Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

POŚWIĘCENIE DLA SZWCZENKI MUZYKĄ I SŁOWEM

Слово Просвіти, №51 за 2007 рік

Walentyna DAWIDENKO Zdjęcie Marjana PINIAKA Dowiedziałam się, że Taras Hryhorowycz Szewczenko, według świadectw współczesnych, miał głos o wspaniałym brzmieniu — tenor lub wysokie nuty basu i lubił śpiewać przyjaciołom, a nawet na salonowych przyjęciach. Był dobrze obeznany z europejską muzyką nowego czasu, czasami wykonywał przy własnym akompaniamencie gitary fragmenty romantycznych oper oraz ukraińskie pieśni ludowe. Przypuszcza się, że poezje swojego „Kobziarza” również podśpiewywał, zatem był jeszcze pierwszym autorem własnych pieśni. A już później muzykę do jego wierszy napisali kompozytorzy różnych czasów i narodów. Pierwsze utwory muzyczne pojawiły się jeszcze za jego życia. „Okrągły stół” na temat „Interpretacja poezji Szewczenki w muzyce” odbył się w ramach IX Międzynarodowego festiwalu muzyki akademickiej i współczesnej „Farbotony”, który nosił nazwę „Żywa dusza poety święta…” i był poświęcony twórczości Tarasa Szewczenki. Organizator festiwalu — kompozytor, wykonawca, pedagog Iwan Taranenko ma nadzieję zwrócić uwagę na rezerwat Szewczenkowski oraz na rodzinne miasto artystów, działaczy społecznych, polityków, którzy czciliby imię wielkiego Kobziarza nie tylko podczas oficjalnych świąt. Kaniów powinien stać się duchową i Wadym Borysiw oraz Inna Butrij artystyczną Mekką, a do tego potrzebny jest ruch nie tylko stołecznych entuzjastów, ale i miejscowej społeczności. Na obecny festiwal zaproszono wybitnych uczonych, pisarzy, śpiewaków, muzyków. Szczerze mówiąc, ci ostatni okazali się najbardziej zorganizowani, inni honorowi goście z różnych przyczyn nie mogli odwiedzić grudniowego Kaniowa. Ale żeby na podobne akcje przyjeżdżali wszyscy, prawdopodobnie potrzeba, aby fora takiej rangi odbywały się nie epizodycznie (wiem, ile wysiłku musieli włożyć organizatorzy w poszukiwanie finansowania), a i o warunki przeprowadzania koncertów i spotkań powinni pomyśleć przedstawiciele władz lokalnych. Zimne sale mało przyciągają publiczność, nie mówiąc o stanie chórzystów i muzyków, którzy spędzają do dwóch godzin na scenie w strojach koncertowych. Hotel bez ogrzewania i ciepłej wody, i, oczywiście, sakramentalnie znany stan kaniowskich dróg. Jeśli doprowadzi się do porządku infrastrukturę, to i zagraniczni goście oraz turyści będą tu przyjeżdżać nie tylko w pogodne majowe dni. Ale jest jeszcze jedna cecha, na którą nie bezpodstawnie wskazał przy „okrągłym stole” miejscowy etnograf. Niestety, właśnie kaniowianie, a w szczególności młodzież, pozostają na uboczu znaczących zjawisk duchowych i kulturalnych, które odbywają się w ich mieście wysiłkiem stołecznych gości. Wystarczy wspomnieć akcje „Farbotonów”, obliczone na najszerszy ogół. „Okrągły stół” „Nowe odczytanie Szewczenki przez współczesność”, spotkanie twórcze „Szewczenko — artysta”, salon literacko-muzyczny „Grudniowy wieczór przy świecach”, koncerty z udziałem miejskiego chóru akademickiego „Kijów”, tria folklorystycznego „Złote klucze” (w składzie ludowych artystek Ukrainy Niny Matwijenko, Marii Mykołajczuk i Walentyny Kowalśkiej), zasłużonego artysty Ukrainy bandurzysty Romana Hrynkiwa, solistki-bandurzystki Łarysy Dediuch, laureatów międzynarodowych konkursów Inny Butrij i Wadym Borysiwa, wirtuoza akordeonisty Pawła Feniuka, zasłużonego działacza sztuki Wasyla Dowżyka. W poszczególnych akcjach wzięły udział także miejscowe siły twórcze. Na grudniowym wieczorze przy świecach występowali nie tylko goście z Kijowa, ale i miejscowi poeci, a nawet zastępca mera Kaniowa, który również pisze wiersze. Jak wyjaśnił inicjator projektu Iwan Taranenko, różnorodna paleta, która została zaprezentowana na festiwalu, podkreślała upodobania Tarasa Szewczenki. „Na przykład, bardzo lubił instrumenty strunowe — skrzypce, wiolonczelę. Dlatego zabrzmiały i takie utwory, a także tematyczne, powiedzmy, „Oj, trzy szlaki szerokie” lub „Płacz Jarosławny”. Paweł Feniuk zagrał moją pieśń „Przyczynna”, którą pokazywał już w wielu krajach, ona po-nowemu zabrzmiała na tej ziemi. I to nie jest hołd dla tradycji czczenia pamięci poety, a stały stan duszy, który powinien być w takim miejscu. W pierwszym dniu festiwalu, kiedy występował chór kameralny „Kijów”, część koncertu stanowiły dawne utwory duchowe, a w drugiej połowie były opracowania dawnych pieśni ukraińskich kompozytorów”. — Jak zareagowali kaniowianie na to wydarzenie artystyczne? — To złożony problem: kiedy chleb jest darmowy, mniej się go ceni. Ale to był już dziewiąty festiwal i dał on jakiś impuls, poszedł rozgłos. Miejscowi biznesmeni już zaczęli przywozić do Kaniowa spektakle kijowskich teatrów, Opery Narodowej, niedawno odbył się spektakl Czerkaskiego Teatru Dramatycznego, i kiedy usłyszeli, że będzie festiwal „Farbotony”, sami zaproponowali pomoc. Czyli przy całej obecnej kulturalnej biedzie w naszym państwie ludzie na miejscach zaczęli już się budzić. W tym roku widzów było więcej przynajmniej na ostatnich koncertach. Kiedy uczestnicy chóru „Kijów” brali udział w składaniu wieńców na grobie Szewczenki, uderzały ich oczy, przepełnione głębokim szacunkiem do jasnej pamięci ukraińskiego geniusza; bo to miejsce jest święte, ono natchnie każdego człowieka. Kiedy u nas był piąty festiwal, to uczestnicy — pianiści i kompozytorzy mówili: „Dla nas nie jest ważne, jakie będą nagrody, ważne, gdzie gramy”. Tak samo, kiedy Lidija Szutko z Ołeksandrem Kozarenkiem zagrali koncert ukraińskich kompozytorów — to było na jednym tchu. Kiedy nawet stoisz na tej górze o każdej porze roku, widzisz całą Ukrainę, to daje możliwość poczuć się inaczej. — Czy takie akcje jakoś zmienią życie kaniowskiej młodzieży? Przecież wszystkie problemy społeczne, które istnieją w innych miastach, są też w Kaniowie: problemy zatrudnienia, wypoczynku, alkoholizmu, narkomanii. — Nie powiedziałbym, że Kaniów jest najbardziej depresyjnym miastem na Ukrainie, a mimo to jest na pierwszym miejscu w obwodzie pod względem poziomu narkomanii wśród młodzieży. I uważam, że to problem przede wszystkim duchowości. Rodzice zarabiają pieniądze, a wychowaniem moralnym się nie przejmują. To zbrodnia na szczeblu państwowym, kiedy ludziom robi się pranie mózgu innymi priorytetami, a do tego jeszcze show-sztuką w cudzysłowie. Opinię Iwana Taranenki podziela muzykolog Iryna Sikorska: — Kilka lat temu prezydent sąsiedniego państwa chwalił się sukcesami swojego kraju i powiedział, że na prowincji można kupić te same towary, co w Moskwie. Rzeczywiście, jakieś dżinsy czy gumy do żucia możemy kupić i na wsi. Ale utracono coś ważnego. Dawniej Richtera można było usłyszeć w Kirowohradzie, a nawet w Aleksandrii w obwodzie kirowohradzkim. I ludzie zapamiętali to na całe życie. A wraz z niszczeniem uporządkowanych systemowych organizacji koncertowych koncerty ustały i wyrosło pokolenie, które nie słyszało nie tylko żywej orkiestry, ale może nawet żywego brzmienia skrzypiec czy fortepianu. To nie jego wina, lecz nieszczęście. Ono nie wie, co traci. Nie można nie kochać tego, czego się nie zna. Wszystkie najlepsze siły koncentrują się w stolicy. Dobrze, że Ukraina otworzyła granice, z Ukrainy pochodzi czterdzieści procent składu światowych orkiestr symfonicznych, trzydzieści pięć — teatrów operowych, to nasze najlepsze siły instrumentalne i wokalne. Ale to wykrwawia to, co nazywamy macierzą. Czyli prowincja cierpi z powodu braku wysoko wykwalifikowanych muzyków i niemal rozwalonego systemu edukacji muzycznej. Dawniej dziecko przychodziło do szkoły muzycznej czy studia, a tam kolejka — edukacja muzyczna była prestiżowa. Jest ona potrzebna teraz nie tylko po to, by rozwijać system przygotowania zawodów artystycznych, ale by także reszta dzieci nabywała ogólnej kultury artystycznej. Obecnie życie koncertowe przeniosło się do strefy festiwali. Dlatego tak ważne są „Farbotony” dla Kaniowa. To łyk świeżego powietrza, obcowanie z najwyższymi wzorcami naszej i światowej kultury muzycznej. Unikalność festiwalu tkwi w jego syntetyczności. Nie tylko muzyka brzmi, ale zachodzi synteza sztuki malarzy, poetów, dziennikarzy. Ten stop jest bardzo ważny, bardzo cenny — i nie tylko dla Kaniowa. To wzajemne wzbogacanie się artystów z Kijowa, Lwowa, Krymu, którzy przyjeżdżają na festiwal. To jak raport przed Szewczenką, sprawdzenie siebie pod kątem autentyczności: czy osiągnąłeś sukces, czy jesteś taki, jaki jesteś, bez żadnych upiększeń. I odpowiednio, tej ziemi chcesz się tak samo otworzyć i zrealizować, na co cię stać. Organizator festiwalu Iwan Taranenko. Miło, że przy „okrągłym stole” „Interpretacja Szewczenki w muzyce” byli specjaliści z Kaniowa Nadija Dołhych i Zinajida Tarchan-Bereza. A Switłana Bryżycka wydała monografię „Nie jestem samotny. Narodowe samostanowienie Tarasa Szewczenki i jego wpływ na kształtowanie tożsamości narodowej Ukraińców”. Dziś jest to bardzo ważne dla formowania narodowej, patriotycznej idei wychowania naszej młodzieży. Z jednej strony wyrosło pokolenie, które nie wie, czym był Związek Radziecki, i to dobrze. Ta młodzież to obywatele Ukrainy, a z drugiej strony nie potrafi ona dla siebie sformułować, po co powstała niepodległa Ukraina. Dlatego gratuluję Iwanowi Taranence projektu, który nie jest przypisany do konkretnych okrągłych dat — od święta do święta — a oddaje hołd Szewczence. — Na ile delikatna wydaje się Pani współczesna interpretacja poezji Szewczenki w muzyce? — W czasach radzieckich bardzo wielu kompozytorów zwracało się do Szewczenki, może ponad setka: czasami z obowiązku, albo jako oznaka dobrego tonu, czy z powodów koniunkturalnych. Oczywiście, w ten sposób podkreślano postawę obywatelską, z Szewczenki robiono rewolucjonistę-demokratę, a ci, którzy stali z boku głównych nurtów, zwracali się ku liryce. W czasach radzieckich stworzono kolosalną warstwę liryki. Zarówno w pieśniach solowych, jak i w romansach oraz chórach. Proszę wspomnieć, w szczególności, chóry Latoszynskiego, Bohdany Filc. Współcześni kompozytorzy zwrócili się ku psalmom Szewczenki. Ten temat wcześniej zakazywano. W dramatycznych wzburzeniach poezji Szewczenki próbują znaleźć i adekwatne rozwiązanie, i odpowiedzi na dzisiejsze pytania. Bardzo ciekawa jest strona „Szewczenko i rock-muzyka, kultura młodzieżowa”. Z „Czerwonej Ruty” impuls dał Andrij Sereda z grupą „Komu wnyz” ze swoim „Subotowem”. Dalej ten temat wcielił się w utworach grup „Zymowyj sad”, „Mandry”, „Tartak”. A w muzyce akademickiej zwracanie się do Szewczenki to prerogatywa kompozytorów starszego pokolenia. W Kaniowie powtórzono prawdę, że do Szewczenki, najwyraźniej, jeszcze trzeba dorosnąć, stać się mądrym. Minusem naszych kompozytorów jest to, że na forach muzyki młodych Szewczenki nie ma. A z drugiej strony, Szewczenko wymaga wysokiego profesjonalizmu, nie jest przedmiotem eksperymentatorstwa i to może nawet plus.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn