, że książka została zgłoszona do Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki w 2026 roku. Ałła KOBYNEĆ, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Wydarzenie odbyło się w celu uczczenia dnia urodzin kompozytora, który przyszedł na ten świat 13 grudnia 1877 roku. A za dwa lata, w 2027 roku, pod egidą UNESCO obchodzony będzie 150. jubileusz autora nieśmiertelnego „Szczedryka” („Carol of the Bells”), który rozpoczął swój lot na Ukrainie, podbijając potem serca społeczności kulturalnej wszystkich krajów i kontynentów. Przecież kolęda, do której muzykę napisał Mykoła Łeontowycz, stała się nie tylko kulturową wizytówką Ukrainy, ale także swoistym muzycznym hymnem, u podstaw którego leży prahistoria, pełna różnych symboli: słońca, ognia, wody, drzewa, ptaków, matki-ziemi. Te obrazy nie były symbolami, one tworzyły ten układ współrzędnych, w którym żyli i rozwijali się nasi przodkowie, wspólnie świętując własne święta w formie pieśni. Opowiadając o swojej doprawdy unikalnej książce, Łarysa Semenko podkreśliła, że pracy nad nią poświęciła 20 lat życia. A wszystko zaczęło się od tego, że do muzeum, wśród licznych darów od ludności, która pomagała uzupełniać zbiory eksponatami będącymi w ich codziennym użyciu, pozostawionymi przez krewnych na pamiątkę itp., trafiła paczka od Hnata Jastrubeckiego. Zbierał on informacje o Mykole Łeontowyczu, zabitym przez bandytę powiązanego z czekistami w domu jego własnego ojca zimą 1921 roku. Od tego czasu pani Łarysa, począwszy od 2003 roku, zaczęła prowadzić poszukiwania i zbierać materiały o sławnym rodaku, który większość życia przeżył na Podolu, w obwodzie winnickim. W ten sposób powstała wielka, fundamentalna książka, która zawiera 250 fotografii z życia kompozytora i jego otoczenia. Autorka korzystała z pół tysiąca źródeł. Książka zawiera cztery części: „Uwagi do biografii Mykoły Łeontowycza” (Kijów, „Szczedryk”, morderstwo), „Mykoła Łeontowycz w badaniach naukowych, wspomnieniach” (ponad 40 opracowań), „Listy” (ponad 70 listów), „Łeontowycz w słowie poetyckim”. Autorka opowiedziała o mało znanych faktach z życia twórcy „Szczedryka”, w szczególności podkreśliła, że „historia o czterokrotnym przepisywaniu” to wymysł: „Jak położył pierwszy szereg nut, jak wysłuchał go Koszyć i powiedział, że to będzie wspaniała rzecz, tak też się stało”. Poruszyła również temat życia i pracy nauczycielskiej kompozytora w Hryszynie (obecnie znany nam wszystkim Pokrowsk), a także jego dwuletniego okresu kijowskiego (1917–1919). Niestety, Kijów rodzina musiała
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik "Słowo Proświty" — jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym "wsparciu" naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc "Słowu Proświty". W AT KB "Prywatbank" (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA 263052990000026004036804116; odbiorca GO Ogólnoukraińskie Towarzystwo "Proświta" im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU 00031756. Przeznaczenie płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV “Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła HOŁOMSZA, Jurij HANDZIUK, Hałyna DACIUK, Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe