Strona · s. 4strona oryginału ↗
Donbas oczami człowieka
Слово Просвіти, №51 за 2007 рік
historii Ukrainy i Rosji. Wielu kozaków było początkowo zbiegami, poszukiwaczami wolności. Poeta Tymko (Choma) Padura (1801–1870) śpiewał:
Kozak pana nie znał od wieku,
Bo narodził się na stepach.
W ciągu lat do kozaków na stepie przyłączali się liczni chłopi, którzy uciekali przed politycznym i ekonomicznym uciskiem na północy. Na przykład słynna oprycznina Iwana Groźnego zadała krajowi wielkie spustoszenie i wielu chłopów znajdowało schronienie na stepie. Częściowo w odpowiedzi na żądanie obszarników, by powstrzymać przesiedlanie ich chłopów na wolny step, na południe i do innych regionów, Państwo Moskiewskie w XVI–XVII w. wprowadziło poddaństwo. Step przyciągał także przestępców i politycznie lub religijnie prześladowanych ludzi, którzy szukali schronienia; tu „czuli się jak ryby w wodzie”. Rozwój gospodarczy na stepie, zwłaszcza w drugiej połowie XIX w., przyciągnął tu wielu ludzi z Centralnej Rosji i Ukrainy, którzy szukali wolniejszego i lepszego życia. Obecność możliwości ekonomicznych skłaniała do osiedlania się tu także wielu Żydów, przy czym zasiedlali oni również ziemie na zachód od obwodu Wojska Dońskiego, które znajdowały się w granicach strefy osiedlenia. Po uwłaszczeniu w 1861 r. wzmocniły się gospodarstwa drobnej szlachty majątkowej i kurkulów. Rzeczywiście chłopi, z których większość stanowili Ukraińcy, uprawiali znacznie większe przydziały ziemi niż rosyjscy chłopi na północy, a w przededniu 1905 r. zaległości w spłacie wykupu ziemi w Donbasie były wielokrotnie mniejsze niż, dajmy na to, w Tule. Dlatego miejscowi Ukraińcy znacznie niechętniej szli do pracy w kopalniach i zakładach. Tak samo „wolny” step nie zawsze sprostał swojej reputacji w aspekcie politycznym. Na przykład formalnie demokratycz-
Mieszkańcy ziemianki. Gryszyne, 1934 r.
nie rządzenie donskich kozaków w formie kół i atamanów było w dużej mierze mitycznym, tracąc tę małą część realnego, jaka w nim była, zanim kozacy znaleźli się pod władzą Moskwy. Romantyczny obraz stepu również nie był właściwy Donbasowi. Ten, kto przyjeżdżał na Donbas, byłby rozczarowany, nie znajdując tu „słodkiej goryczy piołunu”, którą tradycyjnie wiąże się ze stepem. Donbas pachniał pyłem i dymem. Wszędzie było „to samo — step, zakłady, kopalnie, step”. Mitologia (i obraz) wolnego stepu wpłynęły także na politykę. Dokładnie jak kozacy, … Ukraina. Mimo wszystkich ucisków władzy sowieckiej Donbas zachowywał aspekt wolności. Częścią „dzikości” stepu były konflikty międzyetniczne. Na stepie przebywało tyle różnych grup etnicznych, że stał się polem bitwy nieustannych wojen międzynarodowych. Nawet wtedy, gdy Imperium Rosyjskie zdobyło południe i skolonizowało je przeważnie ludnością słowiańską, step (i Donbas także) wciąż zachowywał wielonarodowy charakter”. Zgodnie z pierwszym powszechnym spisem z 1897 r. skład „etniczny” ludności Donbasu (w powiatach bachmuckim, słowiańskosierbskim i mariupolskim) był następujący (w procentach): Ukraińcy — 52,4; Rosjanie — 28,7; Grecy — 6,4; Niemcy — 4,3; Żydzi — 2,9; Tatarzy — 2,1; Białorusini — 0,8; i Polacy — 0,4. „Jak etnicznie różnorodny był Donbas, można zobaczyć na przykładzie ukraińskiego poety Wołodymyra Sosiury (1898—1965), który urodził się w mieście Debalcewe na Donbasie. Wśród swoich przodków liczył co najmniej sześć narodów: Serbów, Węgrów, Żydów, Ukraińców, Francuzów i Karaczajów”.
Z wydania „Plakaty A. Strachowa”. Charków, 1936
PRAWDA O WSCHODNICH ZIEMIACH Japońskie nazwisko Hiroaki Kuromia coraz bardziej staje się bliskie rozsądnym i dociekliwym Ukraińcom, którzy chcą poznać swoją uczciwą, przez nikogo niezniekształconą, ale też nieuładzoną historię. Japończyk Kuromia, podobnie jak Syryjczyk Chalebski, wchodzi nie tylko do naszej pamięci, lecz także do świadomości. Tak właśnie być musi. Jeśli nie pisali swoich dzienników nasi leniwi pisarze, to dobrze, że znaleźli się przynajmniej pedantyczni obcokrajowcy. Jeśli ideologiczni szarlatani przekłamali i w jednolity czerwony kolor pomalowali historię Donbasu, to dziękujmy dziwacznemu Japończykowi, który wpadł na pomysł, by napisać prawdę o wolności i terorze w Donbasie, i zrobił to, oddając Ukrainie dziesięć
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
