Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №51 за 2008 рік

16 s. · 44 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

TO ZAKLĘTE SŁOWO «JEDNOŚĆ»…

Mykoła DROBNOCHÓD, prezydent AN WSz Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki Panuje przekonanie, że idea jedności narodu ukraińskiego ma być realizowana poprzez rozwiązywanie kwestii ekonomicznych, wzrost gospodarczy, dobrobyt itp. Ale to nic innego jak zwodnicza, słodka przynęta, która nigdy nie zadziała. Człowiek z natury, jak słusznie zauważył M. Bierdiajew, szuka w życiu nie sensu życia, lecz jego dóbr. Trzeba tu dodać — dóbr i rozkoszy bez żadnych ograniczeń. Czy zatem można w społeczeństwie, w dużej mierze moralnie zdegradowanym, głęboko rozdartym przez nierówność materialną, budować jedność narodową na tym, co dzieli ludzi w ich biologicznej ewolucji, w konkurencyjnej, często nierównej walce o przetrwanie? Tymczasem jedność narodu, jeśli ma na celu zajęcie godnego miejsca wśród silnych narodów świata, może się utwierdzić jedynie na podstawie wysokich wartości moralno-światopoglądowych, sprawiedliwości i niezachwianego patriotyzmu. Wtedy naród jawi się jako zbiorowość etnosów, zamieszkujących państwo, łączących się wspólnymi normami prawnymi, prawami i obowiązkami (do nich należy także władanie językiem państwowym), mających duchową potrzebę życia razem, wspólnego dążenia do określonego celu, przyjmujących za podstawę wartości kultury narodu tytularnego, rdzennego dla tej ziemi, w naszym przypadku ukraińskiego. W tym duchu Ju. Rusow zauważał: „…mechaniczne połączenie różnorodnych elementów, nie zjednoczonych w harmonijną całość jednym duchem, jedną ideą, daje nie organizm zdolny do życia, lecz niezdolnego do życia potwora”. Oczywiście chcielibyśmy mieć 46 mln patriotów. Byłoby to dobre, ale — nierealne. Patriotyzm bowiem to wysoce emocjonalny stan duszy. Czy należy wymagać takiego stanu od części obywateli, którzy traktują Ukrainę jedynie jako „kraj zamieszkania”? Raczej nie. Jednak tacy obywatele powinni być lojalni wobec tego kraju, akceptować panujący tu ustrój, symbole państwowe, język, obyczaje, normy moralno-wartościowe. Jest to zasada wszystkich cywilizowanych krajów, regulowana prawnie. Innymi słowy, tacy obywatele nie powinni okazywać wrogiego stosunku do kraju, jego narodu. Dziś zapewnić sobie wymarzoną przyszłość może jedynie naród silny duchem, zdolny przeciwstawić się najazdowi niszczycielskich procesów globalizacyjnych, demonstrując tym samym narodową godność tych, którzy identyfikują się z tym narodem. Nawiasem mówiąc, narodową godność znany Friedrich Schiller uznawał za „najwyższy stopień moralnej dojrzałości człowieka i najwyższą miarę ludzkiego piękna”. Brak narodowej godności uważał on za główną przyczynę kryzysu cywilizacji, który powoduje rozstrój ludzkiej natury i środowiska, upadek rodu i jego obyczajów. Narodowe w państwotwórstwie ma głębokie sakralne korzenie archetypu Ukraińca — narodowe obyczaje, tradycje, symbole, obrzędowość, rodzimy język, nakazy i normy postępowania. To nasze energetyczne bariery, amulety duszy i ciała. Niszcząc je, otwieramy naszą aurę diabłu, a w konsekwencji stajemy się bezbronni. Trudno, a nawet niemożliwie oczekiwać pomocy od Boga, gdy przez zniszczone narodowe amulety dusze opanowuje nieczysty. Dziś tylko poprzez degradację umysłową można nie wiedzieć lub nie rozumieć, że u podstaw każdego narodu, każdej idei narodowej — czy chińskiej, czy francuskiej, czy niemieckiej — postawiono na przyrodo- odpowiednią kulturę rdzennej narodowości. Na jaką kulturę ma się oprzeć idea ukraińska, naród ukraiński — pytanie jest retoryczne. Społeczeństwo ukraińskie, aby zachować swoją państwowość i osiągnąć pożądaną jakość życia, w końcu musi uświadomić sobie, że to, co narodowe, nie jest czyimś wynalazkiem, ideą, lecz nieodwracalną, pilną potrzebą przyrodniczo uwarunkowanej ewolucji etnosów, podyktowaną prawem jedności etnosu i środowiska naturalnego jako fundamentalnej właściwości biosfery. Zrozumienie tej prawdy jest drogą do stworzenia silnego państwa, skonsolidowanego narodu ukraińskiego i postępu; lekceważenie jej jest drogą do chaotycznego szamotania się w oceanie wiecznych problemów i upadku. Szczególnie ważne znaczenie nabiera „narodowe” w kontekście przyszłego tworzenia życiodajnego świata, w którym liczy się zachowanie krajów i narodów dzięki ich samodzielności, a nie pochłonięcie przez globalizację. Jedynie ukraińscy ignoranci, nieuświadamiający sobie swego intelektualnego prymitywizmu, rozpaczliwie szkalują to, co narodowe, i nacjonalizm — tę życiodajną ideologię przetrwania i rozwoju. Mankurtyzm ludzi we władzy ukraińskiej jest chyba najważniejszą przyczyną wszystkich nieszczęść i trudności, z których bogata i hojna Ukraina nie może się wydostać. Jeśli tego nie zrozumieją ukraińscy mankurci i ignoranci (jestem pewien, że to nieprawdopodobne), a ukraińscy patrioci nie zdołają pokonać tej zgnilizny społeczeństwa, to realną staje się perspektywa losu współczesnego niepodległego państwa Ukraina podobnego do losu Rusi Kijowskiej, Państwa Kozackiego czy Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ojej, jak bardzo nie chciałoby się, by ta ukraińska tradycja się powtórzyła! Zakończenie na s. 3 EKSKLUZYWNIE OD BOHDANA BENIUKA Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 903 361 hrn 00 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nieokreśloność: na razie nie wiadomo, kiedy odbędą się te wybory — w grudniu 2009 czy w styczniu 2010 roku. Czyli gwarantowane jest, że parlament może popracować pół roku. A może dwa–trzy miesiące? Dlatego temat wyborów wysunął się na czołowe miejsce w dyskusji. Prawda, znowu w kategoriach „jeśli”, „gdyby”, „ale”. Rozpoczęły się debaty na temat „Wybory parlamentarne w cieniu przyszłych prezydenckich”, a do tego z dość egzotycznymi propozycjami, na przykład, żeby Juszczenko, Tymoszenko i Janukowycz publicznie odmówili udziału w przyszłych wyborach prezydenckich. Rozpoczęły się wróżby na temat rankingów wyborczych (parlamentarnych i prezydenckich), na temat tego, kiedy i komu będzie opłacalnie iść na wybory, zwłaszcza w warunkach kryzysu finansowo-gospodarczego. Ten kryzys, jak się wydaje, stał się modnym „hitem” w życiu społecznym i politycznym, na który można powoływać się w każdej sytuacji: podwyżki taryf komunalnych i cen leków; kiedy przecieka kran wodociągowy albo przepala się żarówka; kiedy zaciągnięte na nieszczęście dla potomków zagraniczne kredyty idą na „dokarmianie” banków komercyjnych; kiedy pojawiają się zdumiewające pomysły, by przez siedem lat nie przeprowadzać wyborów. Jaki zatem wniosek z tej niedawnej, ostrej dyskusji? Jaką odpowiedź udzielono na pytanie zawarte w jej tytule? Wygląda na to, że kryzys trwa. I nie tylko parlamentarny, nie tylko polityczny, lecz kryzys społeczeństwa, w którym elita polityczna zapomniała, po co i z czyjej woli weszła — nie w kryzys i waśnie! — we władzę. Na koniec warto dodać, że jedną z odmian takiego kryzysu jest stan, w jakim znajdują się rozproszone, zepchnięte na margines siły narodowo-demokratyczne. Znamienne, że w kilkugodzinnej dyskusji o nich nie wspomniano ani jednym słowem, w żadnych rozkładach i prognozach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE WYJŚCIE JEST TAM, GDZIE WEJŚCIE

Stanisław Jerzy Lec powiedział kiedyś: „Wyjście często bywa tam, gdzie było wejście”. Wygląda na to, że nasi politycy tak zaplątali się w polityczne swary, że już nie pamiętają, kiedy i jak weszli w tę awanturę. Potwierdził to po raz kolejny „okrągły stół” pod hasłem „Tworzenie koalicji i wybór spikera parlamentu: przezwyciężenie kryzysu czy jego kontynuacja?”. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli frakcji parlamentarnych i znanych politologów. Jednak opinie i sądy były tak odmienne, że trudno nie tylko coś prognozować, ale nawet cokolwiek stwierdzić. Zamiast tego pojawiły się nuty rezygnacji: „Kto wie, jak to będzie?”. Jeśli chodzi o konfrontację, to doszło do użycia takich terminów jak „sępy”. Tak najpierw jeden z deputowanych nazwał politologów, dla których kryzysy polityczne są jak manna z nieba, a potem tym samym „odciął się” jeden z politologów, nazywając tak polityków, którzy dogryzają „agonizującej władzy i własności”. I to wszystko przed kamerami telewizyjnymi… „Okrągły stół” był wymowny. Wzięli w nim udział przedstawiciele frakcji parlamentu: Swiatosław Olijnyk (Blok Julii Tymoszenko), Jurij Hrymczak (Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona), Ołeh Zarubynski (Blok Łytwyna), Łeonid Hracz (Komunistyczna Partia Ukrainy), politolodzy Wołodymyr Fesenko, Andrij Jermolajew, Dmytro Wydrin, Witalij Portnikow. Najbardziej dziarskie było wystąpienie przedstawiciela BJuT S. Olijnyka: kryzys polityczny (nawet nie tylko parlamentarny) został przezwyciężony, koalicja stworzona, spiker wybrany, parlament pracuje, uchwala ustawy, rząd jest na miejscu. Jednak kolejne wystąpienie deputowanego z NU-LS J. Hrymczaka przyhamowało ten optymizm: koalicji nie tylko nie ma, ale i nie będzie, istnieć będzie jedynie jakaś „stale działająca większość”. Ten ostatni, nieco dziwny termin, słyszeliśmy od uczestników „okrągłego stołu” jeszcze nie raz. Dlatego warto poruszyć temat prawa i praworządności w naszym „państwie prawnym, demokratycznym” (art. 1 Konstytucji Ukrainy). Wydarzenie odbyło się dwa dni po tym, jak nowo wybrany spiker Łytwyn odczytał komunikat „o utworzeniu koalicji frakcji parlamentarnych”. Ale tego samego dnia okazało się, że to „utworzenie” wcale nie jest „utworzeniem” w sensie prawnym, gdyż żadna umowa koalicyjna nie została podpisana. Zacięło się na jednej z frakcji nowej triady — proprezydenckiej NU-LS. Ona już nie tyle pękła, co rozbiła się w drobny mak, jak lustro (cóż za natrętna analogia). Jak być? Jedna wersja: frakcja podejmuje decyzję o wejściu do koalicji większością głosów, jest ona obowiązkowa także dla niegodzących się, podpis pod umową koalicyjną składa jedynie przewodniczący frakcji. Druga wersja: podpis pod nią muszą złożyć wszyscy deputowani frakcji wchodzącej do koalicji. Jak powinno być zgodnie z prawem — to jedno z licznych pytań, na które zmęczył się już odpowiadać Sąd Konstytucyjny. Swoją drogą, znów pojawiła się teza, że stała koalicja parlamentu nie jest obowiązkowa, że tworzy się ona w nowo wybranym parlamencie jedynie w celu sformowania rządu i innych struktur władzy wykonawczej. Kolejna mgła ustawodawstwa. Nie mniejszy chaos prawny panuje w kwestii losów rządu. Oponując przedstawicielowi BJuT, Ł. Hracz i niektórzy politolodzy stwierdzili, że jeśli koalicja mimo wszystko zostanie prawnie utworzona, musi ona na nowo sformować rząd, nawet z tym samym premierem. Albo przynajmniej rząd musi otrzymać od parlamentu wotum zaufania. Ale największą mgłą, i to nie tylko polityczną, ale i prawną, jest los parlamentu szóstej kadencji, bo nikt tak naprawdę nie wyjaśnił, co oznacza fakt, że dekret Prezydenta o rozwiązaniu parlamentu został jedynie „zawieszony”. I czy stworzenie nowej koalicji usuwa przyczynę, z powodu której wydano dekret: rozpad koalicji rządzącej i nieutworzenie w ciągu 30 dni nowej? Czy parlament, raz „przewiniwszy”, będzie dalej wisiał pod groźbą rozwiązania w dowolnym dniu, nawet przy nowej koalicji? Na razie jasne jest tylko jedno: zgodnie z Konstytucją, przedterminowo wybranego parlamentu, podobnie jak obecnego, nie można wybierać ponownie na mniej niż pół roku przed wyborami prezydenckimi. Co prawda, i tutaj kolejna prawna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

POLITYCZNA «ETNOGRAFIA» RUSIŃSTWA

KONTYNUACJA TEMATU Wygląda na to, że wkrótce tylko północ Ukrainy pozostanie regionem nie dotkniętym separatyzmem. Ta zaraza już dotknęła południe i wschód, dość wspomnieć Krym i Donbas, a teraz także nasz ukraiński Piemont, region zachodni. Co prawda nie Galicję, a jej południową część, Zakarpacie, gdzie od niedawna zaostrzył się problem rusiństwa, prawdopodobnie stymulowany niestabilnością polityczną. Doszło aż do proklamowania „nowego niepodległego państwa” tak zwanych Rusinów. Na alarm, po raz kolejny już, uderzyli nie politycy, a naukowcy. W minionych dniach Międzynarodowe i Narodowe Stowarzyszenie Ukrainistów przeprowadziły w Kijowie konferencję prasową „Polityczne rusiństwo jako czynnik destabilizacji państwowej na Ukrainie”. Przewodniczyła jej prezes NAU, dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnografii im. M. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik Hanna Skrypnyk. W imieniu uczonych opublikowała ona apel do Prezydenta oraz Premiera Ukrainy, w którym naukowcy nie tylko w sposób argumentowany obalili teorię rusiństwa, ale także zwrócili uwagę na zagrożenie dla integralności państwa. To właśnie uczonym przychodzi burzyć naukowy fundament separatyzmu. Aby wymyślać nowe państwa, trzeba wymyślić nowy naród. Co prawda precedens w Kosowie świadczy, że i to nie jest konieczne. Ale tutaj, dla powagi, „naród” próbowano „namalować”, jednak badania ukraińskich uczonych nie zostawiły suchej nitki na teorii rusiństwa. O tym właśnie donieśli na konferencji prasowej Serhij Fedaka (Użhorodzki Uniwersytet Narodowy), Mychajło Pryjmacz (Zakarpacki Instytut Artystyczny), członek korespondent NAN Ukrainy Wsewołod Naułko. Naukowcy udowodnili, że Rusini to jedna z gałęzi ukraińskiego etnosu, tak samo jak Bojkowie, Łemkowie czy Huculi. W samym obwodzie zakarpackim podczas spisu ludności Rusinami nazwał siebie nieznaczny odsetek mieszkańców, a i to po wzmożonej agitacji niektórych przedstawicieli władzy oraz moskiewskiej cerkwi. A jakiż to naród bez języka? Potęgom separatystów dążącym do stworzenia tak zwanego języka rusińskiego dał błyskotliwą odpowiedź gość ze Słowacji, znany ukraiński filolog, profesor Jurij Baczynśkyj. Opowiedział on o wynikach przeprowadzonej przez siebie i jego pomocników analizy lingwistycznej niedawno wydanego słownika języka rusińskiego. Okazało się, że z 44 tysięcy słów gdzieś 95 procent to słowa ukraińskie. Jeszcze 3 procent to zapożyczenia ze słowackiego. A reszta to najzwyklejsze dialektyzmy, których w każdym regionie Ukrainy naliczysz tysiące, a także dziwaczne neologizmy lub wykrzykniki. Jednak tutaj dyskusje naukowe są zbędne, bo wszystko jest przesiąknięte polityką. Jak powiedział profesor Baczynśkyj, „silna Ukraina nikomu nie jest potrzebna”, dodając, że zamiast tego wielu państwom potrzebna jest Ukraina osłabiona, rozdarta separatyzmem. Oto gdzie tkwią źródła rusiństwa, nieprzypadkowo zrodzonego w regionie, który przez setki lat znajdował się na rozdrożach historii, nie raz wchodził w skład różnych imperiów, ale był i jest odwieczną ukraińską ziemią. Skrajnie niepokojące było wystąpienie na konferencji prasowej przewodniczącego Zakarpackiej organizacji obwodowej Ukraińskiej Partii Ludowej Iwana Habora. Jest on kandydatem nauk filologicznych, ale mówił przede wszystkim jako polityk. I zaczął od potwierdzenia tezy, którą już wygłosili koledzy: w ukraińskim społeczeństwie nie docenia się całej powagi sytuacji na Zakarpaciu. Przeprowadzony tam kilka tygodni temu tak zwany światowy festiwal Rusinów, zamaskowany pod akcję kulturologiczną, przerodził się w separatystyczny sabat z otwartym wezwaniem do oddzielenia się od Ukrainy, czyli zniszczenia integralności państwa. Właśnie na to skierowana jest działalność formacji politycznych w rodzaju „Sejmu Podkarpackich Rusinów”, „Rady Narodowej Rusi Podkarpackiej”. Doszło do ultimatum wobec państwa ukraińskiego, do wrzawy o „stratach poniesionych przez ukraińską okupację”. Nawet podano cyfrę: Zakarpaciu, powiadają, wyrządzono szkody na 20 miliardów dolarów. Wyliczając, wskazują na przykład na straty od klęsk żywiołowych, przede wszystkim powodzi, zapominając, że jest to w znacznej mierze skutek drapieżnego wyrębu lasów regionu przez dalekie od ubóstwa klany. Wszystko to dzieje się przy ledwo zamaskowanym podżeganiu separatyzmu przez sąsiadów Ukrainy — z obu stron. Dość powiedzieć, że przywódcom separatystów hojnie udzielają trybuny w Rosji, gdzie promują się oni przez media, występują z oświadczeniami na konferencjach prasowych. Podżegają separatyzm także w sąsiedniej Słowacji. Ale chyba najbardziej wulgarnie robi to Węgry. Jednak mało prawdopodobne, by sąsiadom potrzebne było „niepodległe państwo rusińskie”. Po prostu jest to pierwszy krok do oddzielenia Zakarpacia od Ukrainy, aby z czasem przyłączyć je do Węgier. Trudno powiedzieć, jaka jest w tym rola węgierskich władz, wszak krajowi zintegrowanemu ze strukturami europejskimi oficjalnie nie wypada wspierać separatyzmu. Ale nie chce się wierzyć, by zajmowali się tym tylko węgierscy ultraradykałowie. Znowu akcentują tezę o Wielkich Węgrzech. Węgierscy ekstremiści próbują ustawić na Zakarpaciu, na ukraińskim terytorium, znak z napisem, że tutaj, powiadają, zaczynają się „Wielkie Węgry”. Agencje turystyczne Węgier opracowały specjalne trasy właśnie tymi miejscami, aby pokazać tereny byłego imperium. Choć krajowi, który był częścią składową Imperium Austro-Węgierskiego i w sojuszu z Niemcami przegrał dwie wojny światowe, nie wypada użalać się, że odebrano mu zagrabione cudze ziemie. A jeśli chodzi o grzebanie w głębi wieków czy nawet tysiącleci, to można przypomnieć, że właśnie do Węgier sięgało niegdyś imperium Czyngis-chana. Iwan Habor poinformował, że węgierskie władze przekazują środki Węgrom z Zakarpacia, aby aktywnie wykupywali tam ziemię. Do niego samego, jako osoby o węgierskim nazwisku, już zwracano się z taką propozycją. I wreszcie fakt po prostu oburzający: nad radami wiejskimi, czyli organami ukraińskiej władzy, obok ukraińskich flag podnoszone są węgierskie. Tego nie robią ani na Krymie, ani w Donbasie. A co z naszą ukraińską władzą — lokalną i centralną? A nic. Zakarpacka rada obwodowa niemal otwarcie gra na korzyść separatystów. Dlatego całkiem zasadnie deputowani Rady Najwyższej Ukrainy z frakcji NU-NS, przewodniczący UPL Jurij Kostenko oraz Jarosław Dżodżyk zarejestrowali w parlamencie projekt uchwały o rozwiązaniu rady obwodowej i jej ponownym wyborze. Ale raczej nie warto liczyć na przyjęcie takiej decyzji, wszak nitki separatyzmu ciągną się właśnie do stolicy, na wzgórza peczerskie. Iwan Habor poinformował, że otrzymał odpowiedź na zapytanie dotyczące separatyzmu na Zakarpaciu od Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Odpowiedź ta jest dziarska: powiadają, sytuacja jest pod kontrolą. Jakże by inaczej, SBU wszczęła sprawę karną dotyczącą separatyzmu. A wszystko inne niech trwa. I występy atamanów separatystów w Rosji, i zaplanowane tam w najbliższych dniach zgromadzenie z okazji „ludobójstwa przeciwko Rusinom” (nie wstydzili się w rocznicę ludobójstwa-Hołodomoru użyć tego terminu). Niech trwają także turystyczne wojaże po „terenach Wielkich Węgier”, których uczestnicy pogardliwie wykrzykują pod adresem przedstawicieli ukraińskich organizacji patriotycznych: „A co tutaj robią ci…” — dalej nie chce się cytować. A nad naszymi radami powiewają obce flagi. Wszystko pod kontrolą. Zniszczenie państwa również… Materiały przygotował Petro ANTONENKO Zdjęcie autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE KONSTYTUCJA DLA DONIECKICH — TO NIE PRAWO

— Dlaczego donieccy członkowie Proświty są w konflikcie z miejscowymi władzami? — Kierownicy Rady Obwodowej i Obwodowej Administracji Państwowej w Doniecku najwyraźniej zapomnieli, że Doniecczyzna to kozackie, ukraińskie terytorium, a nie Rosja; że powinny tu obowiązywać ukraińskie prawa, a w szczególności obowiązujące ustawodawstwo językowe; że jest tu ukraiński naród, są ukraińskie interesy. Zamiast tego cała nasza władza jest podporządkowana filozofii i potrzebom rządzącej na Doniecczyźnie Partii Regionów. Niestety, ta partia, która ma znaczną frakcję w parlamencie, z furią walczy w naszym obwodzie ze wszystkim, co ukraińskie, broniąc interesów Rosji. Administracja obwodowa i Rada Obwodowa w Doniecku nie przestrzegają również Konstytucji Ukrainy, w szczególności art. 10 o wszechstronnym rozwoju i funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego. Dlatego obecnie oddziały „Proświty” prowadzą walkę z władzami ukrainofobów z Partii Regionów o prawa Ukraińców na Doniecczyźnie. — Czy zatem język ukraiński pozostaje obcym we własnym domu? — Jeśli przeanalizować okres od 1991 roku, to sytuacja językowa na Doniecczyźnie jest katastrofalna. Programy edukacyjne, które istniały, zostały zaprzepaszczone. Bardzo powoli odradza się język ukraiński. Oczywiście mamy też osiągnięcia: jeśli w 1989 roku tylko dwa procent uczniów uczyło się w języku ukraińskim, to dzisiaj — 40 procent. Ale to nie wystarczy! Przecież w obwodzie jest 1163 szkół, a w języku ukraińskim wykładają w 343. W szkołach miejskich uczą w języku ukraińskim 36,6 procent uczniów, na wsiach — 71,4. Ale wychowanie fizyczne, muzykę, z reguły, wykładają we wszystkich szkołach po rosyjsku. Szkoły wieczorowe, sportowe, artystyczne, muzyczne i inne uczą tylko po rosyjsku. W liceach, gimnazjach, innych placówkach edukacyjno-wychowawczych, stworzonych za niepodległej Ukrainy, z bardzo nielicznymi wyjątkami, wykładają również po rosyjsku. — Dlaczego takie coś stało się możliwe? — Najbardziej zaciekłą walkę przeciwko nauczaniu w języku ukraińskim prowadzi kierownictwo Rady Miejskiej Doniecka, zwłaszcza jej sekretarz Nikołaj Lewczenko, którego wspierają deputowani rady miejskiej, a są to regionaliści, witrenkowcy i socjaliści. Absurdalność ich działań potwierdza decyzja Rady Miejskiej Doniecka z 20 maja 2008 roku, która zabrania zwiększania w mieście liczby szkół, klas i grup w przedszkolach z nauczaniem i wychowaniem w języku ukraińskim, chociaż od 1989 roku język ukraiński określono jako jedyny język państwowy na całym terytorium Ukrainy, a od 1996 roku ten jego status został zapisany w Konstytucji Ukrainy. Tylko za próbę w 2008 roku nazwania szkoły nr 5 imieniem Ałły Horskiej, otwarcia tam sali pamięci i ustanowienia tablicy pamiątkowej Ałły Horskiej, zwolniono dyrektora szkoły. Nikołaj Lewczenko, kierownictwo Rady Rejonowej Woroszyłowskiej i przewodnicząca komisji Rady Miejskiej Doniecka Asia Gorszkowa uważają za konieczne nazwanie tej szkoły imieniem Bohatera Związku Radzieckiego Pawła Bojki, który nie ma żadnego związku ze szkołą. — Jak wiedzie się szkołom z ukraińskim językiem nauczania za takiej władzy? — W szkołach brakuje tego, co najważniejsze. W szczególności w bibliotekach szkolnych brakuje dzieł ukraińskich pisarzy. Zaplecze materialno-techniczne nie jest odnawiane, a jeśli coś robią, to w odróżnieniu od szkół rosyjskich, tylko za pieniądze rodziców. Komputery są przestarzałe, wyposażenie gabinetów fizyki, chemii czy warsztatów nie odpowiada wymaganiom. — Czy cała edukacja na Doniecczyźnie jest w tak zaniedbanym stanie? — Wręcz przeciwnie, tak zwane „wiodące szkoły rosyjskie” są hojnie finansowane z budżetów lokalnych, pomagają także deputowani ludowi, oligarchowie-szowiniści. We wrześniu tego roku sesja Rady Obwodowej w Doniecku przyjęła jeszcze „Regionalny program rozwoju języka rosyjskiego i kultury rosyjskiej w obwodzie donieckim na lata 2008—2011”, z finansowaniem 7 mln 343 tys. hrywien z budżetu obwodowego, zgodnie z którym 1800 tysięcy hrywien pójdzie na zakup rosyjskojęzycznej literatury pięknej i wydawnictw periodycznych dla szkół i bibliotek; 600 tysięcy — na odnowienie i modernizację gabinetów naukowo-metodycznych języka rosyjskiego, wyposażenie szkół w tablice elektroniczne; 360 tysięcy — na rosyjskojęzyczne kursy fakultatywne w szkołach; 200 tysięcy — na rosyjskojęzyczne olimpiady, konkursy, turnieje; 580 tysięcy — na podnoszenie kwalifikacji i staże nauczycieli szkół i wykładowców uczelni wyższych w miastach Federacji Rosyjskiej — Petersburgu, Moskwie, Woroneżu. Czyli środki z budżetu obwodowego są przekazywane na dalszą rusyfikację młodzieży na Doniecczyźnie, a szkoły ukraińskie są nękane, sama idea nauczania w języku ukraińskim jest poniżana. Miejscowe uczelnie wyższe również z powodzeniem kontynuują rusyfikację nawet tej niewielkiej części absolwentów, która uczy się w języku państwowym. Grupy równoległe ma tylko Doniecki Uniwersytet Narodowy. — Media czasami donoszą o różnorodnych prorosyjskich akcjach miejscowych władz. — Szczególną miłością do tych akcji wyróżnia się doniecki korpus deputowanych: tylko w ciągu ostatnich siedmiu miesięcy nasi wybrani przedstawiciele ludu udzielili pomocy materialnej Osetii Północnej w jej walce przeciwko... Zakończenie. Pocz. na s. 1 Bez zmiany naszego stosunku do „narodowego” Ukrainie zagraża nie tylko utrata jedności, państwowości, ale i zniknięcie Ukraińców jako etnosu, a co za tym idzie i ruina błogosławionej ukraińskiej ziemi, którą może zachować tylko przyjazny naturze etnos. Przybyszom ta cecha nie jest właściwa. Dzisiaj logicznie jest polegać na nowym pokoleniu, które wyrasta jakoby w warunkach priorytetowości ochrony praw i wolności człowieka, postępu intelektualnego. Jednak, niestety, realia i tutaj nie są zbyt obiecujące. Przecież odpowiednie cechy zachowania i działalności człowieka, jego miłości do rodzinnej ziemi, w końcu należytej moralności i duchowości należy wychowywać. I nie tylko w systemie edukacji narodowej, ale i przez inne instytucje w ramach realizacji celowej polityki państwowej. A tego wszystkiego w państwie na razie brakuje. Pierwszorzędnej uwagi wymaga tutaj państwowe rozumienie narodotwórczej roli edukacji, wychowania wysokomoralnej, narodowo świadomej osobowości. Bez wątpienia, to zadanie o wiele trudniejsze i bardziej odpowiedzialne niż przekazywanie wiedzy, umiejętności, nawyków. Niestety, praca w tym kierunku w placówkach oświatowych nie jest wystarczająco celowa i konsekwentna, często jej w ogóle nie ma. Faktycznie zrujnowano instytucje systemu wychowawczego w czasie pozalekcyjnym, wyprzedano i zniszczono przedszkola, a na ich miejscu domorośli nuworysze budują wieżowce. Więc młodzież wychowują ulica, ekran telewizyjny, Internet, automaty do gier. Wszystko to pustoszy i niszczy dziecięce dusze morderczymi i nienawidzącymi ludzi thrillerami, grami komputerowymi, reklamą napojów alkoholowych. Formuje się pokolenie fizycznie i psychicznie niezdrowych ludzi. Hańbą jest, że ukraińską młodzież skłania się do złudnych radości i... Zdjęcie Ksenii Hładyszewej narodu Gruzji; 20 maja Donieck ogłoszono „terytorium bez NATO” oraz „bez języka ukraińskiego”; decyzją z 11 września nr 23/50 nie wprowadzono w życie dwóch zarządzeń Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy: z 26.05.2008 nr 461 „O zatwierdzeniu branżowego Programu poprawy nauczania języka ukraińskiego w ogólnokształcących placówkach oświatowych z nauczaniem w językach mniejszości narodowych” oraz z 03.06.2008 „O zatwierdzeniu Instrukcji prowadzenia dziennika klasowego uczniów klas 5—11(12) ogólnokształcących placówek oświatowych”. Rada zwróciła się do Prokuratury Generalnej Ukrainy o podjęcie środków prokuratorskiego reagowania wobec ministra oświaty i nauki Ukrainy, do Kijowskiego sądu okręgowego o ich uchylenie oraz do MON — o doprowadzenie tych zarządzeń do wymogów obowiązującego ustawodawstwa. 21 listopada deputowani „zaspokoili informacyjne i kulturalne potrzeby większości donczan” i uchylili na terytorium Doniecka decyzję Narodowej Rady Ukrainy ds. telewizji i radiofonii dotyczącą transmisji rosyjskich kanałów telewizyjnych oraz zwrócili się do Prokuratury Generalnej z żądaniem podjęcia środków wobec kierownictwa Narodowej Rady; występują także przeciwko dubbingowaniu filmów w języku ukraińskim; odmawiają wykonywania Dekretu Prezydenta „O przemianowaniu ulic”... Prowadzę kilka spraw sądowych, aby uchylić nielegalne decyzje władz. Ale wszystkim próbom przeszkadzają miejscowe „kieszonkowe” sądy. Sprawy przez kilka lat nie są rozpatrywane, „odkopują” je od sędziego do sędziego albo po prostu gubią. Rozmawiał Swiatosław MIZERNIUK służby państwowe, przede wszystkim SBU oraz Prokuratura Generalna, nie reagują w należyty sposób, w środowisku społecznym i, co najważniejsze, młodzieżowym, formuje się niezgoda, a nie poczucie narodowej jedności i narodowej godności. Jednak system oświaty na Ukrainie wraz z innymi instytucjami państwowymi i społecznymi musi stać się odpowiedzialny za kształtowanie u dzieci i młodzieży wysokiej duchowości, moralności, narodowej godności, bez czego przyszłość państwa jest bezperspektywiczna, a oświata — niskiej jakości. Co tu ukrywać: kłótnie, swary, nieufność, wzajemna nienawiść, nieukrywany egoizm, zdrada, zhiperbolizowane chorobliwe „hetmańskie” myślenie i, w konsekwencji, waśnie zawsze niszczyły (przypomnijmy Ruś Kijowską, państwo kozackie, Ukraińską Republikę Ludową) i, niestety, teraz niszczą Ukrainę. Dzisiaj wśród „bojowników” o wyższość we władzach ukraińskich nie obserwujemy nawet cienia ustępliwości, rezygnacji ze wzajemnego pożerania się i niszczenia w imię wzniosłego celu, którego nie mają. Na szczęście „ruinnych” (według określenia O. Olżycza w pracy „Duch ruiny”) Ukraińców jest o wiele mniej niż „konstruktywnych” (według Olżycza). To otwiera perspektywę dla realnego zjednoczenia narodu ukraińskiego, czego nasz naród sam w sobie pragnie i do czego jest gotowy. W należytym rozwiązaniu problemu niezawodnej ochrony i budowy sobornego niepodległego państwa ukraińska demokracja narodowa okazuje się bezradna, a nawet po prostu zdradziecka. Obrazowo mówiąc, nasza demokracja to tylko środek zapewnienia praw i wolności bogatym kosztem bezprawia i niewoli wszystkich innych. Jednak my wszyscy, którzy identyfikujemy się z konstruktywną częścią ukraińskości, musimy nie tylko mieć nadzieję, ale też mocno wierzyć i działać, aby przezwyciężyć istniejący chaos i nieład w naszym narodowym budowaniu państwa. Zastępczyni przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zastępczyni przewodniczącego Donieckiego obwodowego zjednoczenia Maria Olijnyk została odznaczona Orderem Księżnej Olgi III klasy. Redakcja „Słowa Proświty” szczerze pogratulowała pani Marii i zaprosiła swoją stałą autorkę do rozmowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «TO ZAKLĘTE SŁOWO «JEDNOŚĆ»…», s. 1

TO ZACZAROWANE SŁOWO «JEDNOŚĆ»…

…rozkoszy, Bohater Ukrainy Andrij Szewczenko, bracia Kliczko, siłacz Wirastiuk, gwiazdy show-biznesu. A gdzie widzicie lub słyszycie wychowanie młodzieży w miłości do pracy? Zgodnie z danymi badań socjologicznych to powoduje, że ponad 30 % naszej młodzieży zupełnie nie chce pracować. Nie jednoczeniu narodu, lecz rozłamowi i konfrontacji aktywnie sprzyjają polityczne programy-show. W rezultacie w Ukrainie mnoży się zdenacjonalizowane plemię. Mamy wiele tysięcy bezdomnych, wzrost dziecięcej przestępczości, narkomanię, alkoholizm, wczesne palenie tytoniu, analfabetyzm, okrucieństwo dzieci i młodzieży, nieakceptowanie przez Ukraińców ojczystego języka, wartości kultury narodowej. W społeczeństwie intensywnie powiększa się społeczne dno. Dziś Ukraina pod względem liczby samobójców, narkomanów, zakażonych HIV, chorych na gruźlicę itd. jest europejskim liderem. Pod względem alkoholizmu wśród nastolatków Ukraina zajmuje pierwsze miejsce na świecie. Według WHO 29 % nastolatków w Ukrainie codziennie spożywa alkohol. Drugie miejsce w światowym rankingu pod względem palenia przez dzieci zajmuje Ukraina. Pierwszeństwo należy tu do Rosji. Coraz bardziej rośnie liczba dzieci, które się nie uczą. Nie szokuje nas już wiadomość, że dzieci z zamożnych rodzin zabiły człowieka dla rozrywki. Władze, niestety, zajmują tu pozycję obojętną, choć to ogromna bieda i trzeba bić na alarm. Zaniedbanie w sprawie wychowania młodzieży (przede wszystkim w wieku do 7–10 lat, gdy na poziomie podświadomości kształtują się cechy osobowości) wyrządza ogromną szkodę budowaniu zdrowego ukraińskiego narodu jako jedynej narodowo świadomej wspólnoty, powołanej do osiągnięcia szlachetnego celu swojego życia i działalności. Ale, jeśli być obiektywnym, dziś trudno wychowywać w młodzieży godność narodową, gdy w państwie panuje nędza, a korupcja wraz z brakiem patriotyzmu i niemoralnością władzy coraz bardziej demoralizuje społeczeństwo, niebezpiecznie pogłębia przepaść nieufności i wyobcowania między narodem a władzą. Bezsprzecznie istniejący stan wychowania młodzieży wiąże się przede wszystkim z ogólnopaństwowym nieładem, którego wyniki widzimy codziennie. Ogromną szkodę młodemu pokoleniu wyrządza wyznawanie we współczesnym społeczeństwie bogacenia się i rozkoszy jako celu życia. A to nic innego jak ideologia liberalizmu. Dziś liberalizm rozumie się jako system poglądów, zgodnie z którymi harmonia społeczna i postęp ludzkości są możliwe wyłącznie na bazie własności prywatnej i wolności jednostki w gospodarce oraz we wszystkich innych sferach działalności. Egoizm i heretyzm liberalizmu, ignorowanie norm moralno-etycznych i wartości duchowych w walce o dobra i rozkosze określają tę ideologię jako skrajnie niebezpieczną i destrukcyjną. To zbliża ideologię liberalną do satanizmu, który łączy jednostki, które straciły wszelką duchowość w pogoni za dobrami materialnymi. Nic dziwnego, że Watykan, dla zbawienia ludzkości, ogłosił grzechem materialną nienasycenie człowieka, do którego skłania ideologia liberalizmu. Niestety, ludzki rozum w rozwoju ewolucyjnym, jeśli chodzi o moralność i duchowość, znacznie odstaje od rozwoju materialnego zaspokajania konsumpcyjnych instynktów człowieka. Co do Ukrainy, to szczególny niepokój budzi brak zasadniczej i konsekwentnej polityki państwa wobec narodowo- ного wychowania, które ma kształtować nie tylko godność narodową i patriotyzm, a także wysokie wartości moralne i duchowe. Dziś we władzy nie ma żadnej siły politycznej, która konsekwentnie i systemowo opierałaby się na ideologii narodowej. Jednak sił antynarodowych i antypaństwowych tutaj nie brakuje. Nie do przyjęcia jest, by w Ukrainie było tak wielu mankurtów, u których słowo „narodowy” wywołuje histerię. Niestety, to nie tylko piąta kolumna z „Ruskiego bloku” czy „Krymskich Kozaków”, ale także rodzimi małorosi – „Kolesniczenko”, „Kowtunienko”, „Gracz”, „Symonenko”, „Witrenko” i inni, którzy prowadzą faktycznie antyukraińską, antypaństwową, rozłamową politykę, podlegającą odpowiednim artykułom Kodeksu karnego Ukrainy. Ogromną szkodę wychowaniu narodowemu i budowie państwowości wyrządza bezczelna antyukraińska polityka informacyjna (i nie tylko) Rosji, z jej pretensjami do państwowego statusu języka rosyjskiego w Ukrainie, prowokacjami mającymi na celu naruszenie integralności terytorialnej państwa, stałymi obrazami i poniżaniem narodu ukraińskiego. I nie pochodzi to wyłącznie od politycznego klauna W. Żyrinowskiego czy zatwardziałych ukrainofobów K. Zatulina, J. Ługowa i A. Dugina, lecz także od przedstawicieli najwyższych szczebli rosyjskiej władzy. Właśnie z ich ust padły oświadczenia o tym, że Ukraina to nie państwo, że Rosja posunie się aż do interwencji wojskowej, aby Ukraina nie stała się członkiem NATO. A czy może być skuteczne wychowanie narodowe w państwie Ukraina, w którym panuje dobrze chroniona rosyjskojęzyczna przestrzeń informacyjna? I gdy na to wszystko odpowiednie organy...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

UKRAIŃSKOŚĆ NA WSCHODZIE I POŁUDNIU UKRAINY

Iryna MAHRYCKA, docent katedry języka i literatury ukraińskiej Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wołodymyra Dala, przewodnicząca Ługańskiego oddziału obwodowego Stowarzyszenia badaczy hołodomorów na Ukrainie, kawaler orderu księżnej Olgi. Zakończenie. Początek w nr 45, 46 za 2008 r. WŁASNA (?) PRASA Jeśli ogólne tendencje w polu informacyjnym są niepocieszające dla Ukrainy jako suwerennego państwa, to na jej południowo-wschodnich terenach obserwujemy obraz tragiczny. Przewodnicząca Mikołajowskiej obwodowej „Proświty” Nadija Ohrenycz, choć zapewniła, że z językiem państwowym na Mikołajowszczyźnie „wszystko w porządku”, przyznała, że mają tylko jedną ukraińskojęzyczną gazetę — wydaje ją obwodowa administracja wspólnie z radą obwodową. Na Charkowszczyźnie taką gazetą jest „Słobidśkyj kraj”, reszta — rosyjskojęzyczne. I nawet tę jedyną ukraińską gazetę za kierownictwa J. Kuszniarowa chcieli zrobić rosyjską. Kiedy za władzy radzieckiej wychodziła gazeta „Weczirnij Charkiw”, miała 100-tysięczny nakład; jak tylko zrobiono ją rosyjskojęzyczną, nakład zmniejszył się wielokrotnie (zatem na Charkowszczyźnie jest popyt na ukraińskojęzyczną produkcję gazetową). Na Krymie również jest tylko jedna ukraińskojęzyczna gazeta — „Krymska switłycia”. Ciekawa, treściwa, ukraińska z ducha, ale też znajduje się pod ciągłym ostrzałem miejscowej władzy, której przeszkadza spokojnie żyć. W Donbasie jest około 1000 drukowanych wydań, i tylko 12 z nich — ukraińskojęzyczne (razem z rejonowymi gazetami niskonakładowymi). Wbrew oficjalnym danym, że dzisiaj 67 % wszystkich drukowanych wydań obwodu donieckiego jest ukraińskojęzycznych, chodzi o znikomy procent: może to być niewielka notatka albo ledwo zauważalne ogłoszenie; jedna trzecia donieckich gazet sili się, by nawet tego nie robić — wychodzą tylko w „ogólnozrozumiałym”. W 1932 roku w Doniecku przy wsparciu państwa wydawano literacko-artystyczne ukraińskojęzyczne czasopismo „Literaturnyj Donbas”, dzięki któremu kultura ukraińska w Donbasie powstrzymywała szalony rusyfikacyjny nacisk. We współczesnym Doniecku w małym nakładzie wychodzi ukraińskojęzyczny almanach literacko-artystyczny „Kalmijus”, który wydaje kilku młodych entuzjastów, jednak nie ma ani jednego ukraińskojęzycznego czasopisma, które wspierałoby państwo. Marija Olijnyk opowiada, jak już 16 lat „walczy” z miejscową władzą o otwarcie jedynej w obwodzie ukraińskiej księgarni „Kobzar”. Proponują miejsce albo pod Jasynuwatają, albo w piwnicach. A program rozpowszechniania ukraińskiej książki w Doniecku finansuje nie państwo ukraińskie, a… USA. Na Ługańszczyźnie dzisiaj nie ma ani jednej obwodowej ukraińskojęzycznej gazety (za czasów radzieckich tylko w Ługańsku wydawano po ukraińsku „Prapor peremohy” oraz „Mołodohwardijec”). Są i na Ługańszczyźnie, i na Doniecczyźnie ludzie, którzy chcą kupić w kiosku ukraińskojęzyczną (i ukraińską w treści) gazetę, a sprzedawcy im odpowiadają, że takich gazet u nich nie ma. W minionych latach do kiosków docierały ukraińskie gazety, ale chowano je pod ladę, a z czasem spisywano jako niepotrzebne. W Ługańsku jest Ukraińsko-Kanadyjskie Centrum, którego stworzenie na początku lat 90. sfinansowała ukraińska diaspora w Kanadzie. To jedyne w centrum obwodowym miejsce, gdzie można przeczytać ukraińską literaturę, prasę i przeprowadzić ukraińskie w treści wydarzenia (czymże to nie rezerwacja dla Ukraińców Ługańska?). Za czasów radzieckich w Ługańskiej obwodowej bibliotece naukowej imienia Gorkiego istniała oddzielna od reszty księgozbioru „sala ukrainistyki”, w której zebrano wszystkie ukraińskojęzyczne wydania. Wtedy to zjawisko można było wyjaśnić okolicznościami politycznymi, kursem rządzącej partii na rusyfikację. Oczywiście, za niepodległości cała ukraińskojęzyczna literatura powinna być na pierwszym miejscu — z uwagi na ilościowy skład etnicznych Ukraińców w obwodzie ługańskim i w samym Ługańsku (58 % i 50 % odpowiednio). Ale „sala ukrainistyki” w tej bibliotece istnieje do dziś. Dwujęzyczne ze statusu miejscowe gazety są faktycznie jednojęzyczne — rosyjskie. Jako były wykładowca katedry dziennikarstwa mogę zaświadczyć, że przyszli dziennikarze mają wewnętrzną potrzebę języka państwowego, chcą go dobrze znać. Studenci-dziennikarze WUN im. W. Dala wydali pierwszy numer uczelnianej gazety katedry „Litera”. Tutaj były i pierwsze próby dziennikarskiego pióra, i szkice, i poezje. Wszystkie publikacje — w języku ukraińskim. Radości studentów nie było końca. I jakimże było ich rozczarowanie, kiedy kierownik katedry dziennikarstwa (były główny prokomunistyczny cenzor obwodu ługańskiego) M. Jewdokymow wezwał na nadzwyczajne posiedzenie katedry redakcję i ponad trzy godziny gniewnie przekonywał studentów o tym, że gazeta powinna być tylko dwujęzyczna, bo mieszkamy w rosyjskojęzycznym regionie, a on sam jest przedstawicielem kultury rosyjskiej. Chęć wydawania jej u studentów zniknęła. Za tydzień pojawiła się nowa uczelniana gazeta katedry, przygotowana już przez innych studentów pod kontrolą samego Jewdokymowa. Zrozumiałe, w języku rosyjskim. „Wstępniak” do niej własnoręcznie napisał były cenzor. Bywało, że studenci, odpowiadając docentowi Jewdokymowowi na egzaminie po ukraińsku, otrzymywali uwagę: „Proszę przejść na język rosyjski, ja was nie rozumiem”. Zatem sytuację w regionalnych mediach można określić tak: większość dziennikarzy chce i może pisać w języku ukraińskim, a ich kierownicy tego nie chcą. Nasza przestrzeń informacyjna jest wypełniona nihilizmem wobec wszystkiego, co ukraińskie. Tak, z ukraińskiego pola informacyjnego wykreślono Jurija Illenkę. Jego film „Modlitwa za hetmana Mazepę” zabronił do pokazu w Rosji (jak się okazało, i na Ukrainie również) rosyjski minister kultury Michaił Szwydkoj. Ukraińskie programy poznawcze, kulturologiczne i historyczne — nie są dla szerokiego ogółu, a tylko dla tych, którzy mają bezsenność (bo transmitują je od 2 do 5 godziny w nocy). W poszukiwaniach dobrej bajki dla dzieci przejrzysz wszystkie kanały i w końcu zatrzymasz uwagę tylko na jednym — rosyjskim „Dzieckij mir”. Nawet człowiek, który myśli kategoriami ukraińskimi, często wybiera zamiast rodzimego rosyjski kanał, który oferuje lepszej jakości produkt informacyjny. A czy interesuje nasze państwo, że często ten produkt kształtuje u naszego widza imperialne, antyukraińskie myślenie? Albo to, że mieszkańcy przygranicznych z Rosją terytoriów po prostu nie mogą odbierać kanałów ukraińskiej telewizji i radia, i tych obywateli jednoczy z Ukrainą chyba tylko paszport z tryzubem i hrywny? „JAKI JĘZYK — TAKIE I MYŚLI” Współczesne państwo ukraińskie sprawiedliwie nazywają strefą klęski humanitarnej. Na Ukrainie, która prawie w 80 % składa się z etnicznych Ukraińców, tylko 40 % młodzieży dzisiaj porozumiewa się w języku ukraińskim. Kryzys w sferze humanitarnej jest tak głęboki, że Lina Kostenko i Ołeh Skrypka odmawiają przyjęcia nagród państwowych. Przedstawiciele władzy centralnej bardzo rzadko przyjeżdżają do centrów obwodowych, a tym bardziej rejonowych na południu i wschodzie Ukrainy. A jeśli już przyjeżdżają, to z reguły komunikują się językiem byłego imperium. Prawdopodobnie dlatego, że chcą przypodobać się miejscowemu elektoratowi. I jeśli taki brak szacunku do języka okazuje stołeczne kierownictwo, to dlaczego nie mogą tego robić obwodowi i rejonowi naczelnicy? Zatem nigdy, występując publicznie, nie posługują się nim. Jak tu nie wspomnieć słów Mychajła Hruszewskiego: „Tragedia Ukrainy polega na tym, że kierują nią ludzie, którym ona tak naprawdę nie jest potrzebna”! Jeśli chodzi o organy samorządu terytorialnego, to we wszystkich radach południa i wschodu ilościowo przeważają regionali, którzy wspólnie z komunistami i postępowymi socjalistami stanowią absolutną większość korpusu deputowanych. Mają oni własny pogląd na sferę humanitarną w państwie ukraińskim, który za milczącą zgodą Kijowa konsekwentnie realizują w odpowiednich decyzjach. Większość rad miejskich i obwodowych obwodów południowo-wschodnich już podjęła decyzje o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego (lub oficjalnego, czy regionalnego, co w istocie jest tym samym) na terytoriach, które tym radom podlegają. Ukraińskojęzyczni obywatele procesują się z sądami rejonowymi, które same naruszają 10. artykuł Konstytucji, prowadząc posiedzenia w języku rosyjskim. W Dekrecie Prezydenta Ukrainy z 28.03.2007 r. mowa jest o pilności działań dotyczących likwidacji symboliki reżimu totalitarnego. A ponieważ przemianowywanie ulic i placów jest prerogatywą organów samorządu terytorialnego, to one decydują, co i jak przemianowywać. W Ługańsku do tej pory nie ma żadnej zmiany, dlatego ludzie tak żyją na ulicach nazwanych imionami katów narodu ukraińskiego — Jakira, Kosiora, Tuchaczewskiego, Uborewicza. Jest tu także ulica OSO („Osoboje sowieszczanije”). A deputowani Rady Miejskiej Symferopola w tym roku podjęli decyzję o przemianowaniu trzech centralnych ulic miasta: ulica Róży Luksemburg teraz zaczęła nazywać się ulicą Aleksandra Newskiego, Karola Liebknechta — Dołgorukowską, Oktiabrskaja — Pietropawłowską. W 2002 roku Rada Miejska Ługańska wydała decyzję „O nazewnictwie ulic, zaułków, kwartałów, placów w mieście Ługańsku”, którą „uwspółcześniła” radzieckie toponimy: ulica 50-lecia Października obecnie jest ulicą 50-letija Oktiabria, Radziecka — Sowietskaja, Czerwony plac — Krasnaja płoszczad, Pierwszego Maja — Pierwogo Maja, 30-lecia Zwycięstwa — 30-letija Pobiedy, Pierwszej pięciolatki — Pierwoj piatiletki itd. Toponimy-potworki słyszymy i widzimy w tekstach reklamowych, rejestrują je organy sprawiedliwości jako adresy nowo powstałych przedsiębiorstw i organizacji, wpisuje się je do paszportów obywateli. Pieniądze na to w radzie miejskiej się znalazły, a oto nazwać jedną z ulic miasta imieniem naszego sławnego rodaka Borysa Hrinczenki — brakuje. Miejscowe rady inicjują i finansują otwieranie antypaństwowych pomników — na przykład Katarzynie II, nieistniejącym ofiarom OUN-UPA. Niedawno w pobliżu Charkowa pojawiła się budowla — „Wysokość marszałka Koniewa” (miejsce, skąd rzekomo marszałek Koniew wydał rozkaz radzieckim wojskom do rozpoczęcia natarcia na Charków). Prezydent nadał temu pomnikowi status rezerwatu narodowego i teraz państwo ukraińskie musi go jeszcze utrzymywać. W Berdiańsku w obwodzie zaporoskim przy wsparciu rady miejskiej ustawiono bezsensowne pomniki hydraulika, fotela spełniania życzeń i trzykołowego roweru. Jednak te same organy samorządu nie są w stanie znaleźć środków i wygospodarować miejsca ani na pomniki ofiar Hołodomoru, który szalał właśnie na tych ziemiach, ani na pomniki bojowników o niepodległość Ukrainy. Ich celem jest kultywowanie wśród miejscowej ludności rosyjsko-radzieckiej lub kosmopolitycznej mentalności. Regionali bronią rosyjskojęzycznych obywateli przed mityczną „przymusową ukrainizacją”. Dlatego na wezwanie Dumy Państwowej Rosji opracowano „Program pracy ze współrodakami” rodakami za granicą na lata 2009—2011”, gdzie szczególną uwagę zwrócono na realizację “efektywnej polityki” wśród rodaków, na wsparcie organizacyjne i materialne istniejących oraz tworzenie nowych młodzieżowych zrzeszeń i klubów, na przeprowadzanie młodzieżowych festiwali, zawodów sportowych, obozów, olimpiad i konkursów itp. Przewidziano rozwój i wzmocnienie za granicą rosyjskiej jednolitej przestrzeni informacyjnej, zwiększenie wolumenu prenumeraty rosyjskich wydawnictw periodycznych, zaopatrzenie bibliotek i placówek oświatowych w literaturę. W Ukrainie zarejestrowane są i aktywnie działają liczne zrzeszenia i organizacje społeczne — “Russkoje sodrużestwo”, “Russkoje nasledije”, “Russkaja obszczina Kryma”, “Russkoje dwiżenije Sewastopolja”, “Russkij wybór”, “Jewrazijskij sojuz mołodioży”, “Mieżdunarodnaja associacyja mołodiożnych organizacyj rossijskich sootieczestwiennikow” i inne. A są jeszcze organizacje regionalne — “Associacyja russkich obszczestw Charkowskogo riegiona”, “Donbasskaja Ruś”, “Asambłieja narodów Łuhanszczyny” (w której nie ma przedstawicieli narodu ukraińskiego) itp. Programy opracowane w Rosji nie są deklaratywne. Na przykład w Ługańsku już od wielu lat pod egidą obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego działają kursy “podnoszenia kwalifikacji” dla nauczycieli języka rosyjskiego i klas początkowych, których w tym celu wywozi się do Rosji. Przekwalifikowani nauczyciele wmawiają ukraińskim dzieciom, że ich językiem ojczystym jest rosyjski. Zrozumiałe, że przy braku rubryki o narodowości w akcie urodzenia i w paszporcie, podczas kolejnych spisów ludności te dzieci, stawszy się dorosłymi, będą identyfikować się już nie według etnicznej cechy rodziców, a według języka swojego porozumiewania się, a mianowicie — jako Rosjanie. I kolejne spisy zapewne wykażą istotne zmniejszenie rdzennego etnosu w Ukrainie. Na południu i wschodzie Ukrainy, które Rosja uważa za terytorium “ruskiego miru”, systematycznie przeprowadzają, na przykład, międzynarodową konferencję naukowo-praktyczną “Russkij jazyk kak faktor razwitija duchownosti w sowriemiennoj Ukrainie” (zainicjowała Ługańska Rada Obwodowa), Międzynarodowy festiwal “Wielikoje russkoje słowo” (zainicjowała “Russkaja obszczina Kryma”), w ramach którego odbyły się konferencja naukowo-praktyczna “Russkij jazyk w polikułturnom mirie”, “okrągły stół” “Ukraina i Rossija — duchownaja i kułturnaja obszcznost” itp. Wszystkie te przedsięwzięcia tradycyjnie kończą się uchwalaniem apeli do międzynarodowych instancji sądowych Helsińskiej Unii Praw Człowieka, Europejskiej Komisji przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji, Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy itp. Z powołaniem się na ratyfikowaną przez Radę Najwyższą Europejską kartę języków regionalnych (w rzeczywistości — mniejszościowych) dowodzą rażącej dyskryminacji rosyjskojęzycznych obywateli wschodu i południa Ukrainy. I w Europie szczerze wierzą w te niekończące się petycje ukraińskich “regionalów”, napisane we współautorstwie z ich rosyjskimi patronami, i wysuwają wobec Ukrainy odpowiednie żądania. Wszystko to stało się możliwe przez brak u nas skutecznej ideologii państwowej oraz bezsensowną liberalizację wszystkich dziedzin życia społeczno-politycznego w Ukrainie. Natomiast Ukraińcy na Ługańszczyźnie (i nie tylko na Ługańszczyźnie) nie mają nie tylko praw narodu tytularnego, a nawet praw mniejszości narodowych. Jeśli Ukraina i nadal pozostawać będzie liberalno-postradziecką przestrzenią, jej rdzenny etnos bez wątpienia spotka los, który wyprognozował James Mace. I płonne są nadzieje naszych pro-rządowych liberałów, że ukraińska Galicja z czasem rozszerzy swoją mentalność na tak zwaną Wielką Ukrainę, bo dzisiaj obserwujemy procesy odwrotne, nie bez aktywnego udziału naszego “starszego brata”. Jedynie jak najszybsza zmiana kierunków rozwoju państwowego z liberalnego na narodowy zdoła odrodzić Ukrainę jako pełnowartościowe państwo europejskie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zoja SZAŁIWSKA, zastępczyni przewodniczącego oddziału rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Konotop. Pod koniec XIX wieku na Konotopszczyźnie, która w tamtym czasie znajdowała się w składzie guberni czernihowskiej, powstają kółka oświatowe. Konotopski krajoznawca Iwan Łysyj badał działalność pierwszych konotopskich prośwician. Inicjatorem stworzenia „Proświty” w Konotopie był wybitny historyk Ołeksandr Łazarewski oraz tak poważani działacze, jak Konstantinow — naczelnik ziemski powiatu, potomek generalnego buńczucznego I. Hołuba przy hetmanie I. Samojłowiczu, Kandyba — właściciel ziemski, potomek konotopskich sotników, H. O. Łazarewska — dyrektor żeńskiej progimnazjum, T. I. Osadczyj — ekonomista, zięć O. Łazarewskiego, nauczyciele, kolejarze. Oprócz działalności oświatowej członkowie kółek zbierali środki na pomoc wiejskim lekarzom, nauczycielom, otwierali bezpłatne szkoły. Na początku XX wieku, w latach nasilenia reakcji, kółka proświcianckie pracują nielegalnie, a zebrania przeprowadzają pod pozorem wieczorków. Przy każdej z cerkwi miasta działały chóry, które proświcianie wykorzystywali do propagowania ukraińskiej pieśni ludowej. Najlepiej zbadana jest działalność „Proświty” w podmiejskiej wsi Pidlypne. Była to potężna organizacja pod kierownictwem Jalyseja Trochymowycza Łysenki, studenta instytutu handlowego, oraz kolejarza Pawła Andrijowycza Łysego. Później, w 1917 roku, stanęli oni na czele oddziału strzelców, który brał udział w bitwie pod Krutami. Wycofując się z Konotopu, siczo wicy zdążyli zdemontować pocztę, telegraf i ewakuować prawdziwy park wagonowo-parowozowy oraz wyposażyć improwizowany pociąg pancerny z armatą i karabinem maszynowym, który bardzo dokuczył Murawjowowi. Aktyw „Proświty” w Pidlypnem liczył 106 młodzieńców i dziewcząt. Proświcianie organizowali wieczory poświęcone T. Szewczence, koncerty, przedstawienia. Zarobiwszy pieniądze na uprawie buraków, zakupili bibliotekę. Nazywała się ona „Biblioteka Towarzyska w Pidlypnem”. Nie mając pomieszczenia, proświcianie przechowywali książki po domach. „Proświta” zorganizowała również księgarnię, gdzie za umiarkowaną cenę sprzedawano ukraińskie książki, przybory piśmiennicze, pocztówki z motywami ukraińskich pieśni ludowych. Literaturę sprzedawano w sąsiednich wsiach. W tym celu wybierano dni odpustowe i jarmarczne. Działały we wsi chór i kółka dramatyczne, które wystawiały sztuki ukraińskich dramaturgów. Aby wystawić sztukę we wsi, trzeba było otrzymać zezwolenie czernihowskiego generał-gubernatora, podać cel wystawienia i wykonawców, dlatego często próby przedstawiano jako wieczornice, a od 1910 roku zezwolenie na otwarte przedstawienia pomagała uzyskiwać nauczycielka M. P. Korobko, w jakim celu jeździła do Czernihowa. Większość przedstawień poświęcano pamiętnym datom i wystawiano bezpłatnie. Uwagę poświęcano pracy wśród wojskowych. Autorka tych słów przygotowała cykl wykładów o historii Ukrainy, o niszczeniu języka, z którymi występowała w kolektywach pracowniczych, audytoriach studenckich. Zbierano podpisy na poparcie Ustawy „O językach”, walczono o każdy ukraińskojęzyczny szyld. Proświcianie występowali w prasie, przygotowywali audycje kulturoznawcze w lokalnej telewizji, wyjaśniali, przekonywali. Do pracy z młodzieżą w 1993 r. utworzono młodzieżową filię „Proświty”. Wtedy młodzież ze swoimi nauczycielami-proświcianami W. Hudymem i W. Malawczykiem odbyła marsz przez wsie rejonu, gdzie zbierali wspomnienia o Hołodomorze 1932—1933 lat. Konotopianie brali udział w różnych akcjach politycznych w Kijowie: „Łańcuch jedności”, pikietowanie ówczesnej Rady Najwyższej, wiece. Przy aktywnym udziale prośwician wznowiono nabożeństwa w miejscowej cerkwi św. Mikołaja UCP KP. Z niecierpliwością zawsze czekają na prośwician w szkole z internatem nr 2, gdzie tradycyjnie świętują z dziećmi święto Mikołaja. Właśnie dzięki wsparciu członków Towarzystwa dzieci otrzymały przekazane przez diasporę komputer, odzież sportową, przybory piśmiennicze. Konotopscy proświcianie badają historię regionu. Nagrodę imienia O. Łazarewskiego otrzymali krajoznawcy L. Moroz, I. Łysyj. Zasłużona dziennikarka Ukrainy, proświcianka Hałyna Ilczenko, autorka książki „Historia, która jest obok”, przez wiele lat kierowała gazetą miejską „Konotopśkyj kraj”. Dobrze znane na Ukrainie jest proświcianckie ludowe trio wokalne „Lubystok”, laureat I i III nagrody obwodowego konkursu wokalistów im. Borysa Hmyri, laureat Ogólnoukraińskiego festiwalu literacko-artystycznego „Krolewećki rusznyky”. A przewodnicząca „Proświty”, która śpiewa w trio, Olha Banytiuk została laureatką Ogólnoukraińskiego wiejskiego festiwalu-konkursu „Boromla — 2008”. Z niepokojem o obecny stan języka ojczystego obchodzą konotopscy proświcianie 140-lecie „Proświty”. Niestety, państwo nie chroni praw rdzennego narodu do życia w swoim środowisku językowym, a język ukraiński cierpi upokorzenia, jest lekceważony, bezwstydnie szargany. Zatem przed nami jeszcze ciężka walka o to, aby nasz język stał się dumną gospodynią we własnym domu. Daj, Boże, nam siły i wytrwałości na tej drodze!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

KRONIKI «PROŚWITY»

Członkowie kółek doświadczyli okrutnych prześladowań ze strony denikinowców. Za przechowywanie „Kobziarza” działacza Proświty O. P. Kołomijca zakatowano w więzieniu. Tortur doświadczył także członek Proświty P. L. Sudak. W latach 30. wielu członków Proświty z Pidlypnego oskarżono o nacjonalizm i poddano represjom. Rozstrzelano utalentowanych aktorów amatorów M. A. Nerodę, I. R. Kryckiego, członka Centralnej Rady I. H. Dowhoho i innych. Ta tragiczna karta w działalności „Proświty” na Konotopszczyźnie nie została jeszcze należycie zbadana. Okrutnie rozprawili się z rodzinami Siczo-wików bojówkarze z wojskowo-rewolucyjnej drużyny. Zaciekle torturowali ojca organizatora Pidlypneńskiej „Proświty” Łysenki, pytając, gdzie jest jego syn, „bandyta-petlurowiec”. „Mój syn nie jest bandytą, a sokołem” — za taką odpowiedź pobito go tak dotkliwie, że po dniu zmarł. Tragiczny był los proboszcza cerkwi św. Mikołaja we wsi Pidlypne Dmytra Stepanowycza Karpenki, człowieka wysoce wykształconego i świadomego narodowo. To właśnie on zabronił pobierać opłaty za posługi religijne od biednych rodzin i sierot. W karcie rejestracyjnej duchownego wskazano, że cerkiew podlegała Wszechukraińskiej Radzie Cerkiewnej, czyli nie należała do rosyjskiego patriarchatu, a uznawała biskupa Wasyla Łypkiwskiego. Nabożeństwa odbywały się w języku ukraińskim. Dzięki staraniom księdza Karpenki stworzono wspaniały chór cerkiewny, który wykonywał także utwory klasyczne. Regentem był członek Proświty D. M. Łysyj. W święta śpiewał w cerkwi, a na próbach uczono się ukraińskich pieśni ludowych. Swój pierwszy wyrok za przekonania — trzy lata — ojciec Dmytro Karpenko otrzymał w 1929 roku, ale po roku zwolniła go prokuratura w Charkowie z braku znamion przestępstwa. Jednak już w 1930 roku jako „aktywistę SWU” aresztowano go ponownie. Powrócił na Sumszczyznę w 1956 roku i tak zmarł — nie zrehabilitowany. O wyniszczeniu przez stalinowskich oprawców kwiatu ukraińskiego narodu pisał w łagrze w Chibinogorsku mieszkaniec Pidlypnego Iwan Andrijowycz Łysyj, którego cała rodzina zginęła na zesłaniu, a jemu cudem udało się ocalić: Prośwityjski kółko amatorskie, m. Konotop, 1914 r. Członkowie Proświty we wsi Szapowaliwka podczas obchodów zwycięstwa w bitwie pod Konotopem Nas rozproszono wszędzie po obczyźnie W bezimiennych mogiłach, W wrogim kraju, W błotach niemiłych. Tylko wiatry z Ukrainy Zawyją nad każdym z zabitych, Przyniosą nam straszne wieści O wodzach — ludożercach nienasyconych. Wiatry narodowego przebudzenia po rozpadzie radzieckiego imperium nie ominęły także Konotopszczyzny. Wiosną 1989 roku w Konotopie utworzono Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Jego fundatorami zostali nauczyciele W. Obołonyk, M. Kirnos, dziennikarz A. Sobolew, lekarze O. Kałyniak, L. Czumak, biochemik Z. Szałiwska, inżynierowie J. Mysnyk, A. Kłymenko i inni. W tamtym czasie w Konotopie nie pozostała ani jedna ukraińska szkoła. Doprowadzeni do ostatecznej granicy duchowego zubożenia, rodzice zwalniali swoje dzieci z nauki języka ojczystego. Dlatego członkowie towarzystwa postanowili przywrócić zrusyfikowanemu miastu ukraińskie oblicze. Szalony opór stawiali urzędnicy, nawiasem mówiąc, przybysze ze wsi, którzy ledwo opanowali prestiżowy język rosyjski. Chodziliśmy do szkół, akademików, bibliotek. Szczególną

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czy jest ci przyjemnie, gdy ktoś przedrzeźnia twoją? Ale moralizowanie z powodu tego, co komu się chce i co należy robić, nie otworzy przed nami ziaren tej prawdy, która uparcie nie daje się zdrowemu rozsądkowi, bo nie spoczywa na powierzchni zjawiska. Trzeba będzie się do niej dokopać — poprzez odkrycie istoty tego, czym jest język i czym jest przekład. I, najwyraźniej, długo, wszak przesądy pasożytują na niepełności wiedzy, którą zawsze rekompensuje nam wyobraźnia, aktywna i twórcza. Sprzeczna jest nie tylko prawda, każdy ma swoją, — sprzeczna jest także sama droga do prawdy. Autorowi tych wierszy w ciągu ostatnich trzydziestu lat zdarzało się recenzować niemało czysto przekładoznawczych artykułów, dysertacji i książek, gdzie, rzecz jasna, nawet cienia nie mogło być jakiegoś publicystycznego przedrzeźniania cudzego języka i gdzie samym przedmiotem często było porównywanie języków i różnojęzycznych tekstów. Wydawałoby się, że w takiej dziedzinie jak współczesna teoria przekładu po prostu niemożliwe jest natrafić na przejawy przesądu nieprzekładalności, a do tego jeszcze w pozostawianiu cytatów bez tłumaczenia. A jednak nawet tutaj zdarzają się one nierzadko, mimo że każde odwołanie do obcojęzycznego źródła powinno kwalifikować filologa pod kątem tego, jak on je interpretuje i jak odnosi się do swojego języka, czy potrafi przetłumaczyć, czyli czy jest zdolny małorosyjskim akcentem, — którzy ledwo wiążą koniec z końcem? Po drugie, jeśli tłumaczymy cytaty nie tylko z najbliższego białoruskiego, choć jest on dla nas zrozumiały i bez tłumaczenia, jeśli tłumaczymy z języków wszystkich innych naszych sąsiadów (Turków, Rumunów i Mołdawian, Węgrów, Słowaków, Polaków), z języków naszych mniejszości etnicznych (Tatarów krymskich, Greków, Gagauzów, Bułgarów i innych), tłumaczymy z dalekiego chińskiego, którym na ziemi mówi kilka razy więcej ludzi niż rosyjskim, to z jakiej racji, jakim prawem i w jakim celu dla tego rosyjskiego w ukraińskojęzycznych tekstach robi się wyjątek przy cytowaniu? Po trzecie, jeśli dystans między językami w dwustronnym przekładzie pozostaje niezmienny, to dlaczego rosyjskie środki masowego przekazu i autorzy książek zawsze tłumaczą cytaty z ukraińskojęzycznych źródeł, w ogóle nie trudząc się wątpliwością co do tego, czy poddają się one tłumaczeniu czy nie? Dlaczego tylko ukraińskojęzyczna kultura i media są wychowane w duchu strachu przed samą myślą o możliwości błędnej interpretacji, przeinaczania i wywołanej tym strachem potrzeby samo-odseparowania, które w istocie jest prawdziwą zdradą? Zdradą sprawy, o której mowa, kultury językowej i samego siebie. Niech także wyjaśnią ogółowi redaktorzy ukraińskojęzycznych gazet, którzy drukują obcojęzyczną reklamę obok artykułów w obronie języka ojczystego, przepełnionych nieprzetłumaczonymi terminami i cytatami, dlaczego wymagają od swoich czytelników nieodzownej znajomości jeszcze jakiegoś języka, poza swoim? Przykłady? Są one tak gęste, że w tej błędnej praktyce trudno znaleźć wyjątki. Dlaczego w tak natarczywy i podstępny sposób czytelnikowi dowodzi się, ciągnąc go w przeszłość, że bez języka ukraińskiego na Ukrainie może sobie świetnie poradzić, za to bez rosyjskiego czy angielskiego nijak nie da rady? W odniesieniu do milionów Ukraińców to dzikość, przemoc, naruszenie praw człowieka. To także całkowite niezrozumienie tego, że język państwowy należy nie tylko do etnicznych Ukraińców, ale do wszystkich obywateli kraju z konieczności grupowania się w naród — jedyną produktywną siłę, rozpoznawalną wśród nacji po głosie kraju. Funkcję państwowotwórczą, ochrony kulturowej i informacyjnej niezależności Ukrainy może wypełnić tylko tytułowy język ojczysty, który dla naszego kraju jest organiczny i rodzimy. Opanowanie języków obcych — sprawa dobrowolna: ucz się takich, jakie lubisz, i tyle, ile zdołasz. Moralnie dla Ukraińca w Rosji, dla ukraińskiego Polaka czy Rosjanina, oprócz państwowego, znać swój. Jednak ani Konstytucja Ukrainy, ani Powszechna deklaracja praw człowieka nie stawiają przed Ukraińcami na historycznej Ojczyźnie obowiązku rozumienia języka byłej metropolii czy jakiegokolwiek innego. Żaden akt prawny, gdyby nawet taki wbrew zdrowemu rozsądkowi został uchwalony, nie zobowiązuje obywateli do władania innym językiem, poza odwiecznym językiem ziemi, na której żyją i która ich jednoczy. 10 Masenko L. Język i polityka. — Kijów, 1999, s. 21-22, 19. 11 Goethe. Sämliche Werke. In 45 Bänden. Band 39. — Lipsk, s. 94. 12 Szczegółowiej o czynnikach i dynamicznych właściwościach przekładalności zob. w artykule: Radczuk W. Przekładalność w dynamice // Filologia i kultura: Zbiór prac naukowych. — Kijów, 1996, s. 35-40. 13 Swoją drogą, co do „tabeli rang” na „naszej — nie swojej ziemi”. Kijowska anglojęzyczna gazeta „Kyiv Post” w ogóle nie drukuje reklam i ogłoszeń w języku rosyjskim. Czy ukraińskim. Ale znaczną część ukraińskich nazw własnych tłumaczy z rosyjskiego — jakby zgodnie z osławioną tajną instrukcją Głowlitu, która w czasach radzieckich zabraniała tłumaczyć imiona i nazwy z języków ZSRR bezpośrednio. Mamy w jednej gazecie dwie stolice: Kyiv i Kiev. Także znamienne, że Biblioteka Kongresu USA i Biblioteka Brytyjska katalogują nazwy książek cyrylicznych alfabetem łacińskim, transkrybując je, podczas gdy w naszej codzienności alfabetu łacińskiego często nie cyrylizuje się wcale, dwa alfabety można spotkać nawet w jednym słowie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

JĘZYK JEST JEDEN

Witalij RADCZUK. Zakończenie. Początek w nr 39, 43 z 2008 r. W obszernej książce Ł. Masenko „Język i polityka” znajduje się ciekawy rozdział — „Odporność językowa”. Wśród wielu przykładów przedmiot ten ilustrują spostrzeżenia poligloty i językoznawcy J. Szewelowa: „Weźmy Czechy. Po traktacie wersalskim nie odebrały one żadnych przywilejów Niemcom. Niemcy w Czechach zachowali swoje (czyli imperialne) prawa, włącznie z własnym uniwersytetem. Czym się to skończyło? Kiedy Niemcy okupowali Czechy, o ile wiem, żaden Niemiec nie bronił swojej rzekomej ojczyzny — okrojonych teraz Czech. Skutek — po wojnie wszystkie niemieckie instytucje zamknięto i wszystkich Niemców wysiedlono. Morał wywieść nietrudno. Finlandia żyła setki lat pod Szwecją. Teraz Szwedów w Finlandii jest czy to 6, czy 9 procent. Zgodnie z prawem kraj ma dwa języki urzędowe. Oto jestem w Finlandii, jadę w Helsinkach do sklepu. Po szwedzku umiem, po fińsku — nie. Mówię po szwedzku. Patrzą na mnie jak na szaleńca — nic nie rozumieją (a w szkole przecież się uczyli). Wyjaśniam, że nie jestem fińskim Szwedem, który nie chce mówić po tutejszemu. Że mieszkam w Szwecji. Momentalnie wszyscy mnie rozumieją. Myśleli, że jestem stąd. Znowuż morał wywieść nietrudno, konstytucja konstytucją, a Finowie Finami. Belgia jest dwujęzyczna. Francuzi myślą, że ich język powinien być dla wszystkich zrozumiały. Flamandowie wątpią. Chcę jechać autobusem do Michelin. Pytam kierowcę. Nie, autobus do Michelin nie jedzie. Sprawdzam. Jedzie do Mechelen (flamandzka nazwa). Znowuż konstytucja nie została naruszona. Ale, proszę bardzo, Francuzie, naucz się miejscowego języka. W ostatniej chwili zdążam na autobus. A on już prawie ruszył. I miejscowi Francuzi wiedzą, jak tutaj nazywa się Mechelen”. Badaczka powołuje się również na wspomnienie O. Dawydowa z rodu dekabrystów o tym, że podczas jego życia w Kamieńcu na Czerkaszczyźnie na początku XX wieku, kiedy między rosyjskim a polskim ziemiaństwem nawiązało się porozumienie, szlachetne Polki nie przechodziły na język zdobywcy nawet w najbliższych przyjacielskich stosunkach, choć dobrze go znały. Zauważmy, że żadna ze stron nie naśladowała też odwiecznego języka kraju, w którym żyła, uważając się tutaj za gospodarza. „Nawet z nami, którzy pierwsi wyciągnęli do nich rękę na zgodę — pisał O. Dawydow — one nigdy nie mówiły po rosyjsku, a tylko po francusku… My, Rosjanie, nigdy nie przywiązywaliśmy wagi do tej formy protestu polskich dam i tym samym pozbawialiśmy go jakiegokolwiek sensu”10. A sens, zdaniem Ł. Masenko, był wysoki — w solidarności narodowej, przeciwstawianiu się rusyfikacji, chronieniu przed zniszczeniem języka ojczystego. To czemu by i szanownej autorce nie przejąć się wzniosłością tego sensu, wpuszczając O. Dawydowa do języka ukraińskiego? Tym bardziej, że tytuł rozdziału do tego zobowiązuje, a świadectwo arystokraty, jak widzimy, całkowicie poddaje się tłumaczeniu. Z innych bowiem języków cytaty w książce przetłumaczono, czym usprawiedliwić wyjątkowy przywilej dla jednego?.. Poczytajmy liczne artykuły w obronie języka ukraińskiego w naszych gazetach o nastawieniu patriotycznym, zastanówmy się nad tym: dlaczego one tak samo prawie zawsze są dwujęzyczne — jeśli nie przez cytaty, to przez barbaryzmy, dla których istnieją całkowicie pełnowartościowe i rodzime ukraińskie odpowiedniki, a zwłaszcza — przez chorobliwe i przy tym podkreślane pragnienie przedrzeźniania obcego języka, co tak samo nie przynosi ani pożytku, ani honoru własnemu? Można wymienić tuzin uczonych, najbardziej znanych na Ukrainie ze swoich artykułów i książek w obronie języka ukraińskiego — i żaden z nich (przy całej ich badawczej przenikliwości, wykształceniu, inteligencji i przekonaniu o celowości oficjalnej jednojęzyczności) nie jest wolny od pokusy, by dla efektu stylistycznego popełnić ten dwujęzyczny wybryk. Czyżby do tego zobowiązywał sam przedmiot poznania? Czy w ogóle — poszukiwanie prawdy? Czy nie podmienia się przy tym gatunku, a przy okazji i przedmiotu? Bezsprzecznie, problem ma wymiar etyczny i tutaj można by nieźle pokpić z niedoskonałości ludzkiej natury, nie zapominając usprawiedliwić się przed wyrzutami własnego sumienia. I powstrzymać małpowanie: ty przedrzeźniasz czyjś język, a

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zabobon nieprzekładalności czy przekład cytatów w zasięgu języka Tarasa?

zrozumieć i przedstawić cudzą myśl. Obok tego zabobonu zwykle idzie w parze nieuzasadnione przekonanie, że do tworzenia terminów nadają się wyłącznie słowa z obcego języka, że „duratywność” brzmi lepiej niż „czas trwania”. Zagorzałym samoniszczycielom zupełnie nie przychodzi do głowy, dlaczego uczeni Wielkiej Brytanii i USA nie wypierają ze swojego użycia własnych słów (czas trwania, odbiór, opowieść, zamiar, stale itp.; por.: recepcja, narracja, intencja, permanentnie). Oczywiście przepisać słowo lub tekst zawsze jest łatwiej niż przetłumaczyć. Ale ta prosta i dobrze wydeptana ścieżka, gdy wybiera się ją z lenistwa lub z braku namysłu, w końcu prowadzi do psucia języka, do wypierania go z niego samego i do nieporozumień, do „ograniczonych limitów”, żarówek „osram” i innych językowych kalek-mutantów. Oczywiście wtrącenia obcojęzyczne w tekście bywają ważne jako cechy stylu. W utworach literackich mogą służyć indywidualizacji mowy bohaterów. A ogólnie język wzbogaca się dzięki zapożyczeniom nawet wtedy, gdy jego potrzeby ekspresji mogłaby zaspokoić mobilizacja jego własnych zasobów. Istota problemu nie tkwi w tym, czy barbaryzmy w ogóle mogą się przydać, lecz w tym, jak bardzo są stosowne, to znaczy czy korzyść z nich jest proporcjonalna do korzyści ze zachowania całości systemu językowego. Bo taki system, choć otwarty, niezamknięty, aby wypełniać swoje najważniejsze funkcje (przede wszystkim komunikatywną i poznawczą, a także funkcję gromadzenia i przechowywania informacji), musi być koniecznie konserwatywny, zakorzeniony we własnym narodowo-kulturowym gruncie. Wszystkożerność w zapożyczeniach prowadzi do zniszczenia całości języka, do wyjałowienia i zastąpienia języka. Właściwie zabobon nieprzekładalności jest tak stary jak wieża Babel. Od epoki Odrodzenia, kiedy języki narodowe zastąpiły literacką i urzędową łacinę, wątpliwość co do możliwości pełnowartościowego przekładu jedynie się utrwalała. Choć świat dochodził do porozumienia i rozwijał się nie tylko wbrew, lecz także dzięki różnicy języków. Znana bowiem zasada cybernetyki mówi: im większa różnorodność w systemie, tym wyższy poziom jego rozwoju. Wielojęzyczność świata jest, oczywiście, wielkim dobrem, pod warunkiem pełnowartościowego funkcjonowania języków jako spójnych systemów. Przeciwieństwem tego może być jeden, wspólny dla wszystkich ziemian, martwy i jednolity język — ogólnoświatowy esperanto-surżyk. Dlatego przekłady były, są i będą. Tłumacz — może najstarszy zawód świata, a jego rola i znaczenie dziś nieustannie rosną. Bo on zapewnia współ pracę, jedność i postęp ludzkości. „Choćby i mówiono o wadach pracy tłumacza — pisał Goethe — jest ona i pozostaje jedną z najważniejszych i najgodniejszych spraw, łączących w jedno cały wszechświat”11. Ten sam Goethe radził tłumaczom „dobierać się do nieprzekładalnego”, bo „tylko wtedy można naprawdę poznać obcy naród i obcy język”. Przekładalność w zasadzie nie oznacza wszechprzekładalności, której iluzję tworzy cytowanie bez przesunięcia liter — swoisty cytatny literalizm. Zresztą komu potrzebna jest kopia oryginału, skoro i ona potrzebuje wyjaśnienia za pomocą odpowiednika? Różnicowe podobieństwo, którym jest przekład, ma bezsporne przewagi nad duplikatem, i przede wszystkim jest to przewaga jasności i naturalności, zrozumiałości i organiczności wypowiedzi. Nawet przy dostępności subtelności oryginału przekład jest korzystny, bo nadaje odbiorowi szerokości, stereoskopowości i dynamiki, a co najważniejsze — angażuje swoją kulturę, wzbogaca ją i dlatego występuje jako zjawisko kultury ludzkiej jako takiej. Przekładalność jest wielkością dynamiczną. Jej granice są ruchome w zależności od zmiany warunków. W szczególności zależy ona: 1) od bliskości języków i dystansu między kulturami (z którego języka łatwiej tłumaczyć na ukraiński: z japońskiego czy z białoruskiego?); 2) od stopnia poznania źródła, które trzeba głęboko rozumieć, by je przełożyć (a u klasyków jest wiele ciemnych miejsc); 3) od specyfiki oryginału, jego gatunku i stylu (poezję romantyków tłumaczyć trudniej niż klasycystyczną, opis starego samochodu — łatwiej niż odkrycie naukowe); 4) od poszerzania się z upływem czasu zasobów języka (właściwie sam przekład rozwija język w taki sposób, że tworzy nowe możliwości dla kolejnych przekładów); 5) od wzrostu u czytelnika tzw. wiedzy tła, czyli tezaurusa, będącego pojęciowym aparatem odbioru i poznania (swoistym „lokatorem”, którego ograniczona moc w przeszłości zmuszała do adaptowania tekstów, uciekając się do przekazu, travestii, zastępowania obcych realiów własnymi itp.)12. No to zapytajmy miłośników cytowania bez tłumaczenia. Po pierwsze, jeśli po ukraińsku przełożono oryginalną poezję Wschodu, Homera, Dantego, Goethego, Hugo, Byrona, Puszkina i całego Szekspira, i to tak, że według tych przekładów na uniwersytetach uczy się historii literatury światowej, to czy cytatne słowo ukraińskie jest zbyt ciasne do poruszania umysłów tych rusojęzycznych nieudaczników — piszących i mówców, zwłaszcza tych rodzimych, naznaczonych nieomylnie odgadywanym i nieodczepnym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Witamy czytelników „Słowa Proświty” z okazji święta świętego Mikołaja — niebiańskiego Dobroczyńcy, Uzdrowiciela i Obrońcy, Wielkiego Przyjaciela wszystkich dzieci!

Jak przystało na ten najważniejszy grudniowy dzień, redakcja „Słowa Proświty” przygotowała prezent dla swoich czytelników. I oczywiście jest to czysto proświtiański prezent. Członek kolegium redakcyjnego naszego tygodnika, profesor Iwan Pylypowycz Juszczuk, udzielił nam ekskluzywnego prawa do druku niezwykle potrzebnej dla uczniów i nauczycieli książki. W nowym 2009 roku Ogólnoukraiński kulturologiczny tygodnik „Słowo Proświty” prezentuje swoim czytelnikom „Lekcje języka ukraińskiego” profesora Iwana Juszczuka. Tylko dzięki naszemu tygodnikowi możecie przygotować się do zewnętrznego niezależnego egzaminu. Kurs poprowadzi jeden z najlepszych znawców języka na Ukrainie, autor podręczników do języka ukraińskiego, Iwan Pylypowycz Juszczuk. O fonetyce, leksyce i frazeologii, morfologii i ortografii współczesnego języka ukraińskiego dowiecie się, przyswajając 27 lekcji, które zawierają kurs teoretyczny oraz przykłady użycia w praktyce językowej. Ponadto możecie też sprawdzić siebie — po każdej lekcji zamieszczono zadania do samodzielnego wykonania. Prenumerujcie i czytajcie tygodnik „Słowo Proświty” — będziecie znali język ukraiński na „celująco”! Dlatego przede wszystkim trzeba zadbać o książki dla najmłodszych Ukraińców. Przykro, ale w przedszkolach zupełnie brak książeczek do kolorowania. W wielu obwodach za wsparciem administracji państwowych wydaje się obecnie antologie literatury dziecięcej. Trzeba zadbać o wymianę tych książek między bibliotekami Ukrainy. Pisarz z Odessy Wołodymyr Rutkowski, autor interesującej książki dla młodzieży „Dżury kozaka Szwajki”, swoje wystąpienie poświęcił problemom wychowania talentów. Choć przykro to mówić, ale dział szkolnego programu „Literatura rodzinnego kraju” to przede wszystkim przystań dla grafomanów, którzy zapełnili i wydawnictwa, i biblioteki swoimi utworami. Jak przebić się prawdziwemu talentowi? Jak zachować twarz? Każda literatura wyrasta na własnym narodowym gruncie. Nasz folklor, rodzima mitologia — to głębokie źródła twórczości każdego pisarza. Literatura dziecięca może być bardzo dochodowa — potrzebna jest jedynie uwaga wydawców, państwa, skierowana do mistrzów słowa. Pojawiła się potrzeba utworzenia stowarzyszenia lub związku „Książka dziecięca i młodzieżowa”, które zjednoczyłoby pisarzy, wydawców, pedagogów w imię nie tylko ratowania, ale i rozkwitu literatury dziecięcej. Pisarka, kandydatka nauk pedagogicznych Lidia Powch-Chodanycz z Użhorodu jest przekonana, że literatura dziecięca musi się unowocześniać, jeśli ma być czytana przez współczesne dzieci. Zarówno język, jak i psychologia oraz linie fabularne muszą być zgodne z czasem, w którym żyjemy. Jednocześnie nie wolno zapominać o mentalności swojego narodu, bo tylko dzięki niej jesteśmy interesujący dla świata. Pisarz Iwan Andrusiak, który przedstawiał wydawnictwo „Hrani-T”, zauważył, że poważną wadą jest oderwanie biznesu wydawniczego od literatury dziecięcej, dlatego utworzenie zrzeszenia wydawców i pisarzy jest niezwykle potrzebne. Petro Osadczuk: „Tylko wtedy organizm dobrze funkcjonuje, gdy działa krwiobieg. U nas obecnie nie ma wymiany książek. W warunkach obcej okupacji przestrzeni książkowej trzeba wspólnie myśleć, jak przeciwstawić się zalewowi czytelnictwa rosyjskojęzycznego, jak ocalić ukraińską książkę, a wraz z nią i naród, bo »rola sztuki — pokazywać ludziom ich przyszłość«, jak pisał Jurij Szerech. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, sekretarz rady NSPU Michaił Słabosz­pyćkyj, podsumowując pracę „okrągłego stołu”, zaproponował poświęcić tej aktualnej tematyce jedno z posiedzeń rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zapraszając tam naukowców, urzędników, wydawców. Bez wątpienia jedną z przyczyn zniszczenia sieci księgarń, zamknięcia wielu bibliotek, wydawania dziecięcych książek małymi nakładami jest bezmyślna polityka humanitarna ukraińskich władz. Dlatego pisarze, jak mówi Walentyn Moroz, w atmosferze totalnego zwątpienia powinni skłaniać ludzi, by znów uwierzyli w rzeczywistość świata duchowego. Nie wolno nam stracić młodego pokolenia. Nasze dzieci wyrosną na prawdziwych Ukraińców tylko wtedy, gdy wezmą do swoich dusz słowo prawdy i piękna z ust T. Szewczenki, I. Franki, Lesi Ukrainki, ich duchowych spadkobierców — W. Stusa, L. Kostenko, M. Wynohradskiego, H. Tiutiunyka, innych mistrzów słowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

LITERATURA DLA WSPÓŁCZESNYCH DZIECI

Nina HNATIUK Zdjęcie autorki Mykoła Kostomarow w 1861 roku pisał: “Literatura jest duszą życia narodowego, jest samoświadomością narodowości… Im bogatsza, im bardziej dostatnia jest literatura narodu, tym trwalej stoi jego narodowość”. Te słowa znanego historyka przypomniały mi się podczas pracy “okrągłego stołu” poświęconego problemom literatury dziecięcej i wydawnictw książkowych, który odbył się w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy. W słowie wstępnym przewodniczącego sekcji literatury dziecięcej, laureata nagrody im. Łesi Ukrainki Anatolija Kaczana, mowa była nie tylko o osiągnięciach pisarzy, którzy tworzą dla najmłodszych czytelników, ale przede wszystkim o problemach z wydawaniem i rozpowszechnianiem literatury dziecięcej. Radzę rodzicom uważnie przeczytać listy uwięzionego Wasyla Stusa do syna. Ile tam tytułów książek jego ulubionych pisarzy, ile porad, jak i co czytać. Przecież bez tego nie rozjaśniejesz duszą, nie utwierdzisz swoich duchowych punktów odniesienia, ludzkich cnót, nie wyrośniesz na prawdziwego Ukraińca. Jak zaznaczył Anatolij Kaczan, nakłady książek dla dzieci są zbyt małe, a dlatego powieści, opowiadania, bajki, wiersze współczesnych autorów prawie nie trafiają do dziecięcych rąk. Kiedyś w wydawnictwie “Weselka” książki wychodziły w nakładach 50—100 tysięcy egzemplarzy. Teraz o tym można tylko marzyć. Księgarni na wsiach i w centrach rejonowych prawie nie zostało, mało ich jest też w stolicy. A i w tych, które są, półki zalały tańsze rosyjskojęzyczne wydania. Więc one częściej trafiają do dzieci. Pedagodzy niemało mówią o szkodliwości uzależnienia od komputera już od wczesnego wieku. Jak zrobić, żeby dziecko nie odwróciło się od książki, żeby dzięki odważnym, uczciwym, czystym, silnym bohaterom książkowym ono samo rosło takie samo? Na Ukrainie książki dla dzieci wspólnie z autorami tworzy 250 wydawnictw. Zarejestrowano 400 wydawnictw periodycznych, które powinny drukować utwory dla dzieci. Ale nikt z nich nie bada, nie śledzi procesu literackiego. Kiedyś na podstawie publikacji w czasopismach “Malatko”, “Barwinok” tworzono ciekawy i potrzebny rocznik literacki “Dwanaście miesięcy”, na którego strony trafiały najciekawsze utwory. Niestety, ten rocznik, jak smutno zaznaczył prelegent, “poszedł na dno”. Nie ma teraz także masowej ogólnoukraińskiej gazety dziecięcej, jaką była “Zirka”. W dramaturgii dziecięcej panuje prawdziwy głód. Bardzo mało wychodzi wydawnictw naukowo-popularnych dla dzieci, dowcipnego humoru, pięknych lirycznych wierszy. Nie warto zapominać o tym, że nastąpiła zmiana pokoleń. Dmytro Biłous, Jewhen Hucało, Anatolij Kostecki i inni pisarze dziecięcy odeszli do wieczności, a młodych uzupełnień w literaturze dziecięcej przybywa mało. Dlatego dzisiaj bardzo ważne jest nie tylko wspieranie młodych talentów, ale także dbanie o wznawianie najlepszych utworów klasyki literackiej, zapewnianie wsparcia państwowego dla najbardziej utalentowanych utworów dla dzieci, wspólnymi siłami pisarzy, wydawców, pracowników księgarń, pedagogów i bibliotekarzy zrobienie wszystkiego, aby książka trafiła do tych, do których jest adresowana. Pisarze I. Andrusiak, M. Ludkewycz, A. Kaczan, W. Rutkiwski, O. Hawrosz Ciekawym i ostrym było wystąpienie docent, kandydat nauk pedagogicznych Olhy Słoniowskiej z Iwano-Frankiwska. Pisarka przeanalizowała program szkolny z literatury ukraińskiej dla szkół średnich. My mamy potężną literaturę. Jeśli chcemy wychować u dzieci miłość do książki, języka ukraińskiego, musimy wprowadzić do programów szkolnych utwory najciekawsze, najjaśniejsze, dostępne dla dziecięcej percepcji. O. Słoniowska uważa, że należy w szkołach studiować nie śpiewogry S. Rudanśkiego, gdzie jest niemało ludowych wulgaryzmów, a jego piękną pieśń “Powij, witre, na Wkrainu”. Uczniom byłoby celowo studiować nie “Husy-lebedi letiat” Mychajła Stelmaha, a jego “Dumu pro tebe”. Wszystkim wiadomo, jaki znaczący wkład wniósł Ołeś Honczar w niepodległość Ukrainy, zachowanie i pomnażanie duchowości rodzimego narodu, utwierdzenie państwowości języka ukraińskiego. A co dzieci wiedzą o życiowej i twórczej drodze klasyka literatury ukraińskiej XX wieku, jakie jego utwory studiują? Dopiero w 12. klasie wprowadzono do programu opowiadanie Ołesia Honczara “Za myt szczastia” oraz fragment powieści “Tronka” — “Zaliznyj ostriw”. A warto byłoby studiować powieść “Ludyna i zbroja”. Olha Słoniowska wezwała do odciążenia programów szkolnych, usunięcia z nich utworów nudnych, nieciekawych. Od siebie dodam: wśród utworów rekomendowanych licealistom do czytania jest wszystko — i “Stalinka” O. Uljanenki, i “Szczodennyj żezeł” O. Paszkowśkiego, i “Polowi doslidżennia z ukrainśkoho seksu” O. Zabuszko, a oto listów Wasyla Stusa do syna nie ma… Starszy pracownik naukowy Akademii Nauk Pedagogicznych Zoja Szewczenko przypomniała, że kiedyś były trzy warianty programów. I wśród nich jednym z najlepszych był ten z Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy. Należy zadbać o to, aby każdy utwór, szczególnie dla najmłodszych czytelników, uzupełniały piękne ilustracje. Książka dla dzieci musi być prawdziwym dziełem sztuki. Kandydat nauk pedagogicznych Antonina Mowczun podkreśliła: konieczne jest stworzenie nowego podręcznika z literatury dziecięcej. A gdzie jest krytyka literacka, która trzyma w polu widzenia tendencje rozwoju tego ważnego poddziału literatury ukraińskiej? Nadszedł czas, aby pisarze, naukowcy, pedagodzy zebrali się i omówili program z literatury ukraińskiej w szkole średniej. Kandydat nauk historycznych Natalja Marczenko zauważyła, że w wyższych uczelniach nie ma osobnych katedr literatury dziecięcej — zostały przyłączone do innych. A obrona prac doktorskich z literatury dziecięcej? Warto mieć także własne czasopismo z tej problematyki. Na wychowaniu dzieci nie można oszczędzać. Znana poetka, laureatka nagrody im. Łesi Ukrainki Marija Ludkewycz, która we Lwowie kieruje dziecięcym studiem literackim “Dżerełce”, podkreśliła, że miłość do książki wpaja się dzieciom od 2—3 lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

JUBILEUSZ „PROŚWITY”

Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiego Związku Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Dzisiaj sewastopolska „Proświta” aktywnie działa. W związku zgromadzili się najlepsi synowie i córki, którzy mówią pełnym głosem i realizują rzeczywiste działania oświatowe. Ale niestety, w Sewastopolu nie wszyscy nas słyszą i nie wszyscy otwierają przed nami drzwi. Jest więc nad czym pracować. Jest to przede wszystkim zachowanie oryginalnych tradycji narodowych, dalsze umacnianie w mieście języka ukraińskiego, rozszerzanie narodowej przestrzeni informacyjnej, angażowanie młodzieży do pracy oświatowej. Z wystąpienia przewodniczącego związku miejskiego Wołodymyra Procenki na uroczystym zebraniu, poświęconym 140-leciu „Proświty”, w Ukraińskim Centrum Kulturowo-Informacyjnym miasta Sewastopola rozpoczął się pokaz filmu wideo o trudnej drodze „Proświty”. Ze słowami błogosławieństwa zwrócił się proboszcz sewastopolskiej parafii Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego ojciec Ihor. W wykonaniu zespołu „Czerwona kalina” zabrzmiała pieśń „Boże, Ukrainę chroń”. Powitania i nagradzanie rozpoczął przewodniczący komitetu organizacyjnego obchodów 140. rocznicy Towarzystwa „Proświta”, zastępca przewodniczącego Sewastopolskiej Miejskiej Administracji Państwowej Dmytro Baziw, który wręczył prezent od administracji państwowej i odczytał adres od przewodniczącego Sewastopolskiej Miejskiej Administracji Państwowej Serhija Kunicyna: „Szanowni przyjaciele! Przyjmijcie najszczersze gratulacje od

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Walka o sprawę oświatową

W dużej sali Ukraińskiego Kulturalno-Informacyjnego Centrum w Sewastopolu odbyły się uroczystości z okazji 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. W świątecznej atmosferze uczestnicy wydarzenia obejrzeli wystawę fotografii o działalności miejskiej «Proświty» oraz wystawę książek, które wydała miejska filia wydawnictwa «Proświta». Sewastopolskiej Miejskiej Administracji Państwowej z okazji 140. rocznicy jubileuszu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki! Towarzystwo «Proświta», którego działalność, rola i miejsce w życiu społecznym są znane Ukraińcom na całym świecie, zostało założone 8 grudnia 1868 roku. Od samego początku działalności członkowie Towarzystwa widzą swoje zadanie w podnoszeniu narodowo-kulturalnego i oświatowego poziomu najszerszych warstw Ukraińców, wzroście ich świadomości narodowej oraz poczucia własnej godności. Były różne okresy historii kształtowania się Towarzystwa, umacniała się rola «Proświty», jednak mimo wszystko przedstawiciele Towarzystwa nadal sprzyjają kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego, odrodzeniu narodowemu, niosąc jasne światło ukraińskiej kultury i samobytności. Wasze Towarzystwo wnosi znaczący wkład w wielką i świętą sprawę budowy niepodległego, demokratycznego, cywilizowanego państwa ukraińskiego. Życzymy Wam dalszej twórczej weny i sukcesów we wszystkich kierunkach działalności oświatowej. Niech droga twórcza Waszego Towarzystwa będzie naznaczona sukcesami i szczerym szacunkiem ludzi”. Dmytro Baziw wręczył Dyplomy Honorowe Bohdanowi Jenalowi, Myrosławowi Mamczakowi i Wołodymyrowi Procenkowi. Medalem „Budowniczy Ukrainy” odznaczono Wołodymyra Suchanowa, Ołenę Hrynnyk i Switłanę Doroszenko. Nagrodę im. admirała Jarosława Okuniewskiego oraz odznakę laureata za działalność naukową w dziedzinie medycyny manualnej wręczono kandydatowi nauk medycznych Wołodymyrowi Jarowemu. Jubileuszowym medalem „90 lat sztandaru Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy” odznaczono L. Płaskalną, K. Żytnikową, H. Kolesnyk, O. Kuraksu, P. Osypenko, O. Podolnego, T. Melnyka, Z. Jakowlewą. Dyplomami Zarządu Kultury i Turystyki wyróżniono B. Procaka, P. Osypenko, T. Halkinę, O. Czystiakową. Zastępczyni naczelnika Zarządu Nauki i Oświaty Sewastopolskiej Miejskiej Administracji Państwowej Żanna Sliusar podkreśliła: „Proświta i oświata nie bez powodu mają jeden korzeń. Mamy z Wami jeden cel i jedno zadanie, by młodzież znała ojczysty język ukraiński i kulturę kultury ukraińskiego narodu, aby szanowała swoje państwo. Musimy wychowywać patriotów, którzy zrobią wszystko, by nasze państwo kwitło. W mieście w ciągu lat niepodległości zaszły wielkie zmiany. Dziś w Sewastopolu jest dziewięć szkół, w których pierwsze klasy uczą się według programu ukraińskiego, we wszystkich szkołach takie przedmioty, jak historia Ukrainy i matematyka, wykładane są w języku ukraińskim, wystarcza nauczycieli języka i literatury ukraińskiej, a przedszkola uzupełniono 43 wychowawcami języka ukraińskiego”. Żanna Sliusar wręczyła dyplomy Zarządu Oświaty i Nauki N. Iwanko, O. Chyżynij, Je. Diahilewej i L. Kołosowej. W imieniu dowództwa Wojenno-Morskich Sił Zbrojnych Ukrainy, Rady Wojskowej, pozdrowił kapitan II rangi, prosvitianin Arkadij Stepanenko: „Historia Towarzystwa, jak czytamy w adresie dowódcy, admirała Ihora Teniucha, to półtora wieku krwawej walki Ukraińców o swoją godność narodową i honor, o możliwość przedłużania siebie w dzieciach i wnukach. Właśnie prosvitianie w Sewastopolu jako pierwsi zaczęli świadomie walczyć o prawo do nauczania swoich dzieci w ojczystym języku. Jesteśmy dumni z tego, że u początków odrodzenia „Prosvity” w Sewastopolu stali żołnierze-marynarze, oficerowie narodowej floty. Dzięki waszej odwadze i niestrudzonej energii odradza się kultura narodowa, sztuka w szkołach. Dzięki wam mamy największą liczbę ukraińskich klas i szkół średnich w regionie. Cenimy wkład prosvitian w budowę ukraińskiej floty, współpracę na niwie patriotyczno-narodowego wychowania młodzieży, podnoszenie poziomu wykształcenia i świadomości narodowej wojskowych marynarzy i obywateli miasta. W ten świąteczny dzień wyrażamy wam, drodzy prosvitianie, głęboką wdzięczność za waszą natchnioną pracę, szczodrość duszy i ciepło serca. Szczerze życzymy wam mocnego flotowego zdrowia, pokoju i zgody, pewności siebie i wszechzwyciężającego optymizmu oraz nowych twórczych osiągnięć w szlachetnej sprawie wychowania patriotów suwerennego państwa ukraińskiego. Niech wam sprzyja szczęście! Chwała Ukrainie!” Prosvitianom wraz z dyplomami Zarządu Centralnego nadano tytuł „Honorowy prosvitianin” z wręczeniem dyplomów, a oni zostali nagrodzeni dyplomami Sewastopolskiego Miejskiego Zjednoczenia. Nagrodzeniu towarzyszył koncert zespołów prosvitiańskich, którym uroczyście wręczano świadectwa członków zbiorowych „Prosvity”. Pozdrowienia napłynęły od wszystkich rejonowych administracji miasta Sewastopola, partii, organizacji społecznych, kolektywów pracowniczych oraz wielu współobywateli. wit i niezniszczalnego ukraińskiego ducha stała się część artystyczna jubileuszowego wydarzenia, podczas której wystąpiły najlepsze zespoły proświatowskie Ługańszczyzny, w tym laureaci ogólnoukraińskich konkursów, organizowanych przez Towarzystwo. Wśród nich zespół „Swatowskie kozaki”, który występował w Operze Narodowej. Warte dobrej pamięci są również zespoły artystyczne proświatowskie z Biłowodska i wsi Dziakowe w rejonie antracytowskim. Jak zawsze, wysokie mistrzostwo wykonawcze zaprezentował zasłużony artysta Ukrainy, członek zarządu obwodowego zjednoczenia „Proświty” Iwan Szerbul, który przedstawił publiczności dobrze znane pieśni do słów Ołeha Orlenki — „Wolność Ukrainy” i „Ty masz szczególną urodę”. Spotkanie proświatowian zakończyło się konstruktywną dyskusją na temat bieżących problemów działalności obwodowego zjednoczenia. Prés-centrum Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Pielęgnując świadomość narodową

W Ługańskim Obwodowym Akademickim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym odbyło się uroczyste zebranie społeczności z okazji 140-lecia założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Wśród uczestników zebrania byli przedstawiciele zrzeszeń proświtiańskich i działacze z całego obwodu. Scenę teatru zdobiła emblemat Towarzystwa «Proświta». Scenariusz świątecznego wydarzenia z góry przygotowali członkowie zarządu obwodowego zrzeszenia. Łączył on program uroczysty z koncertowym. Ługańskim proświtianom w organizacji święta pomagał przewodniczący obwodowej administracji państwowej Ołeksandr Antipow. Imprezę rozpoczęło wspólne wykonanie przez uczestników zebrania Hymnu Państwowego Ukrainy oraz minuta ciszy, którą uczczono pamięć honorowego przewodniczącego Ługańskiej Obwodowej «Proświty», fundatora Towarzystwa Języka Ukraińskiego w regionie, Bohdana Pastuha. Przewodniczący obwodowego zrzeszenia Wołodymyr Semystiaha nakreślił miejsce i rolę „Proświty” w życiu społecznym naszej Ojczyzny w przeszłości i dziś, przypomniał główne etapy historii Towarzystwa, zatrzymał się na najważniejszych kierunkach działalności „Proświty” na Ługańszczyźnie, a także wręczył odznaki „Proświty” najbardziej zasłużonym prosvitianom Ługańszczyzny: prezydentowi Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, posłowi do Rady Najwyższej Ukrainy Witalijowi Kurylowi; prorektorowi tego uniwersytetu Ołeksandrowi Babiczewowi; przewodniczącemu rejonowego zrzeszenia „Proświty” w Antracycie, znanemu historykowi-krajoznawcy, poecie i malarzowi Iwanowi Zacharczence; dziennikarce radiowej, autorce i redaktorce społeczno-politycznych (w tym prosvitiańskich) programów obwodowego państwowego radia Walentynie Kuszniirenko; pisarzowi-prosvitianinowi, znanemu patriocie Ukrainy Mykole Nochownemu. Tu stosowne jest wspomnieć o łyżce dziegciu. Choć obwodowa administracja państwowa pomagała prosvitianom w organizacji tego wydarzenia, kłody pod nogi im stale rzucała obwodowa rada. Tydzień poprzedzający jubileusz „Proświty” został „uczczony” serią antyukraińskich wystąpień tak zwanej przedstawicielskiej władzy Ługańszczyzny. W szczególności to właśnie z polecenia przywódców tej gałęzi władzy 26 listopada przedwcześnie zdemontowano Ogólnoukraińską wędrowną wystawę „Armia niepokonanych”, która zaledwie się otworzyła w naszym obwodowym centrum. Następnego dnia sesja Ługańskiej Rady Miejskiej podjęła więcej niż absurdalną i prowokacyjną decyzję o postawieniu w mieście pamiątkowego znaku „ofiarom OUN-UPA”. Wreszcie spośród kandydatur, które obwodowe zrzeszenie prosvitiańskie zgłosiło do nagrodzenia odznaczeniami Ługańskiej Rady Obwodowej i obwodowej administracji państwowej (a wszyscy kandydaci są dobrze znani na Ługańszczyźnie i zasłużeni prosvitianie), obwodowa rada zgodziła się nagrodzić aż trzech (Ługańska Rada Miejska — żadnego). Wszystkie te fakty świadczą o konsekwentnie antypaństwowym stanowisku kierownictwa rad obwodu ługańskiego, które aktywnie współpracują z rosyjskimi szowinistyczno-rewanżystowskimi siłami politycznymi. „Proświta” konsekwentnie przeciwdziała wywrotowej działalności tak zwanych „patriotów” — „wujków obcej ojczyzny” — środkami propagandowymi, politycznymi i prawnymi. Jaskrawym przykładem może być wygrana przez obwodowe zrzeszenie prosvitiańskie sprawa sądowa o bezprawną decyzję Ługańskiej Rady Obwodowej w sprawie nadania językowi rosyjskiemu statusu regionalnego. Co do wystawy „Armia niepokonanych”, to już po jej zamknięciu do obwodowego zrzeszenia „Proświty”, obwodowej administracji państwowej i Państwowego Archiwum Obwodu Ługańskiego wpłynęło około 15 tysięcy próśb o ponowne zorganizowanie tej wystawy, co świadczy o ogromnym zainteresowaniu społeczeństwa problemem, o którym kiedyś milczano. Potwierdzeniem pracy prosvitian

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ma, przewodniczącą miejskiej „Proświty” Zoję Didenko nagrodzono Honorowym Wyróżnieniem mera Chmielnickiego oraz Honorowym Dyplomem obwodowej administracji państwowej. Stały darczyńca „Proświty”, członek zarządu Mykoła Dudko, został uhonorowany wysokim odznaczeniem — orderem Świętego Mikołaja Cudotwórcy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Najszczersze gratulacje płynęły od przedszkolaków i uczniów, wojskowych oraz przedstawicieli mediów. Podolski poeta Wołodymyr Olijnyk podarował swój wiersz. „PROŚWITA” NASZA RODZIMA „Proświcie” naszej rodzimej już 140 lat! Radujmy się, przyjaciele, szczerze, dobro przyszło na świat! Hosanna rodzimej mowie, którą naród zachował, Soborowości i wolności święty obrońca. Odrodzenie Ukrainy. Państwowości żar I zmartwychwstanie Ducha — oddźwięk pokoleń. Teraz do pracy zgodnie, wspólnotą wszyscy: A sława nie ominie nas w sile i piękności! Uczyć się i nauczać, pielęgnować mowę i ducha, A on kozacki, rycerski, jak to w rodzie bywa. Szlaki jego cierniste w historii były, A on w burzach wytrwał, zahartował się wśród nieszczęść. Radujmy się: czas na twórczość, na rozbudowę czas. I omijajmy wszystko, co drobne — wielkie wzywa nas! Państwo nasze młode pielęgnuje nadziei kwiat, Nowa era, nowe wiatry na rodzime sztandary. A Słowo — Mowa, Wiara — Duch prowadzą w przyszłość ród.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «JUBILEUSZ „PROŚWITY”», s. 8

JUBILEUSZ „PROŚWITY”

W imieniu Rządu serdecznie witam uczestników uroczystego posiedzenia, wszystkich członków Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z okazji 140-lecia jego założenia. Wasza społeczna organizacja oświatowa przez wszystkie lata swego istnienia zachowywała narodowo-kulturalne dziedzictwo, a także odegrała wielką rolę w narodowo-politycznym odrodzeniu Ukrainy. Dzięki Waszym wysiłkom wydawano i rozpowszechniano książki, tworzono czytelnie, organizowano wieczornice, wystawy, kursy dla niepiśmiennych. Przez 140 lat Towarzystwo przeżyło różne czasy. Dziś jest ono jednym z masowych stowarzyszeń społecznych, które prowadzi wielką pracę kulturalno-oświatową, aktywnie uczestniczy w procesach budowy państwowości i jest jedną z konsolidujących sił społeczeństwa. Wierzę, że wasza wiedza, obywatelska postawa i doświadczenie będą nadal służyć pomyślności ojczyzny. Życzę wszystkim zdrowia, szczęścia, zgody, nowych twórczych osiągnięć. Premier Ukrainy Julia Tymoszenko 8 grudnia 2008 roku, Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Echo święta

Tetiana MOSIJCZUK, odpowiedzialna sekretarz Chmielnickiego Miejskiego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 8 grudnia 2008 roku w Domu Ludowym „Proświty” w Chmielnickim odbyło się uroczyste posiedzenie zarządu Miejskiego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, poświęcone 140-leciu „Proświty”. W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele władz miejskich i obwodowych, którzy wręczyli proświtianom nagrody. W szczególności DRODZY PRZYJACIELE!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

KIJOWSZCZYZNA ŚWIĘTOWAŁA

Jewhen BUKET 11 grudnia po raz pierwszy w pomieszczeniu Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej odbyło się uroczyste posiedzenie Rady Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Oprócz działaczy Proświty, obecni byli na nim zastępcy przewodniczących administracji rejonowych i miejskich do spraw humanitarnych. Uroczystość otworzył zastępca przewodniczącego Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Rostysław Jerema. Pogratulował on „Proświcie” jubileuszu i wręczył honorowe dyplomy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej przewodniczącemu obwodowego zjednoczenia Wasylowi Kliczakowi, zastępczyni przewodniczącego Switłanie Feszczenko oraz członkowi Rady, kierownikowi Białocerkiewskiej „Proświty” Wołodymyrowi Iwanciwowi. Do gratulacji dołączyła zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej Rady Obwodowej Łarysa Piotrowycz, która z okazji jubileuszu wyróżniła Wałentynę Doneć (m. Wysznewe), Tamarę Ustyniwską (osiedle typu miejskiego Wołodarka) oraz Anatolija Kowalczuka (m. Boryspil). Zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wasyl Folwaroczny wręczył medale „Budowniczy Ukrainy” deputowanemu Wyszhodzkiej Rady Miejskiej Serhijowi Prokopence oraz głównemu redaktorowi czasopisma „Ukraińska kultura” Andrijowi Jaremczukowi, a także nagrodził działaczy „Proświty” honorowymi dyplomami Towarzystwa. O bieżącej codzienności „Proświty” na Kijowszczyźnie oraz współpracy działaczy z organami władzy lokalnej opowiedział przewodniczący zjednoczenia obwodowego Wasyl Kliczak oraz kierownicy oddziałów rejonowych. W podsumowaniu podjęto decyzję: organy władzy lokalnej mają na wszelkie sposoby wspierać działalność towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz sprzyjać tworzeniu oddziałów lokalnych. Uczestników uroczystego zebrania powitał pieśnią chór Kijowskiego Obwodowego Kolegium Kultury, a centrum wydawnicze „Proświta” podarowało im książki i płyty kompaktowe. Przyznać tytuły honorowe: „LUDOWY ARTYSTA UKRAINY” MUŻUKOWI Leonidowi Petrowyczowi — reżyserowi filmowemu, członkowi zarządu centralnego, m. Kijów „ZASŁUŻONY PRACOWNIK OŚWIATY UKRAINY” KLICZAK Hannie Stepaniwnie — nauczycielce języka ukraińskiego i literatury w szkole średniej nr 139 miasta Kijowa PITKOWI Jarosławowi Mychajłowyczowi — przewodniczącemu Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia FESZCZENKO Switłanie Wołodymyriwnie — kierowniczce działu sekretariatu, m. Kijów SZMURIKOWEJ Ninie Mykołajiwnie — przewodniczącej Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia „ZASŁUŻONY PRACOWNIK KULTURY UKRAINY” ŁOMACZUKOWI Dmytrowi Fedorowyczowi — dyrektorowi generalnemu telewizyjnej kompanii radiowej „TV-Proświta”, m. Kijów OCUNOWI Mykole Petrowyczowi — członkowi rady głównej, m. Kijów. Prezydent Ukrainy Wiktor JUSZCZENKO 8 grudnia 2008 roku [członkowie] Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Kijów PYŁYPĘKO Ołeksandrze Ołeksandriwnie, przewodniczącej Rozdilniańskiego zjednoczenia miejsko-rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, obwód odeski STYSZOWI Ołeksandrowi Anatolijowyczowi, członkowi zarządu Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki TYCHOMU Wołodymyrowi Ołeksijowyczowi, członkowi Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Kijów SZEHOWCOWOWI Wołodymyrowi Illiczowi, prorektorowi NTUU „KPI”, zastępcy przewodniczącego komórki podstawowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Kijów Podstawa: wniosek przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowanego ludowego Ukrainy Mowczana P. M. Kierownik Aparatu Rady Najwyższej Ukrainy W. ZAJCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Dekret Prezydenta Ukrainy nr 1146/2008

O nagrodzeniu działaczy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Za znaczący osobisty wkład w rozwój kultury narodowej, aktywną działalność oświatową i społeczną oraz z okazji 140-lecia założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki postanawiam: Odznaczyć Orderem «Za zasługi» II stopnia Mykołę Trochymowicza NESTERCZUKA — zastępcę przewodniczącego, odpowiedzialnego sekretarza, m. Kijów Odznaczyć Orderem «Za zasługi» III stopnia Jurija Michajłowicza HANDZIUKA — członka Centralnego Zarządu, m. Kijów Odznaczyć Orderem Księżnej Olgi III stopnia Mariję Wasyliwnę OLIJNYK — zastępcę przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

O NAGRODZENIU

odznakami Gabinetu Ministrów Ukrainy. Za znaczący wkład w kształtowanie świadomości narodowej i podnoszenie duchowości narodu ukraińskiego, znaczne osiągnięcia twórcze Gabinet Ministrów Ukrainy nagrodził Honorowym Dyplomem Gabinetu Ministrów Ukrainy wraz z wręczeniem pamiątkowej odznaki: Zespół pracowniczy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Zespół pracowniczy ogólnoukraińskiego tygodnika kulturoznawczego „Słowo Proświty”. Za znaczący osobisty wkład w sprawę odrodzenia narodowego, podnoszenie duchowości narodu ukraińskiego, wieloletnią sumienną pracę oraz wysoki profesjonalizm Gabinet Ministrów Ukrainy nagrodził Honorowym Dyplomem Gabinetu Ministrów Ukrainy wraz z wręczeniem pamiątkowej odznaki: WISZNIEWSKIEGO Andrija Romanowycza, redaktora artystycznego Centrum Wydawniczego „Proświta”, m. Kijów; HAWRYŁENKO Wałentynę Ołeksandriwnę, głównego księgowego Centrum Wydawniczego „Proświta”, m. Kijów; HRYŃ Mariję Mychajliwnę, sekretarza odpowiedzialnego Połtawskiego zjednoczenia obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; ŻALDAK Olhę Demjaniwnę, członka Zarządu Czerkaskiego zjednoczenia obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Kijów; KOZACZENKA Wałentyna Wasylowycza, przewodniczącego Podolskiego zjednoczenia rejonowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Kijów; SAWCZENKA Serhija Mychajłowycza, przewodniczącego Wszechkrymskiego zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Kijów; SEMIOSZKINU Neonilę Stepaniwnę, przewodniczącą komórki podstawowej „Proświta” ZAT „Kyjiwfundamentbud”, m. Kijów; SICZKA Serhija Mychajłowycza, przewodniczącego komórki podstawowej „Proświta” Mikołajowskiego Kolegium Miejskiego, członka zarządu, m. Mikołajów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Zarządzenie

Kierownika Aparatu Rady Najwyższej Ukrainy O uhonorowaniu aktywistów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Za znaczny wkład w sprawę odrodzenia narodowego Ukrainy, umocnienie języka ukraińskiego jako języka państwowego, aktywną działalność społeczną, wysoki profesjonalizm oraz z okazji 140-lecia założenia Towarzystwa «Proświta» uhonorować: Cennym prezentem (zegarkiem) Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy HORBACZUKA Iwana Tychonowycza, przewodniczącego pierwotnej organizacji «Proświty» Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, m. Kijów KOWALCZUKA Anatolija Anatolijowicza, przewodniczącego Boryspilskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, obwód kijowski KONOWCA Ołeksandra Fedorowycza, redaktora radiowego magazynu «Dzwony Proświty», m. Kijów KOCIUK Larysę Romanównę, członkinię Ogólnoukraiń-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

KULTURA

Nadiya KYRYAN Czterdzieści lat temu, studiując na Uniwersytecie Kijowskim im. Tarasa Szewczenki, w przedmowie do swojego wyboru wierszy, wydrukowanego w almanachu „Witryła”, napisałam: „Życiowa filozofia Hryhorija Skoworody uczyniła mnie szczęśliwą”. Od tamtego czasu wiele wydarzyło się w życiu. Ale te słowa mogę powtórzyć i dzisiaj. Dlatego z wielkim zainteresowaniem odwiedziłam wydarzenie artystyczne w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy „Artem Wedel — Hryhorij Skoworoda: kulturologiczne paralele życia i twórczości”. Wydawałoby się, co wspólnego jest między tymi postaciami? Okazuje się, że bardzo wiele. Przekonująco udowodnili to naukowcy. Starszy wykładowca katedry kulturoznawstwa Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki Ihor Tymyk w referacie „Światopoglądowe aspekty twórczości Artema Wedela w projekcji na twórczość Hryhorija Skoworody” zaznaczył, że wśród wybitnych osobistości, których twórczość stała się dorobkiem światowej kultury, Artem Wedel i Hryhorij Skoworoda zajmują szczególne miejsce. Choć dzielą ich dwa pokolenia, obaj otrzymali wysokiej jakości wykształcenie w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, znali po kilka języków, byli erudyta- mi. Mieli podobne poglądy, w szczególności centralne miejsce w ich postrzeganiu świata zajmuje człowiek, jego szczęście. Problem szczęścia rozciąga się także na idee: dobra, zła itp. Szczęście, zdaniem Hryhorija Skoworody, to harmonijne zlanie się człowieka z naturą w procesie poznania, uświadomienia sobie „srodnego” (wrodzonego) szlaku. Człowiek (mikrokosmos) istnieje we Wszechświecie (makrokosmosie), a kluczem do szczęśliwego „płynięcia” w nim jest Biblia (świat symboli), w której są mistyczne wskazówki. Tylko życie w harmonii z Bożym zamysłem może Wira SEREDA, członkini Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Przewodnicząca Zaporoskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zasłużona artystka Ukrainy Iryna Hresyk, córka Stanisława Szynkarenki, która prowadziła uroczystość, zaznaczyła, że wystawa kończy szereg działań przyуроczonych 75. rocznicy uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru. Na płótnach obojga artystów jest wiele wątków na ten tragiczny temat. Sekretarz Rady Miejskiej Zaporoża Jurij Kaptiuch powiedział, że Stanisław Szynkarenko i Iwan Wasyłenko pozostawili w życiu naszego miasta niegasnący ślad. Do organizacji wystawy dołączyli nie tylko członkowie Związku Artystów, ale także członkowie zarządu Zaporoskiego Zjednoczenia Obwodowego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, proświcianie zaporoskiego kraju. Należy wyróżnić Wałerija Perederija, który wykonał makietę książek o Iwanie Wasyłence i Stanisławie Szynkarence, które zaprezentowano na tej uroczystości. Niestety, nie mógł przyjść Iwan Wasyłenko — przeszkodziła choroba. Przyszły jego dzieci Witalij i Natalka, wnuk Bohdan. Syn powiedział, że ojciec był świadkiem Hołodomoru. Niektóre jego obrazy odtwarzają te wydarzenia. Wspomnieniami o spotkaniach z dwoma artystami-działaczami podzielił się doktor nauk historycznych, profesor, dyrektor obwodowego muzeum krajoznawczego Heorhij Szapowałow. Przewodniczący Zaporoskiej Organizacji Obwodowej Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Hryhorij Lutyj jest pewien, że obraz to swoisty świadek czasu. Występ zespołu „Zaporożcy” obwodowej filharmonii nadał wydarzeniu uroczysty charakter. Apoteozą święta stały się pieśni „Moja Ukraina” do wiersza Mykoły Lukiwa oraz „Kozaczeńki-sokoły” do słów Wołodymyra Czubenki. Stanisław Szynkarenko (1922—1991) — członek Związku Artystów Ukrainy od 1961 roku. Ukończył Dniepropetrowską Szkołę Artystyczną (1955).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

ARTEM WEDEL — HRYHORIJ SKOWORODA: PARALELE KULTUROLOGICZNE

Artem Wedel uczynić człowieka szczęśliwym, pomaga mu się zrealizować. „Prawdziwa religia przemienia nas ze sług Bożych w Jego synów. Sługa wykonuje wolę Boga ze strachu, syn — z miłości do Ojca” (Hryhorij Skoworoda). Współbrzmiący z tymi myślami 42. psalm Wedela „Naucz mnie czynić wolę Twoją”. Zatem kompozytor jawi się nie tylko jako artysta, ale jako filozof, światopoglądowo bliski Skoworodzie. Wedel pragnął rozbudzić człowieczeństwo, miłosierdzie. Skoworoda uważał, że pozytyw i negatyw tworzą system współrzędnych w świecie każdej osobowości. Człowiek jest skazany na pojedynek wzniosłych zamysłów i ludzkich wad. Artem Wedel również skłaniał się ku myśli, że zło jest narzędziem objawienia dobra. Z problemami dobra i zła związana jest moralna stałość człowieka. Wedel, podobnie jak Skoworoda, wychowywał się na niejednoznaczności postrzegania świata. Tak jak u Skoworody, u kompozytora pod tym, co oczywiste, ukryte jest to, co tajemne, co odbierali słuchacze nastawieni na tę samą co autor falę. Wedela niepokoiły te same wydarzenia, co postępową ukraińską społeczność: zniesienie hetmanatu, zniszczenie Siczy Zaporoskiej, wprowadzenie pańszczyzny. Wszystko to przekazał muzyką. Docent katedry historii muzyki ukraińskiej Narodowej Akademii Muzycznej im. P. Czajkowskiego Tetiana Husarczuk opowiedziała o typologicznych paralelach osobowości Hryhorija Skoworody i Artema Wedela. Według niej w twórczości każdego artysty istnieją trzy style: styl epoki, narodowy i indywidualny. W indywidualnym stylu Wedela genetycznie zakodowana jest introwertyczność, Skoworoda — to również uczuciowy introwertyk. U nich obu niezwykle rozwinięta jest intuicja. Na rozwój osobowości nakłada piętno pochodzenie, wykształcenie, środowisko itp. Skoworoda i Wedel to wywodzący się z trzeciego stanu: Skoworoda — syn kozaka, Wedel — ikonografa. Obaj wykładali w Kolegium Charkowskim, prowadzili ascetyczny tryb życia, uważali wewnętrzny, duchowy świat za ważniejszy od zewnętrznego, materialnego, nie dążyli do kariery, bogactwa, sławy (choć sława ich nie ominęła), obaj nie żenili się, nie związali życia z cerkwią (Wedel był pół roku posłusznikiem Ławry Pieczerskiej, ale postrzyżyn nie przyjął). Mieli różną długość życia. Skoworoda przeżył 72 lata, sam wybierał rolę w teatrze bytu. Wedel — niemal dwa razy mniej, aresztowano go, nie wiadomo dokładnie, z jakich przyczyn ostatnie dziewięć lat spędził w zakładach dla obłąkanych. Obu świat „łowił, lecz nie schwytał”. Choć Wedela zniszczono fizycznie, moralnie — nie. Świadczy o tym jego duchowy testament — nie tylko w nutach, ale i w słowach. Uważa się, że Skoworoda w utworach i w życiu zawsze był powściągliwy, spokojny. Ale profesor Myrosław Popowycz doszedł do wniosku, że tak rozważny filozof nie był zawsze, że jemu, tak jak Wedelowi, właściwe były emocje. Wszak był nie tylko filozofem, ale i muzykiem. Karierę zaczynał w kapeli petersburskiej, Wedel — w moskiewskiej. Z Rosji obaj z własnej woli wrócili do ojczyzny i prawdopodobnie wśród Ukraińców takich było tylko dwóch. Wykładowca Narodowej Akademii Muzycznej im. P. Czajkowskiego Andrij Kutasewycz zaznaczył, że porównywać twórczość artystów nie jest łatwo, gdyż dla Skoworody muzyka to zajęcie pomocnicze, dla Wedela — główne. Wewnętrzny świat Skoworody jest harmonijny, Wedela — konfliktowy. Filozof Skoworoda akcentuje wolność wewnętrznego wyboru, Wedel, który był świadkiem, jak w życiu społecznym odbierano narodowi tę wolność, koncentruje się na współczuciu dla pokrzywdzonych. Hryhorij Skoworoda. Rdzenna rozbieżność między artystami polega na tym, że utwory Hryhorija Skoworody są dydaktyczne, moralizatorskie. Można je scharakteryzować jako kazanie. U Artema Wedela moralizatorstwa nie ma — to raczej spowiedź, która, jak i utwory Skoworody, daje natchnienie, przykład służenia ideałom. Referaty naukowców zilustrowały pieśni Hryhorija Skoworody, które wykonała solistka chóru Radia Narodowego Natalija Kucharenko. Utwory Artema Wedela zabrzmiały w wykonaniu zespołu chóralnego „Sjajwo”. Święto myśli, poezji i pieśni dedykowane rocznicy urodzin Hryhorija Skoworody i 200. rocznicy śmierci Artema Wedela (rok 2008 ogłoszono Rokiem Kompozytora). Ale te postacie zasługują na to, by wielokrotnie zwracać się do nich po wsparcie moralne. podarowała córka artysty. Iwan Wasylenko (1922) — członek Związku Artystów Ukrainy od 1971 roku. Ukończył Kazańską Państwową Szkołę Artystyczną (1948—1954). Pracował w Kazańskim funduszu artystycznym. W Zaporożu wykładał w szkole artystycznej (1960—1965). — Kiedy nadciągał głód w 1932 roku — opowiada Iwan Wasylijowycz — rodzice pracowali w kołchozie. Pierwszymi rozkułaczyli najbogatszych i wysłali na Sołowki. Wtedy już współmieszkańcy zaczęli zbierać grupę, by uciec na Dnieprobud. Płyniemy do Krzemieńczuka — z głośnika płynie: „Pięciolatkę w cztery lata!”. A ludzie na parowcu umierają. Nawet na przystani w Hradyźku kilka osób zmarło. A w Krzemieńczuku nasza sąsiadka Oksana Swiatelyk — piękność, i dziecko przy niej — zmarła. To, co zobaczył w drodze, zapadło w duszę przyszłego artysty. Wiele lat później wszystko to odzwierciedlił na płótnie. Od 1965 roku Iwan Wasylenko pracuje w Zaporoskich warsztatach funduszu artystycznego Ukrainy. Stworzył monumentalne obrazy: mozaikę „Duma o trzech braciach azowskich” (wieś Azowśke); reliefy „Sicz Zaporoska” (we współautorstwie z Leonidem Orłenką, hotel „Inturyst”) oraz „Dekoracyjne reliefy” według motywów ludowych (DK „Orbita”); płaskorzeźbę „Sławutycz” (we współautorstwie z Hryhorijem Marczenką, hotel „Dniepr”); dekoracyjny fryz „Legendy o Chortycy” (republikańskie centrum rehabilitacji chorych); dekoracyjny relief z aluminium „Taras Bulba” (profilaktorium na wyspie Chortyca). — Iwan Wasylenko jest interesujący swoją wielostronnością — twierdzi przewodnicząca Zaporoskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Artystów Ukrainy Iryna Hresyk. — Bardzo wielu artystów, którzy zostali członkami naszej organizacji, na przykład Halyna Sapiehina, Anatolij Zajarczenko, Mykoła Jołop wspominają go jako pierwszego nauczyciela szkoły artystycznej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

DWÓCH ZAPOROSKICH GIGANTÓW

W sali wystawowej Zaporoskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy uroczyście otwarto wystawę prac artystów Stanisława Szynkarenki i Iwana Wasylenki. Pomysł zorganizowania wystawy należy do przewodniczącego Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, kandydata nauk filologicznych, docenta Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego Tarasa Szewczenki. Po lewej — Stanisław Szynkarenko. Wielu ludzi zapamiętało go dzięki barwnej powierzchowności, kozackim wąsom, wysokiemu wzrostowi. Praca społeczna organicznie wchodziła w życie artysty. Był wśród inicjatorów utworzenia Zaporoskiej Organizacji Obwodowej Związku Artystów Plastyków Ukrainy w 1961 roku. Był członkiem jej zarządu, kierował sekcją malarstwa. Pracował jako członek zarządu Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, pisarz, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy Wiktor Czabanenko, w tamtym czasie przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, poznał i zaprzyjaźnił się ze Stanisławem Hawryłowyczem pod koniec lat 80. Pewnego razu po jednym z posiedzeń zarządu artysta zaprosił go do pracowni. Żałował, że długo na temat kozactwa nałożone było tabu. — W pracowni zobaczyłem wiele etiud o tematyce kozackiej — opowiedział Wiktor Antonowycz. — Mieliśmy szczęście brać udział w przygotowaniach do obchodów 500-lecia zaporoskiego kozactwa. 5 sierpnia 1990 roku byliśmy w Kapuliwce na grobie Iwana Sirki, gdzie zebrało się ponad ćwierć miliona osób — niemal z całej Ukrainy. Wiktor Antonowycz zachował historyczne zdjęcie, które uwieczniło to wydarzenie — pierwszy idzie Stanisław Szynkarenko, obok Wiktor Czabanenko, dalej — Mychajło Horyń, Dmytro Pawłyczko, Łeś Taniuk, Andrij Buriaczok. W kolumnie byli Mykoła Porowśkyj, Ołeksej Hudyma. Ludowa artystka Ukrainy Tetiana Mirosznyczenko wspomina Stanisława Szynkarenkę jako aktywnego proświcianina. Często spotykała go w „Klubie twórczej inteligencji”, którym kierowała Zita Dniprowa. Artysta Szynkarenko czuł się artystą-obywatelem, potomkiem zaporoskich kozaków, synem swojej ziemi, starał się zgłębić jej historię od scytyjskich i staroruskich głębin w obrazach z lat 60.—80.: „Najazd” (1960), „Kijowska Ruś” (1970—71); poprzez kozackie wizerunki — „Iwan Sirko” (1976); poprzez tragiczne strony w historii XX wieku — „Lata 30.—40.” (1989), „Zaćmienie” (1989), „Mgły 33-go”. Z ciepłem wspomina współpracę z artystą wiodący pracownik naukowy Zaporoskiego Muzeum Sztuki Iryna Łaska: — Kiedy utworzono Zaporoskie Muzeum Sztuki, Stanisław Szynkarenko jako jeden z pierwszych podarował obraz „Pielęgniarka”. Łącznie w muzeum przechowywanych jest osiem prac artysty. Stanisław Szynkarenko był mistrzem portretu — pozowali mu lekarze, hutnicy, artyści. Ulubionym gatunkiem artysty była martwa natura. „Czerwona kalina” (1984), „Melon z jabłkami” (1985), „Kwiaty” (1986), „Grzyby” (1987), „Bez” (1990). Stawszy się doświadczonym mistrzem, tworzy martwe natury, które poprzez przedmioty, obrazy przekazują epokę historyczną, odzwierciedlają ukraiński koloryt narodowy: „Wrzesień” (1985). Społecznego wydźwięku nabrała martwa natura „Czarne jabłka” — jedna z ostatnich prac, która powstała z czarnobylskiego bólu. Tę pracę Zaporoskiemu Muzeum Sztuki po...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

PRO-CZYTANIE

Kostiantyn Bałycki. Na budynku dawnej rezydencji Kostiantyna Bałyckiego (obecnie jest to klub) w 1969 roku odsłonięto tablicę pamiątkową, na której zaznaczono, że tutaj w 1929 i 1932 roku pracowała O. Kobylańska. Później O. Kobylańska jeszcze pisała do Bałyckich listy, żałując, że ze względu na stan zdrowia nie może przyjechać, ale marzy, by odwiedzić ich choćby przed śmiercią. Jednak marzenie to nie spełniło się, ponieważ 14 września 1936 roku Bałycki zmarł. W 1997 roku przyszło mi inscenizować „Apostoła czerni”, jednak wystawić go wtedy nie było dane. Dwa lata temu zaproszono do inscenizacji znanego reżysera, który przez długi czas pracował w Rosji. Zrobił on własną inscenizację, pomijając narodowy patos utworu Kobylańskiej, z ojca Zachariasza zrobił kogoś w rodzaju moskiewskiego popa i szukał abstrakcyjnej idei, której nie było w pierwowzorze. Spektakl poniósł klęskę. Czerniowczanie, niestety, tak i nie poczuli prawdziwego ducha utworu. Czyn rozważnego, mądrego, pracowitego ojca Zachariasza — tylko w utworze Olgi Kobylańskiej, który czeka na nowe odczytanie. rodzina, wartości rodzinne, historia ojczystego kraju — pierwowzory Miłości, Dobra, Godności, Sumienia, Patriotyzmu oraz innych cnót moralnych, a także podstawy nauczania, wychowania i rozwoju dorastających pokoleń, główne środki pedagogiki ludowej, fundament kultury narodowej i duchowości. Nauka pedagogiczna, narodowy system oświaty i wychowania musi zrobić wszystko, aby na każdym etapie nauczania i wychowania dzieci język ukraiński, folklor, sztuka, kultura, historia naszego narodu stały się wiodącymi środkami kształtowania duchowości pokoleń.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

JEDEN Z PIERWOWZORÓW OJCA ZACHARIASZA W POWIEŚCI OLGI KOBYLAŃSKIEJ „APOSTOŁ CZERNI”

Wasyl SELEZINKA, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek zarządu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Czerniowce. Olga Kobylańska pewnego razu zauważyła: „Doszłam do nacjonalizmu”. Czy nie dlatego do lat 90. XX wieku o powieści „Apostoł czerni”, którą ona sama nazywała opowiadaniem, nie słyszano. W czasach radzieckich jej nie drukowano i nie wspominano, a jeśli nieśmiało wspominano, to pomniejszano, nazywając nieudaną, słabą, jakoby „Apostołem…” była niezadowolona sama pisarka. Olga Kobylańska pracowała nad utworem dość długo. Jeszcze w lutym 1922 roku czerniowiecki czasopismo literacko-naukowe „Promiń” poinformowało, że zakończyła ona powieść w dwóch częściach „Julian Cezarewicz”. Częściami utwór drukowano w praskim czasopiśmie „Nowa Ukraina”. W 1927 roku, kiedy obchodzono 40-lecie działalności literackiej pisarki, utwór stał się szeroko znany, ale obie części po raz pierwszy wydrukowano w 1936 roku we Lwowie. Dopiero w latach 90. wykładowczyni Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza Oksana Iwasiuk przywiozła „Apostoła czerni” z Kanady. Opublikowano go w „Bukowynśkomu żurnali”. Kto więc był inspiratorem i pierwowzorem głównego bohatera utworu? Od 1909 do 1 listopada 1918 roku w czerniowieckiej cerkwi greckokatolickiej św. Tadeusza (obecnie Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy), która znajduje się przy ulicy Ruskiej 28, pracował ojciec Kostiantyn Bałycki. Pochodził on ze starego rodu kapłańskiego. Urodził się 25 lipca 1880 roku we wsi Ispas (obecnie Spas) w rejonie kołomyjskim, gdzie jego ojciec Wołodymyr był wówczas księdzem. Kostiantyn uczył się w szkole wiejskiej, potem w gimnazjum w Kołomyi, we Lwowskiej Akademii Teologicznej, doskonalił wiedzę w Pradze. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1907 roku, dwa lata pracował w Obertynie, a w 1909 roku przeniósł się do Czerniowiec. Żona Bałyckiego, Emilia, pochodziła z osady Sandgora ze znamienitego rodu Szuchewyczów. Prawie obok cerkwi przy ulicy Petrowycza (obecnie Łomonosowa 8) przez pewien czas wynajmowała mieszkanie Olga Kobylańska. W cerkwi właśnie poznała księdza. W latach I wojny światowej Kostiantyn Bałycki wspierał pisarkę nie tylko moralnie, ale i materialnie. W 1918 roku, kiedy we wsi Mołodiatyn w rejonie kołomyjskim zmarł ojciec Emilii, który był tam proboszczem, Kostiantyn Bałycki przeniósł się na parafię zmarłego teścia, ale więzi z Kobylańską nie zrywał. Olga Kobylańska, pracując nad powieścią, w 1929 i 1932 roku jeździła z Rumunii do Polski, czyli z Czerniowiec do Mołodiatyna. Tam pisarka uważnie słuchała opowieści księdza i pod jego wpływem zmieniła nawet tytuł utworu na „Apostoł czerni”. Działalność religijną Kostiantyn Bałycki łączył z aktywną działalnością społeczną w towarzystwie „Proświta”, pracą wychowawczą wśród młodzieży, uzupełniał parafialną bibliotekę czytelni nowymi wydaniami „Proświty”, zorganizował chór, kółko dramatyczne, budował nowy Dom Ludowy, pisał artykuły do czasopisma „Ridna mowa”, którego głównym redaktorem był profesor Iwan Ohijenko, a także do czasopisma „Żinocza dola”, gdzie wtedy pracowała Iryna Wilde, oraz do „Pokutśkoho wisnyka”. Ojciec Zachariasz w „Apostole czerni” Kobylańskiej, tak jak Kostiantyn Bałycki, miał chore serce. Była to choroba dziedziczna – ojciec i dziadek Bałyckiego zmarli na atak serca w wieku 56 lat. Najmłodsza z czworga dzieci Bałyckiego, córka Lubomyra, która obecnie mieszka przy ulicy Karpatśkiej 26 w Kołomyi, bardzo dobrze pamięta Olgę Kobylańską, z którą kiedyś spacerowała ścieżką do strumyka, a ta łagodnie pouczała ją, by nie stawała na kwiatki i trawkę, bo one są żywe i mogą zginąć. Przechowuje ona również fotografie, na których Kobylańska jest razem z rodziną Bałyckich. Niedawno minęło 145 lat od dnia urodzin Olgi Kobylańskiej. Z tej okazji w Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. J. Fedkowycza odbyła się Międzynarodowa konferencja naukowa „Aktualne problemy badania życia i twórczości Olgi Kobylańskiej oraz ukraińskiego procesu literackiego”. Prezentowana uwadze czytelników rozprawa dotyczy ostatniego, długo przemilczanego utworu pisarki „Apostoł czerni”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

BADACZ NARODOWYCH ZASAD DUCHOWOŚCI

berga, W. Hnatiuka, P. Czubynskiego i in. Wołodymyr Kaczkan ma rację, pisząc, że I. Chłanta jest godnym „spadkobiercą i przewodnikiem idei wartości duchowych naszego narodu, znaczenia i sławy wiekowych dziedzictw narodowych”. Często wyjeżdżając na wyprawy twórcze, spotykając się z mieszkańcami odległych rejonów górskich, badacz odkrywa nowe nazwiska twórców kultury ludowej, wyrazistych nosicieli ukraińskiej mentalności, oryginalnego ducha narodowego, którzy za pomocą sztuki ludowej wzbogacają skarby duchowości swojego narodu. I. Chłanta odkrył na Zakarpaciu takich utalentowanych mistrzów-bajkopisarzy, wykonawców kołomyjek, jak Jurij Banias (wieś Boroniwa w rejonie chustskim), Dmytro Juryk (wieś Wuczkowe w rejonie międzygórskim), Petro Kurtanycz (osiedle typu miejskiego Wielki Berezny). I. Chłanta opracował „Program z literaturoznawstwa regionalnego dla szkół Zakarpacia: klasy 10—11”, chrestomatię „Niebieskie fale gór” dla uczniów klas starszych i studentów uczelni wyższych, do której weszły najlepsze utwory pisarzy Zakarpacia XX wieku. Bierze on aktywny udział w ogólnoukraińskich i międzynarodowych konferencjach naukowych, „okrągłych stołach”, sympozjach, seminariach dotyczących problemów folkloru, literaturoznawstwa i edukacji. Podkreślmy jeszcze jedną ważną cechę wielostronnej twórczości I. Chłanty. Jego prace drukowane, działalność kulturoznawcza i społeczna koncentrują wysokie osiągnięcia naukowe i artystyczne. Pracę oświatową, udział w wielu wydarzeniach edukacyjno-wychowawczych kieruje na to, aby młodzież uczniowska i studencka opanowała wartości naukowe i artystyczne. Wzbogacony ludową mądrością, I. Chłanta poznał prawidłowość: młodzież zdobywa wysokie wykształcenie i wychowanie wtedy, gdy nauka i sztuka są głęboko studiowane i harmonijnie łączone w procesie nauczania jako równoprawne czynniki, „skrzydła”, dzięki którym można osiągać cnoty moralne, szczyty duchowości. Książka pomaga szerokim kręgom czytelników głębiej przemyśleć prawa piękna, stale poznawać źródła ludowej moralności, narodowej duchowości. Przyczynia się ona do przebudzenia i kształtowania u uczniów i studentów patriotyzmu, świadomości narodowej, ukraińskiego charakteru narodowego, wysokiej obywatelskości. Książka zawiera opinie znanych działaczy ukraińskiej kultury i nauki M. Żułynskiego, M. Kaharłyckiego, M. Dmytrenki, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki P. Skuncia o płodności wielostronnego talentu I. Chłanty. Analizując książkę, dochodzimy do wniosku, że język ojczysty, folklor, sztuka ludowa, odzwierciedlona w nich symbolika narodowa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

POETYCKI AUTOGRAF

Pawło WOŁWACZ * * * Wierzy się nie wiatrowi — ścianie. Siwiźnie — po latach i po zimach. Ależ noc!.. A w noc płyną ognie, krusząc rozpacze na zgięciach. Nasłuchuj: dogasającą powłokę żywi gwar z nieutwardzonych głębin. Nieuchwytnie — tak, jak przy skroniach lokami wiją się najlepsi z umarłych. I ustami kul oraz międzyrzeczy szepczą. A echa — w krwi naszej. Przecież Ukraina… Przecież noc… Nieuchwytnie? Darmo. Ukraina. * * * Przyszedł i stanął mrok ze wszystkich stron. I ty stoisz u mnie pod powiekami. Poczerniałe miasto patrzy na noc gęstymi pomarańczowymi oknami. Pod niebieskie niebo śnieg tak biało legł, napchawszy się gęsto w świat w ciało żelazne. A świat ów i wystygły nasz grzech ktoś ogląda przez niebieską soczewkę. W świecie tym nam zimno obojgu. Obce słowa, drogi i przedsiębiorstwa. Lecz mówią, że coś się zmienia, bo oto wschodzi gwiazda. Mówią — betlejemska. * * * Czas płynie. Tężeje po troszku czar tych niewymyślnych budowli. Miasto całe w tablicach pamiątkowych wierszy, które przywidziały się tutaj, gdzie od dawna przekleństwo i siłę Wschodu wchłaniał w krew i wszystko chronił, duszę, niby stado w szkodę potajemnie wpuszczając w grzech. I kawałki siebie w kobiece oczy kładł i kradł żądzę oraz kolory. Pociemniałe to dziesięciolecie potoczyło się butelką z góry — obok nowych dróg i ustawodawstw, ale i na granicy tysiącleci, ma suknię dziewczyna biuściasta, ma… Bo gdzież ją podziać. I, odurzająca, drży w każdym nerwie, i, nie rozróżniając dróg, płynie ból w powiatowym niebie, nad czarami wyższych pięter… * * * Ten piołun przy szynie — już Kijów. Kijów — szyn zdenerwowana rtęć. No, więc co ty tam marzyłeś? Taki on? Do diabła marzenia. Tu po prostu żyją. I snują o przemijających i marnych, i, jak wszędzie, bez końca i brzegu wypuszczają jego trupiarnie sine wnętrzności sinym nieboszczykom. I krwawi surrealiści tną gdzieś niemowlęta na kawałki, i poetów napchało się do tego miasta, pod jego kamienne zawijasy… A nieśmiertelność… Gdzież się tu podziać, o, stolico rozczarowań! Daj się nacieszyć. Daj choć ogrzać w ciepłym lecie złoconych bań. * * * Ja czasami przypominam sobie ten czas i żółty świat dzieciństwa. Przecież żółtym był dom ten, z którego już odszedłeś. Dom żółty był. I czarny — maszynka naftowa. Jeszcze w pamięci — lśniący korytarz. Na żółtym — czarne pnie akacji. Pod nimi — my, synowie jednej z nacji, która wciąż jeszcze “nie ułożyła się do tej pory”. I matki na ławce na podwórzu. Żydzi… Pijacy… Przestępcy karni… Pachnący półboks u fryzjera i po dachach — ceglane kominy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

TERAZ TWOJA GODZINA

Oto — początek. My stamtąd. Oto wszystko dzięki wilgotnym i ciemnym murom. Choć świat był niewymyślny i bury, Jak staromodny płaszcz z drapu. My żyjemy. I dni w śmierć płyną. Barkasy głucho biją w Lizbonie burtami w szarych świtach. Słone syczą wiatry, lecz nam tu nie słychać. My na zawsze utknęliśmy tutaj, choć płacz. Lecz wszystko jedno — pokazują “victory” obojgu nam nasze pagody przezroczyste — podpory elektrycznych przesyłów. * * * Karawelo grzechu, co skądinąd wyrwała się — nie ma wstrzymania. Śmietnika fioletowy kwiecie, co był mi za diament. Pozwól zapomnieć. Drżenia nieuchwytne tych oczu, może, co i załatane, i łupiny ze spoconej dłoni w szare niebo ptakami wzlatują. Może uda się wziąć i zapić innym spojrzeniem, spirytusem, Dnieprem… Choć bezsilne wszystkie krajobrazy — w nich pod skórą — też twoja krew. * * * 37-letni chłopak w półciemnym wysokim pokoju, którego okna wychodzą na kijowski dziedziniec z trzema kasztanami i dziką gruszą — To — ja z pokoju czy kuchni patrzę na egipską ambasadę na długie okna w przedrewolucyjnych ścianach, które odbijają się echem trzasku naiwnych nabojów doby Ukraińskiej Republiki Ludowej (do wszystkiego do czegokolwiek co tu wyrosło pasuje przedrostek “nie”) P-e-e-a-a-a-w-e-l! — krzyczy gospodyni kiedy dzwoni najlepsza kobieta na świecie, której oczy, w które wpadałem, nie dają zapadać się w piekło I nikt mnie tu nie widzi oprócz niej i Boga książka Eliota? — no co tam Eliot tak — jakiś znajomy Sztonia… * * * cień twojego oddechu płynie tutaj cień twojego kroku w kadrze weź przyleć upadnij też śniadooka czas który pocieniał ramię zaprawił tynkami odjęta spowija miasta i mosty marzenie nadświatowe zjawisz się! zabłyśniesz! nad tłumem owych konnych i pieszych tam na bramach na złotych najzłotszych… * * * Zżółkło słońce i kraje łakome gdzieś mi przycichły za drżącym wzgórzem Jakby z rana wypić nagle gramów ileś — Łagodny pod pachami nurt życia Łatwiej wyobraża się lubieżną i nagą na oślep napotkaną wybraną z kobiet Wypukłe dzisiaj twardnieje pod nogą I moje dawne obok — we mnie Wyżółkły posrebrzany dzień leży chwieje się Iść mi tak wesoło gdzieś mnie tam czekają Tam Poeta wygrany z Mikołajem w głowach I rozmowa koloru nieba i tytoniu Tylko troszkę żal mi że nie ma jakby obok tych z którymi podobny byłem z którymi niedbale szedłem Wszystkich by ich pozbierać dla tajemnych znaczeń Ktoś przecież ich wkuł mi pod samą krew * * * Mikołajowi WINGRANOWSKIEMU, niezniszczalnemu Dzień stoi do niebios. A kanapa pusta. Wy wchłonęliście się w nagłości świata. W drżenie liścia, w bielościenne miasta, Co pod wieczór pomarańczowo świecą. Jeszcze odchodzi mi od “nie ma”, jak od snu, I pokój przewietrzy się od tytoniu, Lecz już widziadła wygięły rzęsy: Gdzieś, jak zakręt rzeki, słowa mięta i sól, Czemuś dotyk policzka, czemuś srebrny talerz, I czerwone wino prężnoszyje… Wy taki mi jesteście — ponad płacze i chustki — Fioletowo-fletowa muzyka. Z pozaziemskich równin złote zawijasy, I u chmur waszych wargi uśmiechnięte. Oto i wszystko. W swoje znów mój marzy się szlak. Obok wieczornego rozwietrzonego drzewa… Za wzgórza, za miasta w złotawych trzmielach… Sinie świeci się wami dusza po brzegach I prowadzi wszystko, i wita przede mną… * * * Dbał o ciebie Pan powiatowych niebios, Wyrywając ciało z losów cudzych i słów, Gdzie powietrze pokrajane skroniami frezów, Tam, gdzie gotyka rur, gdzie stoi DnieproGES. A za potylicą zostawały chaos i czad. Losy i bóle zostały krzyżami sterczeć. Ponad plan żeliwa, pięciolatki, parada — Gdzieś płyną w pozaprzestrzeni. Może — nad… Gdzie, oprócz nich, rozpuściły się obrabiarki i strzykawki, Prężne piersi, butelki, mikrofony w ręce. Na asfalt rozchlapane oczy piękna, Niecenzuralne czyjeś głosy… …No, a, może — zostały? Schowały się za róg? Nie wiadomo. Niezbadane. Tylko Pan-Bóg Pamiętając wszystko, pamiętając wszystkich, Wyznacza chód twoich złodziejskich nóg… * * Wasylowi HERASYMIUKOWI Ogone pawie rozpuszcza zjazd, ziarniste światło sieje się na skos, na bruk, na próg, na świat poza światami — tam, gdzie zmalały blizny nożowe, gdzie prawie wszyscy stali się nieżywi z tych, co zapowiadali się braćmi. I samotność takiej głębi, i cisza z cisz — słychać, jak drżą tony podziemnych krwotoków i górnych koryt. Zeszły się w jedno, nad złoto bań wszystkie pasamany prób i osiągnięć, i zaplotły się w lilowo-czarny węzeł… Z groźnych pól, z tajemnych snów proroczych nasnuło się promieni (lecące cienie — majestaty nasze)… Przeczuwane teraz, i nie teraz, świtają z lodowatych stratosfer zbutwiałe strony i ładownice. Otak: sinotabuński czasopłyn jarami z glin, deszczami z kropel przeszedł i stał. Teraz twoja godzina. Dotykając policzonych włosów, szepcze ktoś (o, nie, to nie zdawało się!..), że krew twoja jednak nie jest samotna. * * * starotestamentowy swój ubiór wspomnę wzrokiem między piasków i czerwonych gór ot tak jak oprócz do dziś sklizkało morze i wszystko jakby już było i będzie i potem ktoś faraon komuś albo sługa nubijski Z żółtoegipskiej mgły w żłób czasu jakie by morza nie przepłynęły ludzkiego mięsa Na wieki — nie ma w tym różnic — aż do ostatka — chylić się, zginać w pokłonie pod ciężarem rydwanów/ rachunków/banków Do-piramidowa ciężkość. A lot — zakazany. Chociaż — nie tak… Ta płyta — (już odrywa się pięta) — gdzie był pomazany… * * * Ze wszystkich czarnoziemów i traw, ze wszystkich pustyń asfaltów zmatowiałych zbierać żywych — między kramu i spraw — i gęstych, jak trawy, martwych. “Puść mój…” — w pozaziemską głębię szeptać w oparach-pragnieniu, i brnąć — sami sobie Egipt — po własnej ciemności naczyniowej. * * * To i jest majestat — urwisk uskrzydlony chór. Prostookich ech zabliźniony ślad. Co milczą tobie wszystko, co nie wygadało się, Co pod skórę legło, jak rzeki pod lód. No tak ono jest. Klipy. Błyski. Zjazdy. Podniebne węzły. Przykolanowy piołun. Zapisz zapółnocną odezwę żylną. Zapisz. I wyucz. I spal. Wyczarowuj, tańcz… W palcach rytmy niewidzialne. Śmierć niemnieje, bo prądy tajemne — deszczem. Ułów — z czarów! — zwrot Czehrynia, A za tym Czehryniem — jeszcze niezmierzono, jeszcze…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

PRAWDA NIE POTRZEBUJE OZDOB

Wiktor BARANOW Nasza krytyka literacka w zdumiewający sposób konsekwentnie omija to nazwisko — i po raz kolejny podpisuje się pod własną bezsilnością lub celową stronniczością wobec autorów, czy też arogancką niechęcią do choćby w miarę obiektywnego i pełnego przemyślenia wydarzeń oraz zjawisk współczesnego procesu literackiego. Z jakiegoś powodu nie stały się przedmiotem uwagi animatorów „ruchomej estetyki” ani powieści „Kamienie, które rosną przez nas”, „Słomiany rój”, „Polowanie na ptaki niebieskie”, ani opowiadania „Dziewczyna z czereśni” i „Jezioro Lake”, ani zbiory poetyckie Zarіwnej. Tymczasem każda z wymienionych publikacji ukazuje czytelnikom pisarkę silną i oryginalną, z nieoczekiwanym spojrzeniem artystycznym i niepowtarzalnymi intonacjami, z głosem, który nie pretenduje do laurów głośnego solo, jednak ma zdolność przyciągania i oczarowywania barwą zaufania, nieudawanej szczerości, rzadko spotykaną wysoką kulturą pisania, a w rezultacie — artystyczną autentycznością. Ta pisarka stoi poza szkołami, nurtami, ugrupowaniami — jest samowystarczalna w swoim słowie i ma prawo, jeśli nie być z tego dumną, to przynajmniej odczuwać własną, gwarantowaną talentem, wyjątkowość, przynależność do tych, którym dane jest rozmawiać z czasem i ludźmi w pierwszej osobie. A to, przyznajmy, — rzadki dar Boży. Bohdan OLEKSIUK W Berdyczowie odbyło się uroczyste otwarcie muzeum Josepha Conrada Korzeniowskiego — polskiego pisarza, którego cały świat zna pod imieniem Josepha Conrada. 151 lat temu urodził się tutaj, w Berdyczowie, w rodzinie polskiego patrioty, literata Apolla Korzeniowskiego i Ewy Bobrowskiej, którzy wywodzili się ze szlacheckich rodów, od około 400 lat mieszkających na Ukrainie. Dzieciństwo Josepha Conrada minęło na Ukrainie, z wyjątkiem niespełna roku w Warszawie i kilku miesięcy w Wołogdzie, dokąd jego ojciec z rodziną został zesłany przez carat za działalność skierowaną na odzyskanie niepodległości Polski. Kilka lat później pogrzeb ojca w Krakowie przekształcił się w patriotyczną manifestację. Życie Josepha Conrada było pełne przygód. Przemyt broni i spiski polityczne, które później opisał w powieści „The Arrow of Gold”. Podróż do brzegów Wenezueli stała się podstawą powieści „Nostromo”. Ludzie, którzy znali go blisko, Dobrą okazję do rozmyślań nad twórczością Teodozji Zarіwnej daje jej nowa powieść „Wierzbowa deseczka”. Utwór wieloplanowy, polifoniczny, momentami kontrowersyjny w aspekcie autorskiego przesuwania akcentów utrwalonych stereotypów świadomości masowej, jest produktem obecnego czasu — czasu utwierdzania nowych algorytmów samopoczucia społecznego na ruinach imperium — i zarazem czasów, przez które ta świadomość przeszła, jakby przeżyła kilka ciężkich chorób, od połowy ubiegłego stulecia aż do dziś. Autorce udało się w zdumiewający sposób zorganizować temat ukraińskiego losu (w jego najszerszym kontekście) i przedstawić go z tak wielopryzmatycznego, wielowymiarowego punktu widzenia, w którym nie znajduje się miejsce dla chłodnej, zdystansowanej czytelniczej kontemplacji — zamiast tego każdego, kto wejdzie w powieściowe słowo pisarki, przeniknie efekt osobistej obecności obok bohaterów utworu. Zarіwna dotknęła obiektu, który do dziś, po prawie dwóch dekadach istnienia naszej państwowej niepodległości, jednej części ukraińskiego społeczeństwa przypomina krwawą ranę i wywołuje ostre podrażnienie „godności narodowej” u drugiej. Jest to zbrojna walka powstańców na terenach Zachodniej Ukrainy w latach II wojny światowej. I to, na co odważyła się autorka „Wierzbowej deseczki”, z pewnością mogła pozwolić sobie tylko kobieta, która ośmieliła się spojrzeć na te przerażające wydarzenia nie z pozycji ich heroizacji (a taki stereotyp dzisiaj odczuwalnie „ma miejsce być obecny”), lecz przez pryzmat okaleczonych przez okrutny czas i nieodparte okoliczności kobiecych losów. Muszę od razu doprecyzować, podkreślić: w powieści wcale nie przeciwstawia się pierwszego drugiemu i na odwrót. Innymi słowy, pisarka nie nalega na to, że przyczyną osobistej tragedii jej bohaterek stał się ich bezpośredni udział w działalności wojskowej i politycznej UPA, — a jednak logika wewnętrznych czynników behawioralnych i pobudek postaci dopuszcza istnienie takiego imperatywu przyczynowo-skutkowego. I mimo wszystko, nawet w tak nieoczekiwanym naświetleniu niezwykle złożonej problematyki materiału życiowego, ani w tekście, ani w podtekście utworu nie znajdziemy nawet śladu motywu oskarżania kogoś lub czegoś o cokolwiek. Pisarka jest daleka od ogłaszania wyroków, tak jak od rozdawania nagród. Ona jedynie jakimś dodatkowym zmysłem odnalazła jeszcze jeden, przed nią przez nikogo nieodkryty „punkt obserwacyjny”, skąd wydarzenia i skutki doprawdy heroicznej walki powstańców „za Ukrainę, za jej wolność, za honor i sławę, za naród” widać na nowo, nabierając dodatkowych i nieoczekiwanych niuansów znaczeniowych oraz psychologicznych. Ten „punkt obserwacyjny” gnieździ się w historiach życiowych przedstawicielek trzech pokoleń jednego rodu (wnuczki, matki, babci), które w czasach nie tak znowu odległych zmuszone są w większym lub mniejszym stopniu odkupić „grzechy” jednej z nich (matki), związanej z dowódcą UPA powstańczą przysięgą oraz głębokim i silnym uczuciem osobistym. Cień przeszłości, stanowiąc śmiertelne zagrożenie ze strony totalitarnego systemu dla jednej, na długie dziesięciolecia zawisa nad wszystkimi trzema. Najmłodsza z nich, muzealna zbieraczka staroci Nastia Bratkowska, z której imienia prowadzona jest w powieści narracja, dorastała bez matki: zastąpiła ją babcia, którą Nastia, odkąd siebie pamięta, na nazywała mamą. A tymczasem żywa matka pod cudzym nazwiskiem i z bezbłędnie wymyśloną biografią musiała ukrywać się przed niedremnym okiem władzy w jednej z głuchych wsi niedalekiego obwodu, a zgodnie z nieubłaganym prawem konspiracji — także przed własnym dzieckiem. Swego czasu, zgodnie z tym samym prawem, babcia umiejętnie zasymulowała własną ciążę i poród właśnie wtedy, gdy prawdziwa matka urodziła córeczkę Nastię. Niemowlę którejś nocy niezawodni ludzie przywieźli babci; ona też wychowała, wyhodowała Nastię. Tajemnica rodu stała się swoistym amuletem — i ona też naznaczyła trzy (a czy tylko trzy?!) kobiece losy piętnem goryczy i tragizmu. Czy usprawiedliwiona jest miara tego tragizmu, poznanego i przeżytego przez kilka osób, niech nawet w imię najjaśniejszych ideałów, z którymi powstawały miliony do walki przeciwko znienawidzonemu reżimowi sowieckiemu? Niepisana patriotyczna tradycja nakazuje dawać jednoznaczną (oczywiście pozytywną) odpowiedź. Sława Ukrainie — bohaterom sława! Jednak to w płaszczyźnie czysto teoretycznej. Bo oto, powiedzmy, książkowa Nastia, stopniowo i wytrwale rozplątując ciasny kłębek przeszłości i docierając do źródeł rodzinnej tajemnicy, dowiaduje się o swoim ojcu — byłym pułkowniku UPA Myronie, którego ślad na ojczystej ziemi urwał się rzekomo samolikwidacją (innej wersji po prostu nie mogło istnieć!) w celu zabezpieczenia się przed katowniami NKWD. Ależ gdzie tam! — legendarny niezłomny pułkownik spokojnie dożywa swoich dni za oceanem, urządził tam rodzinę i wcale nie przejmuje się tymi, z którymi był krwią spokrewniony w burzliwych powstańczych latach. Odnaleziony przez córkę, Myron pisze jej w odpowiedzi o starczych chorobach i wielkich wydatkach na leki. I ani słowa skruchy, ani cienia sugestii, że on również powinien odczuwać jakąś odpowiedzialność za losy wcale nie obcych mu ludzi. To jakże być z „bohaterom sława!”? Kilka przytoczonych, bez przesady, karkołomnych wątków fabularnych uderzająco świadczy o tym, w polu siłowym jakich niezwykle trudnych problemów moralno-etycznych przychodzi działać bohaterom powieści Teodozji Zariwnej, a zarazem — jakimi oszałamiającymi odkryciami odzywa się do nas, współczesnych, miniony czas, nawet jeśli w nim pewne okresy uważane są za jednoznacznie kanonizowane i „zabronione” dla jakiejkolwiek rewizji. Oczywiście, nikt nie jest w stanie znać całej prawdy o wszystkim, a takiej po prostu nie ma. A ta, która staje się własnością ludzkiej świadomości i pamięci, mimo wszystko nie musi mieć na sobie upiększeń, oznak retuszowania w stylu spoczywającego w Bogu socrealizmu. „Wierzbowa deseczka” — to utwór również o tym. Myślę, że koniecznie warto wyróżnić powieść Zariwnej także z punktu widzenia narratologii (teorii narracji artystycznej). Jednak w danym przypadku interesuje nas nie czysto naukowy aspekt, a ta okoliczność, że dzięki mistrzowsko zachowanej linii rozwijania artystycznej „informacji”, dobrze zamkniętej kompozycji i nienarzucającej się intrydze fabularnej autorka osiąga, obrazowo mówiąc, mistrzostwo wyższego pilotażu literackiego. Tekst nabiera atrakcyjności, trzyma czytelnika w niewoli wydarzeń i bohaterów, jego aura jest silna i pociągająca. I na koniec. Istnieje pozaliteracka teza, że dobrą jest ta poezja, której nie da się opowiedzieć własnymi słowami. Ośmielę się zapewnić, że to samo dotyczy dobrej prozy. Bezsprzecznie należy do niej „Wierzbowa deseczka” Teodozji Zariwnej. Książkę po prostu trzeba czytać. Żadne recenzje nie zastąpią czytania utworu i nie opowiedzą o nim. A zatem, powiedziane wyżej było tylko próbą zwrócenia uwagi na wydanie powieści, na co ona, poza wszelką wątpliwością, zasługuje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

POLSKI GENIUSZ POCHODZĄCY Z UKRAINY

świadczyli: myślał on w języku francuskim, pisał po angielsku, a kiedy chorował, majaczył po polsku. Liczne ekranizacje (ponad 50 filmów od 1919 do 2006 roku) świadczą o aktualności i atrakcyjności fabuł powieści i opowiadań Josepha Conrada. Ukraińscy pisarze Dmytro Pawłyczko i Jurij Szczerbak tak określili wiodące źródła twórczości Josepha Conrada: ukraińska ziemia, wielkość języka angielskiego, siła polskiego ducha. Pełne wydarzeń życie pisarza uwarunkowane jest okolicznościami historycznymi. Aby uniknąć służby w carskim wojsku, on, jak i wielu innych polskich patriotów, wyemigrował i został marynarzem. Zdobywszy już popularność jako angielski prozaik, Joseph Conrad w jednym z listów tak odpowiada na zarzut, jakoby wyrzekł się ojczyzny: „...wydaje się, że należycie uczciłem ojczyznę, zdobywając uznanie i dowodząc Anglikom, że szlachcic z Ukrainy może być takim samym dobrym marynarzem, jak i oni, i znajdzie, co powiedzieć w ich własnym języku”. Muzeum Josepha Conrada otwarto w tymczasowym pomieszczeniu dolnej świątyni kościoła Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny na terenie klasztoru Bosych Karmelitów w Berdyczowie, jednego z najpiękniejszych zabytków architektury XVII wieku na Ukrainie. W ekspozycji muzeum znajduje się wystawa „Między lądem a morzem”, która składa się z 26 plansz i opowiada o dzieciństwie i młodości, rodzinie i tradycjach, w których dorastał pisarz. Opowiada ona także o przyjaciołach i zwolennikach Conrada, którzy wywodzili się z kręgów literackich i wydawniczych — Bertrandzie Russellu, André Gide’ie, Edwardzie Garnetcie, Stephenie Crane’ie, Johnie Galsworthym, Normanie Douglasie, Jeanie Aubrym, Henrym Jamesie, Herbercie G. Wellsie. Zaprezentowano również dorobek literacki pisarza. Zaraz po otwarciu wystawy odbyło się seminarium naukowe, w którym wzięli udział konradiści z Wielkiej Brytanii, Ukrainy i Polski. Jak zaznaczył przewodniczący Polskiego Towarzystwa Conradowskiego profesor Zdzisław Najder: „Muzeum, którego pierwsza ekspozycja otwiera się dzisiaj, powstaje na styku trzech różnych kultur. Najstarsza z nich to ruska, której korzenie sięgają IX wieku. To kultura Ukrainy, na ziemi której powstaje to muzeum. Kultura polska ponad pół tysiąca lat współistniała z nią na tych ziemiach. W tej kulturze wyrósł Conrad Korzeniowski. Trzecia kultura to angielska, bo Joseph Conrad stał się wielkim angielskim pisarzem. Dwadzieścia lat służył jako marynarz w flocie handlowej największego i najpotężniejszego w tamtym czasie państwa. Wszedł w życie literackie Wielkiej Brytanii, która była wtedy centrum imperium, w którym nie zachodziło słońce”. O rodzinnych stronach Conrad nie zapominał. Bohater jednej z jego powieści „Siostry” to młody artysta-Rusin, który wyrósł wśród krajobrazów, które pisarz znał z dzieciństwa. „Dzisiaj niepodległe państwo polskie otwiera to muzeum jako dar dla ukraińskich sąsiadów, jako symboliczny ośrodek, który świadczy o wspólnocie europejskiej kultury, która jednoczy nasze narody” — zaznaczył w wystąpieniu Zdzisław Najder.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przykład: sułtan w przedstawieniu rozmawia po turecku, bo jest przedstawicielem Turków, ale potem, rozmawiając w pałacu, przechodzi na ukraiński. Dlaczego? Otóż dlatego, że sułtan okazuje się prawnukiem Roksolany, a jego babcia opowiadała mu bajki i śpiewała pieśni po ukraińsku, przez co zna ten język (co wychodzi na jaw w scenie z Karasiem). Ten zwrot fabularny wymyśliliśmy sami. Zapytaliśmy historyków: „Czy to jest historycznie możliwe?” Odpowiedzieli: „Tak”. — Jak powstały dialogi? — Zaprosiliśmy literata Petra Magę i opowiedzieliśmy mu, co dokładnie chcemy zrealizować. On na tej podstawie napisał swój wariant. Potem z Anatolijem Chostikojewem opracowaliśmy tekst, to znaczy tak „obsmaliśmy” każde słowo, że przestało należeć do konkretnego autora, powstała praca zbiorowa. Na afiszu jest napisane, że wszystkie teksty zapisywał nam Petro Mага. Reżyserię przeprowadził Anatolij Chostikojew, a ja i Myrosław Hrynyszyn zostaliśmy współproducentami. Tak właśnie narodziła się ta sztuka. — Muzycy mówią, że Sumska, Benjuk i Chostikojew to ukształtowani śpiewacy, którzy mają piękne głosy. Pewnie muzyczna zawartość waszych nowych przedstawień nie jest przypadkowa. — Celowo włączyliśmy do repertuaru spektakle różnych gatunków, by pokazać ludziom i udowodnić sobie, że potrafimy sprostać głębokiemu dramatowi, ekscentrycznej komedii, rockowej operze, muzyce klasycznej, czyli stawiać dzieła wysokiej wartości artystycznej. Dane wokalne, którymi dysponujemy, to ten Boży dar, który do pewnego czasu leżał w skrzyni. Pamiętam, że kiedyś reżyserka Iryna Mołostowa, która zrealizowała wiele spektakli w Teatrze Opery, powiedziała mi na próbie w Teatrze im. Iwana Franki: „Benjuk, po co poszedłeś do teatru dramatycznego, potrzebujesz pracować w operze”. Ale ja pracuję tam, gdzie powinienem pracować, a talent wokalny kiedyś miał się przydać. Nie podejmuję się oceniać poziomu naszego mistrzostwa aktorskiego, ważne jest co innego: dzięki danym wokalnym i zdolnościom aktorskim tworzymy wielki pozytyw dla widzów, oni doznają przyjemności, a tym samym energetycznie nas podtrzymują. Powiedziałem kiedyś Anatolijowi: „Gdyby ty, ja i Myrosław Hrynyszyn byliśmy bez tytułów, nagród i odznaczeń, to powiedziano by nam, że postawiliśmy „Zadunajską za porogiem” tylko po to, by zdobyć porcję nagród, bo przedstawienie jest niezwykle patriotyczne. Ale my to wszystko już mamy, i ludzie rozumieją, że w naszym zespole teatralnym jest inna motywacja: tworzyć wysokiej jakości, treściwą i narodową sztukę w Ukrainie. Nie stało przed nami zadanie pokazania danych wokalnych, najbardziej poruszał nas temat. Staraliśmy się zrobić przedstawienie heroiczne, które zapalałoby świadomych narodowo ludzi Ukrainy. Przecież nie możemy być cały czas narodem, który przegrywa, płacze, a jeszcze współczuje swoim wrogusiom. Trzeba postępować inaczej i wiedzieć, że nasz naród nie jest tylko duchowo łagodny, delikatny, lecz także wytrwały, twardy, pomysłowy, inicjatywny, uparty, mężny. Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Alfabet znanych imion

Bohdan Beniuk to akumulator, generator, kalejdoskop i magnes w jednym. Wziął na siebie tyle obowiązków, że można by nimi obdzielić kilkanaście osób. Wiodący aktor Teatru im. I. Franki, prezes firmy teatralnej „Beniuk i Chostikojew”, aktor w spektaklach innych teatrów, aktor filmowy, który zagrał w ponad pięćdziesięciu filmach, prowadzący programy telewizyjne, showman, przewodniczący Ukraińskiej Federacji Diabetycznej, jeden z kluczowych działaczy Ogólnoukraińskiego Zrzeszenia „Swoboda”… Utalentowany aktor potrafi zagrać zarówno dzielnego żołnierza Szwejka, jak i kota Behemota, i Moskala-czarownika, i Otella, i Jagona, Krasnoludka Cacesa, Karasia… Bohdan Beniuk ma tyle tytułów, nagród i odznaczeń, że starczyłoby ich dla dziesięciu osób. W kontaktach jest to skromny, towarzyski mężczyzna, zasadniczy i przyzwoity, z wspaniałym poczuciem humoru, który potrafi natychmiast zareagować na błędy językowe lub fałsz. Być może to właśnie Bohdan Beniuk skłonił kolegów do wyśmiania schematów percepcji widzów i aktorów wobec ogranych fabuł, na przykład w niedawnej pracy firmy teatralnej „Beniuk i Chostikojew” — w spektaklu „Zadunajec za porohom” (na motywach opery Semena Hulaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”). Jednak główne zadanie było bardzo poważne: pokazać prawdziwe oblicze Ukraińca — bohatera-patrioty. Tytuł inscenizacji to nie tylko gra słów. Zadunajec to kozak, który przebywa za progiem ojczyzny i stara się wrócić do domu. Zaporożcy w tym spektaklu nie są więc śmiesznymi czubatymi, wąsatymi chłopcami-śpiewakami w szarawarach, lecz ludźmi, którzy znaleźli się między dwoma ogniami: z tyłu imperialna Mała Rosja, dookoła Imperium Osmańskie, gdzie iluzoryczne obywatelskie „prawa i wolności” nadał turecki sułtan. „Co wybrać — syte niezdecydowanie na obczyźnie czy wątpliwe perspektywy w ojczyźnie, umiłowanej i surowej?” — taki wybór stoi przed bohaterami. Ten dylemat jest dziś w Ukrainie palący, więc trudno nie zsunąć się w spekulacyjną agitkę i profanację ważnego tematu. Kiedy osiąga się poziom prawdziwie przekonującej sztuki? Kiedy ze sceny nie kłamie się, lecz mówi to, co się myśli. Z drugiej strony maszyna nie rdzewieje wtedy, gdy jeździ, właśnie tak można ją wyregulować. A firma teatralna „Beniuk i Chostikojew” nie ma takiej pełnej możliwości, ponieważ brakuje jej własnego domu twórczego, gdzie spektakle można by pokazywać i szlifować regularnie, a nie wtedy, gdy uda się wynająć salę. — Panie Bohdanie, czy są jakieś zmiany w sprawie zakupu stacjonarnego budynku teatralnego? — Żadnych zmian ani nowin nie ma. W 2008 roku artyści w Ukrainie mają te same problemy, co sto lat temu. Stosunek do aktorów prawie się nie zmienił. Bijemy się jak ryba o lód. Takie jest nasze życie. W stolicy jest wiele problemów, które trzeba rozwiązać. Ludzie chcą jeść, potrzebują mieszkań, a my — widowisk, pokarmu duchowego, który dla wielu jest na drugim-trzecim planie. Ale woda nie płynie pod leżący kamień, nasze zadanie to pukać do drzwi gabinetów, tym bardziej że chcemy zbudować nowy teatr nie dla siebie i nie dla nazwy „Beniuk i Chostikojew”, jak teatr Stanisławskiego i Niemirowicza-Danczenki czy Wachtangowa… Istotne jest, że nasze spektakle nie pozostawiają widzów obojętnymi, powinny stać się repertuarowe, grane regularnie, a nie wtedy, gdy od czasu do czasu występujemy na zasadach wynajmu, jeżdżąc po miastach Ukrainy. I dobrze, że to robimy, propagujemy sztukę, bo te spektakle nie są chałturą, zostały przygotowane tak starannie, że widz chce je zobaczyć ponownie. Na szczęście są ludzie, którzy dają pieniądze na inscenizacje, bo mają wrażliwe serce. Jednak biznes w Ukrainie jak dotąd nie jest ukraiński duchem, bo ludzie, w których rękach „kręcą się” znaczne pieniądze, są bardzo daleko od ukraińskiego patriotyzmu, mają zupełnie inne wartości. Ale wyrasta nowe pokolenie ukraińskich mecenasów, którzy wspierają sztukę. Wśród nich jest generalny dyrektor firmy farmaceutycznej „Darnica” Wołodymyr Zahorij, u którego głębia miłości do Ukrainy mierzona jest głębokością własnej kieszeni. Wystawienie „Zadunajca za porohom” umożliwił Wołodymyr Ławrenczuk, przewodniczący zarządu Raiffeisen Bank „Awal”. Wspiera przedsięwzięcia związane z ukrain

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„DOŚĆ NAM BYCIA NARODEM, KTÓRY GRA I PŁACZE”

ludowej twórczości zespoły, które kochają sztukę ukraińską. Rozumiemy, że stolica nie zwraca na nas uwagi jako na siłę teatralną także dlatego, że rzekomo jesteśmy artystami nie z Kijowa, choć jest to paradoksalne, bo pracujemy w teatrach narodowych (a nie municypalnych), które podlegają Gabinetowi Ministrów, dlatego władze miejskie nie mają wpływu na te zespoły i traktują nas odpowiednio. — Czy nazwisko nie odgrywa żadnej roli? — Oczywiście, nazwiska to nie puste dźwięki. Nazywają nas czasem „gwiazdami”. Nie lubię tego słowa, bo rozumiem, że gwiazdy są na niebie; astronomowie, fizycy i chemicy mówią, że gwiazda to skupisko plazmy i gazów. Gazy się spalają i gwiazdy już nie ma. Więc uważam: nie trzeba rzucać takich słów, lepiej mówić, że jesteśmy dziś znanymi ludźmi lub popularnymi; jeszcze lepiej traktować nas jak zdolnych ludzi. Myśli i słowa mogą się materializować, trzeba dążyć do celu — swoje udowodnimy. Teatr zbudujemy, to pewne, byle Bóg dał nam dłuższe życie. — Dlaczego jako podstawę wzięliście libretto opery Gułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”? — Nie możemy sobie pozwolić na przedstawienie, które nie byłoby sukcesem, bo raczej nie znajdą się później mecenasi. Nie jesteśmy teatrem państwowym, gdzie porażka jest możliwa, kiedy spektakl odbywa się dwa-trzy razy, a potem zdejmuje się go z repertuaru. Wystawiliśmy pięć udanych spektakli — różnorodnych, różnogatunkowych: żywą włoską komedię „Mój zawód — dżentelmen z wyższych sfer” Scarnacciego i Tarabusiego, dramat Johna Steinbecka „O myszach i ludziach”, „Przygody dobrego wojaka Szwejka” według Haszka, rock-operę „Biała wrona” Tatarczenki i Rybczyńskiego, a teraz gramy „Zadunajec za porogiem”. Tytuł zmieniliśmy świadomie, bo postawiliśmy sobie zadanie, by w pierwszej ukraińskiej operze „Zaporożec za Dunajem” wcielić nową ideę, świeżą krew, aby ją ożywić. Libretto napisano jeszcze na początku XIX wieku, co odpowiadało realiom politycznym ówczesnego Cesarstwa Rosyjskiego, które toczyło wojnę z Turcją. Gułak-Artemowski, mieszkający w Petersburgu, oparł się na anegdotycznej sytuacji: Ukrainiec Karaś pijany, jego żona go łoi, Turcy nie są zbyt mądrzy, wszyscy jacyś śmiesznie-głupkowaci. Publiczności to się podobało, do tego muzyka była znakomita. Właśnie w zabawnym kostiumie to działanie wtedy mogło się odbywać. Ale my żyjemy w XXI wieku, rozumiemy, że wtedy sytuacja historyczna była inna i wydarzenia musiały rozwijać się inaczej. Kiedy poszedłem z synem do opery na „Zaporożca za Dunajem”, Bohdan zapytał: „Tato, a kiedy kozacy będą walczyć z Turkami?” Odpowiedziałem: „Poczekamy”. Przedstawienie przebiegało bez zauważalnych wydarzeń, a mój mały nagle mówi: „Tato, a nie ma pilota, żeby przewinąć to wszystko szybciej?” Wtedy zrozumiałem ...mów, że dynamika życia współczesnych Ukraińców radykalnie różni się od ówczesnej. I aby tchnąć nowe życie w ciekawą muzykę Semena Hulaka-Artemowskiego, trzeba uwolnić to widowisko od historycznych przekłamań. Także nasi współcześni niedostatecznie znają historię Ukrainy, na przykład to, że Zadunajska Sicz — ostatnia, że carycа Katarzyna potem rozpędziła kozaków po całym świecie, po czym w Ukrainie zaczęto wprowadzać poddaństwo. Zatem Zadunajska Sicz, która osiedliła się na terytorium Turcji, była ostatnim przyczółkiem wolnego ducha kozaczyzny. Z jednej strony to wojskowe formowanie zarabiało na życie, walcząc po stronie Imperium Osmańskiego, a z drugiej — Ukraińcy wciąż zachowywali w ten sposób pewną kozacką samodzielność, a zatem byli iskrą nadziei dla Ukrainy. Do fabuły Hulaka-Artemowskiego dodaliśmy wiele elementów heroicznych, rozwinęliśmy jeszcze jedną linię: dlaczego Ukraińcy znaleźli się za Dunajem i jak wracają. Dlatego też tytuł spektaklu brzmi: „Zadunaniec za progiem”. Kiedy opuszczamy rodzinny dom, przekraczamy próg, a wracając, musimy ten próg przekroczyć ponownie. Wielu Ukraińców pozostaje na obczyźnie, a Ojczyzna tymczasem potrzebuje wielkiego wsparcia duchowego — aby nasze państwo istniało i abyśmy nie zostali rozproszeni po całym świecie. Ta idea nas na... nie mogło, a czasem myślę, że pani-zrobiła by to w taki sposób.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

daje impuls do rozwoju duchowego bogactwa człowieka, które wywodzi się ze sztuki ludowej. Celem projektu jest rozwijanie zdolności twórczych i podnoszenie kunsztu, inspirując dzieci do nowych udanych rozwiązań i odkryć. Barwne kostiumy, oryginalne kompozycje choreograficzne zmieniały koncert w czarujące święto, mali artyści, mimo zdenerwowania, wykonali numery niemal perfekcyjnie, ponieważ wielu z nich ma już doświadczenie nawet w międzynarodowych zawodach. Wierzy się, że nie pozostawią bez uwagi dziecięcej twórczości ci, od których przede wszystkim zależy jej rozwój, a co za tym idzie, przyszłość kultury narodowej i duchowości. Konkurs trudno przecenić: jest on bardzo potrzebny młodym wykonawcom. Walc w wykonaniu zespołu „Feeria” niebiosom można poskarżyć się na niesprawiedliwe działania nieświadomej części ludzkości. Artyści, inteligencja, niczym cienka membrana, odbierają różne przejawy życia na planecie i twórczością próbują je zharmonizować. Duet „Zikr”, nie uciekając się do słów, dźwięcznym głosem serca opowiada o innej drodze, która może uratować ludzkość. To droga duchowego doskonalenia. Olha Tkaczenko i Ihor Sylin bez wątpienia studiowali starodawne kijowskie śpiewy chrześcijańskie, wibracje modlitw mnichów buddyjskich — wędrowców i pustelników, którzy żyją w Tybecie. Ich sztuka jest swoista i oświecona, gdyż zrozumiała bez tłumaczy i przekładów na każdym kontynencie. Śpiewacy dużo koncertują i wszędzie odnoszą sukcesy. I im więcej podróży przez półtorej dekady istnienia duetu, tym bogatszy ich duchowy dorobek. Przecież artyści budzą dusze, które są już gotowe zrozumieć: ludzkość jest całością, kraje i narody są współzależne, jak członkowie jednej rodziny, a nawet części jednego ciała. Dlatego tak ważne jest, znając tę współzależność, unikanie złych uczynków i smutnych myśli. Wszystko, co się z nami dzieje, tworzymy my sami. Te filozoficzne objawienia, wyśpiewane z głębi serca przez Ihora Sylina i Ołhę Tkaczenko, po koncercie dojrzały w całkiem konkretną myśl. Dobrze byłoby, gdyby artyści osiedlili się w Kijowie i codziennie harmonizowali przestrzeń w naszym kraju. Być może to egoistyczne, ale wydaje się, że Ukrainie dzisiaj harmonia jest najbardziej potrzebna. A sztuka duetu ma wielką moc. KULTURA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

CZARUJĄCY ŚWIAT TAŃCA

W Kijowie odbył się VIII konkurs artystyczny „Czarujący świat tańca”, który przeprowadziła Fundacja Charytatywna „Liros” przy wsparciu departamentu polityki humanitarnej Ministerstwa Obrony Ukrainy oraz Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy, który bezpłatnie udostępnił dużą salę koncertową na przeprowadzenie finałowego gali-koncertu. Switłana BADERA Zdjęcia Lilii BADERY Gala-koncert „Czarujący świat tańca” połączył najjaśniejsze zespoły choreograficzne miasta, w ich wykonaniu widzowie zobaczyli nie tylko tańce ludowe i estradowe, ale także najpopularniejsze fragmenty z klasycznych dzieł baletowych, mistrzowsko wykonane kompozycje balowe. Festiwal zamienił się w wielkie dziecięce święto: nagrody, dyplomy i podziękowania, prezenty, świąteczny koncert. Tańce wykonały zespoły choreograficzne „Wesnadija” oraz „FORS”, Szkoły Hanny Dubinej oraz „Sławutycz”, „Ekstrim” oraz „Szczedryk”, „Witereć” oraz „Fejerija”. Prawdziwym twórczym prezentem stały się występy Anastasiji Sidelnyk oraz Ihora Kowalka, w wykonaniu których widzowie zobaczyli obrazek choreograficzny „Dialog”. Ich występ udowodnił wszystkim, że językiem wyrafinowanych ruchów można powiedzieć o wiele więcej niż słowami. Otwierał program koncertowy oddział choreograficzny szkoły sztuk pięknych zarządu oświaty rejonu Desniańskiego w Kijowie. W jego wykonaniu wszyscy zobaczyli i poczuli „Oddech Karpat” (wykładowca-inscenizator Iryna Kisterska), dalej za pomocą tańców podróżowali nie tylko po Ukrainie, ale także oblecieli całą Ziemię, przenosząc się z kontynentu na kontynent, z przeszłości w przyszłość. „Tarantela” i „Włoska polka” w wykonaniu wychowanków Szkoły Hanny Dubinej opowiedziały o włoskim temperamencie, a „Wschodnia fantazja”, Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury O tym, że człowiek jest mostkiem między niebem a ziemią, wiedzą nie tylko filozofowie i miłośnicy twórczości Arsenija Tarkowskiego („Człowiekiem jestem i jestem pośrodku świata…”). Więc kiedy do Kijowa znów zawitał duet „Zikr”, aby świętować swoje 15-lecie, w soborze św. Aleksandra na Włodzimierskiej Górce po wieczornym nabożeństwie nie było wolnych miejsc. Mistrzowski śpiew a cappella pod sklepieniem, gdzie zawsze panowało niebo, przeniósł w ten bezmiar, gdzie człowiek jest połączony z Pierwszym Twórcą, nawet jeśli nie zawsze to sobie uświadamia. Śpiewacy zamienili swoje głosy w instrument, przez który przemawiają dusze. Czasami naprawdę zapominało się, że to realni ludzie, nasi rodacy (Olha Tkaczenko urodziła się w Kijowie, a jej kolega Ihor Sylin mieszkał w naszym mieście pewien czas). Dawni miłośnicy duetu „Zikr” świadomie zanurzali się w medytację lub delektowali się nową improwizacją mistrzów. Przecież rzeka uczuć, jak i rzeka czasu, za każdym razem zmienia swój bieg, a wrażliwość artystycznych dusz jest znacznie cieńsza i delikatniejsza niż pyłek na skrzydłach motyla. Męski i żeński głosy przeplatały się, przyciągając bezstronną kosmiczną przestrzeń, aby wyspowiadać jej bóle ludzkie. Nawet utrzymując swoją świadomość przy mikrofonach (ten występ zostanie zachowany w nagraniu radiowym), wewnętrznym wzrokiem widzieliśmy samotnego pielgrzyma, który przez pustynną okolicę idzie w kierunku wysokich gór. A niebo nad tym górskim grzbietem wydawało się usiane gwiazdami, które nie zawsze przypominały tę, którą wykonały małe czarodziejki ze „Szczedryka” (kierownik artystyczny i inscenizator Switłana Romanenko) była jeszcze jedną bajką Szeherezady. Z zespołem „Sławutycz” (kierownik artystyczny Łesia Hotowkina) odwiedziliśmy „Na dalekich wyspach”. „Samba” w wykonaniu zespołu „Ekstrim” (kierownik artystyczny Switłana Romanenko) oraz „Rumba” w wykonaniu zespołu „Fejerija” (kierownik artystyczny Natalja Slastion) przeniosły do Ameryki Łacińskiej. Zapanował gracją ruchów „Taniec z wachlarzami” w wykonaniu zespołu „Witereć” (kierownik artystyczny Ołeksandr Czernous, baletmistrz Natalja Arkusza). Ukraiński taniec dziewczęcy „Pleskacz” Wychowankowie szkoły choreograficznej FORS (Tetiana Winokurowa) pokazali „Przyrody dziwną chwilę”, a z zespołem „Wesnadija” (kierownik artystyczny Natalja Ustinowa) przenieśliśmy się do Europy, zobaczywszy „Irlandzki taniec”, i wróciliśmy na Ukrainę, obejrzawszy kompozycję „Dziewczyna-wiosna”. Wszyscy upewnili się, że ukraiński taniec ludowy jest w duszy każdego. On jest kodem genetycznym, który żyje i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

MUZYKA W STYLU BAROKOWYM

Stepan LISIECKI, kandydat nauk o sztuce Dwa utwory ukraińskiego kompozytora drugiej połowy XVII wieku Semena Pekalickiego wykonał Miejski Chór „Kijów”, nagrał je na płytę kompaktową i wydał nuty. Jest to niewątpliwie ważne wydarzenie, ponieważ możemy wniknąć w muzyczny świat tego zapomnianego i szanowanego w owych czasach artysty. Z wiarygodnych źródeł wiadomo, że Semen (Symeon) Pekalicki urodził się około 1630 roku. Uczył się w latach 40.–50. XVII wieku, a w latach 60.–80. aktywnie pracował na niwie kompozytorskiej, dyrygencko-chóralnej i duchowno-cerkiewnej. W biografii Pekalickiego jest wiele białych plam. Wiadomo na pewno, że S. Pekalicki w latach 60. pracował u czernihowskiego arcybiskupa Lazarza Baranowicza. Baranowicz przez długi czas przebywał w Kijowie, od 1642 roku wykładał w Szkole Bractwa, a w 1650 roku objął jej rektorat; od 1657 roku przeniósł się do Czernihowa. Można przypuszczać, że Pekalicki uczył się w Kijowie i że ich znajomość mogła się wtedy zacząć. Kapela chóralna L. Baranowicza była wzorcowa; właśnie z nią jeździł on w 1666 roku do Moskwy, aby pokazać wysoki poziom zespołu muzycznego. Nic dziwnego, że od 1673 roku Pekalicki objął stanowisko kierownika Przydworskiej Kapeli Śpiewaczej w Moskwie, gdzie pracował kilka lat. W 1688 roku S. Pekalickiego wraz z żoną i dziećmi zaproszono do Moskwy na stałe miejsce pobytu. Wiarygodne jest, że Pekalicki od 1667 roku pracował we Lwowie, kierując kapelą chóralną J. Szumlańskiego. Działalność jego była więc wielostronna. Jednak najważniejsza jest jego muzyka. Mamy „Liturgię la minor” i koncert partesowy „Duch Twój dobry” (nowo odkryty utwór). Liturgia to tradycyjny gatunek obrzędu cerkiewnego z muzyką. Od dawien dawna liturgię wykonywano recytatywem. W czasach baroku, od ostatniej ćwierci XVI wieku, gdy u nas wprowadzono wielogłosowość, kompozytorzy pisali muzykę do poszczególnych tekstów liturgii, a inne teksty wygłaszał kapłan. Każda epoka kształtowała określone artystyczne wymagania wobec pisania muzyki. Znamy muzykę do liturgii wielu kompozytorów, ale utwór S. Pekalickiego jest pierwszy. Zatem „Liturgia la minor” — utwór z połowy XVII wieku — jest jednym z najdawniejszych i podstawowych w stylu barokowym. W utworze jest dziewięć numerów muzycznych, różnych pod względem charakteru. W wielu numerach Liturgii Pekalicki daje pełnobrzmiące, uroczyste wstępy, których faktura obejmuje cała przestrzeń dźwiękową. Co do tematów muzycznych Liturgii, to jest ich kilka typów: pełnobrzmiące i uroczyste, liryczno-piosenkowe, liryczno-opowiadające, a nawet taneczne. Rozwijają się one i tworzą obrazy artystyczne. Tematy-charaktery są indywidualnie kompozytorskie, wyróżniające jego muzykę spośród twórczości innych artystów. Utwór Pekalickiego przeznaczony jest na dwa chóry, które brzmią to razem, to naprzemiennie; prawie w każdym numerze są również tematy ansamblowe (wykonują je trzej soliści). Fragmenty wykonywane przez oba chóry mają charakter uogólniony, są to to uroczyste, to radośnie-majestatyczne. Muzyka przeznaczona na tercet jest przeważnie liryczna, choć bywa też opowiadająca lub liryczno-żałobna. Końcowe tematy Pekalickiego budzą u współczesnego słuchacza największe zainteresowanie; nie są podobne do muzyki innych ukraińskich kompozytorów (przy okazji zauważmy, że radosno-chorowodne i radosno-taneczne tematy Pekalickiego jakby przeszły do muzyki M. Dyleckiego, który pracował w Moskwie od końca lat 70. XVII wieku). Muzyka „Liturgii la minor” zachwyca pięknem, nie zestarzała się, nie jest nudna, wręcz przeciwnie, zainteresowała muzyków początku XXI wieku swoim profesjonalizmem. Koncert partesowy „Duch Twój dobry” to kolejna karta muzyki S. Pekalickiego. W tym gatunku artysta jest jeszcze swobodniejszy w wyborze tematów muzycznych i zasad ich rozwoju. Dziś mamy możliwość nie tylko zapoznać się, ale i dokładnie zbadać utwory chóralne Semena Pekalickiego, dać im ocenę historyczną, gdyż są to pierwsze przykłady ukraińskiego baroku muzycznego, które dotrwały do naszych czasów. Są to utwory jasne, mistrzowskie, bogate w treść artystyczną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oddech przestrzeni

...znajome nam konstelacje, a potem zostało rozjaśnione nie słońcem, które nie oślepia i nie grzeje zbyt mocno. Wysokość dziennego nieba, równie bezchmurnego, odbierała śpiew duszy, która opowiadała Bogu o przestrzeni okaleczonej przez ludzi. Myślało się o Szambali, która skrywa dobytek jednej z poprzednich technokratycznych cywilizacji, a potem o okolicach Kijowa wzdłuż dróg oraz o nowych kamiennych workach w centrum naszego miasta, które odbiera się jako zniewagę wobec przyrody i piękna. Nasze życie układa się tak, że jedynie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

życzą Ukraińcom nie tracić optymizmu, zdrowia, wiary w siebie w tych niełatwych czasach. Bądźmy razem i zwyciężymy! Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” we wsiach i centrach rejonowych, w miastach obwodowych i stolicy do 10. dnia każdego miesiąca. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 45 hrywien 89 kopiejek; na pół roku — 23 hrywny 42 kopiejki; na 3 miesiące — 12 hrywien 36 kopiejek; na 1 miesiąc — 4 hrywny 27 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, 67. strona w „Katalogu”. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywny. na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 08051 4 820095 780016 DUCHOWA PRZESTRZEŃ TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ PASTERSKI GŁOS W OBRONIE UKRAIŃCÓW

Trwa prenumerata „Słowa Proświty” na 2009 rok. W przyszłym roku ogólnoukraiński tygodnik proświtański zachowa wszystko to, co najlepsze, wypracowane przez autorów i dziennikarzy redakcji, zdecydowanie rezygnując z tego, co straciło aktualność. Zapraszamy naszych czytelników do stania się aktywnymi uczestnikami dialogu o stanie języka ukraińskiego, rozłamie sił narodowych, drogach wyjścia z kryzysu gospodarczego, politycznego i duchowego. Znajdziemy te punkty oparcia, które pozwolą W takim momencie zwracamy się do Was, Ekscelencjo, z prośbą o podniesienie Waszego wysokiego arcypasterskiego głosu w obronie narodu ukraińskiego… Was, Ekscelencjo, wszyscy wysłuchają: i wysocy dostojnicy Kościoła, i światowa prasa, i międzynarodowe instytucje charytatywne, które mogą zawczasu wysłać na Ukrainę bezstronne komisje ankietowe, przekonać się na własne oczy, co się tam dzieje, a to może dzięki terminowym środkom uratować życie niejednej tysiącu ludzi…” Na apel Zagranicznego Biura Ukraińskiej Radykalno-Demokratycznej Partii metropolita Andrzej Szeptycki odpowiedział listem, w którym wyraził zaniepokojenie i wsparcie dla głodujących Ukraińców. Uświadamiając sobie skalę ludobójstwa, zorganizowanego przez władzę radziecką na Naddnieprzańskiej Ukrainie, Kościół Greckokatolicki wystąpił jako instytucja, która jako jedna z pierwszych stanęła w obronie Ukraińców i zorganizowała wspólnotę europejską za pośrednictwem Stolicy Apostolskiej do działań na rzecz przerwania ludobójstwa na ziemiach ukraińskich, które trwało w latach 1932—1933. Dokumenty i fotografie, zaprezentowane na wystawie, jeszcze raz potwierdzają tezę o jedności Ukrainy Zachodniej ze Wschodnią w tamtych strasznych dla naszego narodu latach, a także akcentują uwagę na roli Kościoła Greckokatolickiego. Zapraszamy wszystkich chętnych do odwiedzenia wystawy, która pracuje w sali wystawowej cerkwi św. Bazylego Wielkiego przy Woznesenśkim uzwozie 7 codziennie od 9.00. Zamknięcie 5 stycznia 2009 roku. o sytuacji we Wschodniej Ukrainie, która zaistniała w latach 1932—1933. W centrum ciągu ekspozycyjnego znajduje się kompozycja żałobna z obrazem artysty O. Ochapkina „Pamięci ofiar Hołodomoru”, diduchem, ręcznikami żałobnymi, świecami i kołaczem, którą stworzył o. Rafał, kapłan cerkwi św. Bazylego. Na wystawie zaprezentowano kopię listu przewodniczącego Zagranicznego Biura w Pradze Ukraińskiej Radykalno-Demokratycznej Partii, profesora Kostiantyna Maciewycza do metropolity Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Andrzeja Szeptyckiego. Kostiantyn Maciewycz w apelu z 14 grudnia 1932 roku jako pierwszy informował o głodzie na Ukrainie: „…Na Ukrainę znów nadciąga głód, idzie w niespotykanym, w niesłychanym dotąd rozmiarze i ostrości… Romana KOBALCZYŃSKA, starszy pracownik naukowy Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Zdjęcie autora U Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor główny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora głównego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora głównego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora głównego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301251 Nakład — 22300 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Kijowie w cerkwi św. Bazylego Wielkiego otwarto wystawę „Pasterski głos w obronie Ukraińców”. Na otwarcie przybyli Ekscelencja Władyka Lubomyr Huzar, biskupi, kapłani oraz parafianie. Ekspozycja składa się z unikalnych dokumentów archiwalnych, które zebrał i przygotował wiodący specjalista CDIA Ukrainy Wołodymyr Kit. Wszystkie dokumenty i fotografie świadczą o głębokiej trosce Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Ekscelencja Władyka Lubomyr Huzar zostawił wpis na pamiątkę

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn