Strona · s. 13strona oryginału ↗
WALERIJ WOJTOWYCZ UCZYNIŁ UKRAINĘ STARSZĄ O TYSIĄCE LAT Niedawno w Równem zaprezentował swój dorobek artysta, pisarz i badacz ukraińskiej mitologii Walerij WOJTOWYCZ. Pod osąd czytelnika przedstawiono nowe książki: „Antologia mitu ukraińskiego” w trzech tomach oraz „Genealogia bogów dawnej Ukrainy”.
Слово Просвіти, №51 за 2007 рік
Poznaj prawdę — wejdzie wtedy w twoją krew Słońce. Hryhorij Skoworoda
Czytelnikom, którzy o Walerym Wojtowyczu słyszą po raz pierwszy, powiem, że zyskał on uznanie w 2002 roku, kiedy podarował Ukrainie zebraną po ziarenku z bogatego dziedzictwa ludowego „Ukraińską mitologię”. Jest to praca o objętości do siedmiuset stron. Książka swoim pojawieniem się postawiła kropkę w sporach historyków, którzy próbowali „skrócić Ukrainie wiek”. „Antologia ukraińskiego mitu” — to ułożony według rozdziałów zbiór mitologicznych legend, kolęd, zagadek, wierzeń, opisów obrzędowości rodzinnej itp. Ale chyba najbardziej ucieszył Walery Wojtowycz tych, którzy interesują się dziedzictwem ludowym — zaprezentował monografię „Genealogia bogów dawnej Ukrainy” z dodatkiem-schematem, nad którym pracował dobre dziesięć lat. Wszystkie wymienione książki w ogólnoukraińskim rankingu wydawniczym uznane są za najlepsze nie bez powodu. Są one wydane na najlepszej podstawie poligraficznej. Oprócz tego Walery Wojtowycz — jest autorem nie tylko tekstu (oprócz „Antologii”, gdzie wystąpił jako redaktor), ale i grafik każdego mitologicznego bohatera. Starannie dobierał ilustracje dawnych znalezisk archeologicznych, które potwierdzają hipotezy dotyczące istoty i znaczenia tego czy innego bóstwa. Na podstawie zebranych charakterystyk, opierając się na pracach badaczy minionego i przedminionego stulecia, odtworzył bogów i patronów, którym od dawna kłaniali się nasi przodkowie, we własnej bogatej wyobraźni i podarował potomnym. A jeszcze jako umiejętny artysta-projektant sam złożył swoje książki. Dzieło wyszło godne podziwu. Trudno nawet uwierzyć, że wszystko to stworzył jeden człowiek — dziwak, ogarnięty wielką miłością do rodzinnej ziemi i pragnieniem przekazania prakorzeni swojego narodu — kręgosłupa, który wiąże w jedno łańcuch wszystkich pokoleń od wieków i do teraz, potomnym. Jak mu się to udało? Walery Wojtowycz chętnie dzieli się sekretami swoich odkryć. — Dlaczego książka nazywa się „Ukraińska mitologia”? Dlaczego nie słowiańska? Przecież materiały, położone u jej podstaw, przyszły z prawieków. Historycy uważają, że Ukrainy wtedy nawet być nie mogło. — Zrobiłem to świadomie. Przecież ta podstawa, na której opiera się badanie, — to właśnie ukraińskie wierzenia ludowe, obrzędy, zabobony, które tworzyły się tysiącleciami, ich spadkobiercami jest wiele różnych plemion, a Słowianie — to tylko jedno z tych plemion. Bohaterowie, opisani w „Mitologii”, nie są wymyśleni, a znalezieni w naszych kolędach, ich do dziś razem z bohaterami „jasne słoneczko”, „drobny deszczyk” oraz „jasny miesiączek”, z motywami o tworzeniu świata z wody i ognia można zapisać w naszych poleskich wsiach. Jak zaznaczają uczeni, takie kolędy mają ponad dziesięć tysięcy lat. Prawda, wziąłem na siebie odpowiedzialność dania życia poszczególnym bohaterom. Jednak nie po prostu tak, a opierając się na wierzeniach ludowych, zwyczajach i dorobku badaczy. To zmusiło w pewnej mierze do uogólnienia wiedzy z mitologii plemion i narodów, które zamieszkiwały tereny dawnej Ukrainy, i zrobienia na podstawie źródeł historycznych, które właściwie stanowią szkielet takiej rozprawy, próby naukowej rekonstrukcji światopoglądu przodków, w szczególności panteonu ich bogów. — Od dzieciństwa wiedzieliśmy o istnieniu mitologii greckiej i rzymskiej. Szeroko znane są też mity skandynawskie, starochińskie, sumeryjskie. Niemało mitów znajdujemy w staroindyjskich „Wedach” oraz jeszcze u wielu narodów świata. Na czym polega swoistość naszej mitologii i czy rzeczywiście jest ona starsza od wszystkich wymienionych? — Droga do zrozumienia jedynego Boga u każdego narodu jest inna. Nie mamy dokąd uciec od tego, że jesteśmy poganami. Przeciwnie, z tego warto być dumnym. W odróżnieniu od mitologii innych narodów, staroukraińscy bohaterowie żyją nie na jakimś nieosiągalnym Olimpie, a wśród ludzi: w polu, lesie, wodzie, mieszkaniu. Wszystko wokół żyje, jest uduchowione i pełne sił. Światło i ciemność, ciepło i chłód, dzień i noc, narodziny i śmierć — to nie tylko początek i koniec, ale i wieczna walka bogów: Białoboga, boga białego dnia, i Czarnoboga, boga ciemnej nocy. Swaróg — to nie tylko bóg ognia dla ziemi i ludzi, ale i tego ognia, który płonie w piecu. Naród nadał bogom pewne funkcje, zdolności, dał im charakterystyki. Jedynym bogiem naszych praojców była Przyroda. Dażbóg — to przyroda. Bogini wody — Dana. Bogini wszechświata — Łada. Do dziś Święto Jordanu nazywają Ordan (Jordan). Jednak mało kto domyśla się pochodzenia tej nazwy: Or — to Słońce, a Dana — Woda. Chodzi o tworzenie świata. Kolada — opiekun Słoneczka, które dopiero się rodzi. Wieczerza wigilijna po to, aby wesprzeć Koladę, żeby ciemne siły nie zaszkodziły Słoneczku się narodzić. Śpiewali „Raduj się”, bo „Ra” — to Słońce. A kutia — to jedzenie dla duchów, przodków. Każdy z mitycznych bohaterów ma swoją niepowtarzalną duszę. Jak i każdy z nas. Jak rodzina i naród. To jedność, na której bazuje światopogląd przodków. U nas, w odróżnieniu od innych narodów, nie zachowały się pompatyczne świątynie. Jednak naród zachował kolędy, które mają do 14 tysięcy lat, w nich upoetyzowano bohaterów mitologii. Poetyckie piękno mitu dość wyraźnie objawia się też w bajkach, legendach, podaniach, obrzędach ludowych. Oczywiście, mit, jak i każdy rodzaj twórczości ludowej, przez wieki nabrał niemało nawarstwień. Zaznacza się na nim wpływ różnych epok historycznych. Ale wszystko to zlewa się w jedną całość. A co do tego, czyje mity są starsze, to uważam, że nasza mitologia jest starsza od greckiej o około 2—3 tysiące lat. Ołeksandr Znojko w swoich badaniach przekonująco pokazał Ra-Synskie (synowie Słońca) pochodzenie większości greckich bogów. Istnieje mit, że protoplaści naszej rasy posiadali pozaziemską wiedzę, energię i możliwości oraz dali impuls dla rozwoju światowej cywilizacji na wszystkich kontynentach. Opisy wyglądu zewnętrznego bogów w dawnych mitach, ich zwyczajów, a nawet ubioru są identyczne z opisami Ra-Synów u dawnych Greków czy opisami ich u innych narodów. Oto jak opisano boga w jednym z kodeksów azteckich: „Jasnowłosy i rumiany mężczyzna z długą brodą, wysokim czołem, wielkimi oczami, który przybył zza morza na łodzi, która płynęła sama z siebie bez wioseł”. Praojczyzną naszych wielkich przodków była Hiperborea, której istnienie na miejscu dzisiejszego Oceanu Lodowatego naukowo potwierdził indyjski uczony Tilak w fundamentalnym badaniu „Arktyczna ojczyzna w Wedach”. O tym, że „naród ukraiński — to jeden z młodszych synów w rodzinie narodów indoeuropejskich”, zaznacza też Iwan Neczuj-Łewycki. Niestety, bardzo wczesne chrześcijaństwo w Kijowie, wczesna bizantyjska oświata „skierowała życie narodu ukraińskiego na inną ścieżkę i zmarnowała wiele ciekawego dla nauki w ukraińskiej mitologii”. I my straciliśmy ten kod. Pisanki, rysunki, symbolika ornamentu, którą można czytać… Dopiero teraz zaczynamy do tego dochodzić. — I mimo wszystko badaczy mitologii nierzadko lekceważąco nazywają „bajkopisarzami”… — Nie ma na świecie nic bardziej realnego niż mit. To ten duchowy kręgosłup, dzięki któremu przetrwaliśmy. Może właśnie dlatego, że nasi przodkowie w swoje mity święcie wierzyli i przekazywali te wierzenia z pokolenia na pokolenie, toczy się tak nieprzejednana walka przeciwko naszym mitom, które odkrywają prawdę historii… I dziś trwa podstępna walka przeciwko ukraińskim tradycjom nie tylko za pomocą pseudokultury telewizji, ale i środkiem współczesnego „bukietu” ludobójstw, co prowadzi do wymierania narodu. — Walery, podstawą dla twojej mitologii jest twórczość ludowa i wierzenia. Czyż nie zachowały się zabytki kultury materialnej, które potwierdzałyby to, co zachowała pamięć pokoleń? — To całe skarby! Oto na okładce „Mitologii” przedstawiono czerniczkę, źródło kobiecej energii. To zapinka do ubrania z XII wieku, znaleziona w Peresopnicy. Jakaś kobieta z książęcej szlachty wiedziała, dlaczego nosiła taki symbol. Są zabytki kultury trypolskiej — figurki Oranty, Madonny z dzieckiem oraz wizerunek Wszystkowidzącego Oka albo Bogini Ptaka. Znajdujemy w dawnym eposie i wizerunek Yin-Yang, i olbrzyma Puruszy z dwoma tułowiami, który tworzy Wszechświat. Na malowidłach naczyń są wizerunki bóstw nieba i wody, model świątyni (Słońce i Księżyc). W kurhanie Sołocha pod Nikopolem znaleziono unikalny grzebień, który datują na IV wiek p.n.e. Uczeni uważają, że to wizerunek wojny między młodymi i starymi Scytami. A ja przyjrzałem się i zinterpretowałem inaczej: górna część grzebienia — to wizerunek w postaci trzech wojowników (Ranek, Południe, Wieczór) bóstwa Słonecznego, a dolna część, właściwie grzebień — to uosobienie Księżyca, który co 19 lat zajmuje to samo miejsce na niebie (w grzebieniu jest 19 zębów). W Kamiennej Mogile, która jest w pobliżu Melitopola, znaleziono kamienną czuringę, na której przedstawiono bestię, która jedną paszczą połyka Słońce, a drugą — wypuszcza… I takich zabytków jest niemało. — Podczas prezentacji książek w bibliotece obwodowej ty powtór
powtórzył kilka razy: “Szanujmy przodków, a siła ich pozostanie z nami do końca…” Bogowie i przodkowie — jaki jest tu związek? — To słowa z Księgi Welesa. W tym powiedzeniu tkwi wielka mądrość i siła. Tylko ten naród zachował własną tożsamość przez wieki, który strzeże swoich mitów, wierzeń i tradycji, historii, pamięci o bohaterach. To daje świadomość tego, kim jesteśmy, skąd pochodzimy, i siłę, by nie rozpuścić się w morzu innych, być może silniejszych zdobywców. A jeśli chodzi o przodków, to praukraińcy święcie wierzyli: nasi bogowie — to właśnie nasi przodkowie… Wyraźne potwierdzenie znajdujemy w “Słowie o wyprawie Igora”: “Ginęło życie wnuka Dadźboga”, “Bojanie, wnuku Welesa”… — Jak tworzyło się drzewo genealogiczne bogów? Jak można określić hierarchię bóstw? — Schemat ten budowałem dziesięć lat. Kiedy zaczynałem pracę nad genealogią, myślałem, że będzie to mała książeczka. A wyszło 554 strony. To wielka odpowiedzialność nie tylko przed sobą, ale i przed przyszłością. Walerij Wojtowycz (z zawodu inżynier) ofiarnie poświęcił na realizację swojej misji — zrekonstruowanie dla przyszłych pokoleń ogromnej warstwy dawnej kultury — całe życie. Wszystkie wydane przez niego książki to owoc 25-letniej niestrudzonej pracy. Kiedy pracował nad “Mitologią”, zamknął się w pracowni przed wszystkimi — rodziną (żoną i dwoma synami), bliskimi, przyjaciółmi. Nigdzie nie pracując, tworzył coś o jakichś niezrozumiałych pogańskich bogach. Przeżywał dzięki temu, że od czasu do czasu sprzedawał jakiś obraz. Kto mógł to zrozumieć?! Zatem naturalne, że żona, porzuciwszy takiego dziwaka, wyszła za mąż, a synowie zrozumieli ojca dopiero po kilku latach, kiedy stali się całkiem dorośli, a książki ojca ujrzały światło dzienne. Walerij sam nie był pewien, czy to, co pisze, jest warte tak wysokiej ceny, ale wsparł go pewien mądry człowiek — pisarz, redaktor, krytyk literacki, uczony krajoznawca, którego twórcza elita nie bez powodu nazywała Nauczycielem, — Hryhorij Semenowycz Demianczuk. Niestety, nie dożył czasu, kiedy książki Wojtowycza ujrzały światło dzienne, a tak to szczerze radowałby się ze swojego wielkiego ucznia i przyjaciela. Wieczna mu pamięć. Przykro, że nasze społeczeństwo nie rozumie ani książek, ani samego Walerija Wojtowycza. Badacz ukraińskiej mitologii jest tak skromnym i niepublicznym człowiekiem, a sfera jego badań tak daleka od zgiełkliwego życia i polityki, że o nim i jego dorobku wiedzą daleko nie wszyscy, którzy powinni wiedzieć. Walerij Wojtowycz wskrzesił Ukrainie jej mitologię. Jeden, według słów naukowców występujących na prezentacji jego książek, pracuje za całą Akademię Nauk. Bez wynagrodzenia, bez żadnych świadczeń socjalnych, nierzadko, jak twierdzą przyjaciele, przeżywając od pierwszego do pierwszego. I na hańbę władzy i nam wszystkim, ten niezwykły pracownik gnieździ się w małej komórce, którą mu kiedyś przydzielono na pracownię. A i z tej rok temu nieżyczliwi postanowili go eksmitować. Niedobra, z pozwami sądowymi krzątanina wokół półpiwnicznego mieszkania, gdzie żyje i tworzy nieśmiertelność Ukrainy Walerij Wojtowycz, trwa i dzisiaj. Dziwnie i paradoksalnie, ale z jakiegoś powodu naprawdę wielkich artystów, poetów, uczonych oceniają i szanują dopiero po ich śmierci. A kiedy geniusze żyją pośród nas, to nie dość, że ich nie uznają, to jeszcze, zazdroszcząc, niemiłosiernie odcinają im dopływ powietrza: oczerniają, prześladują, nękają… W maju tego roku Walerij Wojtowycz świętował swój 55-letni jubileusz. Godny daty zaprezentowany dorobek. Na takie coś stać chyba jednostki. Ukraina powinna być dumna z Wojtowycza. Jest jeszcze młody, pełen zapału do pracy i sił, planów — więcej niż książek na stole. A po to, by czuł się szczęśliwy i tworzył, potrzeba całkiem niewiele: udzielenia nieoprocentowanego kredytu na wydanie książek (za “Genealogię” W. Wojtowycz zadłużył się w lwowskiej drukarni na ponad 30 tysięcy hrywien) i choćby elementarnych ludzkich warunków do pracy. Rozmawiała Ludmyła MARCZYK, m. Równe
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
