Fot. Ołesia Dmytrenki
Serhij I. TKACZENKO, redaktor naczelny czasopisma „Jatrań”, Nowy Jork — Kijów
W kontekście refleksji nad obecnym stanem naszych spraw wyjątkowo wymowna wydała mi się niedawno opublikowana w „Magazynie Ukraińskim” notatka jednego z moich dawnych kolegów-pisarzy. Dotyczy ona zajęć w Letniej Szkole Uniwersytetu Harvarda z grupą studentów ukraińskiego pochodzenia z USA i Kanady, podczas których w celach dydaktycznych wykorzystano film wideo o rezydencji urzędującego ukraińskiego prezydenta. Notatka jest dosłownie przesiąknięta ironicznym stosunkiem do tej (Chaty? Rządowej daczy? Willi? Pałacu? Posiadłości?) rezydencji prezydenta, którą ten „dokupił” jeszcze jako premier. Co do wnętrza rezydencji, autorowi przypominają one „muzealne pomieszczenia podczas inwentaryzacji”. Pisarz zauważa wszystko, nie umyka jego uwadze nawet „jakiś drewniany eksponat, na którym gruzińskimi literami wyryte jest imię autora”. Bywało tu wielu światowych liderów — Putin, Saakaszwili, Clinton… Ukraiński duch tego domu tak ich zachwycił, że, jak fantazjuje autor, krążyli przy stole z okowitą, naradzając się o swoich dalszych podróżach… po ukraińsku. Jednak studenci Letniej Szkoły raczej nie są w stanie pojąć całego tego „stawu, młynka i wiśniowego sadku”, ponieważ do tego potrzebna jest wiedza o „archaicznym słownictwie i wiejskiej codzienności”. Jak widzimy, ironiczno-sarkastyczny stosunek do jednego obiektu — w wyniku przeniesienia metonimicznego — rozciąga się na wszystko, co ukraińskie.
Trudność sytuacji z naszym urzędującym prezydentem polega nie w ostatniej kolejności także na tym, że jest on stuprocentowym uosobieniem ukraińskości. Z dwoma innymi liderami wyścigu prezydenckiego jest znacznie prościej, bo ich ukraińskość, o której wspominają co najwyżej przed kamerą telewizyjną czy mikrofonem, jest sztuczna i pokazowa.
Znaczną część odpowiedzialności za nasze obecne rozczarowania ponosi inteli-
4, 6, 7 MIASTO-ZBIERACZ
NIEZAPOMNIANY ŁUKASZ
Tłumaczenie maszynowe
W przededniu nowych wyborów prezydenckich na Ukrainie powszechnie panują uczucia totalnego rozczarowania, pełnej frustracji i całkowitej bezsilności. Takimi większość Ukraińców widzi owoce pomarańczowej rewolucji – tej samej, która zdaniem znanego zachodniego politologa Andreasa Umlanda stała się punktem zwrotnym nie tylko dla najnowszej historii Ukrainy, ale i dla rozwoju politycznego całej przestrzeni postradzieckiej.
Inteligencja, która kiedyś zapewniała, że najlepszą władzą na świecie jest władza komunistyczna, a cztery lata temu устами Bohatera Ukrainy Dmytra Pawłyczki oświadczyła, że odtąd na Ukrainie wszystko będzie w porządku, ponieważ mamy teraz własnego przywódcę narodowego. Nie w ostatniej (jeśli nie w pierwszej!) kolejności dlatego, że mówi po ukraińsku. Jeszcze jedna gorzka i dziś tak oczywista lekcja: sama znajomość języka ukraińskiego przez przywódcę jeszcze nie jest gwarancją jego oddania demokracji. Tych rewolucyjnych zmian, których tak pragnął Majdan i cały naród, nie nastąpiło. I czy mogły nastąpić? Czy był realny zwycięski szturm „budynku na Bankowej”, w co do dziś wierzy lider „Pory” Oleksij Tołkaczow? Patrząc na zdjęcia z tamtych dni, na których tłumowi demonstrantów „uzbrojonych” w goździki przeciwstawiają się szeregi zapakowanych w kamizelki kuloodporne i stalowe hełmy funkcjonariuszy specnazu, trudno się z tym zgodzić. Nawet obecność w szeregach „Pory” byłych Afgańczyków, milicjantów i „po prostu krzepkich, zdesperowanych mężczyzn” raczej nie zmieniłaby sytuacji.
Co zaś do sakramentalnej obietnicy, że „bandyci będą siedzieć w więzieniach” (zmodyfikowane hasło ruchu „Bandytom — więzienia!”), to, jak pisał w „Magazynie Ukraińskim” Mykoła Riabczuk, do zrealizowania takiego wariantu „zwycięzcy musieliby mieć przewagę dwóch trzecich”. Liczba głosów oddanych na Wiktora Juszczenkę przewyższała liczbę głosów oddanych na Wiktora Janukowycza zaledwie o 2,85 %. Wychodzi więc, że wariant „przez przemoc” był nierealny. Pozostaje liczyć na ewolucyjne zmiany, które kiedyś nastąpią pod presją sił wewnętrznych i społeczności międzynarodowej. Przynajmniej jeden z obecnych pretendentów do buławy lubi proeuropejską retorykę i wsłuchuje się w opinię Zachodu. Jednak same ewolucyjne zmiany raczej nie zapewnią okiełznania reżimu oligarchatu i latyfundyzmu. Dokąd prowadzi ten reżim, pokazała historia z posłem Łozynśkym: do takiego porządku, w którym zwykli ludzie zostaną obróceni w niewolników.
Zakończenie na str. 2
OJCZYSTY JĘZYK W OJCZYSTEJ SZKOLE
DREZNO. OLEHOWI KLYMIUKOWI
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
hol, bardzo proukraińska osoba”. Komu jak komu, a ukraińskiemu politykowi nie wypada nie wiedzieć, że słowo „chochoł” to pogardliwy przydomek Ukraińców, wymyślony oczywiście nie przez Ukraińców. Jedna z gazet, w związku z tym, zupełnie trafnie przypomniała cztery wersy z wiersza Wiktora Baranowa:
Ukraińcy moi! Niech wam Bóg da i szczęścia, i sił.
Można być chochołem i chleb od tego nie zgorzknieje.
Tylko kto kiedyś niebo pochyli nad waszymi mogiłami,
Jak nie zdradzona przez was, znieważona przez was ojczyzna?..
Wreszcie trzeci, nazwijmy to, błąd Arsenija Pietrowicza. Jak wiadomo, mer Mukaczewa, a obecnie kandydat na urząd Prezydenta, Serhij Ratuszniak, w swoim czasie brutalnie potraktował zwolenniczkę Jaceniuka, która z taczki albo z namiotu rozpowszechniała materiały agitacyjne swojego patrona. Ten nie zwlekał z ostrą odpowiedzią miejskiemu głowie. Ratuszniak z kolei brutalnie nazwał Jaceniuka „zarozumiałym żydkiem”. Oczywiście, chamowaty mer, używając słowa, które Żydzi uważają za obraźliwe, zademonstrował niski poziom własnej kultury, etyki i etykiety, co bezsprzecznie zasługuje na potępienie. Jednak Arsenij Jaceniuk odpowiedział nieadekwatnie, uogólniając drobny z istoty fakt braku kultury, choćby nawet urzędnika, do poziomu niemal światowego antysemityzmu. Ten zgiełk, który wówczas podniesiono w związku z tą sprawą, nieco zszokował przeciętnego Ukraińca.
Taką reakcją nie omieszkali wykorzystać konkurenci w wyścigu: pospiesznie wydano książkę „Знаменитые евреи Украины” z portretem Arsenija Jaceniuka. Mógłby on nie zwracać na to uwagi, ale nie, wydrukował niby na usprawiedliwienie broszurę ze swoją biografią, w której przedstawił ze zdjęciami drzewo genealogiczne ze swojej i żony linii aż do trzeciego pokolenia. Tak postanowił udowodnić swoje ukraińskie korzenie. A po co? A gdyby te korzenie były cygańskie, ormiańskie czy właśnie żydowskie, — to czy Jaceniuk by na tym przegrał? — takie rozważania usłyszano od przeciętnego wyborcy. Przecież Żydzi to w Ukrainie szanowani ludzie; są i w biznesie, i w parlamencie, i we władzy wykonawczej. Czerwonenko jest dumny z tego, że jest Żydem; tak samo jak kolejny z kandydatów na urząd prezydenta, Brodski.
I na koniec. W zeszłym tygodniu odbyło się losowanie kandydatów na urząd Prezydenta: kto z kim i kiedy ma się spotkać w debatach telewizyjnych. „Ciężkie wagi” Janukowycz, Tymoszenko, Juszczenko, Łytwyn odmówili udziału w debatach telewizyjnych. Arsenij Jaceniuk wykazał tu niekonsekwencję: najpierw złożył wniosek o udział w debatach, a potem go wycofał. Odmowa udziału w debatach telewizyjnych szeregu kandydatów z jednej strony świadczy o braku nas głębokich demokratycznych tradycji, gdy trzeba stanąć przed oczami wyborców na żywo, pokazać się i przekonać ich, na kogo dokładnie należy głosować. Z drugiej strony, „ciężkie wagi” można zrozumieć: nie chcą, bo i nie ma o czym debatować z „technicznymi” kandydatami, którym prezydencka papacha „nie świeci”. A jednak… Arsenijowi Pietrowiczowi warto byłoby wyjść na szranki i tym umocnić swoje pozycje. Tym bardziej, że jego zaciekły przeciwnik Serhij Ratuszniak został bez pary, i losowanie mogło właśnie jego wyznaczyć na przeciwnika Jaceniuka. To przecież taka okazja, by położyć na łopatki przeciwnika. A jednak, jeszcze jest prawie miesiąc walki przedwyborczej; w tym czasie Arsenij Pietrowicz może jeszcze uwzględnić własne błędy i radykalnie poprawić swój ranking. Czego z całego serca mu życzę.
Tłumaczenie maszynowe
FELIETON PUBLICYSTY Witalij KARPENKO Osiemnastu pretendentów do prezydenckiego fotela można podzielić na dwie nierówne części. Mniejsza — tak zwani „ciężarowcy”, którzy zajmowali w przeszłości lub zajmują obecnie najwyższe stanowiska w państwie: Wiktor Janukowycz, Julia Tymoszenko, Wiktor Juszczenko, Wołodymyr Łytwyn, Serhij Tihipko, Anatolij Hrycenko. Większa — outsiderzy, którym nic nie świeci: to zarówno „kandydaci techniczni”, którzy odrabiają cudze pieniądze, jak i przedstawiciele partii ideologicznych, mający własny stały elektorat, a mianowicie: komunista-internacjonalista Petro Symonenko oraz jego antypod nacjonalista Ołeh Tiahnybok, który wyraźnie zwiększa ranking, ale którego czas jeszcze nie nadszedł. Obecne rankingi są względne. Solidne firmy socjologiczne wstrzymują się od publikowania swoich danych, a tym, którzy śpieszą się przed orkiestrę, raczej nie można ufać w pełni. Jednak tendencje ujawniają się wyraźnie. Nikt na przykład nie ma wątpliwości, że główna walka toczy się między blokami Wiktora Janukowycza i Julii Tymoszenko. I lider regionałów czuje się pewniej: ma własne pole elektoralne. Julii Tymoszenko jest trudniej: ona, jak i tuzin innych pretendentów, liczy na dawny elektorat Wiktora Juszczenki, który jest rozrywany na strzępy. Tymoszenko, która na początku roku była bezalternatywną posiadaczką elektorackich sympatii, obecnie, mimo niewiarygodnych wysiłków agitacyjnych, znacznie straciła pozycję i odstaje od biało-błękitnego kandydata o 12—17 procent. Dlatego nie jest jeszcze faktem, że to właśnie ona wyjdzie do finału z Wiktorem Janukowyczem. W związku z tymi okolicznościami należy uważniej przyjrzeć się perypetiom walki o trzecie miejsce. Początkowo znaczne nadzieje dawał Arsenij Jaceniuk, który, wydawałoby się, mocno zakotwiczył się jako trzeci w szeregu pretendentów, całkiem realnie doganiając Julię Tymoszenko. Jednak niespodziewanie gwałtownie stracił pozycję, a jego miejsce zajął po szybkim starcie Serhij Tihipko, którego ranking wzrósł niemal od zera do 7%. Ale też nie na długo: jego, jeśli wierzyć ostatniemu sondażowi, wypiera Wołodymyr Łytwyn. Całkiem realnie może liczyć nie tylko na trzecie miejsce, ale i na wyjście do finału Wiktor Juszczenko, którego ranking od niedawna stabilnie rośnie i w krótkim czasie zwiększył się ponad dwukrotnie, i też według niektórych danych osiąga 7 procent. Jednak obecnie warto wyjaśnić, co właściwie stało się z Arsenijem Jaceniukiem, czym wytłumaczyć spadek zainteresowania wyborców jego osobą — z 9,3% w październiku do 4,8% w grudniu, jak świadczą rosyjscy socjologowie („FOM-Ukraina”). Ten młody ambitny polityk rozpoczął swoją kampanię nieco za wcześnie i niezbyt udanie. Jego pasiasto-ciemne billboardy, przypominające czy to słup graniczny, czy to więzienny drelich, ludzie przyjęli sceptycznie. Jednak zapamiętali, i jeśli tylko taki był cel, to został osiągnięty: Arsenij Petrowycz stał się rozpoznawalny. A dalej młodzieńczy zapał, energiczny nacisk w ustnej propagandzie, stanowczość wypowiedzi, co tak podoba się audytorium, dały pozytywny rezultat: w rankingowych zmaganiach wyszedł na trzecie miejsce i stał się groźny dla Julii Tymoszenko. Jednak językowy zapał Arsenija Petrowycza zaczął się powtarzać, zacinać, ponieważ przy uważnym spojrzeniu, oprócz ostrej krytyki władzy, pozytywów nie było widać. To znaczy, zjawiska kryzysowe były nazywane, a oto realnych i konkretnych dróg naprawy sytuacji nie proponowano. I tutaj jego kampania wyborcza zaczęła szwankować, ludzie zaczęli zauważać to, na co wcześniej nie zwracali uwagi. Na dodatek konkurenci podrzucali chrustu do ognia: mówiąc, że kandydat mówi rzeczy ogólne i dawno znane, zaproponować wyjścia nie może, bo i sam doświadczenia ma za mało, był na wysokich stanowiskach, ale nigdzie długo nie zagrzał miejsca. Jednak nie w tym rzecz. W wystąpieniach Arsenija Petrowycza zaczęły ujawniać się nuty rosjocentryzmu, jeśli można tak powiedzieć. Oczywiście, sąsiadów się nie wybiera i z rosyjskim czynnikiem w polityce trzeba się liczyć, jednak budować stosunki międzypaństwowe należy na zasadach równouprawnienia, parytetu i wzajemnych korzyści, czyli tak samo pragmatycznie, jak Rosja. Właśnie tak widzi problem urzędujący Prezydent Juszczenko, co oczywiście nie podoba się Kremlowi. Promoskiewska orientacja Jaceniuka jest oczywista. Czuć, że konsultują go rosyjscy politolodzy, choć kandydat tego nie przyznaje. Ale nawet sama nazwa stworzonego przez niego bloku wyborczego, a teraz już i partii politycznej „Front Zmian” świadczy o rosyjskim pochodzeniu. Po pierwsze, niefortunne jest samo słowo „front”: nastawia ono na wojnę (przeciwko obecnej władzy, trzeba rozumieć, do której sam należał), ale czas frontów nie tylko dawno minął, ale i znudził się — czy więc warto go reanimować? Po drugie, sformułowanie wzięto z rosyjskiego, gdzie brzmi ono całkiem normalnie — „front pieriemien”. Przetłumaczone zaś na ukraiński, jest nawet trudne do wymówienia — „froNT ZMin”. W języku ukraińskim, jak zapewne i w innych, zbieg czterech spółgłosek jest nienaturalny i niepożądany. Drugi negatywny moment — niejasne rozumienie przez Jaceniuka istoty kwestii narodowej i ukraińskiego patriotyzmu. Przynajmniej pretendent na stanowisko prezydenta nie deklaruje swojej ukraińskości, jak to na przykład robi Wiktor Juszczenko, Ołeh Tiahnybok czy Jurij Kostenko. Co więcej, swego czasu przed głosowaniem za jego kandydaturą na stanowisko Przewodniczącego Rady Najwyższej Arsenij Petrowycz uchylił się od odpowiedzi na pytanie o jego narodowość. Za to teraz przypomniano mu dawny wywiad, kiedy na pytanie, czy jest patriotą, Jaceniuk, nie mrugnąwszy okiem, wypalił: „Klasycznym. Takim wychowali mnie rodzice. Jestem zagorzałym cho-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Krytykując pomarańczowych, kochajcie Ukrainę!», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Jak zauważył Bohdan Butkewycz w artykule „Neo-feudalizm po ukraińsku”, Ukraina to w istocie „społeczeństwo feudalne”, które „dość mocno przypomina czasy XI—XIII wieku w Europie, gdzie każdy feudał był pełnym panem życia i losu swoich poddanych”. Jak pisze pan Butkewycz, nasza tak zwana elita uważa się za „nadludzi”, którym wolno wszystko. Dla niej inni ludzie to bydło, które nie zasługuje na żadne prawa. Nawiasem mówiąc, właśnie takim słowem nazywał chłopów z rejonu hołowaniwskiego „baron von Łoziński”, grożąc w razie nieposłuszeństwa zastąpieniem ich „murzynami”. Poprzez podległą mu Hołowaniwską radę osiedlową latyfundysta Łoziński przeforsował decyzję o zastąpieniu ustanowionego na głównym placu miasteczka herbu-trójzębu sierpem i młotem, a także o przeniesieniu popiersia Tarasa Szewczenki z głównej ulicy, gdzie do dziś stoi pomnik komunistycznego idola, o konieczności demontażu którego w osiemnastym roku Niepodległości wreszcie zaczęła mówić miejscowa społeczność. A jednocześnie i o przemianowaniu ulicy, nazwanej jego imieniem. O nagłej potrzebie zastąpienia totalitarnych toponimów dawno mówiłem miejscowym kierownikom — Iwanowi Kuczerowi, który kierował rejonową administracją państwową za czasów prezydenta Kuczmy, a obecnie jest liderem rejonowej struktury Partii Regionów, oraz Serhijowi Piddubnemu, miejscowemu krajoznawcy, który na fali pomarańczowej „przetrzepki” usadowił się na stanowisku przewodniczącego RADA. Moje artykuły-apele „Co w imieniu tobie moim?” i „Toponimy niepodległego państwa” drukowane były w gazecie rejonowej „Tam, de Jatran” (nr 12 z 21.03.03 r. oraz nr 14 z 04.04.03 r.). Politolodzy całkiem słusznie pytają: ilu na Ukrainie jest takich Łozińskich? I podają przykłady „latyfundystów”, „gospodarzy” i „pachanów” wielu rejonów oraz obwodów naszego państwa. Jak podkreśla znany polityk Josyp Winśkyj, główną bolączką Ukrainy jest stworzony jeszcze za prezydenta Kuczmy głęboko eszelonowany system klasowo-oligarchiczny, który prowadzi w ślepy zaułek, bo w nim 170 rodzin posiada dwie trzecie bogactw narodowych Ukrainy. Jak pokazało życie, nasze trzy wiodące siły polityczne są tak do siebie podobne, że, jak trzy państwa w powieści Orwella, mogą blokować się w dowolne kombinacje: A z B przeciwko C, B z C przeciwko A, A z C przeciwko B. Jak drwiąco zauważył wódz KPU Petro Symonenko, wszyscy oni są „z jednego gniazda”. Ostatni przykład takiego orwellowstwa to próba połączenia Bloku Julii Tymoszenko i Partii Regionów w imię ograniczenia uprawnień Prezydenta. Po publikacji w „Ukraińskiej Prawdzie” szokująco szczerych wywiadów Mychajła Brodskiego i Tarasa Czornowoła stało się jasne, że „wewnętrzna kuchnia” BJuT i PR jest prawie taka sama. Jak reasumuje w publikacji B. Butkewycz, ukraińska pseudoelita stoi teraz przed Rubikonem. Jeśli nie doprowadzą do końca głośnych spraw ostatnich miesięcy, które zostały rozpoczęte jako przedwyborcze sztuczki (w tym poszukiwania pana Łozińskiego, w aresztowaniu którego, jak niedawno zaznaczyła rzeczniczka Prezydenta Iryna Wannikowa, nie są zainteresowane pewne siły polityczne i organy ścigania), to ostatecznie straci ona kontrolę nad krajem. A co za tym idzie, także swój status elity. Według danych socjologów, w ukraińskim społeczeństwie uformowało się wyraźne zapotrzebowanie na „silną rękę”. Ponad dwie trzecie Ukraińców jest przekonanych, że właśnie taki lider rozwiąże wszystkie nasze problemy. O tym na łamach gazety „Wall Street Journal” niedawno pisała Myrosława Gongadze. Pierwowzorem ukraińskiego wariantu „silnej ręki” jest hetman — ogólnonarodowo wybrany autorytarny władca, który w razie niewypełniania swoich obowiązków może być przez ten sam naród usunięty z tego stanowiska. Na tle spadku popularności obecnych kierowników na uwagę zasługuje informacja o przeprowadzonym wśród młodzieży sondażu, zgodnie z wynikami którego przyszłym prezydentem Ukrainy został nazwany szef SBU Wałentyn Naływajczenko — ze względu na jego niezależność i nieskazitelność w żadnym skandalu korupcyjnym, postawę państwową oraz polityczną nieugiętość. Pszczoły, garnki i wiatraki stały się już przysłowiowe dla obecnego ukraińskiego establishmentu. Wszakże to nie oznacza, że „pszczoły, garnki i wiatraki” to coś złego. W czasach kozackich właśnie na „pasiekach w dąbrowie” przeprowadzano ważne narady hetmańskie. Garnki, których niekoniecznie trzeba przy pierwszej lepszej okazji tłuc, są codziennym przypomnieniem o naglącej dla Ukraińców potrzebie zgody narodowej. Jeśli chodzi o wiatraki, to jeszcze od czasów Don Kichota występują one jako symbol ludzkiego dążenia do wysokich ideałów. Najważniejsze teraz: wraz z brudną wodą nie wylać dziecka. To trudne, jednak niezwykle ważne: krytykując pomarańczowych, zachować miłość do Ukrainy. Serhij I. TKACZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Taką decyzję podjęto na zjeździe partii. Pierwszym zastępcą przewodniczącego partii wybrano posła ludowego Wołodymyra Mojsyka, zastępcami zaś — Ksenię Ljapinę i Jurija Zubka. „Grupa »Za Ukrainę!« stała się przyczółkiem obrony ukraińskich wartości w Radzie Najwyższej, ponieważ wszyscy zaczęli pracować dla wodzów i zapomnieli, że istnieją wartości i programy” — powiedział Wiaczesław Kyrylenko podczas swojego wystąpienia. Według jego słów główne zadania partii to kontynuacja tej polityki oraz utworzenie partii europejskiego typu, która nie będzie pracować dla wodzów, lecz będzie stać na straży ukraińskich interesów narodowych.
Przewodniczący partii podkreślił, że „bez rozwiązania trzech kluczowych zadań zajmowanie się działalnością publiczną nie ma sensu. Są to, po pierwsze, przezwyciężenie przenikającej wszystko korupcji, po drugie, walka z tym, że w kraju brakuje patriotyzmu, po trzecie, walka z bezgranicznym populizmem”. Delegaci zjazdu wybrali Radę Polityczną partii w liczbie 17 osób, do której weszli posłowie ludowi z grupy „Za Ukrainę!” oraz przewodniczący organizacji obwodowych; członkowie Centralnej Komisji Rewizyjnej i sekretarz Centralnego Komitetu Wykonawczego. Zjazd przyjął także szereg oświadczeń politycznych.
Ruch Społeczny „Za Ukrainę!”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
już odnowienie przedsiębiorstwa, ponieważ nie pracowało ono przez wiele lat, a chleb do rejonu dowożono z innych miast, nawet ze stolicy. Zakład odnowiono również dzięki staraniom Iwana Kurowskiego. Wystąpienie Julii Tymoszenko na licznie zgromadzonym wiecu w Pryłukach było kolejnym punktem wizyty. Zebrali się tu przedstawiciele kilku południowych rejonów obwodu. Podobne spotkanie odbyło się także na centralnym placu Nieżyna. Wizyta zakończyła się wieczorem w Czernihowie, gdzie na centralnym placu, mimo dotkliwego mrozu, zebrały się tysiące mieszkańców miasta i obwodu. Przemawiając do nich, Julia Tymoszenko powiedziała między innymi: „Doskonale pamiętam ten wielki plac, gdzie jeszcze od 2002 roku spotykaliśmy się i rozpoczynaliśmy z wami sprawę oczyszczenia Ukrainy. Ale walka zakończyła się niczym, a oligarchowie jak rządzili krajem, tak rządzą. Wszystkie kanały telewizji centralnej są w ich rękach i dzisiaj wiadomości dla was przygotowują w specjalnych laboratoriach Partii Regionów. Lecz obecnie mogę wam stanowczo oświadczyć, że my z wami, nie zważając na konsekwencje, nie pomyliliśmy się ani razu. Bo nie chodzi o jakieś poszczególne figury, a o to, że gdybyśmy z wami nie zrobili tak, jak trzeba w 2004 roku, to mielibyśmy dzisiaj oblicze mafii Janukowycza u władzy”.
Tłumaczenie maszynowe
16 grudnia 2009 r. Telegram Kijów-8, ul. Hruszewskiego, 12/2 Premierowi Ukrainy Julii Tymoszenko
Petro ANTONENKO
Podczas wizyty Julii Tymoszenko na Czernihowszczyźnie premier przeanalizowała sytuację na Ukrainie, przedstawiła główne założenia swojego programu wyborczego, wezwała wyborców do stanięcia u jej boku w walce przeciwko oligarchom.
W mieście Bobrowica odbyła się ceremonia oddania do eksploatacji nowego budynku mieszkalnego i wręczenia nowym lokatorom kluczy do mieszkań, które otrzymują bezpłatnie, w ramach rządowego programu budownictwa socjalnego. Jest to program dla osób uprzywilejowanych — inwalidów, rodzin wielodzietnych, czarnobylców, weteranów pracy, którzy przez dziesięciolecia, nawet pomimo posiadanych przywilejów, stali w kolejkach po mieszkania. Program dotyczył dokończenia niedokończonych budów, więc rząd przekazał środki, wykupując mieszkania w tych budynkach. Tym samym wsparto branżę budowlaną Ukrainy. Jednym z obiektów ukończonych w ramach tego programu stał się budynek w Bobrowicy, gdzie rząd wykupił 85 mieszkań. Mieszkania wzniesiono według najwyższych standardów, z pełnym komfortem, „pod klucz”. Budynek wzniosła stołeczna firma „Żytłobud”, założona przez deputowanego ludowego Ukrainy z frakcji BJuT Iwana Kurowskiego, który również wziął udział w święcie. Julia Tymoszenko wręczyła klucze do mieszkań nowym lokatorom. Występując na uroczystej ceremonii, premier-minister powiedziała między innymi: „Stworzyliśmy antykryzysowy program dla budowlańców. I w tym roku oddajemy 5 800 takich mieszkań w całym kraju. A za kilka lat możemy zapewnić mieszkania ogromnym kolejkom”. Następny punkt wizyty — Bobrowicki Zakład Piekarniczy. W uroczystej atmosferze premier-minister przecięła wstęgę, otwierając zakład po wielkiej rekonstrukcji, maj-
Premier-minister Ukrainy Julia TYMOSZENKO odpowiada na pytania gazety „Słowo Proświty”.
— Julio Wołodymirowno, co dokładnie robi Pani siła polityczna — BJuT — oraz kierowany przez Panią rząd w sferze humanitarnej? W szczególności dla wsparcia ukraińskiej książki, kultury, zachowania naszych narodowych świętości? — Mogę powiedzieć, że nasz zespół również w tym kierunku robi bardzo wiele. W ciągu ostatniego roku odnowiliśmy kozackie sztandary, które były już w takim stanie, że nie można było ich prezentować. Przy czym są one unikatowe, mamy ich zaledwie garstkę. Zrobiliśmy to i podarowaliśmy muzeom całkowicie odrestaurowane kozackie, hetmańskie sztandary. Zrobiliśmy, nasz zespół, i wydaliśmy wielotomową „Historię ukraińskiej kultury”, ważne wydanie, które w pełni daje ludziom wiedzę, jak potężna jest nasza kultura. Oprócz tego robimy wszystko, aby wesprzeć zespoły ludowe, grupy twórcze. Takich programów mamy wiele. Również nasz zespół zarówno w 2008 roku, jak i w 2009, pomimo kryzysu, przeznaczył rekordową ilość pieniędzy na wsparcie wydawania ukraińskich książek. Myślę, że wszystko będzie dobrze na Ukrainie, kiedy duchowość i kultura będą na najwyższym poziomie i będzie to priorytetem, a to, co materialne, będzie podążać za duchowością i kulturą Ukraińców.
Szanowna Julio Wołodymirowno!
Redakcja „Słowa Proświty” zwróciła się do dyrektor „Wydawniczego domu „Kijowsko-Mohylańska Akademia” Wiery Sołowjowej z prośbą o skomentowanie stanowiska wydawców.
Wiera SOŁOWJOWA
Decyzja wydawnictw Ukrainy — uczestników Programu „Ukraińska książka” o zwróceniu się otwartym telegramem do Premier-ministra Ukrainy J. W. Tymoszenko z żądaniem wypełnienia zobowiązań rządu w zakresie finansowania zamówień państwowych na produkcję książkową jest spowodowana niebezpieczeństwem przymusowego bankructwa wielu przedsiębiorstw wydawniczo-poligraficznych. W 2009 roku rząd Ukrainy niemal uniemożliwił warunki realizacji przez wydawnictwa zamówień państwowych, a mianowicie: w zaproponowanych do zawarcia umowach nie przewidywano zaliczkowania zamówień (w poprzednich okresach wydawnictwa otrzymywały zaliczkę w wysokości 60% i miały trzy miesiące na wykonanie prac), rozliczenie za usługi przewidywano na podstawie protokołów wykonanych prac. Ponieważ w ramach Programu zatwierdzono społecznie ważne wydania, przyуроczone do dat pamiętnych i jubileuszowych, na wykonanie odpowiednich dekretów Prezydenta Ukrainy i rozporządzeń Gabinetu Ministrów, dzieła laureatów Narodowej nagrody im. Tarasa Szewczenki itp., to wydawcy zmuszeni byli szukać możliwości wykonania warunków zamówień państwowych. Komuś udało się pozyskać zwrotną pomoc materialną na jeden kwartał (teraz, w przypadku jej niezwrócenia do końca 2009 r., zmuszony jest zapłacić 25% kwoty podatku dochodowego do budżetu państwa); większość wydawców porozumiała się z poligrafami i dostawcami papieru w sprawie świadczenia usług i dostarczania materiałów z odroczeniem płatności do końca 2009 r. Zgodnie z warunkami zawartych umów już od połowy listopada 2009 r. wydawcy zaczęli składać sprawozdania z wykonania zamówień, mając nadzieję na terminowe otrzymanie finansowania i rozliczenie się za usługi i materiały. Dysponent środków — Państwowy komitet telewizji i radiofonii Ukrainy, jak nam wiadomo, również terminowo wykonał swoją pracę — przekazał do zapłaty przez Skarb Państwa polecenia przelewu. Ale dalej ruchu nie ma z powodu braku środków. Za kilka dni rok budżetowy się zakończy. Istnieje ryzyko niedotrzymania przez zamawiającego — państwo Ukraina — swoich zobowiązań wobec wykonawców — ukraińskich wydawnictw. Wydawnictwa, włożywszy resztki swoich środków obrotowych, zadłużywszy się u partnerów za usługi i materiały, stały się niewypłacalne nawet w zakresie obowiązkowych płatności — czynszowych, usług komunalnych, wynagrodzeń itp. To przymusowe bankructwo. Mamy nadzieję, że dzięki publicznemu nagłośnieniu uda się do tego nie dopuścić.
Ukraińscy wydawcy żądają od rządu Ukrainy wypełnienia w 2009 roku zobowiązań z tytułu finansowania zamówień państwowych w ramach programu „Ukraińska książka”. Na podstawie Ustaw Ukrainy „O Budżecie Państwowym Ukrainy na 2009 rok”, „O wykorzystaniu w 2009 roku środków przewidzianych w Budżecie Państwowym na programy w sferze informacyjnej i wydawniczej”, „O specyfice zakupu usług wydania produkcji książkowej w ramach programu „Ukraińska książka” oraz innych aktów prawnych z wydawnictwami zawarto umowy na zamówienia państwowe. Wydawnictwa swoje zobowiązania wypełniły. Zamawiający — państwo Ukraina — musi opłacić zamówione usługi. W przeciwnym razie cała branża wydawniczo-poligraficzna Ukrainy stanie na granicy bankructwa. Mamy nadzieję, że Pani do tego nie dopuści. Z poważaniem Zespoły pracownicze wydawnictw: „Wydawniczy dom „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, „Wyszcza szkoła”, „Grani-T”, „Dnipro”, „Etnos”, „Krynycia”, „Łybid”, „Muzyczna Ukraina”, „Naukowa dumka”, „Uniwersyteckie wydawnictwo „Pulsary”, „Ukraina”, „Urożaj”, „Ukraiński pisarz” i inne.
Tłumaczenie maszynowe
Aleksander Szepniwski. Zdjęcia autora
20 grudnia w Kijowie odbyło się ważne wydarzenie — na Zjeździe Założycielskim powstała Ukraińska Rada Ludowa. W czasie niepewności i dezorientacji w społeczeństwie ta ogólnoukraińska organizacja społeczna ma za zadanie zjednoczyć siły narodowo-patriotyczne, sprzyjać budowie ukraińskiej państwowości. Z całej Ukrainy zjechało prawie tysiąc delegatów. Przybyli również goście z Kanady, USA, Białorusi. Zjazd pobłogosławił Patriarcha Kijowski i Całej Rusi-Ukrainy Filaret. W wydarzeniu wzięli udział najwybitniejsi działacze społeczni i polityczni, pisarze, naukowcy. Wygłoszono referaty: o projekcie nowej Konstytucji Ukrainy (profesor W. Wasylenko), o Jednym Pomiestnym Kościele (J. Swerstiuk), o sprawiedliwości społecznej (profesor W. Czerniak), o konsolidacji narodu ukraińskiego jako głównym zadaniu budowy państwa (M. Poriwski), o rozwoju gospodarczym państwa (profesor W. Pyłypczuk), o stanie Sił Zbrojnych (W. Biłous), o problemach młodzieży (A. Puszkarenko, L. Matwijczuk). Zjazd omówił ważne kwestie ukraińskiego budowania państwowości i w rezolucji ocenił najbardziej palące problemy Ukrainy. Ponadto zjazd UNR przyjął Statut organizacji i wybrał jej organy kierownicze. Przewodniczącym Rady Starszyzny wybrano Dmytra Pawlyczki, a przewodniczącym Ukraińskiej Rady Ludowej — Mykołę Poriwskiego. Zjazd opowiedział się za poparciem na wyborach kandydata na prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki i zatwierdził propozycje UNR wobec kandydata. Forum zwróciło się do kandydatów na prezydenta, prezentujących narodowo-patriotyczne stanowisko, z propozycją wycofania swoich kandydatur na rzecz Wiktora Juszczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Oponując Soskinowi i rozpaczliwym nutom w wystąpieniach niektórych rodaków, akcentowałem właśnie taką tezę (a dyskusja toczyła się wokół pomarańczowej rewolucji i następnego pięciolecia). 18 lat niepodległości dzieli się na dwa etapy: pierwsze 13 — imitacja prawdziwych zmian, politycznych, społecznych; imitacja przejścia od totalitaryzmu do demokracji. Dopiero rok 2004, pomarańczowa rewolucja, zapoczątkowały te zmiany, przynajmniej wyraźnie je zadeklarowały. To od razu wywołało szalony opór posttotalitarnego, postkolonialnego środowiska, którym w istocie była w momencie rewolucji Ukraina. I przez te wszystkie pięć lat trwa już nie imitowana, a prawdziwa bitwa nowego ze starym. Dlatego wydaje się, że Majdan trwa nadal, niechby i w innej postaci. Pojawił się na konferencji również temat kształtowania świadomości narodowej, tożsamości narodowej, czego, nawiasem mówiąc, warto uczyć się od Polaków i nad czym tak niemrawo pracuje nasza elita polityczna i społeczeństwo w ogóle. A tymczasem, właśnie dzięki tej świadomości, tożsamości, my, tak jak nasi sąsiedzi, dawno bylibyśmy w domu, w Europie, bylibyśmy ostatecznie silnym, demokratycznym państwem. Jednak nie wyrwawszy się z objęć imperium, niektórzy u nas już wpadają w objęcia globalizacji. O tym dowcipnie powiedział Taras Woźniak, odpowiadając na pytanie, czy przeważa jeszcze u nas cywilizacja chrześcijańska, czy już poddajemy się cywilizacji muzułmańskiej, buddyjskiej lub totalitarno-sektowej. Politolog powiedział: „Wygląda na to, że żyjemy w czasach cywilizacji McDonalda, cywilizacji big maca”. Oto takie momentami zaostrzone tezy, takie gorące debaty charakteryzowały konferencję. Nie wypracowywała ona jakichś rekomendacji. Stawiała za cel wyjaśnienie priorytetów w burzliwym morzu naszej teraźniejszości, nawet po prostu wymianę informacji. Potrzeba istnieje. Jeden z Polaków zapytał, czy nasi znani politycy w ciągu ostatnich 15—20 lat zmieniali swoją przynależność partyjną. To naiwne pytanie świadczy zarówno o tym, że sąsiedzi znają nas mniej, niż by się chciało, jak i o tym, jak daleko ludzie odeszli od nas naprzód, do Europy, wszak dla nich takie pytanie byłoby logiczne. Zakończyć jednak chciałbym nie polityką. Polskie, europejskie miasto żyło już Bożym Narodzeniem. Nie tylko dlatego, że u katolików jest ono dwa tygodnie wcześniej. To święto, oczywiście, nie tylko religijne, to święto nadziei, oczekiwań. Patrzyłem na ludzi pochłoniętych przyjemnymi i niespiesznymi świątecznymi kłopotami, na ozdobione światłami choinki na placach, ulicach, w sklepach i też myślałem o naszych nadziejach, rodzimych ukraińskich realiach, które odczuwa się po przekroczeniu granicy. Nadziejach na godne nas życie, i nie w gościach, w zamożnych zagranicach, a na Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO
Bezpośrednim organizatorem wydarzenia wystąpił miejscowy Południowo-Wschodni Instytut Naukowy — poważna organizacja społeczna, badająca związki Polski z innymi krajami tego regionu Europy, przede wszystkim z Ukrainą (instytut posiada największą w Polsce bibliotekę ukraińską). Współorganizatorem stał się Uniwersytet Wschodnioeuropejski w Przemyślu, państwowa placówka edukacyjna, jeden z ośrodków ukraińsko-polskich kontaktów naukowych. Większość uczestników stanowili naukowcy z ukraińskich i polskich uniwersytetów, ale przyjechali także działacze społeczni i politolodzy. Wśród nich — polityk, ekonomista, dyrektor Instytutu Transformacji Społeczeństwa Ołeh Soskin, politolog ze Lwowa Taras Woźniak. Konferencja składała się z dwóch części. W pierwszej analizowano kampanię wyborczą na Ukrainie, w drugiej mowa była o tym, jaka będzie powyborcza Ukraina, przede wszystkim w odniesieniu do kursu polityki zagranicznej. Jednak było całkowicie oczywiste, że te dwa tematy trudno rozdzielić. Nie bez powodu na samym początku zacytowano właśnie opublikowany wywiad Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki dla jednej z najbardziej poważanych polskich gazet „Rzeczpospolita”, który wywołał tutaj znaczne zainteresowanie. Cytowano tezę o tym, że nie jest tak ważne, kto wygra wybory, jak to, jaki kurs obierze Ukraina. Choć wszystkim wiadomo, że drugie wynika z pierwszego. Dyskusja była bardzo ostra, zwłaszcza wśród ukraińskich uczestników, co pokazało Polakom rozpiętość opinii publicznej na Ukrainie i to, że jest to już przejaw naszej demokracji. Gołym okiem było widać, że Ukraińcy popierają różnych kandydatów, właściwie dwóch — Juszczenkę i Tymoszenko, choć, bez wątpienia, bezpośrednia agitacja wyglądałaby tutaj niestosownie, nawet wśród Ukraińców, nie mówiąc już o Polakach. A oto zaniepokojenie naszymi wyborami było bardziej niż oczywiste. Ton, otwierając konferencję, nadał rektor Uniwersytetu Przemyskiego, doktor historii, profesor Jan Draus: „Zdajemy sobie sprawę z geopolitycznego znaczenia Ukrainy, ona nadal jest naszym strategicznym partnerem. I nam, Polakom, bardzo zależy na tym, aby Ukraina weszła na drogę eurointegracji. Ale nadzieje lat 2004—2005 nie spełniły się”. Co zatem tak zaniepokoiło sąsiadów, którzy uważają, że nasza deklarowana droga „do domu, do Europy” (W. Juszczenko) „odpływa” w mglistą dal? Zaniepokoiły dwie nowe rzeczy w geopolityce. Pierwsza — Unia Europejska ochłonęła wobec Ukrainy. Druga — USA ochłonęły wobec Europy. Odnośnie pierwszej, chodzi przede wszystkim o Europę Zachodnią, fundament Unii Europejskiej, jej największe kraje: Niemcy, Francję i jeszcze niektóre. Syte, urządzone
Ukraińscy ekolodzy i aktywiści wzięli udział w Światowej Akcji Klimatycznej podczas międzynarodowej konferencji w sprawie zmian klimatu w Kopenhadze. W takim marszu wzięło udział około 100 tysięcy osób. Tego dnia ekosolidarność okazali nie tylko Duńczycy, ale goście Kopenhagi i wspólnoty, którym nie w smak konfliktować się z Rosją, która to udobrucha, to lekko szantażuje Zachód, przede wszystkim gazem. A oto kto naprawdę jest zaniepokojony, to nasi dawni „współwięźniowie” z soc-obozu koncentracyjnego, kraje Europy Wschodniej i Środkowej, a największa wśród nich Polska. Litwa, Czechy i Węgry już dziesięć lat są członkami NATO, pięć lat w Unii Europejskiej, czyli pod niezawodną ochroną. Ale one znajdują się na przednim froncie tych struktur, twarzą w twarz z antypodą UE — lepionym przez Moskwę jakimś Euroazjatyckim blokiem. I politycznie zaostrzona teza o tym, że rosyjskie czołgi w cztery godziny dotrą ze Lwowa do Warszawy, pozostaje aktualna. Druga zmiana — w stanowisku USA. Ameryce z jej nową administracją obecnie nie w głowie Europa — zarówno przez wewnętrzne kłopoty, jak i przez azjatycki wektor. Nie wypracowały jeszcze USA polityki wobec Europy w ogóle, tym bardziej konkretnie wobec Ukrainy. Znowu zacytuję doktora Drausa: „USA ochłonęły wobec Europy i oddają to pole Rosji. Ale może to jest czas naszych wspólnych działań?”. Cóż, czasami okoliczności zmuszają do działań. Ale jeśli z czynnikami zewnętrznymi (UE, USA) nic nie uczestnicy szczytu z wielu krajów. Jaskrawe akcje rozpoczynały się rano w różnych zakątkach stolicy Danii i szczytu ONZ. Później wszyscy aktywiści przy dźwiękach bębnów i innych instrumentów muzycznych zebrali się w centrum Kopenhagi. Stamtąd wszyscy, którym nie jest obojętny los Ziemi, wyruszyli do poradzisz, to co zatem tak zaniepokoiło naszych sąsiadów odnośnie sytuacji wewnątrz samej Ukrainy? Czyżby rozczarowali się naszą pomarańczową rewolucją? Ja tego nie zauważyłem. Nutki rozczarowania, społecznego zmęczenia, zwątpienia brzmiały w niektórych wystąpieniach Ukraińców. Polacy zaś, którzy jednoznacznie popierali pomarańczową rewolucję, po prostu z przykrością, ale trzeźwo konstatują: droga przemian, otwarta przez rewolucję, okazała się trudniejsza i dłuższa. Stąd logiczny wniosek: rewolucja trwa w nowych formach, a obecne wybory mają stać się kontynuacją wyboru z 2004 roku, wyboru drogi Ukrainy. Mogą, mają, ale czy staną się? Oto kluczowy moment zaniepokojenia naszych sąsiadów. I można ich zrozumieć, ponieważ w programach wyborczych wielu naszych kandydatów, pomimo rytualnej państwowotwórczej leksyki, ciągle przebijają się tezy o „poprawie stosunków ze wszystkimi sąsiadami”, czytaj — przede wszystkim z północno-wschodnim, o jakichś naszych z nim szczególnych więziach gospodarczych, bez których — choć krzycz. W najlepszym razie wałkowana jest chimeryczna, zrodzona w czasach kuczmyzmu, teza o jakiejś „wielowektorowości” jako naszej
„Bella Center”, gdzie odbywała się konferencja ONZ w sprawie zmian klimatu. Przedstawiciele międzynarodowych organizacji ekologicznych, aktywiści klimatyczni oraz po prostu mieszkańcy Kopenhagi wzywali do zawarcia porozumienia w sprawie zmian klimatu. To porozumienie, zgodnie z żądaniami uczestników mega-marszu, powinno zobowiązywać kraje do realnych działań na rzecz zapobiegania zmianom klimatu, a mianowicie do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. Głównymi hasłami marszu wybrano: „Nie istnieje planeta B”, „Nie gadaj — działaj teraz”. Lalki, które symbolizowały proces negocjacyjny, klauni, pandy z światełkami, anioły, drzewa, czerwone i zielone ludziki, białe niedźwiedzie — właśnie tak przebrali się tysiące ludzi tego dnia. Bębny, muzyka, hasła — wszystko to tworzyło atmosferę solidarności. Wszyscy uczestnicy zjednoczeni jedną ideą — zawrzeć porozumienie, które ma zobowiązywać państwa do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, aby zapobiec zmianom klimatu i przestrzegać swoich zobowiązań.
skazanej na porażkę osobliwości. Mówiąc ostrzej, piąta kolumna nigdzie nie zniknęła. Zbyteczne już przypominać o „zewnętrznej kolumnie”, o wielowiekowej „wielowektorowości” Rosji, czyli „zbieraniu” w imperium nie tylko jakichś „rosyjskich” ziem, ale wszystkiego, co gdzie „nie tak leży”. Czy zaniepokojone jest i nasze ukraińskie społeczeństwo tymi zagrożeniami? Trudno mówić o tym, kiedy zamiast choćby minimalnej solidarności czy choćby jakiejkolwiek państwowotwórczej współpracy elity narodowej widzimy jedno: swary. Dlatego może i bliską realiom, choć zbyt zaostrzoną, krytyczną, nawet niekiedy dramatyczną była analiza naszej wewnętrznej sytuacji w raporcie Ołeha Soskina. A tutaj krytyka przelewała się przez brzeg, gdyż dla scharakteryzowania obecnego państwa prelegent odnalazł termin — oligopolia, rozszyfrowując to jako państwo podzielone na czworo przez cztery klany rodzinne. Prawda, Soskin powiedział też o świetle w tunelu, które widzi w pełnej wymianie obecnej elity politycznej na nową, w znacznej mierze — z regionów. I w tym sensie pokłada nadzieje już w najbliższym 2010 roku, według jego prognozy — roku od razu kilku wyborów.
Istnieje duże prawdopodobieństwo przyjęcia deklaracji politycznej, która przeniesie uchwalenie wiążącej prawnie umowy w sprawie zmian klimatu o kolejny rok. Obietnice polityczne zamiast zobowiązań prawnych to możliwy scenariusz rozwoju procesu negocjacyjnego w Kopenhadze. Przeciąganie negocjacji i niechęć krajów rozwiniętych do przyjęcia niezbędnych zobowiązań w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych to główna przyczyna konfliktów i gorących debat dotyczących uchwalenia nowej umowy. „Aby wyrazić swoją solidarność ze światowym ruchem ekologicznym, przedstawiciele ukraińskich organizacji ekologicznych również wzięli udział w marszu. Przecież problem zmian klimatu jest aktualny nie tylko dla jednego państwa, ale i dla całego świata, w szczególności dla Ukrainy” — twierdzi Jewhen Koliszewski, dyrektor wykonawczy organizacji ekologicznej „Głos natury”. Ukraińscy aktywiści, przedstawiciele Grupy Roboczej ds. Zmian Klimatu, wyruszyli z hasłem „Ukraino, nie kombinuj — ratuj klimat”. Ukraina nie należy do krajów, które sprzyjają zawarciu nowej umowy. Zamiast delegacji państwowej liczącej 30 osób, na szczycie zarejestrowano kilka osób reprezentujących Ukrainę. Od 16 grudnia do Kopenhagi zaczynają przyjeżdżać głowy państw. O swoim udziale w negocjacjach poinformowało już ponad 100 liderów państw i rządów. W „Bella Center”, gdzie odbywają się negocjacje, organizacjom ekologicznym proponuje się zmniejszenie liczby przedstawicieli. Łącznie zarejestrowano około 45 tysięcy osób. W szczycie bierze już udział około 35 tysięcy. W przeddzień przyjazdu przywódców państw zamierza się ograniczyć liczbę uczestników konferencji zgodnie z zasadami bezpieczeństwa. Zdjęcia i wideo ze Światowej Akcji Klimatycznej oraz żywe wrażenia ze szczytu w Kopenhadze od ukraińskich uczestników i obserwatorów przekazała Chrystyna RUDNYCKA. Nasz najbliższy „unijny” sąsiad — Polska, przeprowadziła międzynarodową konferencję „Ukraina przed wyborami prezydenckimi: kandydaci, siły polityczne, możliwe scenariusze przyszłej polityki zagranicznej”. Inicjatorem jej było Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. A konferencję przeprowadzono nie w stolicy, lecz w starodawnym Przemyślu, mieście z tysiącletnią historią na samej granicy z Ukrainą. Wygląda na to, że organizatorom zależało na maksymalnym zbliżeniu się do gorącego oddechu naszej kampanii prezydenckiej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tycznej siły, która broniłaby nie biznesmenów, nie bogaczy, a przedstawicieli klasy średniej, ludzi niezamożnych. Choćby nie wiem co mówili socjaliści i komuniści, nimi nie są. To przybudówka do sił oligarchicznych. Szkoda, że nowi liderzy, którzy przychodzą, popadają w zależność od starych oligarchów. W tym, że narodowi demokraci się rozeszli, wielkiej tragedii nie widzę. — Czy może Pan wymienić błędy w działalności tych, których nazywaliśmy narodowo-demokratycznymi, czy już — państwowotwórczymi siłami? — Widzę nasze błędy w Radzie Najwyższej poprzednich kadencji. Po pierwsze, politycy nie nauczyli się normalnie lobbować interesów biznesu. Właśnie normalnie. W rezultacie biznes sam poszedł do władzy. Po drugie, niekompetencja w strukturach władzy. Mianowano według zasady: on jest porządnym człowiekiem, znam go, więc mianujmy go na stanowisko. A on nie potrafi zarządzać, przepraszam, we własnej rodzinie. My zaś go — naczelnikiem zarządu obwodowego. Katedrą nie zarządzał, a zostaje ministrem oświaty. I wtedy aparat, który zrósł się z fotelami jeszcze z czasów radzieckich, podmiata pod siebie takiego kierownika i po pół roku czy roku wystawia na pośmiewisko. Właśnie dlatego jestem przekonany, że nadszedł czas na zdrowe, normalne zmiany w naszej Konstytucji. Rozmawiał Petro ANTONENKO kongresu Ukraińców. Odwiedził wtedy wszystkie kraje świata, w których mieszkają Ukraińcy. Jego sposobem życia stały się doprawdy drogi i spotkania. Spotykał się z przedstawicielami państw i z przywódcami ukraińskich społeczności. To niełatwa praca — koordynować światowe ukraiństwo, podzielone na partie polityczne. Ale Wiktor cierpliwie (jeszcze jedna ważna cecha jego charakteru!) wykonywał tę sprawę. Moim zdaniem był jednym z najlepszych kierowników Światowego Kongresu Ukraińców przez te 18 lat, w ciągu których przyszło mi rozmawiać z przywódcami SKU. Pedenko zawsze był, jak to się mówi, w formie. Nigdy nie skarżył się na trudności, zmęczenie czy zdrowie. Dlatego tak wstrząsająca stała się wiadomość o jego niespodziewanej śmierci. Jeszcze niedawno świętowaliśmy jego siedemdziesięciolecie, a on opowiadał, że teraz — po zakończeniu dwóch kadencji na stanowisku sekretarza generalnego SKU — bierze się za dwie sprawy. Pierwsza: założenie w Kanadzie specjalnej fundacji, która będzie wspierać język ukraiński na Ukrainie i współpracować z Ligą Ukraińskich Mecenasów w konkursie imienia Petra Jacyka, a druga — pisanie wspomnień. Opowiadał, że już zaczął przeglądać notatniki, w których zapisywał wrażenia z ważnych wydarzeń i spotkań z wybitnymi ukraińskimi ludźmi. Ale spełnić się tym planom już nie było dane. Żegnaj, drogi Przyjacielu! Zawsze będzie nam Ciebie brakować. Ale z nami pozostanie niezgaszona pamięć o Tobie.
Tłumaczenie maszynowe
— Panie Wołodymyrze, spróbujmy scharakteryzować już piąte w niepodległej Ukrainie wybory prezydenckie. Jedni nazywają je zwykłymi, kolejnymi wyborami, inni nadają im jakieś wyjątkowe znaczenie. Niektóre siły polityczne podgrzewają emocje: mówią, że jeśli nie zagłosujecie na naszego kandydata, to będzie niemal koniec świata. — Myślę, że to po prostu jeszcze jeden krok, który pomoże obywatelom Ukrainy uświadomić sobie znaczenie wyborów dla ułożenia normalnego życia. A poprzednie wybory, które uważamy za nieudane, powinny stać się lekcją dla przyspieszonego wychowania obywateli. Mam nadzieję, że nie będziemy musieli błąkać się czterdzieści lat po pustyni, aby stać się obywatelami. — Co pokazuje przebieg obecnej kampanii wyborczej, która trwa już trzeci miesiąc? — Uważam, że pojawiła się rozsądna agitacja wyborcza. Jeśli ktoś chce uciekać się do zombingu, to wyborca jest już wystarczająco mądry, by się temu przeciwstawić. Ale wypowiem się na temat obowiązującej Ustawy o wyborach Prezydenta. Jest ona obecnie w takiej redakcji, że po prostu popycha do jej naruszania. A czy wystarczy niektórym przyzwoitości, by nie ulec pokusom? Widzimy wiele nielegalnej agitacji, naruszenie zasady równości dostępu do mediów. Bardzo trudno jest kogoś pociągnąć do odpowiedzialności. Powiedzmy, wydania specjalne czasopism, gazet — wszystko to również naruszenie zasady równości kandydatów. — A co Pan powie o czystości kampanii wyborczej, jej tolerancji? Przecież widzimy wiele tego, co nazywają czarnym pia- Mychajło SŁABOSZPYCKYJ
Zawsze uśmiechnięty, życzliwy, pełen radości życia, wydawał się jasnym uosobieniem zdrowia duchowego i fizycznego. Kiedy w dalekim 1992 roku przedstawił mnie z nim Ołeksandr Charczenko, był on dyrektorem szkoły w Toronto. Charczenkę łączyło z nim nie tylko to, że byli współmyślicielami (członkami Organizacji Demokratycznej Ukraińskiej Młodzieży) i kumami, ale także wieloletnia przyjaźń. Pod koniec II wojny światowej obaj wraz z rodzinami w trudnych warunkach wydostawali się z sowieckiego „raju”, przeżyli niepokoje i niepewność jutra w obozach dla osób przemieszczonych, kiedy wokół depresyjnych i zrujnowanych Niemiec leżała oszołomiona powojenna Europa, w której, zdawało się, nie ma bezpiecznego miejsca dla ukraińskiej emigracji politycznej, więc nasi uciekinierzy udawali się aż za ocean. Toronto stało się domem dla Pedenków z Doniecka. Tutaj, w gronie młodzieży SUM-u, dorastał, tutaj zdobywał wykształcenie i kształtował się Wiktor Pedenko, który wcześnie ujawnił swój przywódczy charakter. A jeszcze od tamtego czasu uwydatniła się w nim owa wyjątkowa życzliwość, która tak przyciągała wielu. Z Pedenką przyjaźniło się naprawdę wielu ludzi, zarówno z jego pokolenia, jak i starszych. Od razu zajął znaczące miejsce w życiu ukraińskiej społeczności Toronto. Właśnie takich jak on kocha praca społeczna, na takich trzymają się nasze tamtejsze organizacje polityczne, kulturalne i zawodowe. Wiktor przez długi czas był przewodniczącym. Jak to wszystko działa na wyborcę? — Wyborcy są różni. Są tacy, którzy głosują na swojego ulubieńca, bez względu na to, co on robi i co o nim mówią. A są wyborcy skłonni poddawać się takiej manipulacji. Są wyborcy, którzy nie zastanawiają się nad tym, że wybierają nie żywiciela na pięć lat, a zatrudniają menedżera, który należycie zorganizuje życie państwowe. — Ale przecież pięć lat temu był Majdan. Na czym polega jego główna lekcja? — Majdan pokazał, że ludzie mogą wpływać na wydarzenia. I teza wielu, nawet politycznie neutralnych uczestników Majdanu, polegała na tym, że „jestem dzisiaj na Majdanie, bo kiedy wybierzemy Juszczenkę, to za pięć lat, jeśli będzie źle rządził, będziemy mogli go zmienić, a jeśli wybierzemy Janukowycza, to przez kolejne 10—15 lat nie będziemy mieli żadnych prawdziwych wyborów”. My obecnie możemy przeprowadzić wolne wybory. A czy moglibyśmy, gdyby nie było Majdanu? Nie jestem pewien. Obecnie Janukowycz i jego partia w polityce zbliżają się już do poziomu europejskiego. W znacznej mierze odeszli od modelu eurazjatyckiego. Choć formalnie dla wyborcy mają hasła o drugim języku państwowym, o zniesieniu testów itp. To wszystko deklarują, ale sami w to nie wierzą. — Przejdźmy do sytuacji w siłach narodowo-demokratycznych, wszak jest Pan jednym z ich fundatorów. — Myślę, że termin „narodowo-demokratyczne” nie powinien być cechą konkretnej siły politycznej. Ideologia, którą nazywamy ideologią sił narodowo-demokratycznych, powinna stać się ideologią Kanadyjskiego Towarzystwa Zwolenników Ruchu (przemianowanego później na Towarzystwo Przyjaciół Ukrainy). Wtedy został członkiem Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, gdzie ja, jako przewodniczący sekretariatu, miałem przyjemność z nim współpracować. Właśnie wtedy się zaprzyjaźniliśmy. Niejednokrotnie bywałem u niego w domu, zarówno gdy mieszkał w Toronto, jak i gdy przeprowadził się do Londynu. Dom Pedenków to ukraińska wyspa w anglojęzycznym morzu. Tutaj brzmiał tylko język ukraiński. Każdy, kto trafiał tu z Ukrainy, dziwił się: czyżby Pedenko, jego żona Hala i synowie byli Kanadyjczykami? Oprócz języka, ukraińskie było tu, zdawało się, wszystko: i obrazy, i pamiątki, i książki, i napoje, i potrawy, i ubiór Pedenków, i tematy rozmów. Kiedyś podczas rozmowy o tym, że Ukraińcy na Ukrainie powinni być pierwszymi inwestorami własnego państwa, Pedenko pokazał: oto mam na sobie i garnitur, i koszulę, i płaszcz — wszystko to ukraiński produkt, ja również wspieram przede wszystkim ukraińskiego producenta. Wydawałoby się, drobnostka, ale właśnie to jest tak charakterystyczne dla niego — aż do rygorystyczności być uczciwym wobec ukraińskiej sprawy, konsekwentnym w jej bronieniu. Tutaj dla niego nie było drobnostek. Jest w diasporze typ narodowego narcyza, który uważa za nienaruszalny wzorzec patriotyzmu i politycznej dalekowzroczności siebie (i tylko siebie) i odmawia tego nam, „tutejszym”, bo my, widzicie, żyliśmy „pod sowietami”. Takie jednostki słyszą tylko siebie i komunikowanie się z nimi jest niezwykle trudne. Wiktor Pedenko był całkowitym antypodą takich mędrców. On, rzecz jasna, miał o wszystkim własne zdanie, miał ku temu logiczne motywacje, ale zawsze chętnie wysłuchiwał też opinii innych. Potrafił się spierać, mylić i przyznawać do swoich błędów — nie kanonizował siebie jako nosiciela prawdy. Był naprawdę bezstronnym człowiekiem, który wytrwale szukał prawdy i pozwalał każdemu mieć własne zdanie. Pedenko przez długi czas był sekretarzem generalnym Światowego Kongresu Ukraińców, a także przewodniczącym Kanadyjskiego Towarzystwa Zwolenników Ruchu (przemianowanego później na Towarzystwo Przyjaciół Ukrainy). Wtedy został członkiem Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, gdzie ja, przewodniczący sekretariatu, miałem przyjemność z nim współpracować. Właśnie wtedy się zaprzyjaźniliśmy. Niejednokrotnie bywałem u niego w domu, zarówno gdy mieszkał w Toronto, jak i gdy przeprowadził się do Londynu. Pedenków dom — to ukraińska wyspa w anglojęzycznym morzu. Tutaj brzmiał tylko język ukraiński. Każdy, kto trafiał tu z Ukrainy, dziwił się: czyżby Pedenko, jego żona Hala i synowie — byli Kanadyjczykami? Oprócz języka, ukraińskie było tu, zdawało się, wszystko: i obrazy, i pamiątki, i książki, i napoje, i potrawy, i ubiór Pedenków, i tematy rozmów. Kiedyś podczas rozmowy o tym, że Ukraińcy na Ukrainie powinni być pierwszymi inwestorami własnego państwa, Pedenko pokazał: oto mam na sobie i garnitur, i koszulę, i płaszcz — wszystko to ukraiński produkt, ja również wspieram przede wszystkim ukraińskiego producenta. Wydawałoby się, drobnostka, ale właśnie to jest tak charakterystyczne dla niego — aż do rygorystyczności być uczciwym wobec ukraińskiej sprawy, konsekwentnym w jej bronieniu. Tutaj dla niego nie było drobnostek. Jest w diasporze typ narodowego narcyza, który uważa za nienaruszalny wzorzec patriotyzmu i politycznej dalekowzroczności siebie (i tylko siebie) i odmawia tego nam, „tutejszym”, bo my, widzicie, żyliśmy „pod sowietami”. Takie jednostki słyszą tylko siebie i komunikowanie się z nimi jest niezwykle trudne. Wiktor Pedenko był całkowitym antypodą takich mędrców. On, rzecz jasna, miał o wszystkim własne zdanie, miał ku temu logiczne motywacje, ale zawsze chętnie wysłuchiwał też opinii innych. Potrafił się spierać, mylić i przyznawać do swoich błędów — nie kanonizował siebie jako nosiciela prawdy. Był naprawdę bezstronnym człowiekiem, który wytrwale szukał prawdy i pozwalał każdemu mieć własne zdanie. Pedenko przez długi czas był sekretarzem generalnym Światowego Kongresu Ukraińców. Właśnie dlatego uważam, że nie powinno być podziału na wszystkie siły państwowotwórcze, które dochodzą do władzy, bo są kluczowe aspekty, obowiązkowe dla każdej partii. Przede wszystkim jest to wspieranie interesu narodowego. Nie wyobrażam sobie za 10—15 lat partii politycznej, która mogłaby tego nie wspierać. Taka partia nigdy nie będzie w parlamencie. Dlatego rozpuszczenie narodowych demokratów — to naturalne zjawisko. Zupełnie niesprawiedliwie 15 lat temu narodowych demokratów uważano za prawicę. Niektórzy z nich byli bardziej lewicowi niż komuniści. Pamiętam, kiedy w Równem w radzie miejskiej przeprowadzaliśmy pierwszą aukcję sprzedaży nieruchomości, to budynek pikietowali przedstawiciele Ruchu i Ukraińskiej Partii Republikańskiej. Nie komuniści. A prywatyzacja przez aukcję — to jedyny normalny sposób. Wszak to, co sprzedawano przez aukcję, i po 15 latach z powodzeniem działa. A to, co sprzedano przez tak zwane certyfikaty, spadło do zera, bo to były świstki papieru. Więc mówienie, że narodowi demokraci — to prawica, nie można. Lewica — też nie można. Ale, ostatecznie, program OUN zawierał wiele aspektów socjalnych, bliskich socjalistycznym. Myślę, że nadszedł czas określić się w innych współrzędnych. Chodzi o zajęcie prawicowych pozycji wobec wolnej gospodarki i jednocześnie o ochronę socjalną ludzi. O tym ostatnim tradycyjnie mówi lewica. W końcu, potrzebna jest Ukrainie i lewica, ale prawdziwa lewica, która będzie występować za ochroną socjalną. My zaś obecnie cierpimy z powodu tego, że nie ma politycznego etalonu patriotyzmu i politycznej dalekowzroczności. PAŃSTWO BĘDZIE UWIECZNIAĆ PAMIĘĆ ZAHREBELNEGO DOPIERO ZA 10 LAT? W tym roku wybitny ukraiński pisarz miał skończyć 85 lat.
Głównym wydarzeniem jubileuszowym (i jak na razie jedynym!) stała się transmisja na żywo „Radio Kultura przedstawia…”, która 7 grudnia w wielkim studiu Kompleksu Koncertowo-Studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy zgromadziła kilkaset osób, które przyszły na wieczór literacki „Niezapomniany Pawło Zahrebelny”. Pióru klasyka literatury ukraińskiej przypada około 20 powieści. Najpopularniejsze z nich to „Cudo”, „Tysiącletni Mikołaj”, „Ja, Bohdan”, „Roksolana”. Na powieściach Pawła Archypowycza wyrosło kilka pokoleń Ukraińców. W latach 80. utwory pisarza tłumaczono, masowo wydawano i rozpowszechniano w niewiarygodnych, jak na dzisiejsze czasy, nakładach. Łączny nakład jego dorobku to prawie 15 mln egzemplarzy, przetłumaczonych na 20 języków. Książki Zahrebelnego pozostają niezwykle aktualne i popularne. Do udziału w wieczorze zaproszono przyjaciół, kolegów pisarza, a także jego współpracowniczkę i wdowę Ellę Mychajłiwnę. Wieczór prowadził pisarz Mychajło Słaboszpycki. Słuchacze ze wszystkich zakątków kraju mogli zadawać jej pytania. — Ello Mychajłiwno, jak Pani uważa, czy godnie kraj uczcił 85-lecie Pawła Zahrebelnego? — Raczej, chyba nijak nie uczcił, w każdym razie nic mi dotąd nie było wiadomo o jakichkolwiek działaniach, poza tą wielką i znaczącą audycją radiową. Za ten wieczór jestem wdzięczna przewodniczącemu komisji ds. spuścizny twórczej Pawła Zahrebelnego, pisarzowi Mychajłowi Słaboszpyckiemu. A poza tym o niczym i skądinąd — ani słowa. Słyszałam jedynie, że w Charkowie przygotowano książkę wspomnień o Zahrebelnym, ale ona jeszcze nie wyszła, opóźnia się. — Być może ktoś do Pani dzwonił, na przykład, i opowiadał, że imieniem Zahrebelnego planują nazwać ulicę, przygotowują tablicę pamiątkową albo nagrodę jego imienia chcą ustanowić? — Jaka ulica?! Jak śpiewano w piosence, „gdzie ta ulica, gdzie ten dom?” U mnie nawet w myślach niczego podobnego nie było: po pierwsze, był bardzo skromnym człowiekiem, po drugie, tak mało czasu upłynęło od jego odejścia, że sama strata jak na razie przesłania jego bliskim wszystko inne. Zresztą i proces upamiętnienia u nas, jeśli się nie mylę, zaczyna się, zgodnie z prawem, dziesięć lat po śmierci — trzeba jeszcze dożyć… A jeśli chodzi o Państwa słowa „może ktoś do Pani dzwonił”, to po odejściu Zahrebelnego nie tylko w sprawie kwestii uczczenia jubileuszu dzwonić przestali, ale we wszystkich innych. Prawda, i za życia nie doczekał się kilku długo oczekiwanych telefonów… — Ciekawie, jakich konkretnie? — Szczególnie w ostatnich latach bardzo chciał, żeby go zaproszono na uniwersytety, przede wszystkim do tych miast, z którymi wiązał go los: Połtawskiego, Dniepropietrowskiego, którego wydział filologiczny kończył, Kijowskiego. Przecież bardzo lubił rozmawiać ze studencką młodzieżą. Ale nikt tak i nie zaprosił… Jestem pewna, że Pawło Archypowycz dzisiaj nas słyszy: zbierając się rano na to spotkanie, spojrzałam w okno, podeszłam do jego portretu, zapaliłam świecę, pomodliłam się i cicho powiedziałam mu: „Idę do tych ludzi, dla których pisałeś — do Twoich czytelników i słuchaczy”. Rozmawiała Anastasija KORONENKO. Wołodymyr KOWTUNEC — ruchowiec z pierwszych. W swoim czasie był jednym z najbardziej znanych działaczy Ruchu na Rówieńszczyźnie, deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy. Kandydat nauk fizyczno-matematycznych. Obecnie Wołodymyr Kowtunec całkowicie skoncentrował się na działalności związanej z ustawodawstwem wyborczym, utrwalaniem demokratycznych norm wyborczych i tradycji na Ukrainie. Jest jednym z czołowych ekspertów w dziedzinie prawa wyborczego. Reprezentuje dwie poważne stołeczne organizacje społeczne — Instytut Prawa Wyborczego i Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego. Dlatego ciekawie jest usłyszeć jego opinię o przebiegu obecnej kampanii wyborczej na prezydenta.
Tłumaczenie maszynowe
Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” dialog dwóch wybitnych pisarzy współczesności, dwóch osobowości, bez których nie sposób wyobrazić sobie dzisiaj ani pola literackiego, ani ukraińskiego społeczeństwa. Laureata Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki Mychajła Słaboszpyckiego znamy jako niezwykle interesującego prozaika i błyskotliwego krytyka, człowieka, który urzeczywistnił fantastyczne marzenie Petra Jacyka o Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego, który już po raz dziesiąty kroczy przez Ukrainę. Jurij Szczerbak to znany prozaik, medyk, ekolog, polityk, dyplomata, politolog, człowiek o fantastycznej biografii i wyrazistym charakterze. Cieszymy się z okazji, by zapoznać Państwa z niebanalnymi przemyśleniami tych znaczących postaci, wyrażonymi w dialogu.
M.S. Juriju Mykołajowyczu, u kogo z naszych pisarzy jest jeszcze tak unikalna biografia jak Pana? Wydaje mi się, że przeżył Pan trzy, pięć, siedem czy kto wie ile żyć. Wiele lat temu siedzieliśmy u Pana w domu — był Pan wtedy pracownikiem instytutu naukowo-badawczego — i zapisałem takie oto Pana słowa: “Jestem niezależnym pisarzem, pracuję w instytucie i nie zarabiam literaturą na życie, nie zalezę od woli-swawoli redaktorów czy Komitetu Centralnego partii. Piszę. Drukują — drukują, nie drukują — nie drukują”. Kocham Pana prozę, ale wtedy poczułem, że mówi do mnie — położył Pan taki akcent — naukowiec, człowiek, który należy do nauki, a pisarzem, jak to mówią, Szczerbak pracuje dla siebie w rzadkich godzinach… Wtedy wyszła książka nowel “Mała drużyna piłkarska”. I oto chciałbym usłyszeć: ile żyć Pan przeżywa? I jeszcze jedno. To niezwykle cenna jakość: umiejętność widzenia wokół siebie nie tego, co chce się widzieć, a tego, co naprawdę jest. Wielu z nas patrzy na świat przez pryzmat pożądanego. Czy trzeba mówić o tym, jak jest to szkodliwe, a nawet niebezpieczne dla polityków i mężów stanu? Zresztą i pisarzom, powiedzmy tak, bardzo to nie służy, bo z tego wyrastały i wyrastają wszelkie socjalistyczne realności. Oczywiście, naukowiec Szczerbak w znacznej mierze wpłynął na Szczerbaka-pisarza. Epidemiolog Szczerbak przywykł patrzeć w oczy faktom i szukać przyczyn ich pojawienia się. Przeszło to również do jego prozy. Nie mówię o dokumentalnym “Czarnobylu” — to uwarunkowane samą specyfiką gatunku. Jest to wyraźnie zauważalne w “Nowym kanonie” — filozoficzno-publicystycznych rozdziałach powieści “Bariera niekompatybilności”, we wstawionym naukowym “traktacie” w powieści “Przyczyny i skutki”. Wydaje mi się, że właśnie Szczerbak-naukowiec miał decydujący wpływ na Szczerbaka-dyplomatę. Ju. Sz. Jest Pan zapewne bliski tego, co sam o sobie myślę. Jakichś co najmniej trzy życia przeżyłem. Kiedyś pisałem szkic o swoim nauczycielu — wybitnym uczonym-epidemiologu, założycielu rodzimej epidemiologii Lwie Wasiljewiczu Hromaszewskim, którego imieniem nazwano instytut. Ten szkic nazwałem “Trzy życia”. Chodziło o to, że był rewolucjonistą, badaczem i nauczycielem kilku pokoleń lekarzy. Ja też myślałem, że moje życie rozpada się na trzy części. Medycyna, ochrona zdrowia, Instytut Epidemiologii, gdzie przepracowałem prawie trzydzieści lat pod kierownictwem akademika Hromaszewskiego — to pierwsza część. Zatem ogromną część życia oddałem medycynie, napisałem dwie rozprawy doktorskie, choć najważniejsze nie są rozprawy, najważniejsze jest to, że zdobyłem ogromne doświadczenie życiowe, które mało kto posiada. Życie rzucało mnie we wszystkie obwody Ukrainy — na epidemie, na ogniska chorób zakaźnych. Miałem okazję widzieć życie takim, jakim jest. To moje pierwsze życie. Drugie — polityka, działalność polityczna, zaczynając od organizacji społecznej “Zielony Świat”. Potem zorganizowaliśmy Partię Zielonych — jak na tamte czasy w Związku Radzieckim była to już działalność polityczna. I jestem dumny z tego, że miałem udział w wielu znaczących w historii Ukrainy wydarzeniach. Zostawszy deputowanym ludowym ZSRR i pracując w komitecie ds. ekologii w Moskwie, zdobyłem ogromne doświadczenie państwowotwórcze, zrozumiałem, jak działa państwo, jakie są jego mechanizmy. To była bardzo pouczająca szkoła. I trzecie życie — pisarskie. Możliwe, że należałoby je nazwać drugim czy pierwszym. I właśnie to, pisarskie życie, które trwało i trwa do dziś, nie porzucałem, choć były czasy, kiedy po prostu nie mogłem się tym zajmować. No i może czwarte życie — moja działalność dyplomatyczna… Ale chcę Panu powiedzieć, kiedy w tamtych czasach mówiłem o własnej niezależności, to się myliłem, przecież Pan doskonale wie, Mychajle Fedotowyczu, że nikt z nas nie był niezależny… Oto taka okoliczność: w 1948 roku aresztowano mojego starszego brata pod zarzutem udziału w OUN i skazano na siedem lat łagrów. Na szczęście przeżył tam, chociaż chorował na gruźlicę, i wrócił, ale to wywarło wielkie piętno na całym moim dalszym życiu. Zrozumiałem, że w państwie, które istniało wtedy, nikt nie może czuć się bezpiecznie, nikt nie może mówić o swojej niezależności. I jeśli podsumowywać jakieś życiowe bilanse, muszę z goryczą powiedzieć, że całe nasze pokolenie — mam na myśli szestdziesiątników, swoich rówieśników — przeżyło nieszczęśliwe życie, ponieważ nie mogliśmy zrealizować się w takim stopniu, w jakim może Bóg w nas złożył. A ci, którzy poszli na jakieś, powiedzmy, ekstremalne kierunki, bardzo ryzykowali i prawie wszyscy stracili wolność, a wielu także życie. Tragiczny przykład — to los Wasyla Stusa. Kiedy teraz zna się okoliczności jego życia, wie się, co z nim robili, to zrozumiałe, że system go prowokował, a on, nie idąc na kompromisy czy nawet na jakieś małe sztuczki, poszedł na samospalenie. I to straszny los, straszny przykład. Czyli ani ten, kto był dysydentem, nie zdołał się samorealizować, ani ten, kto siedział, bo mieli bardzo smutne doświadczenie pobytu w łagrach i byli wykluczeni ze społeczeństwa, z rodziny, ze spraw państwowych. Oczywiście, działalność medyczna pewien stopień wolności i niezależności mi dawała, dlatego że nie biegałem do komitetu partyjnego, nigdy nie byłem członkiem partii i nie zależałem tak, jak inni pisarze. Ja ich nie potępiam, rozumiem ich i współczuję tym, którzy zmuszeni byli biegać i wypraszać miejsca w planach wydawniczych, publikacje. Takie życie, przecież wielu członków Związku Pisarzy mogło istnieć tylko z publikacji, gdyż nie mieli innego zawodu i nie mogliby się zrealizować. M. S. Wydaje mi się, że Pana działalność w przededniu niepodległości, z jej powstaniem, była przygotowana całym Pana poprzednim życiem. Był Pan gotowym do tego człowiekiem. Po pierwsze, szestdziesiątnik, który chwycił w płuca tlen nadziei, iluzji, wiary, nostalgii za prawdziwą wolnością. Po drugie, w Instytucie musiał Pan być bardzo zorganizowanym człowiekiem. Widziałem kilka razy Pana w pracy dyplomatycznej i dziwiłem się — naprawdę przyjemnie dziwiłem — tej wyjątkowej dokładności i zorganizowaniu. I oczywiście trzeci składnik — jest Pan jednak pisarzem takiego formatu, który jest otwarty na rzeczywistość i fakty, Pana proza zawsze taka była. Myślę, że czytając Pana opowiadania “Dzień, w którym zginęli kosmonauci”, “Pomieszczenie dla elektronicznych rozrywek”, “Jasne tańce przeszłości”, “Dwupiętrowy dom”, “Mimoza”, nie mówiąc już o prawdomównym “Czarnobylu”, i koledzy, i czytelnicy rozumieli, że ma Pan dar bardzo precyzyjnego nazywania rzeczy po imieniu. Kiedy poszedł Pan na wybory do Rady Najwyższej ZSRR, kiedy pokonał Pan kolosalny zasób administracyjny, który miał Pana rywal, tylko dziwiliśmy się, jak Pan zdołał znaleźć na to siły i — zwyciężył. Na ile Pana poprzednie życie było przygotowaniem do tego? Czy stało się tak mimowolnie? Ju. Sz. Już pracując w Ambasadzie, powiedziałem swoim współpracownikom, że całe moje poprzednie życie przygotowywało mnie do tego stanowiska. Dlaczego? Dlatego że naukowe spojrzenie na rzeczy, na wydarzenia wymaga obiektywizmu, wymaga ważenia wszystkich “za” i “przeciw”, czyli prawdziwa nauka — to udział w polemice, w dyspucie, gdzie bronisz jakiejś idei, ale musisz obronić ją faktami. I to bardzo dyscyplinowało… Było bardzo ciężko wstawać o siódmej rano, robić gimnastykę, biegać, potem iść kilometrów siedem do instytutu (w tamtym czasie chodziłem pieszo) i potem, wracając wieczorem do domu, robić jeszcze jakieś literackie ćwiczenia. Ale nauka dyscyplinowała, dawała możliwość operowania faktami nie dowolnie-subiektywnie, a budując pewien logiczny ciąg. Ten racjonalizm był mi zawsze przyrodzony, choć wielu uważało, że jestem tylko racjonalistycznym człowiekiem i tyle, ale to nie tak. Po drugie, powiedziałem swoim współpracownikom: zawód pisarski dał mi możliwość łatwego pisania, a cała praca dyplomatyczna — to pisanie. Trzeba pisać o wszystkim, co się wydarzyło. My, dyplomaci, utrwalamy chwilę historii w tej minucie, kiedy ją zapisujemy. I przykładem tego posłużyła mi książka pewnego badacza, który studiował tajne dokumenty Foreign Office Wielkiej Brytanii. Mowa tam była o Hołodomorze na Ukrainie. Mówiłem współpracownikom: “Przeczytajcie, jaka to była szkoła. Oni codziennie notowali wszystkie rozmowy”. Współpracownik, który chodził, powiedzmy, po Moskwie, słuchał, o czym mówią w kolejkach, i notował. Ambasador codziennie pisał raporty do Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Oczywiście, i wywiad pracował, i przedstawiciele dyplomatyczni opowiadali o tym, co dzieje się na Ukrainie. To porażający obraz. Ale najważniejsze, jak starannie, jak odpowiedzialnie odnosili się do swojej pracy, zapisując wszystko. Opowiem o innym podobnym przykładzie. Kiedy rozpoczęły się radziecko-niemieckie negocjacje w 1939 roku w sprawie Paktu Mołotow-Ribbentrop, radca radzieckiej Ambasady w Berlinie Astachow (niezwykle inteligentny, wysoko wykształcony człowiek, ze szlachty, kozak, który urodził się w Kijowie, a wychowywał na Kubaniu) pisał raporty. Czytać je dzisiaj — ogromna przyjemność, tak wyraźnie rozstawia akcenty, daje możliwe warianty rozwoju wydarzeń, portrety psychologiczne nazistowskich bonzów. Genialnie! Mołotow kazał go usunąć, bo był świadkiem wydarzeń, których nie chciano ujawniać. Stara szkoła dyplomatyczna odznaczała się swoją starannością i fachowością. Natomiast już teraz przychodziło spotykać się ze współpracownikami, którzy byli leniwi, zapewne w szkole nie pisali wypracowań, nie kochali słowa. Dyplomacja — to historia, ona utrwala, wykuwa w słowie wydarzenia, które miały miejsce, i to bardzo ważne. Dopiero co odbyły się jakieś bardzo ważne negocjacje, i my od razu je utrwalamy, po czym stają się dokumentem historii, w którym już niczego nie zmienisz. I to bardzo ciekawy moment przejścia wydarzenia w napisany tekst. M. S. Mimowolnie staje się Pan sekretarzem historii, ja to akcentuję. A jeszcze pamiętam, jak Pan, wykonując swój obywatelski czy zawodowy obowiązek, wyjeżdżał na ogniska brucelozy czy cholery. A potem był Czarnobyl… Pamiętam, jak łapczywie czytaliśmy Pana ówczesne publikacje o nim, bo ufaliśmy Panu bardziej niż “słowikom pieriestrojki”, “czarnobylskim słowikom”. Pana książka “Czarnobyl” — jest genialna i dzisiaj ona — już też historia. Dziwnie, ale dla mojego syna Czarnobyl — to historia, a dla mnie — rzeczywistość mojego życia. A wtedy wierzyliśmy Panu i szukaliśmy Pana publikacji. To była jakby preludia do Szczerbaka-polityka. To, że lekarz Szczerbak przyszedł do polityki, wydaje mi się naturalne, potem nagle — zielony, też naturalne, potem — Stowarzyszenie Ekologiczne, potem lekarz Szczerbak — minister ekologii. Wszystko to było naturalne. Chciałoby się ten okres Pana życia przypomnieć. Co czuł Pan, lekarz i pisarz, przyjechawszy jako Ambasador do Izraela? Tam zaczęła się Pana kariera dyplomatyczna, dalej były Ameryka, Meksyk, Kanada — w randze Ambasadora Nadzwyczajnego i Pełnomocnego. Pamiętam, jak niektórzy wtedy sceptycznie mówili: “No, wiecie, już pisarzy wysyłają”. Na co mój przyjaciel Anatolij Szewczenko powiedział: “On — jest jeszcze doktorem nauk, oprócz tego, że pisarzem”. Zatem, Izrael… Ju. Sz. To było niesamowite doświadczenie. Od zera, z niczego stworzyliśmy Ambasadę, zespół. Nas tego nikt nie uczył. Do wielu rzeczy doszedłem sam, zmuszony byłem dojść, bo żadnych podręczników nie było, i nie kończyłem uczelni, gdzie uczą sztuki dyplomatycznej. Jestem szczęśliwy, że moje kształtowanie się jako Ambasadora odbywało się właśnie w Izraelu. Bardzo ważne było zrozumienie tego kraju i naszych interesów narodowych w nim. W życiu Izraela był to szczęśliwy okres — bez aktów terrorystycznych. Wtedy zawarto porozumienie między Arafatem a państwem Izrael, były wielkie nadzieje, że państwo wyjdzie z tego permanentnego kryzysu, z terrorystycznej atmosfery, w której żyło. Niestety, tak się nie stało… Kiedy wróciłem na Ukrainę, dokładniej, jeszcze przed powrotem, przygotowałem dokument, który był wtedy utajniony, ale już minął czas i można o nim powiedzieć. Nazywał się “Lekcje Izraela”. Było tam kilka punktów. Pierwszy — to lekcja bezpieczeństwa narodowego, czyli jak trzeba budować kraj, biorąc pod uwagę wszystkie aspekty bezpieczeństwa narodowego, zaczynając od bezpieczeństwa lotnisk, gdzie nie przejdziesz kontroli tak łatwo, jak w innych krajach, a kończąc na wojnach ze środowiskiem naturalnym. Druga lekcja — odrodzenie języka. To wyczyn niesamowity. Na Ukrainie jest bardzo dużo leniwych ludzi, którzy codziennie słyszą język ukraiński i nie chcą się wysilić, żeby go znać. A przecież to z rosyjskim bardzo bliskie języki. W czasach radzieckich uczono nas, że to — bratnie języki. To dlaczego wy dzisiaj nie chcecie w bratnim, ukraińskim języku rozmawiać, jeśli on — bratni? Udajecie, jakby ukraiński — to tak samo trudne dla was, jak chiński. A dla Izraelczyków to był po prostu dramatyczny wybór. Odrzucili jidysz, którym rozmawiało całe europejskie żydostwo. M.S. I nawet klasykę literatury żydowskiej Szolema Alejchema… Ju.Sz. …do którego, oni, niestety, tam odnoszą się nie tak, jak u nas… Świadomie wybrali hebrajski, dawny język żydowski. Ciekawe, że w tym odegrał ogromną rolę pewien badacz z Odessy, który zebrał dawne żydowskie słowa w Hiszpanii, w krajach arabskich, w społecznościach żydowskich, w ten sposób restaurując język. Tak samo, jak kiedyś odnawiali babilońskie pismo klinowe. I ten język, stawszy się państwowym, zabrzmiał. Jeśli przyjeżdżasz do Izraela i chcesz zostać członkiem izraelskiego społeczeństwa — ucz się języka! I nikt tam nie krzyczy, że to trudne. Prawda, i w Izraelu też była rosyjska partia, która krzyczała o drugim języku państwowym — rosyjskim, ale tam — twardzi ludzie w kierownictwie, oni nawet nie drgnęli. W Izraelu są rosyjskojęzyczne gazety, stacje radiowe, programy telewizyjne. Ale jeśli chcesz zrobić karierę państwową — ucz się języka żydowskiego i adaptuj się do tego społeczeństwa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
demokratyczny kraj, w którym ekologiczne zasady wdrażania są mi jako ekologowi bliskie. To bardzo czysty kraj, w którym dba się o środowisko naturalne. To ogromny terytorialnie kraj z wieloma czystymi jeziorami. Pas zaludnienia jest niewielki, ale to kraj, w którym naprawdę troszczy się o przyrodę. Panuje tu wspaniała atmosfera społeczna. Powiedzmy, że miasto takie jak Vancouver uważa się nieustannie za jedno z najlepszych na świecie. A krajem, który ma najwyższe wskaźniki humanitarnego rozwoju człowieka, jest Kanada. To kraj, w którym wszystko się łączy. Siły zbrojne Kanady, nawiasem mówiąc, są bardzo słabe, niewiele przesądzają, wystarcza im to, że chroni je USA, a zamiast tego w Kanadzie bardzo dużą wagę przywiązuje się do edukacji, badań naukowych, rozwoju ochrony zdrowia. To bardzo interesujący kraj, i jego doświadczenie, moim zdaniem, ma dla nas znacznie większe znaczenie niż doświadczenie USA. USA budowano według zupełnie innej zasady. Dlatego chciałbym, aby ukraińska polityka zagraniczna poświęcała więcej uwagi Kanadzie. Kanadyjczycy mają inicjatywy pokojowe, mają bardzo silne kontyngenty pokojowe, można i trzeba się od nich wiele uczyć, naśladować ich przykład.
M.S. Minął już siódmy rok od pojawienia się Pańskiej książki „Ukraina. Wyzwanie i wybór”. Co może Pan dziś powiedzieć o perspektywach Ukrainy w zglobalizowanym świecie?
J.Szch. Tę książkę bardzo dobrze przyjęło młodsze pokolenie. Wykładałem kurs w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i widziałem, jak studenci ją studiowali. Dobrze przyjęli ją również eksperci. Ale nikt poza Panem w Związku Pisarzy o niej nie wspomniał. Pomyślałem: no przecież jestem pisarzem, a to przecież książka…
M.S. I jest unikalna. Takich książek nasi pisarze nie piszą. A o tym, co napisano w książce, oni — i oczywiście nie tylko oni — mają mgliste wyobrażenia…
J.Szch. Nie będziemy znów powtarzać, że pisarze prawie nie piszą takich książek. Ale czy naprawdę nie zainteresowała ich książka, w której są rozważania o globalizacji, roli Ukrainy, losie Ukrainy i tym podobnych sprawach? Bolało mnie to i boli, bo jeden nasz literaturoznawca proponował mi nawet przeprowadzenie dyskusji o tej książce, a potem o tym zapomniał. I dyskusja się nie odbyła. Ja, zajęty innymi sprawami, nie prowadzę obecnie aktywnej działalności w Związku Pisarzy, ale wydawało mi się, że jestem ukraińskim pisarzem i może to kogoś zainteresować.
M.S. Tylko wrażliwy i chłonny wszystkiego, co nowe w literaturze i publicystyce, a w ogóle w całej sferze myśli, Iwan Dziuba zareagował na książkę.
J.Szch. Pyta Pani o wnioski? Ukraina już weszła w ten zglobalizowany świat. To, co stało się teraz z nami, mam na myśli kryzys, jest dowodem na to, że nasza gospodarka i finanse są niemal w pełni zglobalizowane. Światowy kryzys z 1998 roku prawie nas nie dotknął, bo byliśmy na marginesie. Dziś jest bardzo wiele wskaźników zglobalizowania Ukrainy — zwłaszcza wśród młodego pokolenia: znajomość języków, korzystanie ze środków przekazu, Internetu… I jasne jest, że weszliśmy w ten światowy system. Ale, niestety, nie przyłączyliśmy się do żadnego systemu bezpieczeństwa. Na świecie jest bardzo niewiele takich systemów: NATO, Traktat taszkencki, w którym zjednoczyły się kraje azjatyckie. I znaleźliśmy się sami w szarej strefie bezpieczeństwa między Rosją, która dziś wysuwa imperialne pretensje i nam zagraża, a są to bardzo poważne zagrożenia, a NATO i UE, które, powiedziałbym, nie są obojętne wobec naszego kraju, ale w dużej mierze starają się być neutralne i nie bardzo wciągać się w nasze sprawy. I oto mądrość naszego kierownictwa powinna polegać na tym, by zaproponować model naszego bezpieczeństwa, naszego przetrwania w tym zglobalizowanym świecie, który nieuchronnie się zmieni po kryzysie ekonomiczno-finansowym, co przyniesie wiele przetasowań w różnych pozycjach różnych krajów. I musimy myśleć o tym, jak wyjdziemy z tego kryzysu.
Chcę wydać książkę moich politycznych rozważań — to, co drukuję w gazecie „День”, pod możliwym tytułem „W przededniu przyszłości”. Tak nazywał się mój niedawny artykuł w „Dniu”. Może to być fotografia ukraińskiej sytuacji pierwszej dekady XXI wieku. Nigdy nie myślałem, że dożyję XXI wieku, ale skoro tak się stało, to powinienem to zrobić i zrobić to po prostu. Po drugie — to koniecznie książka wspomnień. Sam się przerażam, ile jest materiałów na tę książkę, i już zacząłem je porządkować. I jeśli Bóg da mi jeszcze trochę czasu i sił, to niezawodnie to zrobię. Jest jeszcze zamysł jednej powieści — fantasmagorycznej, jakiejś zdumiewającej — o Ukrainie i przyszłości. Nie zdradzę wszystkich tajemnic, ale dałby Boże, żebym miał siły i natchnienie do tego.
Dialog zapisała Natalia KOLOMIJEC
Tłumaczenie maszynowe
Trzecia lekcja dotyczy rolnictwa. Kraj na pustyni nie tylko zakwitł, nie tylko zapewnił sobie żywność, mięso i ryby, ale zaczął także eksportować warzywa i owoce. Ten niezwykły skok udało się dokonać wyłącznie dzięki temu, że opanował on technologię mikronawadniania, którą Izraelczycy następnie wprowadzali w republikach Azji Środkowej Związku Radzieckiego. Te technologie dopiero teraz przejęli od nich Jordania i kraje arabskie, również zaczynając je wdrażać u siebie. To technologia, która zamieniła Izrael w kwitnący ogród. Znane są zdjęcia, na których granica między arabskim krajem a Izraelem: z jednej strony kwitnący ogród, a z drugiej pustynia! I to prawda, a nie zmyślenie! Były też jeszcze inne lekcje… Lekcje budowy armii w Izraelu, bo to w dużej mierze kraj wojskowych. Oficerów, którzy odchodzą na emeryturę, państwo nigdy nie zapomina, oni pozostają oficerami. Zaprasza się ich na zgromadzenia, odgrywają znaczącą rolę w życiu swojego państwa. To są siły patriotyczne, które podtrzymują Izrael, odpowiedzialne za los tego kraju. Dla mnie te lekcje były bardzo znaczące, serce bolało mnie, gdy przyjeżdżały nasze delegacje, a ja z entuzjazmem mówiłem tam: „Pojedźmy do kibuców, zobaczmy, jak one kwitną…” To unikalna forma organizacji społecznej. Zostały stworzone na wzór komun, ale przy pomocy nowoczesnych technologii. I co szczególnie dobre, tam ludzie w podeszłym wieku znajdują swoje miejsce w społeczeństwie, trochę pracują, zarabiając niewielkie pieniądze, ale w tych kibucach jedzenie, wyżywienie, obsługa – wszystko jest bezpłatne, z kasy danego kibucu. Istnieją też formy zrzeszania się rolników. To wszystko istnieje na Ukrainie. A tymczasem przyjeżdżają nasi i mówią: „A po co nam to?” Byli to nadęci czerwoni kołchozowi baronowie, których nic nie interesowało, i bardzo mnie to bolało. Ale jestem dumny z tego, że byłem pierwszym ambasadorem w Izraelu. Teraz mamy uregulowane dobre stosunki. A potem jeszcze ten fakt, że z Ukrainy wyjechało 300 tysięcy Żydów. Spotykałem w Izraelu kolegów z uczelni medycznej, jakichś ludzi, o których dawno zapomniałem, potem podchodzą do mnie i przypominam sobie, że mieszkaliśmy razem na Ukrainie. To też był ważny i ciekawy czynnik w kontaktach. M.S. Pewnego dnia dowiedzieliśmy się, że Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem w Stanach Zjednoczonych Ameryki mianowano Jurija Szczerbaka. Wtedy zrozumieliśmy, że zostali Państwo przeniesieni, zalegitymizowani w randze dyplomatycznego ciężkiego wagowca. Jaka więc była ta nowa dla Pana kraj, Ameryka?
Ju.Szcz. Było niewiarygodnie trudno. To stanowisko wymagało ogromnych sił i znajomości olbrzymiej ilości informacji. A z jakimi problemami się zetknąłem! Słusznie Pan mówi, to było przejście do innej kategorii wagowej. Już wcześniej rozumiałem, że moja działalność – i polityczna, i dyplomatyczna – wymagała takiej koncentracji sił, że o jakiejkolwiek literaturze nie mogło być mowy. Niestety, mówię, bo żal mi, że przestałem aktywnie zajmować się literaturą. I dziś się nią nie zajmuję, bo znacznie więcej czytam książek politycznych po angielsku niż po ukraińsku lub rosyjsku, ponieważ to jest sfera mojej działalności. Nadal studiuję politykę, geopolitykę we wszystkich jej przejawach… Ameryka stała się wtedy naszym partnerem numer jeden. Rosja Jelcyna w tamtym czasie dość pokojowo odnosiła się do Ukrainy, nie wysuwała swoich imperialnych pretensji, były pojedyncze głosy, ale ogólnie Borys Mykołajowycz Jelcyn pozytywnie odnosił się do Ukrainy. Wtedy ważniejsze były gospodarcze, ekonomiczne stosunki między Kijowem a Moskwą niż polityczne. Natomiast w Ameryce trzeba było przedstawiać się jako nowo narodzone państwo. Amerykanie nie wiedzieli, czym jest Ukraina, i było to ogromne wyzwanie zarówno dla Ambasady, jak i dla Ukrainy. Jestem wdzięczny losowi, że byłem drugim ambasadorem w Stanach Zjednoczonych po Olegu Hryhorowyczu Biłorusie, którego mianował jeszcze prezydent Krawczuk i który tam bardzo pozytywnie działał. Kiedy przyjechałem, było mi już łatwiej, bo nie trzeba było wybierać lokalu, wszystko już się ułożyło, działał bardzo dobry mechanizm. Ambasada była pięciokrotnie większa pod względem liczby pracowników i zakresu pracy niż Ambasada w Izraelu. I oczywiście trzeba było zmieniać styl działania, dostosowując się do miejscowych potrzeb. Co można powiedzieć o Stanach Zjednoczonych Ameryki? Wymienię tylko kilka liczb dotyczących globalnej gospodarki tego kraju: jeśli w 1913 roku Stany dawały 32% światowego produktu krajowego brutto, w 1960-tym – 26%, w 1980-tym – 20%, a w 2007 roku – 26%. Proszę tylko wyobrazić sobie, jakim jest to gigantem i jak wszystko funkcjonuje. To kraj unikalny pod względem historii, organizacji, demokratyzmu, połączonego z bardzo silną władzą państwową, potężnymi siłami zbrojnymi. 12 krajów, i Rosja również, które stoją za Stanami Zjednoczonymi, łącznie przeznaczają te same środki na rozwój swoich sił zbrojnych, co USA. Mieliśmy bardzo szeroki zakres działalności w relacjach od strony politycznej. To było kształtowanie się naszego państwa, demokratycznych mechanizmów. Co więcej, był to szczęśliwy okres, kiedy Ukraina była gdzieś na trzecim, czwartym, piątym miejscu w priorytetach działań Stanów Zjednoczonych. Był moment, kiedy otrzymywaliśmy pomoc ekonomiczną i byliśmy na trzecim miejscu. Na pierwszym – Izrael, na drugim – Egipt, a na trzecim – Ukraina. To o czymś świadczy, a oni udzielali nam dużej pomocy poprzez Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy, poprzez inne instytucje. To było bardzo ważne dla Ukrainy. Uważam to za swoje wielkie osiągnięcie, choć oczywiście nie ja jeden się tym zajmowałem. Doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego Wołodymyr Pawłowycz Horbulin również włożył bardzo wiele wysiłku. W latach 1996–1997 osiągnęliśmy poziom strategicznego partnerstwa ze Stanami Zjednoczonymi. Było zaledwie pięć krajów, które miały status strategicznego partnerstwa, i nie jest to takie proste. Staraliśmy się wypełnić to partnerstwo realnymi działaniami i stworzyliśmy komisję Kuczma–Gore, która regularnie zbierała się to w Kijowie, to w Stanach Zjednoczonych, gdzie omawiano bardzo ważne kwestie. Amerykanie występowali jako nauczyciele, uczyli nas wchodzenia do światowej gospodarki, a my nie mieliśmy doświadczenia, mieliśmy prawników wychowanych jeszcze na radzieckim prawie. I to wszystko pokonaliśmy i w końcu osiągnęliśmy poziom strategicznego partnerstwa.
M.S. Ukraina po Pana powrocie z Kanady zyskała najciekawszego autora. W kwestiach historyczno-politycznych komentuje Pan wszystkie rezonansowe wydarzenia, szczegółowo zatrzymuje się na, powiedzmy, ich ukraińskim echu. Jako człowiek głęboko systemowy, przypomina Pan za każdym razem historię – a nawet prehistorię – tej czy innej kwestii, a Pański uważny czytelnik ma wyraźne punkty orientacyjne w zawiłych splotach politycznych wątków. I są jeszcze dwa bardzo ważne momenty w Pańskich komentarzach. Pierwszy: to wszystko, jak się mówi, z pierwszej ręki. Zna Pan nie tylko głównych aktorów, na przykład z amerykańskiej sceny politycznej, ale i dobrze wie, kto i co za każdym z nich stoi lub jaka była ich przeszłość i przedwczoraj; łatwo sprowadza Pan do wspólnego mianownika wszystkie ich motywacje, wyczerpująco konkretyzuje treść najbardziej abstrakcyjnych – pozornie czysto rytualnych – fraz polityków. Drugi – nie mniej ważny: to, czego, ku wielkiemu żalowi, bardzo rzadko spotykamy w publikacjach naszych autorów tego rodzaju: wszystko to widziane jest czysto ukraińskimi oczami, o wszystkim mówi się z punktu widzenia wyłącznie ukraińskich interesów, właśnie z perspektywy możliwego wpływu na wszystkie nasze sprawy. I ta cenna ukraińska recepcja, pomnożona przez fachową kompetencję, nadaje szczególnej wagi wszystkim Pańskim publikacjom na łamach „Dnia”. To, zasadniczo, ukraiński dziennik polityczny. Choć mówi się w nim o wydarzeniach, które w większości rozgrywają się daleko od Ukrainy, to czytamy z niego nie tylko przemyślenie prawidłowości światowego klimatu politycznego ze wszystkimi prawidłowościami zmiany pogody, ale i prognozy dla nas – jakie burze, jakie zawieje i wiatry nadciągają nad Ukrainę. Przy okazji powiem jeszcze, jaką przyjemność sprawiają mi te publikacje Szczerbaka-pisarza, mistrza portretów politycznych. Pamiętam na przykład Pański artykuł o samotności George’a Busha, o roku Obamy i o obecnej sytuacji w USA oraz jej echu w świecie. Tam znowu wspomina Pan swoją dobrą znajomą, Hillary Clinton. Na ile dziś może ona wpływać na politykę USA wobec Ukrainy?
Ju.Szcz. Michale Fedotowiczu, nie mam dziś dla Pana bardzo optymistycznej informacji na temat Hillary Clinton, bo odgrywa ona tam wprawdzie nie ostatnią rolę, ale nie decydującą. Wszystko tam określa prezydent Obama. Wspominałem, że wcześniej byliśmy na trzecim-piątym miejscu w priorytetach USA, kiedy chcieli pokazać światu, że Ukraina idzie drogą reform, demokratycznych przemian, ale potem bardzo się rozczarowali, i dziś nawet nie potrafię powiedzieć, czy Ukraina w ogóle wchodzi do trzydziestki priorytetów USA. Obecnie uwaga administracji prezydenta Obamy skoncentrowała się na Rosji. I jest to całkowicie zrozumiałe. Dla nich dziś ważne są dwa priorytety: Afganistan, gdzie ugrzęźli, i to bardzo przypomina sytuację radziecką, gdy nie wiedzieli, jak się stamtąd wydostać. Tam talibowie cały czas wygrywają jakieś lokalne bitwy, i dlatego do stabilizacji jest jeszcze bardzo daleko. Aby kontrolować sytuację w Afganistanie, Amerykanie potrzebują udziału i pomocy Rosji, która pozwoliła wykonywać loty wojskowych samolotów z bronią do Afganistanu (rosyjscy inspektorzy kontrolują, co ładuje się do samolotów). Bez zgody Rosji nie mogą tego robić. Drugi – Iran, który przetestował już rakietę o zasięgu 2000 km, mogącą objąć wszystkie cele w Europie, nawet dolecieć do amerykańskich baz. To bardzo poważny moment. Irańskiego programu nuklearnego nakręca się na pełną moc. USA wytwarzają wzbogacony uran, co jest zabronione umowami podpisanymi z MAEA oraz umową o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. Również Rosja wspiera Iran, dostarcza sprzęt, zbudowała elektrownię jądrową w tym kraju, jest gotowa sprzedawać mu wzbogacony uran. Iran prosi Rosję o sprzedaż bardzo skutecznych rakiet przeciwlotniczych S-300. Oczywiście budzi to ogromny niepokój USA, dlatego obecnie trwa wielka gra, w której Ameryka ogłosiła „resetowanie stosunków”. I Hillary Clinton brała w tym udział, i prezydent Obama. Oni teraz czekają od Rosji na kolejne kroki, tym bardziej że kończy się okres obowiązywania umowy START-1 dotyczącej broni strategicznej, i obecnie uzgodniono zmniejszenie o połowę poziomu strategicznych rakiet nośnych. Jest ich tam wystarczająco, by zniszczyć całą kulę ziemską. Trwa bardzo poważny targ między tymi dwoma krajami, w którym Rosja wysunęła ideę tworzenia stref swoich wpływów. Wchodzą w nie Gruzja i Ukraina. Rosja nalega, by Ukraina nie miała dostępu do NATO, choć sama Rosja utrzymuje znakomite stosunki z NATO. Rosja bardzo nieprzychylnie odnosi się także do naszej idei wstąpienia do Unii Europejskiej i nie będzie nas wspierać. Jak świadczy orędzie prezydenta Miedwiediewa, jest to faktycznie ultimatum nie tylko dla Prezydenta Juszczenki, ale dla całego narodu ukraińskiego. Są tam punkty, zgodnie z którymi nie mamy prawa rozwijać naszego języka, mieć własnego poglądu na historię – na Hołodomor, na działalność OUN-UPA. Są tam ogromne pretensje Rosji do naszej polityki zagranicznej. Tak więc, jeśli Ukraina i jakikolwiek z nowych prezydentów Ukrainy pójdzie na te warunki, Ukraina stanie się bandustanem, satelitą, będzie w gorszej sytuacji niż Bułgaria za czasów Związku Radzieckiego. Takiej ponurej przyszłości nas czeka. Od Ameryki w dużej mierze zależy wiele. USA nas uspokajają. Wiceprezydent Biden tu był i powiedział: „Wszystko w porządku, jesteśmy za integralnością terytorialną Ukrainy…” Ale nie zapominajmy: świat wszedł w etap bardzo poważnej przebudowy przestrzeni geopolitycznej. Ameryka w wyniku strasznej katastrofy finansowej traci swoje wpływy. Na pierwsze miejsce wysuwa się Chiny, i w tej sytuacji trudno będzie zrozumieć, co się wydarzy za pięć-dziesięć lat, bo Europa jest bardzo bierna. W Europie Niemcy i Francja są przeciwko ukraińskiemu udziałowi w NATO. Jedną z głównych przyczyn naszej dzisiejszej sytuacji jest słabość kierownictwa politycznego, mechanizmów państwowych. Ta haniebna sprzeczka między Prezydentem, premierem i Radą Najwyższą, którą rozpowszechnia się na wszystkich poziomach, oczywiście nie sprzyja naszemu autorytetowi także na arenie polityki zagranicznej.
M.S. Wielokrotnie musiałem obserwować pracę Ambasadora Jurija Szczerbaka w Kanadzie, brałem udział w niektórych uroczystościach z udziałem Ambasadora. I za każdym razem miałem wrażenie, że to wszystko jest dla Pana naturalnym środowiskiem.
Ju.Szcz. Przede wszystkim Kanada zasadniczo różni się od USA. I ci nasi ludzie, którzy tego nie rozumieją (a to początkowo jest trudne), mylą się, utożsamiając USA z Kanadą. Jedno i drugie to anglosaska, północnoamerykańska cywilizacja, ale Kanada zawsze była posłusznym członkiem Imperium Brytyjskiego, dominium, została zbudowana według brytyjskiego wzorca i do dziś taka pozostaje. To kraj numer jeden, moim zdaniem, jeśli chodzi o rozwiązywanie problemów społecznych. Ameryka nie ma tak ogromnych nakładów społecznych na człowieka jak Kanada. W Kanadzie, choć podatki są wyższe, człowiek ma zapewnioną opiekę medyczną na bardzo wysokim poziomie, bezpłatne leki, ma ogromne przywileje w innych dziedzinach, doskonale zorganizowany system edukacji. W Kanadzie przestępczość jest na minimalnym poziomie, nie da się tego porównać z Ameryką. Kanada obecnie jest krajem, być może, najwyższej demokracji na świecie, ponieważ to jest bardzo
Tłumaczenie maszynowe
Biblioteka imienia I. Franki. Darja TARASOWA, studentka I roku wydziału dziennikarstwa KyMU. Bezgraniczne stepy, szerokie łany, potężny Dniepr i majestatyczne Karpaty — to Ukraina. Na południu naszego kraju znajduje się malowniczy półwysep Krym. W nowoczesnym podziale administracyjnym Krym jest autonomiczną republiką, dlatego ma stolicę — Symferopol. Miasto to założono w 1784 roku i w tym roku świętowaliśmy 225-lecie. Nazwa oznacza „miasto korzyści”, dlatego jego herbem jest ul z pszczołami. Inne tłumaczenie — „miasto-zbieracz” — odzwierciedla osobliwości Symferopola: tutaj krzyżują się wszystkie drogi Krymu. Chcę zapoznać czytelników „Słowa Proświty” z najważniejszymi symbolami naszego miasta. Krymski Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczny to nie tylko ośrodek ukraińskiej kultury w Symferopolu, ale także jedno z najpopularniejszych miejsc wypoczynku mieszkańców i gości miasta. Na jego scenie wystawiono „Natalkę Połtawkę”, „Miłość w stylu barokowym”, „Zaporożca za Dunajem”, „Soroczyński jarmark”, „Eneidę” i wiele innych przedstawień. Teatr zawsze ciepło przyjmuje widzów i nie pozostaje bez odwiedzających ani w święta, ani w dni powszednie. W październiku tego roku teatr skończył 54 lata. Obecnie owocnie pracują tu artyści ludowi Ukrainy Karpow, Andrusenko, Bojko; zasłużony artysta Ukrainy Czernikow, zasłużeni artyści Autonomicznej Republiki Krym Suchenko, Taranow i inni. Rozwojowi ukraińskiej świadomości narodowej sprzyja działalność wokalno-choreograficznego zespołu Ukrainy „Tawria” im. L. Czernyszowej. Ten zespół to duma naszego miasta. Twórczy kolektyw dużo koncertuje, bierze udział w międzynarodowych festiwalach. W skład zespołu wchodzą grupy: orkiestrowa, baletowa, wokalna, soliści-wokaliści oraz instrumentaliści-akompaniatorzy. Głównym artystyczno-twórczym celem „Tawrii” jest propagowanie narodowej ukraińskiej klasycznej i współczesnej sztuki wokalnej, choreograficznej i muzycznej. W celach edukacyjnych zespół daje koncerty w szkołach i przedszkolach. 1 września 2004 roku odbyło się uroczyste otwarcie kompleksu edukacyjno-wychowawczego „Ukraińska Szkoła-Gimnazjum”. Budynek jest przeznaczony dla 672 uczniów. Do usług wychowanków jest biblioteka z czytelnią, wideoteką, wypożyczalnią i otwartym dostępem do 60 tysięcy tomów; aula na 500 miejsc z garderobą i dwoma pokojami dla artystów, radiowęzłem; szkolny muzeum; stołówka z salą jadalną na 200 miejsc; ogród zimowy; gabinet rozładowania psychicznego, gabinet stomatologiczny, fizjoterapeutyczny; sala sportowa z szatnią, prysznicami; sala gimnastyczna, basen. Biblioteka placówki jest najlepszą biblioteką szkolną w mieście. Uczniowie gimnazjum mają możliwość bezpłatnego korzystania z Internetu. W 2006 roku szkołę zaliczono do setki najlepszych szkół Ukrainy. Praca metodologiczna placówki opiera się na zasadach ukrainoznawstwa. Tutaj w wielkim poważaniu są bohaterowie narodu ukraińskiego, ukraińskie słowo, książka, pieśń. Współpracując z Naukowo-Badawczym Instytutem Ukrainoznawstwa, Ukraińskim Liceum Humanistycznym Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, Liceum Naukowo-Przyrodniczym w Kijowie, Liceum Ekonomicznym w Kijowie, Lwowskim Gimnazjum Humanistycznym z pogłębionym studiowaniem ukrainoznawstwa i języka angielskiego, gimnazjum zyskuje sukces i atrakcyjność dla mieszkańców Krymu. Pełnowartościowe wychowanie jest niemożliwe bez rozwoju uczuć estetycznych, bez rozumienia dzieł wysokiej sztuki. W gimnazjum tworzona jest galeria obrazów, w której zebrano dzieła znanych krymskich artystów. Petro Smolin. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Zamek w Dubnie ma już ponad 500 lat. Bywali tu hetman Iwan Mazepa, Pyłyp Orłyk, światła kultury i literatury Taras Szewczenko, Honoriusz Balzak, tutaj szukali schronienia król Polski Stanisław August, a także kobieta-huzar Nadieżda Durowa, pierwowzór bohaterki „Huzarskiej ballady”… Jak świadczą archiwa, twierdzy poprzedzał niewielki drewniany zamek, który zbudował książę Fiodor Ostrogski w XIV wieku. Kiedy zaś pojawiła się kamienna twierdza, to jej właściciele (książęta Ostrogscy, Zasławscy, Sanguszkowie, Lubomirscy) starali się ją rozbudować. Dwupiętrowy pałac, który służył za mieszkanie książętom Ostrogskim, wydał się nowym właścicielom niewygodny i zbyt ciasny. Do przebudowy zaprosili architekta Domenico Merliniego, który specjalizował się w rekonstrukcji starych pałaców. Przypuszcza się, że nad zdobieniami popracował architekt Henryk Ittar z Malty, który posiadał talent malarza i mistrza sztukaterii. Właśnie tymi oryginalnymi sztukateriami ozdobiono dziesięć reprezentacyjnych i mieszkalnych pokoi pierwszego piętra. Do dziś zachowały się bachantki i satyrowie, którzy zastygli w tańcu. Lubomirscy część pałacu udostępniali gościom podczas jarmarków kontraktowych, na które przez 20 lat do Dubna co roku zjeżdżało się do 30 tysięcy osób, a populacja samego miasta w tamtych czasach wynosiła zaledwie sześć i pół tysiąca. W 1794 roku kontrakty przeniesiono do Zwiahla, później do Kijowa. Dubno zaczęło podupadać, a pałac stracił majestat i przepych. Sami Lubomirscy przegrali w karty dużą sumę pieniędzy i sprzedali pałac uralskim. Obraz Mykoły Tymczaka.
Ukraińska szkoła-gimnazjum złotnikowi Jakowlewowi z Dubna. Z czasem prawa przeszły na jego syna, oficera pułku huzarów. Później zamek kupiła księżna Elżbieta Bariatynska. Pod koniec XIX wieku sprzedała go skarbowi państwa. Podczas I wojny światowej pałac zniszczyła austriacka artyleria. W 1934 roku władze polskie odbudowały budynek i do 1939 roku mieściły się tam urzędy państwowe. Po przyjściu Armii Czerwonej w zamku rozlokowały się organy władzy radzieckiej. Na początku lat 50. do Dubna przeniesiono jednostkę wojskową, która korzystała z pałacu do 1986 roku. Dyrektor Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego w Dubnie, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro Smolin opowiada, że w 1993 roku skrajnie zaniedbany kompleks zamkowy wszedł w skład Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego. Od tego czasu rozpoczęła się jego stopniowa odnowa. Wykonano ogromny zakres prac. Dach zrobiono, jak w czasach książęcych, z dachówki. Wewnętrzną prac W. Polanycinoji, zasłużonego artysty Ukrainy T. Szewczenki. Są prace zagranicznych mistrzów W. Kryczewskiego oraz K. Rosandić. Swoje zdolności twórcze dzieci mają możliwość rozwijać w studiu sztuk pięknych, śpiewu folklorystycznego „Rosawa”, studiu teatralnym, wokalnym, studiu fotodesignu. W szkole-gimnazjum jest silny zespół pedagogiczny: sześciu nauczycieli-metodyków, dziesięciu starszych nauczycieli. Również tutaj pracuje utalentowana młodzież. Konkurs do placówki oświatowej jest wysoki — pięciu uczniów na miejsce. Uczą się w niej nie tylko etniczni Ukraińcy, ale także dzieci innych narodowości — 830 uczniów. Krymska republikańska instytucja „Uniwersalna Biblioteka Naukowa im. I. Franki” — najważniejsze centrum informacyjno-kulturalne Krymu. 23 sierpnia 2007 roku odbyło się otwarcie nowego budynku biblioteki. Majestatyczna, świąteczna, zdobi ona miejskie nabrzeże, odpowiadając definicji „pałacu książki”. Powierzchnia pomieszczeń wynosi 10,5 tys. m2. Pozwoliło to podzielić księgozbiory miejskiej wypożyczalni na dział „Przyjaźń narodów”, nowoczesne czytelnie, elektroniczną czytelnię, centrum internetowe, dział „Rzadka książka”, dział konserwacji dokumentów. Biblioteka jest wyposażona w nowoczesny sprzęt, co pozwala jej czytelnikom otrzymywać informacje w krótkim czasie. Ta najstarsza biblioteka (trzecia na Ukrainie) posiada unikalne zbiory — zabytki kultury, których ogólna liczba wynosi około 1 mln jednostek. Nowy nowoczesny budynek jest znaczącym centrum odrodzenia kultury i duchowości. Biblioteka im. I. Franki prowadzi ogromną działalność oświatową. Na jej bazie przeprowadzane są ważne spotkania z konserwację również przeprowadzano z uwzględnieniem przeszłości. Dzięki własnej brygadzie budowlanej udało się przyspieszyć otwarcie pałacu Lubomirskich. Zamek posiada kuźnię, więc wszystkie kute wyroby: kraty w oknach, drzwi, bramy — wykonali tutejsi mistrzowie. Jest własny system komunalny, więc zimą w pałacu jest ciepło. Wszędzie komfort, przytulność. Parkiet, dywany, sztukaterie — „na wzór dawnych lat”. W pałacu zaczęły „zadomawiać się” różne wydarzenia, działa unikalna wystawa dawnych strojów ślubnych i narodowych obrzędów weselnych. A wkrótce otworzy się galeria obrazów. Tutaj warto oddać sprawiedliwość urodzonemu we wsi Ulbariw, Bohaterowi Ukrainy, dyrektorowi Lwowskiej Galerii Obrazów Borysowi Woźnickiemu, z inicjatywy któregoreprezentacyjnymi delegacjami, święta języka ukraińskiego, literatury i kultury wielonarodowego Krymu. Organizują wystawy książek, wieczory twórcze i jubileuszowe pisarzy, wystawy obrazów krymskich i ukraińskich artystów, przeprowadzają dni literatury i języka ukraińskiego, dni szewczenkowskie. Biblioteka wspiera przeprowadzanie „Zlotów młodych dziennikarzy” itp. Z usług biblioteki korzysta ponad 22 tysiące mieszkańców Krymu — pracownicy naukowi, wykładowcy placówek oświatowych, młodzież. Szczególną dumą biblioteki jest kolekcja cennych i rzadkich wydań, która liczy ponad 11 tysięcy. Mówiąc o ukraińskim w Symferopolu, nie można nie wspomnieć o ogólnoukraińskiej gazecie społeczno-politycznej i literackiej „Krymska switłycia”. Jest to jedyna ukraińskojęzyczna gazeta na Krymie. Jest tygodnikiem, wychodzi od 1992 roku w nakładzie 3 tysięcy egzemplarzy. Finansowana jest z budżetu państwowego Ukrainy. Gazeta wspiera narodowe odrodzenie Ukraińców Krymu. „Krymska switłycia” zawiera wiele rubryk, wśród których „Lekcja ukraińskiego”, „Krym — nasz dom”, „Poradnica”, „Białe plamy historii”. Dodatkowo wychodzą „Dżerełce” oraz „KrymSPORT”. Redakcja gazety zawsze jest gotowa współpracować z młodzieżą, wspiera i popularyzuje ukraiński ruch na Krymie. Ulice Łesi Ukrainki, Mykoły Hohola, Mychajła Kociubynskiego, Kijowska, bulwar Franki — to Symferopol. Wiele ulic, bulwarów, parków tego miasta nazwano imionami działaczy kultury ukraińskiej. W parku im. T. Szewczenki stoi pomnik wielkiego poety. Co roku 9 marca mieszkańcy i goście miasta przychodzą z kwiatami do Wielkiego Kobziarza, czcząc jego pamięć. Wszystko, co mamy, to wartości krymskie, ukraińskie. I nie szukajmy różnicy w pojęciach „ukraińskie” i „krymskie”, bo wszystko to jest dorobkiem i wartością naszego narodu. z funduszy Zamku Oleskiego do Dubna zostanie przekazana niemała kolekcja obrazów XVIII—XIX wieku i dawnych przedmiotów. Pomoc Borysa Hryhorowycza w odnowieniu dubieńskiej budowli zamkowej trudno przecenić, podobnie jak wsparcie akademika Mykoły Żułynskiego i wszystkich ludzi dobrej woli. W przyszłości należy wybudować kaplicę, ponieważ w pałacu, nawet gdy stacjonowali tu wojskowi, działała cerkiew. Na drugim piętrze planują otworzyć muzeum krajoznawcze. Znajdzie się tu diorama oblężenia zamku przez wojska tatarskie. Wszystko to — realia najbliższego czasu. Możliwe, że Zamkowi Dubieńskiemu nadadzą status narodowego, co sprzyjałoby dalszemu odrodzeniu zabytków architektury rezerwatu.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan OLIJNYK
Niedawno „Ukraiński Mały Teatr Dramatyczny” świętował jubileuszowy, setny pokaz spektaklu „Ucieczka od rzeczywistości” według sztuki ukraińskiej dramatopisarki Tetiany Iwaszczenko. Z tej okazji postanowiliśmy spotkać się z wykonawcą jednej z głównych ról, Andrijem Kurhanem. Podczas gdy krytycy zastanawiają się, czy widz dorósł do zrozumienia tego, co wysokie — jedne sale świecą pustkami, inne są przepełnione. Oto podstawowe kryterium, według którego widz wysoko ocenia talent Tetiany Iwaszczenko. Jubileuszowy pokaz był zwyczajowo wyprzedany, podobnie jak premierowy — siedem lat temu w pomieszczeniach kasyna „Split”. Wydawałoby się, jak spektaklowi udaje się pozostawać niezmiennie aktualnym? Z roku na rok rośnie liczba projektów antynarkotykowych, ale nie przechodzą one próby czasu, w przeciwieństwie do „Ucieczki od rzeczywistości”. Potrzebny jest właściwy przekaz, a Tetiana Iwaszczenko go ma! Refrenem całej sztuki brzmi straszne zdanie: „W życiu trzeba spróbować wszystkiego”. A dramatopisarka akcentuje: „czy to jest ci potrzebne?”. Tetiana Iwaszczenko nie posługuje się hasłami, lecz pokazuje, że młodzi ludzie, Śnieżana i Jehor, tacy sami jak widzowie, chcieli szczęścia, chcieli dzieci, ale narkotykowy demon stanął temu na przeszkodzie.
— Spektakl „Ucieczka od rzeczywistości” jest grany już od siedmiu lat. Przez cały ten czas niezmiennie wykonuje Pan rolę poety. Jak mógłby Pan skomentować swoją rolę?
— Rola jest niepowtarzalna i ulubiona. To była moja pierwsza poważna rola w wielkim teatralnym „pływaniu”. Ta rola jest bardzo odpowiedzialna. Po pierwsze dlatego, że to sztuka Tetiany Iwaszczenko. Po drugie, temat narkomanii wymaga szczególnego podejścia. Zawsze trudno grać pozytywne postacie. Negatywny bohater pozostawia więcej miejsca dla wyobraźni.
— Co myśli Pan o sytuacji z narkotykami na Ukrainie?
— Każdy przyzna, że choć raz w życiu miał pewne doświadczenie narkotykowe i ja nie jestem wyjątkiem. Jednak dla kogoś to niewielki epizod ze studenckiego życia, a dla kogoś innego — norma. Właśnie to przeraża. Obecnie dla młodzieży to norma. Jest to tak samo modne, jak picie piwa. Wielu uważa, że „trawa” to nie narkotyk, zapominając, że prowadzi ona do nieodwracalnych procesów psychicznych i fizycznych. Spektakl po to właśnie wymyślono, by pokazać, że to wszystko nie są żarty. Obecnie słyszymy rozmowy o legalizacji „lekkich” narkotyków, ale u nas jest to niedopuszczalne. Nikt nie będzie normalnie pracował, alkoholizm nigdzie nie zniknie, dojdzie do niego po prostu powszechne „skopcenie” społeczeństwa. U nas nie znają umiaru, nikt nie ograniczy się do piątkowych spotkań, jak w Holandii. Swoją drogą, ten kraj stał się po prostu śmietnikiem i obecnie kojarzy się nie z wielkimi malarzami i potężną flotą, a z małżeństwami jednopłciowymi i legalnym „hajem”. A na Ukrainie nawet tego nie będzie, u nas wszystko po prostu runie. 12—13-latkowie przejdą z piwa na marihuanę i będzie to postrzegane jako norma. „Trawa” u nas i tak jest faktycznie zalegalizowana. Wszyscy wiedzą, że wykupić się można bez problemu i niewielkim kosztem.
— Sądząc po reakcji uczniów na dzisiejszym spektaklu, dla nich to wszystko jest zabawne…
— I tak, i nie. Ktoś postrzega antynarkotykową tematykę jako przeżytek przeszłości. Z drugiej strony, to reakcja nastolatka na coś zakazanego. Połowa sali chichocze, ale w podświadomości coś jednak się zapisuje. Jeśli spektakl uratuje choćby pięć dusz, warto go grać.
— Dlaczego, Pana zdaniem, widz traci zainteresowanie teatrem?
— Z jednej strony rodzice nie wpajają dzieciom miłości do teatru, z drugiej — nieodpowiedzialność tych, którzy go tworzą. Jeśli dziecko przyjdzie do teatru, a tam będzie śmiertelna nuda, drugi raz go tam nie zaciągną. Nawet krytycznie bezkulturowego człowieka można zainteresować, ale daleko nie wszystkim udaje się to tak, jak Tetianie Iwaszczenko. Jej „Empty Trash” podaje poważne rozważania poprzez śmiech, daje odpowiedzi na pytania, dlatego jest to dostępne dla każdego. Jej „Tajemnica bytu” otwiera światło nawet w najbardziej mrocznym człowieku. Wiele lat temu „Tajemnica…” jakby przeniknęła wszystkie włókna mojej duszy. W drodze do domu dwukrotnie „uderzyłem czołem w słup”. Spektakl wywrócił postrzeganie świata. To było prawdziwe katharsis i po dziesięciu latach płakałem tak samo.
— Chciałbym poznać Pana opinię o twórczości Tetiany Iwaszczenko.
— Ona porusza niewidzialne struny duszy, gra na nich i zmusza do zastanowienia się nad globalnymi problemami. Uczy, że nie przychodzimy na ten świat dla chwilowych uciech. Jej sztuki są przystępne, duchowe i ciekawe zarazem. Zanurzają w coś kosmicznego. Ogólny przekaz całej jej twórczości: przychodzimy na ten świat dla duchowego doskonalenia. W tym chyba tkwi sens istnienia, a jej twórczość pokazuje nam drogę do Raju. Jej postawa życiowa nigdy nie szła w parze z tym, co pisze. Zawsze odmawiała dość korzystnych propozycji, które jednak miały nieuczciwy cel — wypaczenie postrzegania świata przez widza. W jednej z jej sztuk mowa o tym, że człowiek musi przejść swoją próbę albo jej nie przejść. „Tajemnica bytu” Tetiany Iwaszczenko zbudowana jest w formie listów. Ktoś uważa, że jest skomponowana z prac Franki, gdyż właśnie myśli Iwaszczenko wypowiada postać Franki. Tak samo w jej „Jesieninie” Isadora mówi: „Życie dla siebie — bezradośne i nudne”. To również słowa Iwaszczenko. Przewiduje ona, że postacie historyczne mogły tak powiedzieć. Wielu wie, że Iwaszczenko to utalentowana dramatopisarka, ale na Ukrainie zdaje się, że jej nie zauważają. Nie potrzebuje legitymacji Związku Pisarzy — ona i tak jest jedyna w swoim rodzaju, nie potrzebuje, by pokazywano ją w każdym kanale — ona jedynie „chce, żeby jej sztuki grano w każdym teatrze”. Te sztuki zmieniają postrzeganie widza i są ciekawe dla wszystkich: od ucznia po krytyka teatralnego. Teatr Iwaszczenko to przeciwwaga dla teatru wszystkich innych. On daje odpowiedzi na sakralne pytania.
Amjad Ali Khan z synami
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła ILJENKO
8 grudnia w Narodowej Operze Ukrainy odbyło się przedstawienie „Czarodziejskie struny” z udziałem indyjskiego mistrza gry na sarodzie Amdżada Ali Chana i jego synów. Sarod — jeden z najpowszechniejszych instrumentów akustycznych, który wydaje długie „ślizgowe” dźwięki i szybkie urywane frazy muzyczne. Ten piękny wielogłosowy instrument, zdolny oddać wszystkie nastroje, podobny jest do naszej bandury, ale brzmi jakby z oddali. Brzmi jak zespół rockowy, organy, a nawet cała orkiestra. Amdżad Ali Chan zaczął grać na sarodzie w wieku sześciu lat. Uczył się u ojca i u mistrzów dawnej indyjskiej tradycji. Muzykę, którą wykonuje, można nazwać medytacyjną, a zarazem głęboko psychologiczną. Amdżad Ali należy bowiem do tych muzyków, którzy szukają inspiracji w duszach słuchaczy. „Chcę rozmawiać z tym słuchaczem, który rozumie indyjską muzykę klasyczną” — podkreśla muzyk. Amdżad Ali jest stałym wykonawcą w najpopularniejszych salach koncertowych świata, uczestnikiem wielu festiwali muzycznych, laureatem prestiżowych światowych nagród, ma wyróżnienia UNESCO, UNICEF. Mistrza zapraszano na wykłady na uniwersytety w Waszyngtonie, Nowym Meksyku i innych. Przed koncertem w Operze Amdżad Ali Chan wystąpił przed studentami Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, zaśpiewał raga (w sanskrycie to kolor, nastrój), aby pokazać, czym jest indyjska muzyczna improwizacja melodyjna. Miłość i wiara w muzykę natchnęły go do odnowienia tradycyjnych indyjskich melodii. Nasycenie dźwięku osiąga się dzięki temu, że instrument potrafi jednocześnie odtworzyć melodię, rytm i rezonans. Może wypełnić dźwiękiem dużą salę. Nie bez powodu płyta Amdżada Alego „Bhairew” została uznana za jedną z najlepszych spośród 50 albumów świata za 1995 rok. Amdżad Ali opowiadał słuchaczom, że gra koniuszkami paznokci, dlatego osiąga taką jakość brzmienia. Tradycyjnie zaś na sarodzie gra się łupinami orzecha kokosowego. Muzyk siedział na dużym pufie, po obu stronach mieli miejsce jego synowie z bębnami. Przed sceną prezentowało się wyobrażenie rodzinnego ogniska i instrumentów muzycznych. Tajemniczość dekoracji pogłębiały abstrakcyjne instalacje po obu stronach sceny. Synowie-spadkobiercy Oman i Ajan również zaprezentowali swoje umiejętności sarodystów i zrobili to jak prawdziwi mistrzowie. Tylko że więcej jest sprzeczności, a inne, młodszego pokolenia nastawienie odbijało się w ich muzyce. Ojciec wykonywał raga poświęcone Mahatmie Gandhiemu, muzykę Rabindranatha Tagore, który, jak się okazuje, był nie tylko poetą. Wszyscy, którzy przyszli na koncert, otrzymali duchowe natchnienie, głęboko zainteresowali się kulturą, muzyką i tradycjami Indii. Właśnie dlatego Ambasada Indii w Kijowie i Indyjska Rada ds. Więzi Kulturalnych w Nowym Delhi tak gorąco powitały na naszej ziemi swojego rodaka.
atralnego uczylišča, szczególnie jego ówczesny dyrektor Mykoła Karpenko i kurator grupy Łarysa Małyszenko, która w latach studenckich była pierwszym reżyserem-inscenizatorem jej pierwszej muzycznej monowystawy „Czarne bluesy Langstona Hughesa”. Dziś aktorkaAłła Zahynajko aktywnie współpracuje z Czernihowskim Muzyczno-Dramatycznym Teatrem, wraz z Ihorem Stratijem prowadzi audycję „Moja miłość — Ukraina” w Radiu Ukraina, lecz jej główną miłością jest piosenka. Jej teledyski często są emitowane w telewizji, a niedawno nagrała dwa albumy audio, do których weszły piosenki popularnych kompozytorów Anatolija Matwijczuka, Jurija Wasylkiwskiego, Marjana Hadenka, Wasyla Iwanyckiego, Wasyla Łeleki, Jurija Klucznikowa. Chciałoby się wierzyć, że wreszcie w wielostronnej aktorce Ałły Zahynajko doszło do spotkania z samą sobą — taką, jaką długo szukała w wielogrannej twórczości. Niech szczęści!
Tłumaczenie maszynowe
Halyna TARASIUK. Hojne obdarowanie wielostronnymi talentami od Boga nie zawsze jest wielkim błogosławieństwem dla obdarowanego. Raczej jest to kręta i ciernista droga do samego siebie. O słuszności tej hipotezy przekonały mnie losy twórcze piosenkarki, aktorki, prezenterki radiowej i telewizyjnej Ałły Zahynajko. Poznałyśmy się jeszcze wtedy, gdy młoda absolwentka Dniepropetrowskiej Szkoły Teatralnej Ałła Zahynajko przekroczyła próg Czerniowieckiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Olhy Kobylańskiej. Piękna, utalentowana aktorka dramatyczna, o wspaniałym głosie, niezwykle plastyczna, od razu przyciągnęła uwagę reżyserów. Ludowy artysta Ukrainy Anatolij Łytwynczuk, wówczas bardzo wymagający reżyser teatru, przekonawszy się na próbie, że ma przed sobą diament, choć jeszcze nie oszlifowany do doskonałości, bez wahania przyjął Ałłę do swojego nowego spektaklu według sztuki M. Kulisza „Jak zginęła Ałła Zahynajko Gęś” do roli jednej z córek głównego bohatera. Oczywiście było to nie lada szczęście, jednak Ałła była zagubiona: rola była charakterystyczna, a w rodzinnej szkole przygotowywano ją do emploi aktorki liryczno-dramatycznej. Było strasznie, ale usprawiedliwiła zaufanie reżysera, a w sobie odkryła jeszcze jedną stronę. Za to w roli Ołeny w spektaklu „Ukraińskie wieczornice” według utworów Mychajła Staryckiego Ałła czuła się w swoim żywiole pieśni i tańca. Potem były przedstawienia „Szelmenko-denczyk”, gdzie równolegle grała i Prisinkę, i Enżeni, a w „Cygance Azie” jej Feska była bodaj najbardziej kolorową postacią. Hala – „Za dwoma zającami”, Małyna – „Zapieczętowany dozorca”, wróżka w dziecięcym spektaklu „Zaczarowana wróżka”. Praca w Czerniowieckim teatrze była dobrą szkołą profesjonalizmu. Jej nauczycielami były takie znaczące postacie świata teatralnego jak ludowi artyści Ukrainy Petro Michnewycz, Petro Nikitin, Wadym Neczyporenko, Ałła Szeremet, Żanna Słobodianiuk. Wesoła, szczera dziewczyna ze stepów harmonijnie wpisała się nie tylko w zespół wiodącego bukowińskiego teatru, ale i w życie kulturalne Czerniowiec. Z czasem spróbuje swoich sił i jako redaktor muzycznego programu telewizyjnego „Panno miłości”, i jako prezenterka oraz solistka filharmonicznego lektorium muzycznego, i jako piosenkarka estradowa, dołączając do zespołu znanego kompozytora Łewka Dutkiwskiego. Praca w tych zespołach poszerzyła jej zakres wykonawczy, zapoznała z klasyką, ujawniła wyraziste zdolności wokalne i zasiała marzenie o zostaniu profesjonalną piosenkarką. W tej roli znano ją jeszcze jako uczennicę w rodzinnej Ołeksijiwce na Dniepropetrowszczyźnie i w tym emploi wyobrażali ją sobie także wykładowcy Dniepropetrowskiej Szkoły Teatralnej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stworzył ducha języka ukraińskiego. W tamtych czasach pisarze byli w większym lub mniejszym stopniu zniewoleni. Najwolniejszymi byli tłumacze. Nawet wśród nich Łukasz wyróżniał się swobodnym stylem życia, obojętnością na dobra doczesne. Wstyd wspominać czasy, kiedy przez pięć lat nic nie zarabiał, nie drukowano go. Ale nawet wtedy promieniał miłością. Jego miłość była wszechogarniająca. Wspominam taki przypadek. Był więzień, który władał tylko językiem węgierskim. Przedstawiciele prokuratury zapytali Łukasza, czy nie mógłby być tłumaczem podczas procesu sądowego. Ten zgodził się i w ciągu trzech miesięcy nauczył się języka węgierskiego. Mykoła Łukasz miał rycerskiego ducha, coś prastarego, dobroczynnego, był szlachetny, delikatny. Takich cech nam dzisiaj brakuje”. Zastępczyni dyrektora muzeum Hryhorija Kocura, Marija Kocur, opowiedziała o twórczej przyjaźni utalentowanych tłumaczy Maksyma Rylskiego, Hryhorija Kocura i Mykoły Łukasza, wspomniała, jak we trzech tłumaczyli dla serii „Perły światowej liryki” Paula Verlaine’a. Uważa ona, że najważniejsze obecnie jest to, aby młodzież znała, badała takie postacie. Muzeum Hryhorija Kocura nad tym pracuje. Humorystyczną nutę wniósł Mykoła Som. Opowiedział, jak nocował w mieszkaniu Łukasza na słownikach. Rano gospodarz zapytał: „Co ty, Mykoło, wziąłeś ze słowników?” Som wyrecytował wiersz po niemiecku, a Łukasz powiedział: „Przychodź jeszcze nocować”. Łukasz lubił kalamburować. U niego nikt nie mógł wygrać w bilard właśnie z tego powodu — tak rozśmieszał przeciwników, że ci ze śmiechu nie mogli dobrze grać. Ołeksander Szuhaj, badacz twórczości Wasyla Barki, wyraził opinię, że tak wybitne postacie jak Wasyl Barka, Mykoła Łukasz powinny zostać uhonorowane najwyższymi odznaczeniami państwowymi. Łeonid Czerewatenko zauważył, że od 1968 roku sekcja tłumaczy trzykrotnie pisała wniosek o uhonorowanie Mykoły Łukasza Nagrodą Szewczenkowską. Ówczesne kierownictwo Związku Pisarzy odrzucało wnioski. Przyjaciele poety z przyjemnością słuchali liryki Mykoły Łukasza w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Borysa Łobody. Anatolij Mokrenko opowiedział o jeszcze jednej stronie talentu Łukasza — zrobił wiele tłumaczeń librett operowych. Ta praca nie jest prosta, tutaj słowo jest związane z muzyką, ważna jest rytmika, akcenty. Z tłumaczeń Łukasza korzystała Narodowa Opera Ukrainy, inne teatry operowe, co częściowo pomogło mistrzowi przetrwać w trudnych czasach. Ciepłe słowo o Łukaszu powiedzieli tłumacz Wsewołod Tkaczenko, naukowiec Mykoła Sulyma, wnuk Iwana Franki Roland Franko, wydawczyni Roksana Charchuk, pracownicy muzeum. Zdjęcie Nadiji Kyrjan
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN. Wieczór prowadzili pisarze Łeonid Czerewatenko i Mykoła Som. Badacz twórczości tłumacza Borys Czerniakow zaznaczył, że jubileusz pisarza po raz pierwszy odbywa się tak hucznie, na szczeblu państwowym. Obchody tej daty rozpoczęto w kwietniu, wtedy na Uniwersytecie Charkowskim przeprowadzono konferencję naukową i wydano zbiór poświęcony temu wydarzeniu, a także zbiór „Protej”, gdzie wydrukowano referat Mykoły Łukasza na naradzie tłumaczy w 1956 roku — był to jego debiut w Kijowie. W październiku odbyła się konferencja naukowa pamięci Łukasza w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. W kwietniu przyszłego roku planują przeprowadzić takie wydarzenie w Sumach. Czas już przystąpić do wydania spuścizny pisarza. Zgodnie z Dekretem Prezydenta utworzono komitet organizacyjny ds. obchodów 90-lecia Łukasza. Na jego czele stoi wicepremier Iwan Wasiunyk, a zastępcą jest Łeonid Czerewatenko, który od 1997 roku kieruje komisją ds. spuścizny twórczej Mykoły Łukasza. Przed nim komisją, która prawie nie pracowała, kierował Dmytro Pawłyczko. Komisja nie ma wsparcia materialnego żadnych instytucji. Pokoiku, w którym mieszkał geniusz, gdzie można było urządzić muzeum, nie zachowano. „Najważniejsze, że są ludzie, którzy Mykołę Łukasza kochają, pamiętają i są gotowi dla niego poświęcać swój czas i środki” — mówi Łeonid Czerewatenko. Pracowali z poświęceniem. Niestety, niektórzy aktywni badacze, członkowie komisji, odeszli już na tamten świat. Są to Hanna Ihnatenko, Jewhen Popowycz, Anatol Perepadia, Dmytro Biłous. Bardzo dobrze pracują Wsewołod Tkaczenko, który kieruje sekcją tłumaczy, oraz Wołodymyr Żytnyk. Na ludziach tego pokolenia trzyma się praca. Z młodego pokolenia Łeonid Wasylowycz nie jest zbyt zadowolony. Przebywając w środowisku studentów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zrozumiał, że wielu studentów marzy o tym, by ze znajomością języka angielskiego wyjechać za granicę zdobywać dobra materialne. A Łukasz był człowiekiem obojętnym na komfort. „Swego czasu Związek Pisarzy Ukrainy zawinił tym, że Łukasz tak wcześnie odszedł z życia — kontynuuje Łeonid Wasylowycz. — Niektórzy obrażają się na mnie, że odkopałem nieprzyjemne fakty o członkach Związku, którzy w latach 1983—84 niszczyli tłumacza, wykonywali partyjne polecenia. A on sam był niezwykle szlachetny. W 1973 roku, kiedy aresztowano Iwana Dziubę i ten był pod śledztwem, Łukasz zwrócił się do najwyższych instancji z prośbą o odbycie kary więzienia zamiast niego. Dziubę wypuścili, a Łukasza wykluczyli ze Związku. Bóg im sędzią. W pierwszym tomie wspomnień, który ukazał się niedawno, fakty te zostały ujawnione”. Komisja pod kierownictwem Czerewatenki znalazła sponsorów, wydała frazeologię przekładów Łukasza w łącznym nakładzie 10 000 egzemplarzy. Sam Łeonid Wasylowycz opracował książkę „Szpyhaczky” — epigramy Łukasza. W 2008 roku wydano „Dekameron”, przywracając Łeonid Czerewatenko, redaktor zbioru „Nasz Łukasz”: Myślę, że to wydarzenie jest znaczące: po raz pierwszy zebrano pod jedną okładką tak różnorodny, ale przebogaty materiał o życiu i twórczości Mykoły Łukasza. Proszę zwrócić uwagę: to nie są tylko wspomnienia — to mnóstwo materiału, który dotyczy nie tylko jego biografii, ale także sytuacji literackiej, kulturalnej i politycznej. W wielu wspomnieniach znajdujemy to, co na zawsze utracono, powiedzmy, strofy, ułamki jego szpilek, wiersze, parodie itp. Zniknęły, bo sam ich nie zapisywał, ale w ludzkiej pamięci się zachowały. To jest bezcenne! Zawsze chciałem pokazać Łukasza nie jako „klasyka”, bywalca podręczników, ale żywego — jak żartował, jak głodował, jak z niego drwiono, jak on, wszystko to przecierpiwszy, potrafił zrodzić coś utalentowanego ze swojego wnętrza. Wszystko porzuciłem dla tego jubileuszu. Zrozumiałem, że jesteśmy ostatnim pokoleniem tych, którzy widzieli i słyszeli żywego Łukasza. Jeśli tego nie utrwalimy, powstanie coś martwo urodzonego i mało sympatycznego. Łukasz jest dla mnie interesujący tym, że jest zawadiacki, że potrafił użyć takiego słówka, jak autorską redakcję. Teksty zbierano z różnych archiwów, poświęcono na tę pracę dwa lata. Aktywnie pomagali przewodniczącemu komisji Anatol Perepadia i Wasyl Kliczaka. Książka jest rozprowadzana przez sieć „Proświty”. Łeonid Czerewatenko uważa, że ten przekład wywarł na naszą elitę takie wrażenie, jak „Eneida” Kotlarewskiego na ukraińskość pod koniec XVIII wieku. „Dla mnie Łukasz to cud, darowany narodowi ukraińskiemu za jego cierpienia. Przetłumaczył to, co faktycznie nie podlega tłumaczeniu. Znał dziesiątki języków. Kiedyś zapytałem go: ile czasu potrzebuje Pan, aby opanować język? Zamyślił się i odpowiedział: 40 minut. Dzięki swojej wiedzy wyodrębniał osobliwości języka, a dalej ekstrapolował to na całą strukturę. A ukraiński znał tak, jak nikt przed nim” — opowiadał Łeonid Czerewatenko. Mykoła Łukasz uważał się przede wszystkim za leksykografa. Marzył o wydaniu kilku słowników, w szczególności słownika synonimów, który zagadkowo zniknął, słownika leksyki niecenzuralnej (spaliła siostra z powodów pryncypialnych), słownika frazeologizmów. Znana tłumaczka, laureatka nagrody imienia Maksyma Rylskiego Olha Seniuk podzieliła się wyznaniem: „Zebraliśmy się, by uczcić nie tylko tłumacza, ale i człowieka, któremu nie ma równych. Gdyby nie Łukasz, może nie byłoby i mnie. Pracowałam w wydawnictwie, tłumaczyłam, ale nie miałam ambicji. Spodobał mu się mój przekład, rekomendował mnie do Związku Pisarzy”. Iwan Dracz wspomniał o Świętym Mikołaju, który dzięki dobroci stał się ulubionym w narodzie. „Aura Tak powiedział Iwan Dracz o Mykole Łukaszu na wieczorze wspomnień, poświęconym 90. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego tłumacza, leksykografa, pisarza, który odbył się 19 grudnia w Muzeum Książki i Drukarstwa. Pracownicy muzeum przygotowali wystawę jego wydań z różnych lat, fotografie, listy, rękopisy. „Faust” Goethego, „Don Kichot” Cervantesa, „Pani Bovary” Flauberta, wirtuozerskie przekłady poetyckie i prozatorskie z niemieckiego, hiszpańskiego, francuskiego, polskiego, czeskiego i wielu innych języków wzbogaciły literaturę ukraińską dzięki Mykole Łukaszowi. „Tacy jak Łukasz rodzą się, być może, raz na kilka stuleci… Jako poliglotą z nim, wydaje się, chyba tylko A. Krymski mógłby się mierzyć” — pisał o towarzyszu Hryhorij Koczur. Świętego Mikołaja czyni wszystkich wokół dobrymi. Wydaje mi się, że to on podarował nam Łukasza, który tak swobodnie czuł się w żywiole językowym, że chciało się go podziwiać. Wspominam jego przekłady z Federica Garcíi Lorki i niechęć do nich ze strony Nowojorskiej Grupy Poetów. Rozumiem dlaczego. One były technologiczne, a on był wolny. Cudem było obcowanie z człowiekiem, który żył poza reżimami”. Jewhen Swerstiuk zaznaczył: „Trudno było sobie wyobrazić, że po tamtej mrocznej epoce nastąpi odrodzenie. Teraz nawet niezręcznie mi za te moje listy, w których często się z nim spierałem. To były różne podejścia do tłumaczenia. Nie wszystkim podoba się styl Koczura czy Łukasza. Ale wszyscy rozumieją, że to coś takiego, co niesie w sobie sty- Występuje Marija Koczur
Tłumaczenie maszynowe
W Akademii Kijowsko-Mohylańskiej odbyła się wydarzenie znamienne dla ukraińskiego środowiska intelektualnego: z okazji jubileuszu Mykoły Łukasza zaprezentowano pierwszy tom zbioru wspomnień „Nasz Łukasz” (Wydawnictwo „KMA”, redaktor Leonid Czerewatenko). Ukraińska wspólnota intelektualna, rozdarta dyskusjami o losie książki ukraińskojęzycznej na rynku wewnętrznym i światowym, zdaje się na chwilę zamarła, by przypomnieć sobie i oddać hołd pamięci tytanowi ukraińskiego tłumaczenia literackiego Mykole Łukaszowi.
go nema u słownykach. Takiego Łukasza znałem, taki był mi bliski i zrozumiały, takim chciałem go zachować. Olga Pietrowa, artystka, wykładowca Akademii Kijowsko-Mohylańskiej: Mykoła Łukasz — to naprawdę wielkość… Wspaniale, że Kijów, przesycony wydarzeniami kulturalno-artystycznymi, doceniył Mistrza. Wydaje mi się, że niektórzy tutaj nawet za coś pokutują. Mykołę wyrzucono za list, który napisał w obronie Iwana Dziuby — taki sobie bohemski romantyk, absolutny idealista. Postawiono go w warunkach, że musiał fizycznie umrzeć, bo nie dawano mu tłumaczeń. Kto wtedy został przy nim? Ci „kozlatnicy”, czyli domino-grający, o których dziś wspominano, ratowali go psychologicznie. Cała negatywna emocjonalność tej potężnej postaci, która wystąpiła przeciwko systemowi, musiała gdzieś się wyładowywać — w prostych grach, w relacjach z prostymi ludźmi. Kochał ich, a oni kochali jego, i to właśnie oni dawali mu możliwość zarobienia na chleb. Nigdy nie brał pieniędzy od przyjaciół. Jakoby romantyk, był człowiekiem honoru, wysokiej godności i wewnętrznego arystokratyzmu. I nie chciał datków. Oczywiste, że w rodzinie Kocurów czuł się jak u siebie w domu. Ale nigdy tego nie nadużywał. Kiedy Mykoła był w złym stanie, rzadko odwiedzał ludzi, którzy dla niego byli bohemskim echem jego bohemy. Chciał być rycerzem, Don Kichotem, jakim przyzwyczaiły go widzieć kobiety. Wspaniale, że ludzie mówią dziś o skali jego postaci, jego skali literackiej, moralnej, o jego dziwactwach, jego oryginalności. Dzisiejszy wieczór daje nam żywą postać. Mykoła dla mnie po prostu gdzieś wyjechał. Dla mnie jest żywy i zawsze staram się przekazywać jego tłumaczenia na swoich wykładach, szczególnie gdy opowiadam o romantyzmie. Jak można bez tłumaczeń Mykoły Łukasza opowiadać o romantyzmie? Rzecz nie w Łukaszu, lecz w tym masywie kultury, który utrzymał w głuchych latach 70. i zostawił nam. Ta kultura ma się rozwijać przez młode pokolenie. Wira Sołowjowa, dyrektor „Wydawniczego domu «Akademii Kijowsko-Mohylańskiej»”: Nasze wydawnictwo zaplanowało na jubileusz Mykoły Łukasza wydanie wspomnień o nim. Liczyliśmy na wsparcie państwa, na duże nakłady, ale tak się nie stało. Mimo decyzji rządu i Dekretu Prezydenta książka wyszła za środki „Wydawniczego domu KMA”. Liczymy na jak najszersze rozpowszechnienie tej książki wspomnień. Ta prezentacja — może już piąta. Wróciliśmy z Czerniowiec, z Kamieńca Podolskiego, z Krolewca, gdzie wraz z Jewhenem Swerstiukiem prezentowaliśmy wydanie. 17—18 grudnia — jeszcze trzy prezentacje w Sumach. Tak nie tylko obchodzimy jubileusz jednego z najwybitniejszych tłumaczy, jakiego znała ziemia ukraińska, ale także rozpowszechniamy informację o poświęconej mu książce. W dalszej perspektywie planujemy wydać zebrane dzieła Mykoły Łukasza w 14 tomach. Propozycję już przekazano na najwyższy szczebel państwowy, dlatego praca nad upowszechnianiem spuścizny twórczej Mykoły Łukasza będzie trwać.
Zapisała Hanna TREHUB, Narodowy Uniwersytet „Kijowsko-Mohylańska Akademia”
Tłumaczenie maszynowe
Hanna BARAN, Czernihów. Język ukraiński w ukraińskiej szkole i w państwie ukraińskim wymaga szczególnie bacznej uwagi. Niestety, nie zawsze rozumieją to nasi przywódcy. Dlatego sytuacja przedmiotów „język ukraiński” oraz „literatura ukraińska” w szkole ogólnokształcącej budzi niepokój z wielu powodów. Od tego, jak dzisiejsi uczniowie uczą się języka państwowego, zależy, jakimi obywatelami tego kraju staną się w przyszłości. Język ojczysty pełni strategiczną misję państwowotwórczą, jest głównym czynnikiem kultury i edukacji narodu, główną miarą wychowania, patriotyzmu, duchowości. Ale czy wychowamy patriotę, jeśli dziecko od ławy szkolnej nie zdobywa należytej edukacji w języku ojczystym? Nie będziemy wspominać o tym, co powszechnie wiadome: ukraińscy uczniowie słyszą w szkole język państwowy tylko na lekcjach (w najlepszym razie). Powiedzmy co innego: ukraińska szkoła obecnie okrada uczniów właśnie w aspekcie zdobywania edukacji w języku ojczystym (państwowym). Aby nie być gołosłownymi, przytoczymy liczby, które świadczą o skróceniu liczby godzin na naukę języka ukraińskiego i literatury ukraińskiej w ukraińskich szkołach w porównaniu z rokiem 1990. Jeśli planem nauczania z 1990 roku na naukę języka ukraińskiego przeznaczono 18 godzin tygodniowo (od 5 do 11 klasy — jedna klasa na równoległym poziomie), to w 2007 — 15,5 godziny. Jeśli chodzi o literaturę ukraińską, jest jeszcze smutniej: rok 1990 — 21 godzin, 2007 — 14 (16) godzin. Zatem, jeśli dodamy te liczby, zobaczymy, że dzisiejsi uczniowie stracili 9,5 (6,5 godziny) na naukę przedmiotów język ukraiński i literatura, ponieważ na ich naukę w 1990 roku program przewidywał 39 godzin tygodniowo (według planów nauczania zatwierdzonych przez Ministerstwo Oświaty Ludowej USRR z dnia 12.04.1990 r.), w 2007 (według Typowych planów nauczania szkół ogólnokształcących z ukraińskim językiem nauczania, zatwierdzonych zarządzeniem MON nr 357 z dnia 07.05.2007 r.) — tylko 29,5 godziny tygodniowo. Jeśli tę różnicę (9,5 godziny) pomnożyć przez 34 tygodnie nauki, otrzymamy 323 godziny języka ukraińskiego i literatury rocznie, ukradzione naszym dzieciom. W tym przypadku nie ma co mówić o trosce o rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego w szkole. Obraz jest oczywisty: państwo nie troszczy się o język państwowy. W czasie, gdy godziny na naukę języka ukraińskiego i literatury zostały zmniejszone, wzrosła liczba godzin na naukę języka obcego w szkole, i to znacznie. Znowu możemy przytoczyć liczby: rok 1990 — 14 godzin, 2007 — 25,5 (23,5) godziny. Jak widzimy, właśnie o 9,5 godziny wzrosła liczba godzin tygodniowo na naukę języka obcego. Lecz najwyraźniej urzędnicy od oświaty nie rozumieją, że język obcy można studiować tylko na bazie ojczystego, że człowiek, który nie zna ojczystego, nigdy nie opanuje języka obcego. Do obecnych planów nauczania wprowadzono przedmioty, których celowość jest wątpliwa. Wprowadzając przedmioty w rodzaju filozofii czy estetyki, wykrawając na nie godziny w planie nauczania, urzędnicy od oświaty zapomnieli o najważniejszym przedmiocie, bez którego nauka innych jest niemożliwa. Zresztą o celowości filozofii w szkole można dyskutować. Niepokoi sytuacja przedmiotów język ukraiński i język obcy w szkole profilowanej (zob. tab. 1 i tab. 2). Przeanalizowawszy te tabele, wyciągniemy smutne wnioski. Okazuje się, że według logiki Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy przyszli matematycy, ekonomiści, historycy, technicy, sportowcy powinni doskonale znać język obcy, państwowy — niekoniecznie (sportowcom wystarczy jedna godzina ukraińskiego, najważniejsze, żeby obcego było wystarczająco — trzy godziny). Zapytaliby ministerialni urzędnicy nauczyciela, co może zdążyć w ciągu godziny, jak zmieścić w niej ogromną warstwę ukraińskiej lingwistyki. O przedmiocie literatura ukraińska nawet nie ma co mówić. Współczesny uczeń przez tę mizerną liczbę godzin nie zdąży nie tylko zapoznać się z bogactwem ukraińskiego piśmiennictwa, ale nawet zapamiętać imion wybitnych przedstawicieli literatury ukraińskiej. Dlatego też można natknąć się w uczniowskich wypracowaniach — i to nie najgorszych uczniów — na sformułowania w rodzaju: „Bohater powieści H. Kwitki-Osnowjanenki „Przecinające się ścieżki” — Czypka”, „Hryhorij Skoworoda i Taras Szewczenko żyli obok siebie i bardzo się przyjaźnili”, „Taras Szewczenko korespondował z Łesią Ukrainką i marzył o ślubie z nią” itp. W końcu język ukraiński i literatura czują się w szkole nie jak gospodynie, a jak służące. Przyczyn takiej sytuacji jest wiele. Wśród nich — programy, podręczniki itp. Przedmioty język ukraiński i literatura ukraińska wymagają szczególnej uwagi, wszak każde państwo, które się szanuje, wyznacza priorytety narodowe, a wśród nich czołowe miejsce zajmuje rozwój języka państwowego. Przykładów jest bez liku, ale czy pomoże to naszym działaczom państwowym zrozumieć całą odpowiedzialność, która na nich spoczywa, zwłaszcza w aspektach moralno-duchowych i narodowych? Obecnie szczególnej uwagi wymaga nauczyciel języka ukraińskiego i literatury, który powinien otrzymywać dodatkowy dodatek za swoją pracę, nie wiadomo, dlaczego boją się tego rządzący. Na szczególny poziom należy postawić edukację literacką nie tylko w szkole, ale i na uczelniach wyższych, wszak studiują tam studenci kierunków niehumanistycznych, którzy uczą się tylko biznesowego języka ukraińskiego, a to jeśli nie tragedia, to ogromny dramat naszej nauki i techniki. Niestety, wszystko u nas sprowadziło się tylko do zewnętrznego niezależnego oceniania, dobrze, że choć tutaj językowi ukraińskiemu i literaturze wyznaczono szczególne miejsce. Ale wychodzi paradoks: godziny na naukę tych przedmiotów w szkole skrócono, a bez nich absolwent nie może nigdzie wstąpić. Zatem problemów jest wiele i rozwiązywać je należy jak najszybciej, bo może być za późno. Potomni nie wybaczą nam tych ogromnych błędów, które popełniamy dzisiaj.
Tłumaczenie maszynowe
Oleg OLEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
W Chersońskiej Obwodowej Naukowej Uniwersalnej Bibliotece im. Ołesia Honczara z inicjatywy Chersońskiego Obwodowego Oddziału «Młodej Proświty» odbyła się prezentacja nowych ukraińskich wydawnictw Chersońskiej filii Centrum Wydawniczego «Proświta».
Warto zauważyć, że w te kryzysowe czasy, gdy Chersońszczyzna pozostaje obwodem, w którym wydawnictwo książek nie jest przewidziane w budżecie regionu, gdy trwa administracyjna presja struktur władzy, czyli praktyczne wypychanie na margines — wyrzucenie z własnego lokalu zarządu ChOO NSPU — dyrekcja ChF WC „Proświta” sięga po rzecz niebywałą, pozostając nadal atrakcyjnym wydawnictwem na Taurydzie. Jeśli w zeszłym roku rejestr wydawnictwa osiągnął najwyższe wyniki, a mianowicie ukazało się 36 wysokiej jakości wydań książkowych, to w tym roku 20 oryginalnych wydań ucieszyło miłośników pięknego piśmiennictwa. Trzeci numer młodzieżowego almanachu „Wyszywanka”, trzeci numer młodzieżowego zbioru liryki intymnej „Młoda muza”, pierwsze numery literacko-artystycznych almanachów „Trzy kropki” i „Literacki Chersoń”, zbiory wierszy Ołeha Pustowego „Na życiowych falach” oraz zbiór patriotycznych pieśni Ołeha Oleksiuka „Notes” ukazały się dzięki wsparciu Zarządu ds. rodziny, młodzieży i sportu obwodowej administracji państwowej. Do wydania historyczno-artystycznego zbioru „Mazepa i Chersońszczyzna” włączyli się międzynarodowi partnerzy proświatan regionu. Towarzystwo Języka Ukraińskiego w Chicago (USA) oraz Grupa Patriotyczna ochrony ukraińskiego dziedzictwa (Kanada) wzięły udział w projekcie Księga pamięci ofiar Hołodomoru 1932—33 lat w obwodzie chersońskim. Miał on wsparcie Fundacji im. Iwana Bahrianego (USA), Funduszu Charytatywnego „Spadszczyna” (USA) oraz Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago. Dyrekcja wydawnictwa złożyła hołd wszystkim ofiarodawcom i wyraziła nadzieję na dalszą współpracę. Jubileuszowy zbiór „Ekspromptów z uśmiechem” Mykoły Bratana, dwutomowy słownik Mykoły Kaliaki „Literacka locja Chersońszczyzny”, zbiory wierszy dla maluchów Wołodymyra Sereedy „U dziadka i babci w gościnie” cieszą się niezwykłym popytem, toteż niedarmo proświatanie Taurydy sięgnęli również po wydanie tytułów w formie audiobooków oraz po uruchomienie w Internecie nie tylko strony „Biblioteczka „Proświty” Chersońszczyzny”, ale także portalu „Proświta” Chersońszczyzny”, gdzie światowe ukraińskie środowisko będzie mogło zapoznać się z książkami. Wiersze Wasyla Zahorodniuka, Wadyma Łubczaka, Kateryny Krywko i Natalii Kudriawczenko dodały imprezie twórczego blasku. Mykoła Kaliaka zapoznał obecnych uczniów obwodowego liceum dziennikarstwa, bibliotekarzy i literatów regionu nie tylko ze swoim unikalnym dwutomowym przewodnikiem, ale także z corocznym literacko-artystycznym almanachem „Eling”, który redaguje i opracowuje. Dodały zapału także wypowiedzi twórczej młodzieży, gotowej pracować na rzecz rozwoju literacko-artystycznych tradycji regionu i umacniania ukraińskiego języka.
Tłumaczenie maszynowe
Wybitny działacz XVII wieku Piotr Mohyła nie był Ukraińcem z pochodzenia, ale jego wkład w historię Ukrainy jest tak znaczący, że jego imię jest godne naszej bezgranicznej wdzięczności. Iryna KIRŻAJEWA, główny specjalista Kijowskiego Centrum Naukowo-Metodycznego ds. Ochrony, Restauracji i Wykorzystania Zabytków Historii, Kultury i Terenów Chronionych. Mohyłowie należeli do starożytnych rodów mołdawskich. Piotr Mohyła urodził się 21 grudnia 1596 roku w rodzinie mołdawskiego hospodara Symeona i węgierskiej księżniczki Margaret. W 1607 roku w wyniku walki o władzę Symeon zginął. Po jego śmierci i zajęciu w 1612 roku przez Kantemira Murzę posiadłości mołdawsko-wołoskich, księżniczka Margaret wraz z synami musiała opuścić Mołdawię i przenieść się na ukraińskie ziemie Rzeczypospolitej, gdzie przyjęli ich krewni — książęta Stefan Potocki, Samuel Korecki i Michał Wiśniowiecki. Początkową edukację Piotr Mohyła zdobył w Lwowskiej szkole brackiej, gdzie wówczas rektorem był ukraiński działacz religijny i kulturalny Hiob Borecki. Rodzina Mohyłów przestrzegała prawosławia i utrzymywała ścisłe związki ze Lwowskim bractwem, pomagając mu funduszami i usługami przy budowie. Historycy udowodnili, że w latach nauki Piotr Mohyła poznał sławnego w przyszłości hetmana Zynowija (Bohdana) Chmielnickiego, wówczas ucznia Lwowskiej szkoły. Co do dalszej edukacji P. Mohyły zdania badaczy są podzielone: jedni uważają, że była to Sorbona lub jezuickie kolegium La Flèche, inni — że była to Akademia Zamojska. Po powrocie do Rzeczypospolitej wstąpił do służby wojskowej, brał udział w bitwach pod Cecorą (1620 r.) i Chocimiem (1621 r.). Podczas tej ostatniej Mohyła poznał Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego. Duchowe przewodnictwo metropolity Hioba Boreckiego jeszcze w czasach nauki Piotra Mohyły w Lwowskiej szkole brackiej nie mogło nie wpłynąć na kształtowanie światopoglądu i wybór dalszej służby. W 1625 roku przyjął postrzyżyny zakonne w Monasterze Kijowsko-Pieczerskim pod imieniem Piotra (świeckie imię świętego do dziś pozostaje nieznane). Po śmierci archimandryty Ławry Pieczerskiej Zachariasza Kopysteńskiego w 1628 roku Piotr Mohyła został wybrany na to stanowisko. M. Kostomarow tak oceniał pierwsze kroki Piotra Mohyły: „Nowy archimandryta od razu wykazał swoją aktywność na korzyść klasztoru, wprowadził nadzór nad duchownymi w wioskach dóbr ławrowych, mało piśmiennych nakazał uczyć, a upartych i samowolnych poddawać karom; odnowił cerkiew, nie szczędził wydatków na upiększenie pieczar, podporządkował ławrze Monaster Pustynno-Mikołajski, założył Pustelnię Hołosijewską, wybudował na własny koszt przy ławrze przytułek dla żebraków i zamierzył założyć przy Monasterze Pieczerskim szkołę wyższą”. Po śmierci w 1631 roku Hioba Boreckiego Piotr Mohyła wstąpił do Bractwa Kijowskiego i stał się „starszym bratem i opiekunem, i fundatorem tego świętego bractwa, klasztoru i szkoły”. Tak nakazał mu duchowy mentor. 3 listopada 1632 r. został metropolitą kijowskim, halickim i całej Rusi. Działalność metropolity Piotra Mohyły była skierowana na wzmocnienie Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej i stopniowe uzyskanie przez nią autokefalii. Po 40-letnich prześladowaniach od czasu przyjęcia unii P. Mohyła niemałym wysiłkiem doprowadził do przywrócenia praw Cerkwi Prawosławnej. Polski król Władysław IV wydał dyplom wszystkim prawosławnym, który nadawał prawo do swobodnego odprawiania nabożeństw, posiadania szkół, seminariów, drukarni i szpitali, potwierdzał przywileje poprzednich królów, ogłaszał zatwierdzenie nowych hierarchów itd. Piotr Mohyła poświęcił znaczną część życia rozwojowi prawosławnego szkolnictwa i edukacji na Ukrainie. Przebywając na stanowisku archimandryty, zgromadził wokół siebie wykształconych ludzi. Jesienią 1631 roku na terenie Ławry Kijowsko-Pieczerskiej otworzył pierwszą szkołę. Na profesorów i pomocników archimandryta zaprosił ze Lwowa Izajasza Trofymowicza-Kozłowskiego i Sylwestra Kossowa. Pierwszy został rektorem, drugi — prefektem Szkoły Ławrowej. Nauczanie w Szkole Ławrowej prowadzono w językach łacińskim i polskim, szkoła pracowała według wzorców wiodących szkół tamtego czasu — kolegiów jezuickich. Łącznie uczyło się w niej ponad stu uczniów. Piotr Mohyła dobrze zdawał sobie sprawę ze znaczenia edukacji w rozwoju społeczeństwa i dążył do założenia w Kijowie takich szkół, które odpowiadałyby potrzebom czasu i nie ustępowały europejskim placówkom edukacyjnym. Jeszcze na długo przed otwarciem szkoły, troszcząc się o doświadczonych wykładowców, Piotr Mohyła dobierał zdolnych młodych ludzi i za własne środki wysyłał ich za granicę na naukę. Przeciwnicy Mohyły widzieli w Szkole Ławrowej konkurenta dla Kijowskiej szkoły brackiej. Bractwo i kozactwo poruszyły kwestię połączenia Kijowskiej szkoły brackiej i Ławrowej. Piotr Mohyła zgodził się na to pod warunkiem, że będzie strażnikiem i opiekunem połączonej placówki. Szkoła Ławrowa, połączona w 1632 roku z bracką, z czasem została przekształcona w Kolegium Kijowsko-Mohylańskie. Jest to pierwsza wyższa szkoła prawosławna w Europie Wschodniej. Kolegium zorganizowano według wzorców jezuickich placówek edukacyjnych. Studenci uczyli się tu trzech języków: greckiego, łaciny i cerkiewnosłowiańskiego, studiowali teologię i nauki świeckie. Dla zapewnienia wysokiego poziomu nauczania Mohyła na własny koszt kształcił na zagranicznych uniwersytetach przyszłych profesorów, wśród nich — sławnego Innocentego Gizela. Tutaj formowała się elita kościelna i kulturalna ówczesnej Ukrainy. Jeszcze w 1631 roku Piotr Mohyła położył fundamenty pod jeden z pierwszych murowanych budynków Kolegium Kijowsko-Mohylańskiego — refektarz. Na pierwszej kondygnacji budynku znajdowały się refektarz i klasy z cerkwią świętych męczenników Borysa i Gleba; na drugiej — biblioteka i cerkiew Zwiastowania. W tamtym czasie właśnie cerkiew Borysoglebską nazywano kongregacyj-
Cerkiew Spasa na Berestowie, ponieważ zbierała się w niej na modlitwy kongregacja studentów. Na utrzymanie kolegium i monasteru Objawienia Pańskiego Mohyła zapisał dwie ławrowe włości i podarował własną wieś Pozniakówkę, udzielał pomocy finansowej kolegium oraz nauczycielom i uczniom. Ze względu na szybki wzrost liczby uczniów w 1634 roku otwarto filię kolegium w Winnicy, którą później przeniesiono do Hoszczy na Wołyniu, a w 1636 roku Piotr Mohyła założył kolegium w Krzemieńcu. Z imieniem Piotra Mohyły wiąże się rozwój prawosławnego systemu wyższego i średniego szkolnictwa w Ukrainie, który kopiował szkoły katolickie, starając się z nimi konkurować. Na mocy przywileju króla Władysława IV Mohyle przekazano cerkiew kijowsko-sofijską, dotąd unicką, utrzymała się przy nim także archimandria kijowsko-pieczerska, powierzono mu również nadzór nad monasterem Pustynno-Mikołajskim. W momencie wstąpienia Piotra Mohyły na stanowisko archimandryty, a wkrótce także metropolity, niektóre kijowskie cerkwie wymagały remontu. Wiele uwagi poświęcił on odnowieniu pieczerskich katakumb, które zawsze przyciągały do monasteru mnóstwo pielgrzymów. Archimandryta rozszerzył i przyozdobił cerkiew pieczerną, zbudował dla świętych relikwii nowe grobowce, nad każdym z nich umieścił napisy. Odnowił cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w swojej siedzibie, dobudował do niej dwie kapliczki i zainstalował jeszcze cztery kopuły. Piotrowi Mohyle przypisuje się założenie w 1631 roku Pustelni Hołosijewskiej, która była własnością monasteru Kijowsko-Pieczerskiego. W niewielkiej drewnianej cerkwi św. wielkomęczennika Jana Soczawskiego przechowywano przywiezioną z Mołdawii część relikwii tego świętego. Nadzwyczajną uwagę metropolita poświęcał chrześcijańskiemu dziedzictwu Starej Rusi, zwłaszcza zabytkom związanym z imieniem Włodzimierza Wielkiego. Nakazał oczyścić z nawarstwień ziemi pozostałości cerkwi Dziesięcinnej, pod ruinami której odnaleziono relikwie świętego równego apostołom księcia Włodzimierza Wielkiego. Z jego inicjatywy w południowo-zachodnim narożniku starożytnej budowli wzniesiono niewielką cerkiew, wykorzystując część dawnych murów. Ta nowo wybudowana cerkiew została poświęcona św. Mikołajowi. W 1634 roku rozpoczęła się renowacja zaniedbanego soboru Sofijskiego, która trwała dziesięć lat. Prace te wykonał włoski architekt Octavian Mancini, który pozostawał na służbie u kijowskiego metropolity. Piotr Mohyła własnym kosztem odnowił także starą cerkiew Spasa na Berestowie (1640—1643), gdzie do ocalałej części dobudowano apsydę z gotyckim sklepieniem i ciekawymi malowidłami (1644), które wykonali greccy mistrzowie w stylu greckiego ikonopisu XVII wieku. W jednej z kompozycji umieszczono portret P. Mohyły. W latach 40. XVII wieku metropolita odnowił starożytną cerkiew św. Bazylego. Od tego czasu otrzymała ona nazwę Trzech Świętych Hierarchów. W 1637 roku monaster Wydubicki odebrano unitom i zwrócono prawosławnej metropolii. Własnym kosztem Piotr Mohyła odrestaurował cerkiew św. Michała tego monasteru. W Ławrze działała drukarnia, która zaopatrywała w książki całą Ukrainę i Białoruś. Czasy Piotra Mohyły były dla drukarni okresem rozkwitu. Pod kierownictwem Mohyły uporządkowano literaturę liturgiczną. Na żądanie metropolity książki przed oddaniem do druku zestawiano z greckimi oryginałami, ponieważ w okresie wydawniczym wkradły się do nich nieścisłości. W 1629 roku Piotr Mohyła wydał zredagowany „Służebnik” i duchowni po raz pierwszy otrzymali podręcznik do sprawowania liturgii. W 1646 roku, tuż przed śmiercią metropolity, ukazał się „Antologion, czyli Trebnik” — najdokładniejszy zbiór nabożeństw, znany jako „Trebnik Piotra Mohyły”. Jest to główne, wyстрадане (wycierpiane) dzieło świętego. Stało się ono nie tylko podręcznikiem do odprawiania obrzędów, ale zyskało również znaczenie książki naukowej dla duchowieństwa. Pod kierownictwem Piotra Mohyły został ułożony pierwszy prawosławny Katechizm. Metropolita pozostawił prawie 20 dzieł o charakterze kościelno-teologicznym, polemicznym, oświatowym, filozoficznym i moralizatorskim. Na kilka dni przed śmiercią metropolita sporządził testament duchowy, ogłaszając Kolegium Kijowsko-Mohylańskie pierwszą spadkobierczynią swojego majątku. Zapisał jej 81 tys. złotych, cały majątek nieruchomy, kosztowności i bibliotekę. W tamtym czasie Piotr Mohyła posiadał jedną z najbogatszych bibliotek. Znajdowały się w niej dzieła Seneki, Horacego, Cezara, Cycerona, Machiavellego, traktaty Awicenny i in. Z literaturą teologiczną sąsiadowały kroniki polskie, latopisy rosyjskie, zbiory dokumentalne, chronografy. Do biblioteki należały książki, które w swoim czasie zapisał Mohyle Hiob Borecki. Zmarł Piotr Mohyła 1 (14 stycznia) 1647 roku, gdy skończył zaledwie 50 lat. Metropolitą służył tylko 14 lat. 9 (19) marca 1647 roku ciało zmarłego, zgodnie z jego wolą, przeniesiono i złożono w Wielkiej cerkwi Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. W 1996 roku, w 400. rocznicę urodzin, Piotr Mohyła został kanonizowany w Ukraińskim Kościele Prawosławnym wszystkich wyznań, a także 15 autokefalicznych Kościołów Kościoła Powszechnego (jedynie Rosyjski Kościół Prawosławny kanonizował go jako świętego lokalnie czczonego, czyli świętego, którego czci się tylko na określonym terytorium). Pamięć świętego Piotra Mohyły Kościół Prawosławny czci 1 (14) stycznia. Stary budynek dydaktyczny Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. 1703—1740.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...proboszczem cerkwi św. Aleksandra Newskiego, dawniej absolwentem Kijowskiej Suworowowskiej Szkoły Wojskowej. Wraz z błogosławieństwem ojciec Wiaczesław podarował kadetom ikonę Zbawiciela Nerukotwornego. Dyrektorka liceum-internatu nr 23 Natalia Hołowichina podkreśliła znaczny wkład Fundacji Odrodzenia Korpusów Kadetów na Ukrainie w utworzenie klasy, zapewnienie wychowankom specjalnych kadeckich mundurów, wykonanie prac remontowych i wyposażenie sypialni, a także pomoc metodyczną i kadrową. Natalia Michajłiwna przedstawiła Romana i Witalija Sazonowów nie tylko jako założycieli Fundacji, ale także jako ludzi, którzy rzeczywistymi czynami angażują się w patriotyczne wychowanie na Ukrainie. Roman Sazonow pozdrowił kadetów w imieniu Fundacji i członków jej Rady Nadzorczej — przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury, Bohatera Ukrainy Borysa Olijnyka, rektora Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa Wiktora Andruszczenki, narodowego artysty Ukrainy Bohdana Stupkę, pierwszego kosmonautę niezależnej Ukrainy, Bohatera Ukrainy Leonida Kadenjuka i innych. Uroczystości zakończył koncert programowy studentów Kijowskiego Instytutu Muzyki im. R. Glière'a, którego orkiestra dęta towarzyszyła całej świątecznej imprezie. Jednak przed jej organizatorami i uczestnikami stoi żmudna praca nad utrwalaniem patriotycznego wychowania młodego pokolenia.
Tłumaczenie maszynowe
Witalij SAZONOW, dyrektor generalny Fundacji Odrodzenia Korpusów Kadeckich na Ukrainie
Od niedawna nie sposób nie zauważyć zainteresowania ukraińskiego społeczeństwa moralnością i przyszłością dzieci. Coraz szerzej toczy się dyskusja o nowej elicie, która będzie kształtowana nie według prawa „telefonicznego”, nie według „znajomości”, lecz zostanie wychowana na ideałach, świętościach i historycznych narodowych wartościach. Szczególnej uwagi zasługuje system kadecki. Wielokrotnie dowiódł swojej zdolności do patriotycznego wychowania młodzieńców. Tym bardziej że obecnie aktualne pozostaje nie tylko zdobywanie przez młodych ludzi wiedzy i umiejętności potrzebnych w nowoczesnym zglobalizowanym świecie, lecz także wychowanie człowieka kulturalnego, szlachetnego, oczytanego, dojrzałego w sądach i czynach, troskliwego ojca rodziny. W obecnej sytuacji całkowitego niedofinansowania budżetowego systemu oświaty trudno sprostać temu niezwykle ważnemu zadaniu budowy państwa ukraińskiego bez społecznie odpowiedzialnego biznesu. Właśnie dla odrodzenia korpusów kadeckich z systemem edukacji i wychowania kadeckiego, dostosowanym do współczesnych warunków, utworzono charytatywną Fundację Odrodzenia Korpusów Kadeckich na Ukrainie. Fundacja prowadzi działalność we współpracy z wyspecjalizowanymi liceami o wzmocnionym przygotowaniu wojskowym i fizycznym, Ministerstwem Oświaty i Nauki oraz Ministerstwem Obrony Ukrainy. Tradycje kadeckie, zachowane i kontynuowane w Kijowskim, Połtawskim, Sumskim, Odeskim korpusach kadeckich, zostaną rozwinięte w kompleksowym nauczaniu i wychowaniu młodzieńców w cnotach niezbędnych do życia i służby w interesie narodu ukraińskiego, w zaszczepieniu im wzajemnej odpowiedzialności i pomocy, wartości ogólnoludzkich, patriotyzmu, oddania Ojczyźnie, świadomości dobra państwa jako najwyższego. Na początku tego roku szkolnego pierwszym etapem odtwarzania Kijowskiego Korpusu Kadeckiego stało się otwarcie klasy kadeckiej na bazie Kijowskiego Liceum-Internatu nr 23 przy wsparciu Fundacji Odrodzenia Korpusów Kadeckich na Ukrainie. Inicjatywa pedagogicznego zespołu, życzenie rodziców i dzieci dotyczące oddzielnego nauczania chłopców i dziewcząt klasy 7 znalazły poparcie w Głównym Zarządzie Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, w zarządzie oświaty Szewczenkowskiej Dzielnicowej Administracji Państwowej. 4 grudnia, w przededniu Dnia Sił Zbrojnych Ukrainy, w liceum-internacie odbyło się uroczyste wręczenie pagonów wychowankom tej klasy kadeckiej. W ramach wydarzenia odbyła się prezentacja charytatywnej Fundacji Odrodzenia Korpusów Kadeckich na Ukrainie: założyciele zapoznali dziennikarzy z jej głównymi programami, w szczególności z celowością oddzielnego wychowania oraz odtwarzania systemu edukacji kadeckiej dla współczesnej Ukrainy. Ponadto dziennikarze i zaproszeni goście mieli możliwość zapoznania się z warunkami życia kadetów w jednym z korpusów sypialnych liceum-internatu, wyposażonym dzięki wysiłkom Fundacji. Uczniów klasy 7 z przyjęciem w poczet kadetów przyszli powitać ich rodzice, przyjaciele, zaproszeni goście: przewodniczący Szewczenkowskiej Dzielnicowej Administracji Państwowej m. Kijowa Wiktor Pylypyszyn, kierownik Kijowskiego Wojskowego Liceum im. I. Bohuna Ihor Tchorżewski, założyciel i przewodniczący Rady Nadzorczej Fundacji Odrodzenia Korpusów Kadeckich na Ukrainie Roman Sazonow, dyrektor Instytutu Gerontologii Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, akademik Władysław Biezrukow, przewodniczący zarządu zakładu motocyklowego (patrona liceum-internatu nr 23), deputowany Rady Miejskiej Kijowa Ihor Kutaszow oraz inni. Pagony na ramiona kadetów powierzono wychowankom Kijowskiego Wojskowego Liceum im. I. Bohuna. Następnie kadeci wygłosili uroczystą przysięgę, że będą wierni tradycjom kadeckim, hartować siłę i wolę, uczyć się, pracować, kochać Ojczyznę, szanować starszych i troszczyć się o młodszych, być przykładem w nauce i zachowaniu, szanować tradycje narodu ukraińskiego, służyć mu bezinteresownie i uczciwie. Szczególna atmosfera panowała w świątecznej sali podczas modłów i poświęcenia tej sprawy przez ojca Wiaczesława (Lipatowa),
Tłumaczenie maszynowe
Chrystyna Rzajewa, Jewhen Byłyk, studenci Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”
W grudniu w Muzeum Ukraińskiej Waleczności, znajdującym się w cerkwi Świętego Ducha Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, uroczyście otwarto wystawę „Rewolucja ducha. 5 lat”, poświęconą pięcioleciu pomarańczowej rewolucji. Zrozumiałe, że pod koniec listopada „pomarańczowe wydarzenia” stają się pretekstem informacyjnym dla mediów. Jednocześnie przenosimy się do wirtualnej rzeczywistości — czasu jedności narodowej. Jednak historia wymaga nie tylko przypominania i powielania, lecz także fachowego przemyślenia.
Ta wystawa odbywa się w ramach cyklu tradycyjnych wydarzeń, które organizuje NaUKMA i które mają na celu zachowanie pamięci historycznej narodu ukraińskiego oraz upowszechnianie nowoczesnych europejskich norm w naszym społeczeństwie. Jak wiadomo, pięć lat temu Akademia Kijowsko-Mohylańska znalazła się w epicentrum wydarzeń politycznych. Cała społeczność uczelni, studenci, wykładowcy i pracownicy administracji, pod kierownictwem honorowego prezydenta Wiaczesława Briuchowieckiego, przyłączyli się do ogólnonarodowej akcji i wyszli na Majdan. Do 8 grudnia, kiedy wyniki nieuczciwych wyborów zostały unieważnione, mohylanie aktywnie uczestniczyli w rewolucji: organizowali protesty, informowali zagranicznych partnerów o wydarzeniach w naszym kraju, wzywali inne uczelnie wyższe i wszystkich świadomych Ukraińców do przyłączenia się do walki. Sam proces walki bez wątpienia przekształcił się w symbol jedności narodowej. Ale, jak podkreślali na wystawie absolwenci akademii, którzy pięć lat temu brali udział w pomarańczowej rewolucji, wszystkie ich działania miały pokojowy charakter, a żaden z nich nie kompromitował swojej uczelni udziałem w wątpliwych akcjach. Było to zorganizowane, świadome wystąpienie w obronie praw własnego narodu. Akademia Kijowsko-Mohylańska ma bogatą historię, związaną z zdobyciem państwowości, rozwojem wolności i utwierdzeniem narodowej demokracji. Cerkiew Świętego Ducha, w której odbywa się wystawa, ufundował hetman Iwan Mazepa, absolwent dawnej akademii. I symboliczne jest, że właśnie tutaj otwarto tę wystawę. Dziś można powiedzieć, że samodyskredytacja osób, które doszły do władzy w wyniku wydarzeń na Majdanie, podkreśla, że pomarańczowa rewolucja to dorobek zwykłych Ukraińców, nas wszystkich, którzy nie zdradzili ideałów jedności i historycznej odpowiedzialności. Rewolucja przyniosła ważne osiągnięcia, jak zauważył prezydent NaUKMA Serhij Kwit, realną konkurencję polityczną i wolność słowa. Dla Ukrainy to znaczący krok naprzód, w kierunku kształtowania się wspólnoty europejskiej.
Zapytaliśmy Serhija Myronowycza o stworzenie tej wystawy i wkład Akademii w pomarańczowe wydarzenia. Prezydent NaUKMA skomentował:
— Ta wystawa jest na czasie, ponieważ przedstawia ważną część niedawnej historii odrodzonej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, i pokazuje, kim jesteśmy. Zatem rola NaUKMA w pomarańczowej rewolucji podkreśla, że nasza akademia i 400 lat temu, i obecnie odgrywa wielką rolę nie tylko w edukacji czy nauce, ale ogólnie w życiu narodu ukraińskiego.
Rzeczywiście, w ekspozycji wystawy jest wiele interesujących eksponatów, z których każdy jest nośnikiem ducha tamtych wydarzeń: plakaty, hasła, zdjęcia, dokumenty i tym podobne. Wszystko to, przesiąknięte emocjami i nadziejami, zawiera żywe wspomnienia o tamtych wydarzeniach.
Szczegółowo o koncepcji tego projektu, jego aktualności i wkładzie mohylan w rewolucję opowiedziała nam dyrektor Muzeum Ukraińskiej Waleczności Tetiana Liuta, docent Katedry Historii NaUKMA:
„W ekspozycji są prawdziwe artefakty Majdanu. Wystawa potrwa miesiąc. Pomarańczowa rewolucja to wydarzenie historyczne szczególnego rodzaju. Jak wiadomo, tradycyjna rewolucja zakłada krew, a w naszej rewolucji mamy coś innego, co historycy i politolodzy jeszcze muszą wyjaśnić. Mam nadzieję, że udało nam się oddać ducha pomarańczowych wydarzeń.
— Jak Pani ocenia wkład mohylan w rewolucję?
— Mohylanie ją zapoczątkowali, oni też ją zakończyli. Akademia Kijowsko-Mohylańska pozostaje sztandarem nie tylko naukowego i edukacyjnego, ale także społeczno-politycznego życia w Ukrainie”.
Zgódźmy się z tezą pani Tetiany: mamy pewne osiągnięcia na trudnej drodze budowy państwowości i kształtowania narodowej demokracji. Ale to jest dopiero fundament, na którym ważne jest budowanie przyszłości Ukrainy, wcielając zdobyte doświadczenie.
Tłumaczenie maszynowe
Maria WOJTOWECKA, m. Kijów. Niedawno miałam szczęście zobaczyć w Domu Naukowców ośmiominutowy film — pracę dyplomową Andrija Marczenki. Spada jeden liść klonu, drugi… Ale nie z drzewa, lecz same z siebie, bo drzewa już nie ma. Nie ma olbrzyma, pięknego klonu, który stał na ulicy Zołotoworitskiej — ścięli go. Andrij nagrał ścinanie tak potężnego drzewa na taśmę wideo, udokumentował, pokazał, że tak powiem, bezstronnie, obiektywnie, jakby nie biorąc niczyjej strony — ale to tylko się wydaje… Komu on przeszkadzał, ten klon? Tylko jakiemuś bogaczowi, który postanowił tutaj budować nowy wieżowiec. Ludziom, którzy mieszkają obok, służył, był pociechą ich życia. Co może być jaśniejsze, wspanialsze i bardziej życiodajne niż klon jesienią! Ludzie zatrzymywali się, przechodząc obok, patrzyli smutnymi oczami, nic nie rozumiejąc, po co to i komu potrzebne — żeby spadały gałęzie, wielkie konary, potem pień? Wszystko to pokazano w filmie bardzo powściągliwie, nie krzykliwie — to już oznaka smaku, poczucia miary. A wiecie, jak nazwano film? „Egzekucja” — wszystko jasne i nie wymaga wyjaśnień. Smutno patrzy kotek z okna, wygląda zaniepokojona młoda mama z niemowlęciem na rękach. A minorowa muzyka kompozytora Wołodymyra Huby, która towarzyszy filmowi, tworzy szczególny nastrój. W filmie, w którym nie ma ani jednego słowa, muzyka jest również postacią. Dziękuję Ci, Andriju, za nieobojętność, za udział w tak ważnej sprawie w Kijowie — ochronie naszego miasta przed barbarzyńcami XXI wieku. Bardzo przykro, że przez półtora roku, odkąd film został obroniony na egzaminie państwowym w Instytucie Sztuk Ekranowych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego, nie pokazano go w telewizji. Znalazłby ludzi o podobnych poglądach i odzew w sercach kijowian, na oczach których dokonuje się egzekucji drzew, niszczy domy, aby wznieść mało komu potrzebne potwory. Ten obraz wysoko ocenili zagraniczni specjaliści. Jako najlepszy film studencki w maju Andrij Marczenko w tym roku zdobył główną nagrodę spośród 37 prac studenckich z 30 krajów Europy i WNP na VII Międzynarodowym Festiwalu w Ałmaty (Kazachstan). A my tego obrazu do tej pory byśmy nie zobaczyli, gdyby nie pokazał nam go autor — Andrij Marczenko. Premiera odbyła się w Domu Naukowców. Jakże życzę udanej, szczerej drogi twórczej zarówno ukraińskiemu młodemu kinu, jak i Tobie, Andriju, jako jego cząstce. Owocnych lat pracy na rzecz Ukrainy!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Maria HITKO, m. Kiwerce, obwód wołyński. JEGO WYSOKOŚĆ PRZYPADEK Oleg urodził się w rodzinie wołyńskiego artysty Witalija i nauczycielki z Moskwy Walentyny. A los połączył Ukraińca i Rosjankę w Moskwie — Witalij odbywał tam zasadniczą służbę wojskową. Tam też wzięli ślub. Po zakończeniu służby młode małżeństwo przeprowadziło się na Wołyń, do Kiwerc, do rodziców męża. Tutaj też urodzili się ich synowie: Ihor i Oleg. Witalij i Walentyna pracowali w Łucku, dokąd dzieci poszły do szkoły, piątej miejskiej. Jako sześciolatek, dzięki przypadkowi, Oleg zaczął zajmować się tańcami towarzyskimi. — Krewni marzyli, żeby ich córka uczyła się sztuki tańca — wspomina Walentyna Ołeksandriwna. — Ale ze względu na to, że dziewczynek chętnych do choreografii jest zawsze więcej niż chłopców, nieodzownym warunkiem komisji kwalifikacyjnej było przyprowadzanie dzieci na przegląd parami. Trzeba więc było namówić Olega, żeby wsparł kuzynkę w tym samym wieku. Jednak jakie było zdziwienie moje i krewnych, mieszające się z ich rozczarowaniem, gdy szanowna komisja od razu przyjęła mojego syna, a odmówiła dziewczynce. Podstawy tańca Oleg zaczął przyswajać w studiu tańca towarzyskiego Łuckiego Pałacu Pionierów pod kierunkiem utalentowanych nauczycieli Ihora i Ołeny Nykonów. To właśnie oni dostrzegli u chłopca wyjątkowe zdolności choreograficzne i zaproponowali rodzicom oddanie Olega na naukę do stołecznej szkoły choreograficznej. Oczywiście rodzice się wahali, przecież syn miał zaledwie 9 lat… Pierwszy decyzję o oddaniu syna do szkoły choreograficznej podjął ojciec. On, zawodowy artysta, nie mógł nie dostrzec u syna nieprzeciętnych zdolności także do sztuk plastycznych (wybiegając w przyszłość, zaznaczę, że Oleg w wolnej chwili maluje). Tak, po pomyślnym przejściu konkursu kwalifikacyjnego (było z kogo wybierać — dwa tysiące kandydatów na 25 miejsc, wśród których także dzieci celebrytów, osób zamożnych i wpływowych) do Kijowskiej Państwowej Szkoły Choreograficznej, Oleg Kłymjuk został jej uczniem. Teraz już możemy zaznaczyć, że jednym z najlepszych, gdyż ukończył placówkę z wyróżnieniem. O latach nauki w szkole Oleg Witalijowycz wspomina niechętnie: „Byłem jeszcze dzieckiem: gdzie oddali rodzice, tam się uczyłem, wykonywałem należycie wszystkie zadania mentorów i tyle — opowiada. — Świadomość lub zrozumienie przyszłego zawodu przychodzi dopiero w wieku 16—17 lat. Dopiero wtedy twoje czyny, działania stają się naprawdę celowe”. PIERWSZE PRÓBY NA WIELKIEJ SCENIE Pierwszy występ na stołecznej scenie mistrz wspomina z uśmiechem. Był to taniec „Suworowcy”, który wykonywali uczniowie pierwszego roku nauki w sali koncertowej Konserwatorium Kijowskiego. Najbardziej pożądanymi widzami byli oczywiście rodzice. Takich występów z czasem stało się wiele. W starszych klasach zaczynały się już zagraniczne wyjazdy koncertowe. Najbardziej zapadł w pamięć pierwszy — do Niemiec. Młodzieńca uderzyły wtedy różnice między stylem życia, stanem kultury i stosunkiem społeczeństwa do sztuki. Być może właśnie wtedy zapłonęła iskierka pragnienia tworzenia tam, gdzie należycie szanują twoją pracę. Zapamiętały się jeszcze występy we Włoszech w przeddzień Bożego Narodzenia, które nie doszły do skutku z powodu choroby Olega tuż przed samym wyjazdem. Ta przykrość oczywiście zasmuciła chłopca. Jednak świat obiegła wieść o wypadku na górskiej drodze w Rumunii: przemytnicy zagrodzili drogę autobusowi z ukraińskimi artystami, co doprowadziło do wypadku: autobus spadł w przepaść. Były ofiary… Z uśmiechem Oleg wspomina też pierwszy kuriozalny przypadek podczas występów, który zdarzył się na Sycylii. Wystawiano wtedy „Romea i Julię” na otwartej scenie. Dzień wcześniej padał deszcz i deski na scenie były mokre. Spektakl rozpoczynał się pojawieniem czterech przyjaciół. Dwóch z nich poślizgnęło się i… upadło. Jednak tę okazję przedstawili widzowi jako zamysł reżyserski, nie zbili się z tropu, a zdołali kontynuować spektakl, mimo że kogoś bolała noga czy drżało wszystko w duszy. Podobnych przypadków zdarzało się niemało, jednak aktor zawsze starał się maksymalnie je wygładzić, choć tej „sztuki” nigdzie nie uczą. „NA ZAPLECZU” NIE ZASIEDZIAŁ SIĘ Po ukończeniu szkoły, w 1994 roku, Olega zaproszono do Narodowego Teatru Opery i Baletu, do którego zespołu baletowego z dwudziestu pięciu absolwentów trafiło tylko trzech. Stosunki zarówno z zespołem, jak i z kierownictwem układały się wspaniale: „Zastałem jeszcze ten okres, kiedy przestrzegano ścisłej hierarchii — wspomina Oleg Witalijowycz. — Młodzież zachowywała się pełna szacunku. I dopóki nie wykazałeś się w pracy, to odpowiednio decydującego prawa głosu nie miałeś”. Do tych słów dodam: w zespole baletowym teatru było 300 tancerzy! Byli i tacy, którzy prawie nie wychodzili na scenę. Więc chyba nietrudno zgadnąć, ile trzeba było pracować nad sobą, żeby cię zauważono. Oleg „na zapleczu” nie zasiedział się. Utalentowanego chłopca od razu zauważył główny choreograf teatru Anatolij Szekera, specjalista bardzo wymagający, i włączył go do udziału w spektaklu „Spartakus” we własnej inscenizacji. Po premierze podszedł do Olega i zapytał: „Zatańczysz Spartakusa?”. Tak już po dwóch latach młodzieniec stał się solistą baletu teatru, jego solowy debiut odbył się w „Dziadku do orzechów”. Wspomnienia o teatrze Oleg ma najlepsze, nigdy z nikim nie konfliktował. Podobało mu się tworzenie niezapomnianych kreacji scenicznych. „Ten zawód porywa — rozważa artysta — bo daje możliwość przeżycia nie tylko własnego życia, ale i losów bohaterów. Tutaj nie może być fałszu, podróbki — to od razu zauważy widz. Całkowicie odtworzyć postać udaje się tylko wtedy, gdy przepuścisz ją przez własną duszę, własnym rozumem uświadomisz sobie całą pełnię uczuć bohatera. Balet to nie tylko zbiór ćwiczeń fizycznych, ale harmonia rozumu, duszy i ciała”. Jednak problemy rodzinne, brak pieniędzy, choroba córki zmusiły Olega Kłymjuka do szukania dodatkowego zarobku, niezwiązanego ze sztuką: w dzień pracował w teatrze, a w nocy — na taksówce podarowanymi przez tatę „Żiguli”. Przecież wtedy, pod koniec lat 90., pensja solisty baletu teatru narodowego wynosiła 10 dolarów, a i tych nie wypłacano na czas. Zmuszony był szukać wyjścia z trudnej sytuacji. Z powodu trudności materialnych, a zwłaszcza choroby córki, której nie mogła zaradzić krajowa medycyna, Oleg przyjął propozycję niemieckiego teatru i zaczął pracować w Niemczech: „Kiedy podpisałem kontrakt na dwa lata i przeczytałem sumę zarobków, to wydawało się, że zostanę milionerem. Jednak rzeczywistość nie była aż tak różowa, ale zapewniała przyzwoite życie, dała możliwość pozbycia się choroby córeczki Marijki i, co najważniejsze, mogłem poświęcić się sztuce, nie odrywając się od spraw drugorzędnych — zarabiania groszy”.
O swoich perypetiach za granicą Ołeh Witalijowycz opowiada niezbyt chętnie, ale każdy może sobie to wyobrazić: przede wszystkim nie znasz języka, nie masz gdzie mieszkać, żadnego krewnego czy znajomego, nie masz czym zapłacić za usługi tłumacza. Ale najbardziej bolało wtedy, gdy odczuwało się niechętny stosunek do siebie ze strony poszczególnych ludzi tylko dlatego, że jesteś „Rosjaninem”. I traktowano wszystkich jednakowo: Ukraińców, Białorusinów i Rosjan. Dlatego wszędzie trzeba było polegać tylko na sobie. Samodzielnie uczył się języka, notując poszczególne frazy, ucząc się słów na pamięć. Za pomocą wyuczonych zwrotów rozmawiał przez telefon, szukając mieszkania, prawie nie rozumiejąc, co mu odpowiadają. Teraz sam dziwi się, że poszukiwania zakończyły się sukcesem, podobnie jak temu, że po dwóch tygodniach życia w Niemczech przyśnił mu się sen… w języku niemieckim. Swobodnie rozmawiać i pisać w obcym języku potrafił po prawie roku. Praca była bardzo interesująca: tutaj odkrywał dla siebie, wychowanka szkoły klasycznego baletu, nowy kierunek w tańcu — balet współczesny. Trzeba było uczyć się od nowa, a więc niezwykle ciężko pracować. Dzięki, być może, ogromnej sile woli i talentowi, udało mu się opanować również tę trudną naukę. Kontynuował tworzenie sztuki wysokiej, wcielając się w nowe postacie sceniczne. „Kiedy widzę, bywając w Niemczech, jaskrawe afisze z portretem mojego syna — opowiada Wałentyna Ołeksandriwna — i obserwuję, jak przyjaźnie reagują na nie ludzie, rozpoznają go, to łzy napływają mi do oczu”. Bardzo ciepło witała go publiczność w mieście Ulm, gdzie Ołeh zaczynał pracę, oraz w Dreźnie, gdzie pracował później, a także niemal na całym świecie, gdzie koncertuje. „Chyba nie ma na Ziemi zakątka, w którym bym nie był — opowiada Ołeh Witalijowycz. — Ledwo wrócę z urlopu, nasz teatr wyrusza na występy do Japonii. W Tokio będę prowadził warsztaty dla młodych tancerzy”. Po zakończeniu pierwszego kontraktu w Ulm Ołehowi zaproponował spróbowanie swoich sił w Narodowym Teatrze Opery i Baletu w Dreźnie dyrektor baletu, Ukrainiec z pochodzenia Wołodymyr Derewianko. Propozycja była bardzo interesująca już choćby dlatego, że dawała możliwość życia i pracy w swoistej artystycznej stolicy Niemiec, którą porównuje się do włoskiej Wenecji. Ponadto otwierała możliwość dalszego doskonalenia twórczego. Jednak aby otrzymać ten kontrakt, Ołeh Kłymjuk musiał zmierzyć się w profesjonalizmie z czterystoma kandydatami. I już po trzech miesiącach Wołodymyr Derewianko zaproponował mu rolę solową.
A CO TAM, ZA KULISAMI? Nasz rodak stworzył wiele postaci scenicznych, a więc przeżył na teatralnych deskach wiele żyć, barwnych i widowiskowych. Dlatego pytam rozmówcę, czy trudno jest wcielać się na scenie w postać bohatera, za każdym razem innego. — W rzeczywistości to niezwykle ciężka praca. Dla artysty baletu przede wszystkim fizyczna. A jeszcze ważne jest, oprócz talentu, posiadanie ogromnej siły woli, aby przeciwstawić się trudnościom, zdołać nie złamać się duchowo i bronić się przed „chorobą gwiazdorską”. Nie każdy jest w stanie wytrzymać ból fizyczny związany z ogromną liczbą kontuzji podczas prób, które nierzadko kończą się tragicznie. — Czy zamierza Pan wrócić na Ukrainę? — W najbliższym czasie — nie. Nie dlatego, że nie kocham swojego kraju, wręcz przeciwnie: wciąż jestem obywatelem Ukrainy, choć przez dziesięć lat była możliwość zmiany obywatelstwa. Czasami budzę się w środku nocy z powodu tęsknoty za domem. Ale boli mnie obserwowanie, jak niszczą i rozkradają kraj, a ludzie pracują nie na jego rozkwit, a na wybory, czyli Ukraina żyje od wyborów do wyborów. Tak nie powinno być. Światopogląd, metody zarządzania obecnych urzędników nie różnią się od dawnych radzieckich. Przez dziesięć lat prawie nic się tu nie zmieniło. Jak sztuka wysoka była na marginesie, tak pozostaje i obecnie. I jest to bardzo przykre, ponieważ na przykład ukraińską szkołę tańca klasycznego szanują nie tylko w Europie, jej uczniowie występują na scenach całego świata. Jednak państwo nie poświęca uwagi rozwojowi sztuki na samej Ukrainie. A świat wokół się zmienia.
Moja opowieść jest o naszym rodaku, mieszkańcu Kiwerc, byłym soliście baletu Narodowego Teatru Opery i Baletu im. T. H. Szewczenki Ołehu KŁYMJUKU. Już dziesięć lat Ołeh Witalijowycz pracuje jako solista baletu Drezdeńskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu. Występuje na najsłynniejszych scenach świata, oklaskuje go najbardziej renomowana publiczność. Ale przecież nie żałowali oklasków utalentowanemu tancerzowi także krajowi widzowie. Co więc zmusiło młodego człowieka do szukania szczęścia „po świecie” i czy rzeczywiście je odnalazł, próbowałam dowiedzieć się podczas spotkania z gwiazdą ukraińskiego (niechby i zajaśniała na europejskim firmamencie) baletu.
Tłumaczenie maszynowe
O ZDOBYCIE NAGRODY NARODOWEJ
Tetiana DIHAJ, Tarnopol
Dorobek twórczy poety Jarosława Pawulaka nie jest zbyt wielki: zbiory poezji „Błudnyj łebid” (1993), „Mohyły na koniach” (1999) oraz ten, o którym mowa. „Jednak sedno, ostatecznie, nie w tym — pisze o Pawulaku-poecie literaturoznawca Petro Soroka. — Wystarczy przeczytać jakąkolwiek liryczną miniaturę czy utwór o większej objętości, aby poczuć, że to prawdziwa poezja. Poetów takiego poziomu w Ukrainie są jednostki”.
Życie urodzonego na Tarnopolszczyźnie Jarosława Pawulaka gwałtownie zmieniło się po wydarzeniach nocy 1 maja 1969 roku, kiedy to, jako niedawny absolwent wydziału ceramiki Lwowskiej Szkoły Sztuki Użytkowej im. I. Trusza, postawił w rodzinnej wsi Nastasów pomnik Tarasa Szewczenki. Od tego czasu trafił pod czujną uwagę odpowiednich organów. Po licznych perypetiach w 1978 roku wyjechał do Czechosłowacji. Od 1991 roku mieszka w Tarnopolu, pracuje jako kierownik historyczno-memoriałowego muzeum więźniów politycznych.
U podstaw poetycko-filozoficznego systemu Jarosława Pawulaka leży obraz-symbol jako najskuteczniejszy środek poznania świata, jako kod kulturowy czasu i przestrzeni. Poecie udało się wypowiedzieć własne słowo. Skupienie, „samosobojanapełnienie” (według W. Stusa) tej niezwykle sugestywnej poezji odbiera się jako własne, typowe nastroje, przeżycia, odczucia. Obrazy-konstrukcje ciążą ku złożonej metaforyce: „I żyję, uśmiecham się do siebie / w wirze bezdomnych ptaków, / na pergaminie mojego nieba — / hieroglify błyskawic (…) Flety deszczu / Utknęły w ziemię. / Błękitnookie / Konie / Pobiegły, / Pobiegły / Patrzeć. / Białe flety deszczu / Na koniach”.
Zasób odczucia artystycznej prawdy, przenikliwe intonacje autorskiego głosu: te wiersze są jednocześnie spowiedzią i kazaniem: „Umieramy w samotności / Bez pogrzebowego piękna, / Niech nasze dusze, / niczym zupę, / zlizują bezdomne psy. Znajdą mnie, czy sam się odnajdę, / I nie łkam, nie drżę, nie śpię — / Wsłuchuję się w proroctwo trzęsienia ziemi, / Zanurzywszy twarz w roli”.
Niezaprzeczalna oryginalność artystycznego postrzegania świata, brak zestawu sztampowych fraz i pseudopatriotycznej retoryki zasadniczo odróżnia poezję Jarosława Pawulaka od zaangażowanej produkcji większości poetów-współczesnych. Te wiersze to wypowiedzi wolnej osobowości, niepowiązanej żadnymi kanonizowanymi konwenansami: „W ustach człowieka / wulkan zasznurowany. / Starannie wyprasowane skrzydła / wiszą w szafie / na gwoździku / Łodygi milczenia / Od podłogi do podniebienia”.
Doświadczenie skłania poetę do szczerych inwektyw, denerwuje się tym, co dzieje się w Ukrainie: „Ale polityka szalona. / Jej czasem chce się posmakować / Ludźmi / I krwią / Popić. My tak przywykliśmy do koryta, / My tak wylizujemy dno, / Że połknęlibyśmy z apetytem / Jakikolwiek sztandar”.
Ale to nie jest modna obecnie patetyka: poeta nie wyobraża sobie siebie poza Ukrainą, dla niego Ukraina była, jest i będzie z nim:
Ja — płomień twój, a ty mój kraju,
Nie stawajmy się obcymi sercami,
Jeśli się zlęknę — ukaraj
Wszystkimi najcięższymi deszczami.
Ja twój dłużnik. Nie w tym sedno.
Jest coś droższego od mojego kramu.
Jeśli zwątpiłeś — zapomnij
Wszystkimi nadchodzącymi synami.
Poeta Jarosław Pawulak jawi się jako artysta wybuchowej ekspresji. Doświadczenie nieświadomego wyrażenia ducha — fantasmagoria, fatamorganiczne halucynacje — pomaga mu przeniknąć na drugą stronę świadomości, pojąć nieskończone i dotąd nieznane. Środki, którymi poeta osiąga te efekty, są tradycyjnie surrealistyczne: mistyka, elementy fantastyki, zniekształcone ludzkie ciało — taki sobie teatr absurdu: „Leży twarz na asfalcie… Podszedłem, a obok niej / Świecił wyrwany język”.
Poeta tworzy na rozdrożu stylów: binarność samoidentyfikacji w rzeczywistości, anarchizm psychiczny, uwolnienie od kontroli rozumu, spontaniczność wypowiedzi oraz intuicjonizm organicznie łączą niepołączalne maniery stylowe: dziwaczny grotesk („Tak żyję, by kiedyś wiosną / Zaśpiewały mogiły na koniach (…) Płynie po wodzie książka, niczym góra lodowa. / Od spodu ją przerzucają / ryby, / wodorosty”), czysty liryzm („Znajdą mnie z bursztynowymi oczami / Nie rycerzem na karym koniu — / Leżeć będę po omacku ramionami / Do nieba, a duszą do ścierniska”), łączenie snu i rzeczywistości, wyobrażone i nielogiczne połączenia przedmiotów („Oto miejsce / naszego pocałunku. / Upiekliśmy go /między ustami / i położyliśmy w ptasim gnieździe. / Potem weszliśmy w pień, / owinęliśmy się korą / i od wiatru kołysaliśmy się / razem / z drzewem, / gniazdem, / pocałunkiem”).
PROSTO Z DRUKU
Tłumaczenie maszynowe
Poeta odwołuje się do motywów ludowo-folklorystycznych (w szczególności do łemkowskiej kultury obrazowania), wykorzystuje środki językowe: dialektyzmy, słownictwo zdrobniałe. Interesujące są wiersze-tautogramy („Dori-kat doszczam daremno”, „Seło suwojem snu spowyte”), wiersze-zaklęcia, w których obecne są elementy czarów („Bułatna / biła buława / bolyt u tiłi. / Buwały / biła berehiw / bukety biłe”), animistyczna wiara w wędrówkę ludzkiej duszy do świata roślin: „Pamjataju te misce, / de kaminna pidstrybuje whoru, / mow iskry, / de lystia take diatiacze, / de smijet-sia wono i placze, / de do tiła / zemla wprytuł — / tam / zacwitu”, oczekiwane momenty irracjonalnej czułości, której nie sposób pojąć rozumem („My ne znały, szczo je proszczannia”, „Buw tychyj deń. Bez-witre lito”, „Odiahny-no biłe, biłe”, „Błukaje potiah po Karpatach”). Oprócz wierszy zbiór zawiera poematy „Błudnyj łebid”, „Rekwijem”, „Pidoszwa” oraz „Skrypał i bałada pro noho”. Utwory te mają kapryśną kompozycję, oryginalny układ stroficzny i demonstrują prawo poety do zuchwałego eksperymentu. Romantyczne uniesienie w połączeniu z elementami fantastyki, fabuła, paralelizmy psychologiczne, symbolika, hiperbolizacja i wiara w magiczne działanie słowa wywierają silne wrażenie emocjonalne. Twórczość Jarosława Pawulaka przeżywa nową falę uznania. Nie jest on autorem komercyjnym, ale ma wielu czytelników zafascynowanych jego twórczością, ponieważ czują duchowe pokrewieństwo z poetą, gdyż on nie fałszuje, nie bawi się nawet sam ze sobą, jest skupiony na wewnętrznym, a nie na próżnym zewnętrznym. Słowo szanowanego poety jest „ekologicznie czyste” i obojętne wobec władzy i agresji, skłania do szczerych odpowiedzi, których jeszcze nikt, nikomu i nigdy nie udzielił. To przyciąga najbardziej i, moim zdaniem, psychologicznie zmienia bardzo istotne rzeczy, gdyż każdy człowiek, który przeczyta te wiersze, zrozumie coś ważnego o sobie i własnym przeznaczeniu, poczuje świadomy pociąg do pełnowartościowego istnienia. OGÓLNOUKRAIŃSKIE ZJEDNOCZENIE „SWOBODA” ZAPRASZA NA PREZENTACJĘ KSIĄŻKI IRYNY FARION „STEPAN BANDERA — PRAKTYK, TEORETYK, MISTYK RUCHU NACJONALISTYCZNEGO”. Stepan Bandera jest bardziej znany jako działacz narodowo-rewolucyjny, ale o jego światopoglądzie Ukraińcy wiedzą niewiele. Właśnie analizie jego światopoglądu poświęcona jest książka kandydatki nauk filologicznych, docent Politechniki Lwowskiej, członkini Rady Politycznej OZ „Swoboda” Iryny Farion. Wydarzenie odbędzie się 26 grudnia 2009 roku o godz. 17.00 w auli domu Związku Architektów Ukrainy pod adresem: Kijów, ul. Borysa Hrinczenki 7 (obok Majdanu Niepodległości).
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr Wołoszczuk, odpowiedzialny sekretarz Riwneńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
W riwneńskim wydawnictwie „Wołyńskie Obereghy” ukazała się drukiem dziewiąta książka ukraińskiego poety-satyryka Jurija Berezy pt. „Kopitentny kierownik”. Jurij Bereza jest członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatem literackiej nagrody im. Ostapa Wyszni, nagrody Proświty im. Hryhorija Czubaja oraz humorystycznej nagrody – Nobelowskiej. Jurij Bereza od dawna zarekomendował się jako pisarz-satyryk, który dobrze opanował niemal wszystkie gatunki „gorącego cechu”. A do tego jest aktywnym prosvitianinem. Właśnie o nowym wydaniu tego mistrza dowcipnego słowa chciałoby się powiedzieć kilka słów.
Książkę „Kopitentny kierownik” wydano dzięki wsparciu obwodowego i miejskiego programów rozwoju wydawnictw książkowych i dystrybucji książek. Zawiera ona bajki, humoreski, miniatury satyryczne, reklamowe przyśpiewki, parodie literackie, epigramy, a nawet poemat o piłce nożnej.
W tytule zbioru pojawia się bohater tej samej nazwy miniatury, współczesny kierownik Hnidyj, uzbrojony w władcze „kopyto”, którym posługuje się w walce z krytyką. Wyraźny polityczny i społeczny wydźwięk mają także przypowieści: „Przypowieść o ziemi”, „Przypowieść o chamach”, „Przypowieść o gorzałce”, „Przypowieść o zaliczce”, „Przypowieść o nieudaczniku”.
Artystycznego efektu satyrycznego autor osiąga lakonicznym słowem w „Miniaturach z natury”, zwłaszcza o pomniku carycy Kateryny, o patriotach od koryta, o parlamentarnym leżu, gdzie ssie się łapę ulg, o miliarderach-ukrainożercach, stalinowskich katach, prywatyzatorach-kolonizatorach, bezojcowcach, politycznych dziwkach i innych podmiotach, którym nie miejsce w świątyni-Ukrainie, lecz w piekle.
Twórca ostrego słowa uważnie śledzi burzliwy bieg współczesnego życia na Ukrainie i mistrzowsko je odzwierciedla. Książka sprzyja wykorzenianiu chorobliwych zjawisk społecznych, utwierdzaniu praworządności, dobra, sprawiedliwości, świadomości narodowej i państwowości. Takie książki są bezwzględnie potrzebne naszemu czytelnikowi, zwłaszcza dziś, kiedy stoi kwestia, czy Ukraina ma być rzeczywiście demokratycznym i wolnym państwem, czy nie.
Liga Ukraińskich Mecenasów wyraża głębokie współczucie wiceprezesowi Ligi, przewodniczącemu Stowarzyszenia Wydawców i Dystrybutorów Książek Obwodu Lwowskiego Mychajłowi Watuljakowi w ciężkiej żałobie — śmierci żony Kateryny.
Klub „Jarosławów Wał” wyraża współczucie członkowi klubu Mychajłowi Watuljakowi w związku ze śmiercią żony Kateryny.
Tłumaczenie maszynowe
Oleksij NEŻYWYJ
Zbiór wybranych wierszy Natalii Bakłaj „Otawa” to swoiste podsumowanie jej ponad dwudziestopięcioletniej twórczości literackiej, bo pierwszy wiersz „Żurawka” drukowano w łubeńskiej gazecie miejsko-rejonowej jeszcze w 1980 roku. Z sercową wdzięcznością Natalia Bakłaj wspomina swojego literackiego nauczyciela Wołodymyra Malyka, który był redaktorem jej pierwszego tomiku poetyckiego „Dwa brzegi duszy” (1993 r.). Od tego czasu ukazało się drukiem dziewięć tomików poetyckich i dwie książki prozatorskie.
Najczęściej liryczny bohater w poetyckich utworach Natalii Bakłaj jest współczesnym człowiekiem, obdarzonym pamięcią historyczną, dlatego jest nie tylko nośnikiem, ale i twórcą narodowego obrazu świata. Jego dominantą najczęściej jest wielofunkcyjny obraz rodzinnej chaty. Przede wszystkim to on jest tą siłą duchową, która określa przynależność lirycznego bohatera do rodziny, ojca i matki:
Pobielę chatkę, umyję okienka.
Wyproszę u babci dawne obrazy.
Ręczniki rozwieszę, kwiatami ku słońcu,
I zaproszę do izby — jasnej od piękna.
Na święta Bożego Narodzenia wniosę kalinę.
Na Zielone Świątki — zielone gałązki z rosą.
Niemal we wszystkich wierszach liryczna opowieść prowadzona jest w imieniu kobiety, a dokładniej jest to swoista spowiedź życiowa: najpierw dziewczynki, potem nastolatki, dalej dziewczyny, kobiety. Jednak rodzinna chata zawsze pozostaje najdroższym miejscem na ziemi, bo daruje radość codziennego poznawania, przyswajania narodowych obrazów:
Pokochaj to pole i ten las,
I nie wstydź się glinianej chaty,
Bo dziad twój budował ją kiedyś,
By w niej pojawiła się twoja matka.
Nie wyrzekaj się Słowa i pieśni,
Kochaj ludzi — oni są twoim okienkiem,
I nie smuć się w ponury dzień,
Trzeba przecie kiedyś odpocząć, nawet słońcu.
Nie przypadkiem czytamy słowa pouczenia nie tylko do jednego człowieka, lecz także do rówieśników, a nawet przyszłych pokoleń, w wierszu „Synowi”. Z czasem chata nabiera nowych funkcji: staje się dobrem, pobożnością, pracowitością, hojnością duszy, wiernością, miłością, pragnieniem kontynuowania rodu, a także stałym pragnieniem tworzenia ornamentów na ręcznikach i koszulach, pieśni, bajki, legendy, kwiatowego ogrodu i studni na podwórzu, czyli własnego piękna duchowego. Zatem chata to nie tylko tradycyjne mieszkanie Ukraińców, lecz także symboliczny obraz, archetyp odwiecznego sposobu życia, światopoglądu, ideałów moralno-etycznych i estetycznych. Dlatego przyswajanie nowych wartości duchowych także u samego autora odbywa się przez całe życie również przede wszystkim przez pryzmat chaty.
W twórczości Natalii Baklaj są wiersze-dedykacje dla pisarza-rodaka Wasyla Symonenki. Jeden z nich – „W chacie Wasyla Symonenki”:
Wszystko słyszałaś, chato, wszystko wiedziałaś.
Mówią — świat nie tylko z okna…
A nad światem sława zabłysła
Z tej oto chaty Wasyla.
Pochylona stoisz jak samotnica,
Sierotą-pustką we wsi.
Chata — pępowina Wasyla, prawda Wasyla na ziemi. Nawet w niezwykle oryginalnej, intymnej liryce Natalii Baklaj obraz chaty symbolizuje półświadome pragnienie prawdziwej miłości, gdy liryczna bohaterka tęskni, by powrócić do tego, co najbliższe, i podzielić się tym:
Chodź, uciekniemy razem od dostatku
Do pradziadki mojej w białą chatkę,
Gdzie krzew kaliny tuż pod oknem.
Tam polepiona glinką podłoga,
A żółte słońce — złota główka —
Kładzie się spać w żyto za wsią.
Kobieta w miłości jest zdolna do poświęcenia, do wszelkich cierpień duszy, byle tylko pozostały prawdziwe najdroższe uczucia. Nawet zwracanie się lirycznej bohaterki do ukochanego mężczyzny na „Ви” świadczy o jej narodowym charakterze, co przywodzi na myśl pieśń ludową i skłania do przypomnienia poezji Liny Kostenko. Nasza dramatyczna teraźniejszość zmusza Natalię Baklaj do wyrażenia przestrogi przed niwelowaniem narodowych wartości duchowych. I, jak zawsze, jej obrazowe postrzeganie świata ponownie powraca do głębokiego obrazu. Dlatego też wiersz nosi tytuł „Białe chaty”:
I boję się o czymś mówić,
I nie mogę już czegoś obiecać,
A Ukraina kipi panami,
Białokamiennej pnie się służyć,
I zapomniała o swoich BIAŁYCH CHATACH!
Tomik wybranych poezji „Otawa” po raz kolejny przekonuje, że poetycki talent Natalii Baklaj rośnie na wiecznym i zdrowym gruncie ukraińskiej poezji.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Serhij KLIMKO Zdjęcia Ksenii HLADYSZEWEJ Przez całą historię święto Nowego Roku i jego atrybuty się zmieniały, zmieniał się kalendarz i kontekst ideologiczny, budując i niszcząc tradycję. Ale potrzeba podsumowywania i rozpoczynania od nowa, zapisując coś w historii, pozostaje charakterystyczną cechą cywilizacji zachodniej. Najważniejsze ogólnoświatowe święto na ziemiach ukraińskich połączyło to, co nie do pogodzenia, pozostając wiernym dzieciństwu. Od pletionych aniołków i serowych koników po czołgistów, kremlowską gwiazdę i lalkę Barbie – zabawki zdołały zachować swoje miejsce na świątecznym drzewku i radować ludzi, którzy jeszcze nie zostali wciągnięci w poważne postrzeganie rzeczywistości. Usiłowania dorosłych, by za pomocą tych kulturowych artefaktów wszczepić dziecku wiarę w Boga, szacunek dla nowego ustroju społeczno-politycznego czy zapewnić o zaletach kapitalistycznego sposobu produkcji, spełniały się (lub nie) dopiero z czasem, dając w zamian przekonanie o możliwości piękna. Państwowe Muzeum Zabawki otworzyło wystawę noworocznych ozdób, przedstawiając ekskurs od zabawkowego średniowiecza do zabawkowej współczesności. Początek roku przez długi czas na większej części terytorium Ukrainy wiązano ze świętem Bożego Narodzenia. Według dawnej ukraińskiej tradycji symbolem bożonarodzeniowym był Didukh jako nosiciel cnót społeczeństwa agrarnego. Ozdabiać go mieli tradycyjni bożonarodzeniowi figurki —
gwiazdki, owieczki, aniołki i kłoski, jadalne figurki zwierząt domowych, cukierki. Tradycja ustawiania bożonarodzeniowych choinek zyskała popularność stosunkowo niedawno — na początku XIX wieku. Najpierw choinki pojawiły się w cesarskich pałacach Francji, Niemiec, Anglii, Norwegii, Danii i Rosji. Choinka stała się własnością zwykłego ludu dopiero w drugiej połowie wieku. Choinkę, podobnie jak Diducha, w Ukrainie ozdabiano przede wszystkim zimowymi przysmakami — jabłkami, bożonarodzeniowymi piernikami, suszonymi owocami; pletanymi wyrobami ze słomy. Według legendy, pierwszą szklaną bombkę choinkową wykonano w Niemczech w XVI wieku, w roku nieurodzaju jabłek. Pod koniec XIX — na początku XX wieku rodzime wytwórcy w niewielkich artelach zaczęli wytwarzać ozdoby choinkowe, wykorzystując papier, tkaninę, watę, papier-mâché.
W 1916 roku choinki bożonarodzeniowe w Cesarstwie Rosyjskim zostały objęte zakazem jako tradycja zapożyczona od Niemców. Po utworzeniu ZSRR choinka pozostawała zakazana aż do 1935 roku. W grudniu w gazecie „Prawda” ukazała się uchwała o przywróceniu noworocznego święta i powrocie choinki dla dzieci. Święto Nowego Roku zrehabilitowano, usunięto z niego motywy religijne, a dawnej tradycji nadano charakter ideologiczny. Tak więc w domach twórczości pionierów, w szkołach i internatach zaczęły pojawiać się noworoczne drzewka. Dzieci ozdabiały je domowej roboty zabawkami, figurkami zwierząt, lalkami. W 1937 roku zorganizowano pierwszą ogólnozwiązkową choinkę w Kremlu, którą przypisano do 20. rocznicy Rewolucji Październikowej, i do dzieci zaczęli przychodzić Dziadek Mróz i Śnieguroczka. W radzieckich artelach wznowiono produkcję zabawek: ręcznie lepiono z waty i papier-mâché Dziadków Mrozów, dzieci, wojskowych. Cherubinki i aniołki zastąpili sportowcy. Radzieckie choinki zdobiły szklane samoloty i statki parowe, a gdy ludzie zaczęli zdobywać kosmos, pojawiły się statki kosmiczne, satelity z symboliką Związku Radzieckiego oraz Jurij Gagarin. W epoce rolniczych eksperymentów Chruszczowa noworoczne drzewko ozdobiono zabawkowymi ogórkami, pomidorami i kukurydzą. W latach 80. pojawiła się moda na abstrakcyjne formy geometryczne, pozbawione wyraźnego przesłania dla małych obywateli. W czasach niepodległości rodzima noworoczna zabawka przedłużyła swoje życie, urozmaicając formę. Ukraińscy rzemieślnicy otrzymali szerokie pole do świątecznej twórczości: od powrotu do tradycyjnych sposobów przedstawiania choinkowej ozdoby w postaci wycinanek czy wyrobów z ciasta po najnowsze polityczne wynalazki: w listopadzie 2004 roku na Tarnopolszczyźnie wytwarzano ozdoby z logo „Tak! Juszczenko”. Lecz najważniejsze pozostaje to, że mimo koniunktury zabawka, jak dawniej, wciąż przykuwa uwagę oczu spragnionych cudu.
09051
«ZA HAMBURSKIM RACHUNKIEM» Wieczór literacki w 85. rocznicę urodzin Pawła Zahrebelnego.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktorzy dyżurni Natalija ANTONIUK, Ludmyła ILJENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301251 Nakład w grudniu — 17500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny: Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Tłumaczenie maszynowe