Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №51 за 2010 рік

16 s. · 40 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 2 z 40 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Moralność amoralnych czasów

Petro Antonenko W niedawnym dekrecie prezydenta Janukowycza o optymalizacji organów władzy państwowej dano Rządowi wskazówkę: „Rozwiązać w ustalonym trybie kwestię likwidacji Narodowej Komisji Ekspertów Ukrainy ds. ochrony moralności publicznej”. Gabinet Ministrów zlecił samej Komisji przeprowadzenie wysłuchania. Komisja miała sama wydać na siebie wyrok. Wydarzenie odbyło się w Ukrinformie, wysłuchanie prowadził przewodniczący Wasyl Kostycki. Omawiano nowy wariant ustawy o ochronie moralności publicznej. Uważnie ją przeczytałem: dokument jest dość konkretny. Podano definicję tego, co niszczy moralność publiczną, kto i w jaki sposób powinien ją chronić. Dla „alternatywności” przygotowano jeszcze aż trzy projekty ustaw o zmianach w niej. Pierwszy opracowała Komisja Narodowa, wychodząc z własnej praktyki. Drugi, złożony przez grupę deputowanych, którzy – uwzględniając nowe realia, jak rozwój telewizji (kablowej i satelitarnej), Internetu – nie kwestionują potrzeby istnienia Komisji Narodowej, proponują nawet uchwalenie odrębnej ustawy „O Narodowej Komisji Ukrainy ds. ochrony moralności publicznej”. I wreszcie trzeci projekt ustawy, opracowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości pod kierownictwem jego czterokrotnego ministra Ołeksandra Ław rynowycza. Ten ostatni posłusznie określił się w kwestii samego istnienia Komisji i obecnie jedynie „rozwiązuje w ustalonym trybie” sposób jej likwidacji. Zatem słuchano i o ustawie, i o Komisji. Przedstawicielka telewizji zarzuciła W. Kostyckiemu: wykorzystał wysłuchanie do agitacji na rzecz swojej Komisji. Stanowisko rządu bronił przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości. Przeważająca większość uczestników dyskusji właśnie opowiedziała się ZA ISTNIENIEM KOMISJI, co wylało się w Apel uczestników wysłuchań do kierownictwa państwa. Przewodniczący Komisji Wasyl Kostycki przedstawił główne pretensje do Komisji, argumenty zwolenników jej likwidacji, a są nimi obrońcy praw człowieka i przedstawiciele pewnych kręgów mediów. Argumenty są następujące: Komisja dubluje działalność innych organów państwowych. Działalność Komisji to cenzura i ograniczanie wolności słowa. Co do pierwszego, przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości Andrij Miszczenkow zauważył, że Komisja dubluje działalność dziewięciu organów państwowych. Rzeczywiście, wszystkie dziewięć wymienione są w art. 15 Ustawy, a dziesiątą dodano Komisję Narodową. Zatem poza Komisją moralność publiczną u nas chronią „w granicach swoich kompetencji”: pięć ministerstw – kultury, ochrony zdrowia, sprawiedliwości, oświaty i nauki, spraw wewnętrznych, a ponadto Prokuratura Generalna, Państwowa Służba Celna, Państwowy Komitet i Narodowa Rada ds. telewizji i radiofonii. Co do Komisji, to z jej usług jako organu eksperckiego korzysta wiele wymienionych struktur państwowych, które nie podejmują się lub nie są w stanie dać dokładnej definicji tego, co jest moralne, a co nie. Charakterystyczny przykład. Licencje dla kin, salonów wideo, zezwolenie na wypożyczanie tego czy innego filmu wydaje komisja przy Ministerstwie Kultury, lecz – na podstawie opinii Narodowej Komisji ds. ochrony moralności publicznej. Ponieważ właśnie w jej składzie pracują, choć na zasadach społecznych, profesjonalni eksperci ds. kultury, sztuki, reklamy, moralności, psychologii, znani działacze społeczni. Komisja rozpatruje rocznie tysiące takich spraw – dotyczących treści filmów, reklam, produkcji mediów, ich wpływu na psychikę, moralność. W kompetencji Komisji leży żądanie do ekspertyzy dowolnego produktu, który trafia do masowego odbiorcy. A werdykt Komisji ma nie tylko charakter rekomendacyjny. Cytuję Ustawę: „Kina, salony wideo, sale wideo mają prawo do publicznej demonstracji produkcji kinowej, audio i wideo o charakterze seksualnym lub erotycznym wyłącznie przy istnieniu pozytywnej opinii Narodowej Komisji”. I tylko Komisja ma ustalić, czy ta produkcja zawiera elementy pornografii, która u nas jest w ogóle poza prawem. Co więcej, do uprawnień Komisji zgodnie z Ustawą należy „zapobieganie rozpowszechnianiu oraz zakazywanie demonstrowania filmów, programów, materiałów informacyjnych, widowisk itp., które wyrządzają szkodę moralności społeczeństwa”. Właśnie ten „zakaz”, czyli już nie rekomendacja, lecz wyraźny nakaz, najbardziej porusza zwolenników „czystej wolności”. Stąd drugi argument przeciwko Komisji – widmo cenzury. A ta, jak wiadomo, jest zakazana Konstytucją Ukrainy. Propaganda przemocy, wrogości rasowej, religijnej – te i podobne rzeczy są wyraźnie zakazane zarówno Konstytucją, jak i Kodeksem karnym oraz odpowiednimi ustawami, na przykład Ustawą o prasie. Jak pogodzić zakaz cenzury z obowiązywaniem tych zakazów? O tym również dyskutowali uczestnicy wysłuchań. Na przykład środki masowego przekazu nie powinny uzgadniać z organami państwowymi wydawania swojej produkcji – gazet, audycji radiowych, programów telewizyjnych. Lecz co robić, gdy publikuje się w nich to, co zakazane ustawą? W takim przypadku mowa o tak zwanej post-cenzurze – karaniu za propagowanie zakazanego. Decydujące słowo należy do sądu. Dlatego niedopuszczenie ich przez Komisję do odbiorców z punktu widzenia wolności słowa jest wątpliwe… Czy istnieją kary za rozpowszechnianie nielegalnego? Przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości upierał się, że do karania siewców amoralności u nas istnieją organy ochrony prawa, a jego pytano: ile razy prokuratura, milicja pociągnęły do odpowiedzialności karnej lub administracyjnej tych, którzy publikowali to, co zakazane Konstytucją i ustawami? Przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości zamilkł, a pani z telewizji przypomniała, że w zeszłym roku wszczęto aż… dwie sprawy karne dotyczące pokazywania zakazanego w telewizji. „Ale przecież wiecie, jak długo trwa prowadzenie tych spraw” – zauważyła ona. Cóż, dwie sprawy na dwa lata wobec dziesiątek kanałów eteru i kablowych, setek satelitarnych – całkiem „skuteczne” jak na herolдów bezcenzury. Nawiasem mówiąc, telewizję na wysłuchaniu reprezentowali nie telemagnaci, lecz wysłannicy społecznych organizacji medialnych: stowarzyszeń, związków, które zgodnie „atakowały” Komisję. Powiedzmy, lamentowali, że państwo finansuje ją z budżetu, lecz milczeli o tym, że zarabiają na reklamie, którą nadają podczas niemoralnych filmów i audycji. Zakończenie na str. 3 CZYTELNICZE WIECE 12–13 TEATR W PROWINCJI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«RÓWNI», «SWOJACY» I JESZCZE BARDZIEJ SWOJACY…

Na pytania naszej gazety odpowiada przewodniczący Wydziału Informacyjnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego biskup Jewstratij (Zorja). …szczególne traktowanie» władz wobec Patriarchatu Kijowskiego? Traktowanie otwarcie wrogie. — Przez ostatnie dziewięć miesięcy z smutkiem obserwujemy wzrost liczby przejawów negatywnego stosunku przedstawicieli władz do Patriarchatu Kijowskiego, ich bezpośredniej lub pośredniej ingerencji w sprawy Cerkwi. Przykładów jest dość. Na nalegania przedstawicieli Patriarchatu Moskiewskiego unieważniono już przyjętą decyzję o udzieleniu wspólnocie Patriarchatu Kijowskiego zgody na odprawianie nabożeństw w soborze Wniebowstąpienia w mieście Perejasław-Chmielnicki, mimo że ta wspólnota prosi o możliwość służby w tej świątyni od ponad 15 lat, a takie zezwolenie zostało już przygotowane i podpisane. W 2010 roku podczas licznych wizyt Zwierzchnika Patriarchatu Kijowskiego w obwodach Ukrainy ani razu nie doszło do jego spotkania z przewodniczącymi obwodowych administracji państwowych. Chociaż za kadencji trzech poprzednich prezydentów takie spotkania były tradycyjne. Natomiast przedstawiciele władz lokalnych proponują duchownym Patriarchatu Kijowskiego przejście do Moskiewskiego. Oburzenie i niepokój wywołują wydarzenia we wsi Kamianka w rejonie tielmanowskim w obwodzie donieckim, gdzie biznesmeni A. Koriuk i N. Maltopar za zgodą eparchii Patriarchatu Moskiewskiego oraz przedstawicieli władz zorganizowali atak najazdowy (reiderski) na świątynię i parafię Wniebowstąpienia Pańskiego UPC Patriarchatu Kijowskiego. Najwyraźniej wydarzenia w Kamiance są próbą scenariusza, zgodnie z którym dalej mają następować ataki reiderskie na inne parafie Patriarchatu Kijowskiego. — Tymczasem władze na każdym kroku sprzyjają Patriarchatowi Moskiewskiemu, często w dość wątpliwy, z punktu widzenia prawa, sposób. Niedawno naturalne oburzenie wywołała decyzja stołecznych władz o przeznaczeniu z dalekiego od zamożnego budżetu miejskiego 11 milionów hrywien na budowę Święto- Soboru Zmartwychwstania i w ogóle wielkiego centrum religijnego Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego w pobliżu stacji metra „Łybidska”. Władze Kijowa zaczęły na swoje usprawiedliwienie mówić, że rzekomo pieniądze przeznaczono na doprowadzenie tu sieci komunikacyjnych, ale te wyjaśnienia są nieprzekonujące. Inny przykład. Niedawno dwaj deputowani z Partii Regionów złożyli w Radzie Najwyższej projekt ustawy o zmianie niedawno uchwalonego Kodeksu podatkowego Ukrainy. Proponuje się wprowadzenie specjalnego uzupełnienia wyłącznie na rzecz budowy wspomnianego wyżej obiektu Patriarchatu Moskiewskiego. Projekt przewiduje liczne ulgi podatkowe dla tej budowy, w szczególności zwolnienie z podatku środków ofiarowanych na tę budowę, a także wielu prac budowlanych. Jaki jest Pana komentarz? — Można by przyjąć z zadowoleniem takie wsparcie budownictwa cerkiewnego. Ale nasuwają się co najmniej dwa pytania. Po pierwsze, jak to możliwe, że przyznaje się takie ulgi na jedną, jedyną budowę, skoro nowy Kodeks podatkowy jest z gruntu dość surowy, obłożono nim podatkami wszystko jak leci. A tu takie ulgi. I drugie pytanie: dlaczego proponuje się takie ulgi podatkowe na budowę obiektu wyłącznie jednego wyznania, tego samego Patriarchatu Moskiewskiego? Nie trzeba dodawać, że nie ma mowy o podobnych ulgach dla Patriarchatu Kijowskiego, innych Cerkwi Ukrainy. — Wygląda na to, że sojusz władzy z Patriarchatem Moskiewskim na Ukrainie osiągnął taki etap, że odbiło się to także na tak delikatnej dziedzinie, jak obrzędy cerkiewne. Zdumienie i oburzenie wywołały działania stołecznych władz, które, wykonując zamówienie UKP Patriarchatu Moskiewskiego, próbują zakazać duchownym Patriarchatu Kijowskiego nawet odprawiania żałobnych nabożeństw za zmarłych. Proszę, Władyko, skomentować tę sytuację. — Dla niektórych przedstawicieli stołecznych władz jedno wyznanie jest „równiejsze i bliższe” niż wszystkie inne. Przykładem tego są skandaliczne wydarzenia dotyczące odsunięcia przez kierownictwo Kijowskiego Specjalnego Kombinatu Usług Pogrzebowych duchownych Patriarchatu Kijowskiego od przyjmowania zleceń na odprawianie pogrzebów. Jak się okazało, kierownik kombinatu O. Horowyj otrzymał list od zarządcy spraw UKP Patriarchatu Moskiewskiego arcybiskupa Mitrofana. W tym liście wyrażono zaniepokojenie tym, że na cmentarzach Kijowa „pojawiły się osoby, które podają się za duchownych Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi i dokonują odprawiania żałobnych nabożeństw oraz modlitw za zmarłych”. W liście wymieniono te „osoby” i stwierdzono, że „wszystkie obrzędy i sakramenty, dokonane przez nich, uważa się za nieważne”. Kim są więc te tajemnicze osoby? Okazuje się, że lista została sporządzona z duchownych Patriarchatu Kijowskiego. Zrozumiale, że w Patriarchacie Moskiewskim Zdjęcie: Ksenija Hładyszewa. Stanowisko dotyczące „nieważności” duchownych UPC KP od dawna jest znane. Dlatego treść listu nie dziwi, choć można ją uznać za przykład podsycania religijnej wrogości. Bardziej dziwne jest coś innego — rezolucja na liście kierownika zarządu usług rytualnych miasta Kijowa O. Horowoho: „Do wiadomości i wykorzystania w pracy”. Z taką rezolucją kopie listu zostały rozesłane na miejsca. Należy zaznaczyć, że już nie pierwszy rok na miejskich cmentarzach ukształtowała się nie do końca normalna sytuacja w odniesieniu do stosunku do różnych wyznań. Świadczy o tym fakt, że na wszystkich cmentarzach, gdzie jeszcze nie było cerkwi ani modlitewnych pomieszczeń UPC MP, kosztem cmentarzy zbudowano lub wyposażono kaplice i cerkwie tego wyznania. Na cmentarzu Łukianowskim cerkiew, która była budowana dla wspólnoty Kijowskiego Patriarchatu, z woli kierownictwa została przekazana Moskiewskiemu Patriarchatowi. Okazało się jednak, że to niewystarczające i „nieświadomi”, według wersji UPC MP, ludzie mimo wszystko nie chcą zapraszać do pochowania swoich bliskich „kanonicznych batiuszków”. Dlatego na prośbę kierownictwa UPC MP pojawia się bezprawne polecenie szefa zarządu służb rytualnych stolicy. — Jak to się realizuje w praktyce? — Duchownym Moskiewskiego Patriarchatu udzielono możliwości przyjmowania modlitw za zmarłych przy pochówkach zarówno na specjalnym kombinacie (ul. Worowskiego, 47/23), jak i bezpośrednio w miejskich kostnicach (na przykład Centrum Diagnostyczne na ul. Kondratiuka, 6; 408. Wojskowy Szpital, zaułek Szczorsa itd.). Wyznaczono także miejsce do przyjmowania przez tych duchownych obywateli na niektórych cmentarzach. Tymczasem duchowni Kijowskiego Patriarchatu, na podstawie zarządzeń kierownictwa, zostali pozbawieni takiej możliwości, czym naruszono zarówno zasadę równego traktowania wyznań przez państwo (a wymienione instytucje są państwowe lub komunalne), jak i prawa wiernych, którzy nie należą do Moskiewskiego Patriarchatu. W sprawie tych faktów Patriarcha Kijowski Filaret skierował do przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandra Popowa list z prośbą o uregulowanie sytuacji i zaprzestanie naruszeń. Przytoczone fakty stanowią tylko część ogólnego obrazu, lecz pozwalają zrozumieć stosunek do Kijowskiego Patriarchatu, dalekiego od realizacji zasady zapisanej w ustawodawstwie: wszystkie wyznania dla państwa ukraińskiego są równe i rodzime. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

KIEDY ZMARTWYCHWSTANIE UKRAINA

Módl się, szanuj w ojczystym słowie — I Bóg wtedy uwierzy nam. A krzyki złośliwe, dumne Nie trzeba przepuszczać do świątyni. Lecz chce nasz sąsiad pouczać — Kim my, i skąd, i dlaczego… My znamy swoje początki I słyszymy przodków surmy dźwięk. Słowa, wygładzone do połysku Z chytrych ust lecą w górę. Nasłuchawszy się popów moskiewskich, Narodzie mój, nie pomyl się. I nie bierz na duszę wstydu, Bo to nie z naszych nadziei. Patrz — po mazepińskich soborach Moskwa sobie zbiera daninę. Poznajmy prawdę jedyną, Gdzie wyżyna i głębia: Wtedy zmartwychwstanie Ukraina, Gdy będzie Cerkiew u nas jedna! Wadym KRYSCZENKO — Władyko, jeszcze na początku kadencji Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz w jednym ze swoich wystąpień jasno zadeklarował równouprawnienie wszystkich Cerkwi, wyznań w naszym państwie. Powiedział: „Wszystkie Cerkwie, organizacje religijne są dla państwa ukraińskiego równe i bliskie”. I dalej o tym, że podziały według kryteriów religijnych, narodowościowych są ciężkim grzechem. Czy dzisiejsze realia w naszym państwie odpowiadają tym deklaracjom? — Niestety, nie. Zacznijmy chociaż od tego, że władza unika dialogu, po prostu nie słyszy wszystkich wyznań na Ukrainie, oprócz jednego — UKP Patriarchatu Moskiewskiego. Zacytuję uchwalony niedawno dokument Świętego Synodu UKP Patriarchatu Kijowskiego — List otwarty do Prezydenta Ukrainy, podpisany przez Świątobliwego Patriarchę Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta: „Ze smutkiem zmuszeni jesteśmy odnotować, że ani Święty Synod, ani Zwierzchnik Patriarchatu Kijowskiego do tej pory nie otrzymali żadnej odpowiedzi na swoje listy, wysłane do Pana odpowiednio 14 maja i 29 czerwca 2010 r. Tak samo pozostały bez odpowiedzi wyrażone w nich propozycje dotyczące dalszego rozwoju relacji państwowo-cerkiewnych. Niestety, to samo dotyczy listów na Pana adres od Wszechukraińskiej Rady Kościołów i Organizacji Religijnych (WRKiOR), w skład której wchodzi także Patriarchat Kijowski. Na żaden z listów, z których pierwszy wysłano 18 marca 2010 r., nie otrzymano merytorycznej odpowiedzi. WRKiOR działa już prawie 15 lat, są w niej reprezentowani prawosławni, greko- i rzymskokatolicy, główne wspólnoty protestanckie, żydowskie i muzułmańskie centra religijne, które wszystkie razem reprezentują ponad 95% sieci religijnej Ukrainy. Rada zarekomendowała się jako skuteczny i autorytatywny mechanizm współpracy międzywyznaniowej oraz państwowo-wyznaniowej”. Natomiast, jeśli mówić o kontaktach z kierownictwem Cerkwi, nasz Prezydent w ciągu tego roku spotkał się, i to niejednokrotnie, tylko z Patriarchą Moskiewskim Cyrylem i Zwierzchnikiem UKP (MP) Metropolitą Wołodymyrem. Zaznaczę również, że niepokój budzi decyzja o likwidacji jedynego organu bezpośrednio odpowiedzialnego za relacje cerkiewno-państwowe — Państwowego Komitetu Ukrainy ds. Narodowości i Religii. W ciągu ostatnich pięciu lat Komitet ten już po raz trzeci podlega reorganizacji, co oczywiście nie sprzyja poprawie jego pracy. Do tej pory pozostaje nierozwiązany problem zwrotu wyznaniom znacjonalizowanego przez władzę radziecką majątku religijnego. Przygotowane projekty odpowiedniej ustawy są niedoskonałe i wywołują więcej pytań, niż dają odpowiedzi. — Ale nawet na tym tle oczywistym jest „osob-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

BRONIMY WYBORU KOLEKTYWU

Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Janukowyczowi Do wiadomości: Premierowi Ukrainy Mykole Azarowowi Środkom masowego przekazu Społeczność Doniecczyzny jest oburzona brutalnymi skandalami, które są związane z wyborami rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Spowodował je minister edukacji i nauki, młodzieży i sportu Ukrainy Dmytro Tabacznyk, zwalniając 29 lipca 2010 roku ze stanowiska rektora Bohatera Ukrainy, akademika Wołodymyra Szewczenkę. Dalsze nieuzasadnione zwalnianie pracowników uczelni i ich zastępowanie „wygodnymi” ludźmi, znęcanie się nad byłym rektorem Wołodymyrem Szewczenką, jak choćby brutalne eksmitowanie z gabinetu naukowego i pozbawienie biblioteki naukowej, pilna sprawa karna na wniosek obecnego kierownictwa uczelni, przeszukania w mieszkaniach i gabinetach służbowych, wybicie szyb w gabinecie służbowym Tetiany Łew, żony członka korespondenta NAN Ukrainy Jurija Łysenki, który zwyciężył 10 grudnia 2010 roku w uczciwych, przejrzystych, bez użycia zasobów administracyjnych wyborach rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, represje wobec rodziny Jurija Łysenki aż do fizycznej rozprawy z Tetianą Łew… Na proces wyborów wywierał nacisk zastępca Dmytra Tabacznyka Jewhen Sułyma, który nie ukrywał, że popiera Petra Jehorowa. A do tego ta wojna z dziennikarzami, nieadekwatne zachowanie prorektora Pawła Prawdywcewa, który z niewiadomych przyczyn przymusowo przetrzymywał nocą w pomieszczeniu korpusu filologicznego ludzi, podczas gdy w gabinecie Tetiany Łew przeprowadzano przeszukanie. Taką przewlekłą „rektoriadę” eksperci wiążą z rajdowym przejęciem ziem uczelni, które zostało dokonane przez spółkę z o.o. „Alfa-Sport” oraz korporację „Management Asset Company” (MAKO), której prezydentem jest Państwa starszy syn Ołeksandr Janukowycz. Zamiary tej ostatniej ujawnił w okresie agitacji wyborczej na własną kandydaturę p.o. rektora Petro Jehorow. Zgodnie z art. 29 Ustawy Ukrainy „O szkolnictwie wyższym”, zarządzanie wyższą uczelnią powinno odbywać się na podstawie zasad autonomii i samorządności, a zgodnie z art. 32, „bezpośrednie zarządzanie działalnością wyższej uczelni sprawuje jej kierownik — rektor (prezydent), naczelnik, dyrektor itp.”. Wybory rektora wreszcie odbyły się spośród dwóch kandydatów na zasadzie alternatywności 10 grudnia 2010 r. zgodnie z art. 39 Ustawy Ukrainy „O szkolnictwie wyższym”. Zwyciężył kandydat Jurij Łysenko, zdobywając 46% oddanych głosów. P.o. rektora Petro Jehorow zdobył 29,6% głosów i odpadł z wyścigu. Dokumenty o mianowanie legalnie wybranego na konferencji kolektywu pracowniczego Jurija Łysenki na stanowisko rektora uniwersytetu zostały złożone w Ministerstwie. Jednak 18 grudnia 2010 roku pojawiła się dodatkowa informacja, że protokół konferencji kolektywu pracowniczego został anulowany na wniosek do sądu trzeciego kandydata na rektora — doktora nauk prawnych, naczelnika katedry bezpieczeństwa ekonomicznego Narodowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych Ołeksandra Korystina. Rzekomo jego dokumentów przedstawiciele Ministerstwa nie przedstawili konferencji, chociaż wiceminister Jewhen Sułyma oraz zastępca dyrektora Departamentu Personelu i Kadr Kierowniczych, naczelnik wydziału kadr kierowniczych Mykoła Bratczenko ani słowem o tym nie wspomnieli. W rezultacie na uniwersytecie zachodzą procesy, które negatywnie wpływają na proces dydaktyczno-wychowawczy, pracę naukową wykładowców i studentów, działalność gospodarczą, destabilizują wszystkie sfery życia uniwersyteckiego. Negatywnie wpływają na działalność uniwersytetu także nieuzasadnione zwolnienia wykwalifikowanych kadr. Wszystko to zagraża autorytetowi jednej z wiodących uczelni Doniecczyzny i Ukrainy, która przez wiele lat znajdowała się w dziesiątce najlepszych uczelni, a obecnie trafiła pod „ręczne sterowanie” Dmytra Tabacznyka. Żądamy zawarcia kontraktu ze zwycięzcą wyborów na rektora z 10 grudnia 2010 roku Jurijem Łysenką — dyrektorem instytutu naukowo-dydaktycznego „Cybernetyka Ekonomiczna” DONNU, członkiem korespondentem NAN Ukrainy, doktorem nauk ekonomicznych, profesorem, zasłużonym działaczem nauki i techniki Ukrainy, laureatem Nagrody Państwowej w dziedzinie nauki i techniki Ukrainy, kierownikiem katedry cybernetyki ekonomicznej Donieckiego Uniwersytetu Narodowego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZAKARPACKA RADA OBWODOWA NADAL BĘDZIE „BAWIĆ SIĘ” W SEPARATYZM

Od donieckich organizacji społecznych i partii Doniecka organizacja miejska „Hromadianśka pozycija” Serhij Anastasjew Partia „Ukraina Soborna” Serhij Szaćkyj Ogólnoukraińskie Zjednoczenie Weteranów Wiktor Prokoptczuk Europejska Partia Ukrainy Ołeh Semiochin Partia polityczna „Hromadianśka pozycija” Ołeksandr Hewelew Partia polityczna „Front Zmin” Serhij Czirin Ukraińskie Dobrowolne Kulturalno-Oświatowe Prawoczynne Towarzystwo Charytatywne „Memoriał” im. Wasyla Stusa Wałentyna Żmura Partia polityczna „Nasza Ukraina” Serhij Zikiejew Partia polityczna „Narodowy Ruch Ukrainy” Jewhen Chowanśkyj Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Marija Olijnyk Towarzystwo im. Ołeksy Tychoho Jewhen Szapowałow Kongres Ukraińskich Nacjonalistów — Hennadij Awiłow Doniecka organizacja obwodowa Związku Ukrainek Łudmyła Ohniewa Partia polityczna „Obrońców Ojczyzny” Wiktor Pryłepśkyj Doniecka organizacja obwodowa URP „Sobor” Hennadij Jaśko Partia polityczna „Ukraińska Platforma” Ołeksandr Ptasznyk Ogólnoukraińska organizacja społeczna inwalidów „Czarnobyl-Pomoc” Wiktor Tupiłko Partia polityczna „Za Ukrainę” Ołeksandr Mełanczenko Miejska organizacja partii politycznej „Swoboda” Artur Szewcow Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki 16 grudnia odbyła się sesja Zakarpackiej Rady Obwodowej, na której podjęto decyzję (64 głosy za, przy ogólnej liczbie korpusu deputowanych wynoszącej 108 osób) o przeznaczeniu 800 tys. hrywien na wydanie dzieł autorów zakarpackich. Z tej kwoty 100 tys. hrywien zostanie przeznaczone na wydanie „Słownika języka rusińskiego” Jurija Czorija. Inicjatorem przeznaczenia środków na słownik był deputowany z Jednolitego Centrum Jewhen Żupan. Kwestia rzekomo o charakterze humanitarnym. Nie ma żadnego sprzeciwu wobec tego, że wydawanie słowników dialektologicznych jest potrzebną sprawą. Już od dziesięcioleci pokrywa się kurzem rękopis „Słownika dialektycznego gwar Zakarpacia”, materiały do którego przez całe swoje życie zbierał wybitny naukowiec, obecnie nieżyjący Mykoła Hrycak (były uczestnik młodzieżowej, nacjonalistycznej organizacji z lat 1940—1942, której działalność była skierowana na wyzwolenie Zakarpacia spod węgierskiego jarzma, rodzony brat Andrija Hrycaka — dowódcy oddziału UPA, który zginął z rąk enkawudzistów w październiku 1949 r. w okolicach wsi Kosiwśka Polana na Rachowszczyźnie — piszę to, ponieważ były próby „zapisania” nieżyjącego M. Hrycaka do „Rusinów”). Odwiedził on niemal każdą wieś regionu, gdzie zapisywał lokalne osobliwości zakarpackich gwar, gdyż różnią się one czasami nawet w sąsiednich przysiółkach. Wiele z tych słów w minionych dziesięcioleciach wyszło już z użycia, jednak stanowią one bezcenne źródło do badania procesów historii rozwoju nie tylko języka ukraińskiego, ale i innych języków słowiańskich. Słownik M. Hrycaka to dzieło ogromne pod względem objętości pracy i poziomu znaczenia naukowego. Jednak nie wydano go, bo nie było na niego środków. Okazuje się, że w naszych trudnych czasach takie pojawiły się w budżecie obwodowym. Nie mogę ocenić pracy J. Czorija, ponieważ takiego „językoznawcy” w kręgach naukowych nie znają, jednak jestem absolutnie pewien, że doskonalszej pracy z dialektologii zakarpackiej niż słownik M. Hrycaka nie ma. Dlaczego więc środki przeznaczono na słownik J. Czorija, a nie M. Hrycaka? Przyczyna tkwi w podejściu koncepcyjnym. M. Hrycak uważał dialekty Zakarpacia za ukraińskie. U J. Czorija mowa jest o „Słowniku języka rusińskiego” (wyróżnienie moje — W. P.). Czujecie różnicę między gwarami a językiem? Zastosowanie terminu „język”, a nie „gwary”, oznacza, że istnieje jakiś „osobny język”. A jeśli jest osobny język, to jest i osobny naród. Czyli decyzja, która została podjęta na sesji rady obwodowej, ma nie charakter „humanitarny”, a czysto polityczny. To wyraźny sygnał, że w nowym składzie Zakarpackiej Rady Obwodowej (przewodniczący — Iwan Bałoha, rodzony brat ministra ds. sytuacji nadzwyczajnych Wiktora Bałohy, który, nawiasem mówiąc, jest „szeregowym” zakarpackim deputowanym, tak jak przewodniczący obwodowej administracji państwowej Ołeksandr Łedyda) znów panują siły, które komunikują, że nadal pragną rozgrywać kartę politycznego rusinizmu w separatystycznych igraszkach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Moralność amoralnych czasów», s. 1

MORAL CZASU AMORALNEGO

twa? Mamy organy regulacyjne, które mają przeciwdziałać antyukraińskim kanałom, ale dlaczego nie wypełniają swoich funkcji? Dlatego, że zostały tam wyznaczone przez właścicieli takich kanałów telewizyjnych. Zatem właśnie Krajowa Komisja była tą platformą, na której społeczeństwo mogłoby wyrazić swoje zdanie. Dlatego próba likwidacji Krajowej Komisji to wyzwanie dla społeczeństwa”. Wiktor NABRUSKO, sekretarz NSŻU: „Jestem przekonany, że podobna do tej Komisji instytucja powinna istnieć w każdym normalnym, cywilizowanym państwie. Krok po kroku traciliśmy i tracimy nasz ukraiński przestrzeń informacyjną. Kwestie moralności, wartości artystycznych i estetycznych to kwestia bezpieczeństwa narodowego. Przykro słuchać, jakby to miało się „samoregulować”. Otóż nie zreguluje się! Pierwsza ustawa o telewizji i radiofonii była całkiem normalna. Ale każde jej kolejne „udoskonalenie”, proponowane przez określone siły, zmierzało do tego, by zminimalizować rolę wspólnoty i państwa, a wzmocnić rolę biznesu. Obecnie wiele mówi się o mediach publicznych. Ale przecież państwowa telewizja i radio, na bazie których one miałyby się kształtować, zajmują obecnie zaledwie 7 procent całego segmentu naszej przestrzeni informacyjnej. To już jest utrata tej przestrzeni”. Ljubow NAJDJONOWA, kierowniczka laboratorium przy Instytucie Psychologii Społecznej i Politycznej Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy: „Czy możemy powiedzieć, że w społeczeństwie obecnie nie ma zainteresowania obroną swojego komfortu psychicznego, swojego światopoglądu, rozumienia tego, co jest dobrem, a co złem, co moralne, a co niemoralne? Dlatego ustawa o ochronie moralności publicznej jest potrzebna. Oczywiście ta ochrona to nie tylko kwestia zakazów i regulacji. To kwestia aktywizacji dialogu społecznego. We wszystkich krajach, które doświadczyły wpływu reżimów totalitarnych, państwo powinno wspierać rozwój społeczeństwa obywatelskiego, ponieważ ono nie może się rozwijać w warunkach psychologicznej traumy ludności kraju spowodowanej totalitaryzmem. Komisja właśnie jest taką formą wspierania dialogu w społeczeństwie”. Oleksa PETRIW, protoprezbiter UGKC: „Ostra reakcja na działalność Komisji świadczy wyłącznie o tym, że ona coś robi. Dlatego propozycja likwidacji komisji dziwi”. Olha PETRUNKO, naukowczyni: „Według danych naszych badań, kontrowersyjny film „Piła” obejrzało około 80 procent nastolatków. Połowa dzieci, w tym młodsi uczniowie, oglądała kreskówkę „Jurassic Park”. Kto ma zwracać się do sądu, że jego dziecko to ogląda? Jeśli z tym wszystkim ludzie zaczną zwracać się do sądów, to nasze sądy zostaną sparaliżowane. Jestem absolutnie przekonana, że to nie jest sprawa sądów. Sądzenie o czymś w kategoriach moralności to kwestia niejednoznaczna. Wielu straszy cenzurą, ale kiedy chodzi o dzieci i o rozpowszechnianie Internetu, rodzice nie są w stanie tego wszystkiego kontrolować. Dlatego państwo też musi włączyć się w taką kontrolę”. Łarysa CHOROLEJEC, doradczyni Pełnomocnika Rady Najwyższej ds. praw człowieka, narodowa artystka Ukrainy: „Uważam za niedopuszczalną i błędną decyzję o likwidacji Komisji, która wytrzymuje straszliwy najazd, bo dla naszego państwa może to oznaczać zniknięcie Ukrainy. Odczytam także list do Pełnomocnika od Związku Ochrony Wielodzietnych Matek z miasta Lubnów w obwodzie połtawskim: „Pierwsza kwestia i prośba do wysokich urzędników państwowych — o zakaz emitowania w telewizji brudnych, wulgarnych, cynicznych filmów, w których propaguje się przemoc, rozpustę i wszystko, co niszczy moralność naszego narodu, o zakaz wydawania i rozpowszechniania pornograficznych wydawnictw, z których nasze dzieci czerpią obrzydliwości. Chciałoby się zapytać: kto za tym stoi, kto chce zdemoralizować nasz naród i kto chce zniszczyć przyszłość narodu?” Szejk Rustam GAFUREJ, przedstawiciel Duchowego Zarządu Muzułmanów Ukrainy: „My, muzułmanie Ukrainy, chcemy, aby nasze społeczeństwo było stabilne i się rozwijało. Dlatego chcemy, aby ta Komisja stała się organem państwowym. Jednocześnie warto utworzyć także organizacje społeczne ochrony moralności, które powinny współdziałać z państwowymi”. Otóż wysłuchania się odbyły. Zaczynano od omówienia argumentów przeciwników Narodowej Komisji, ich apelu do władz z propozycją likwidacji Komisji. Jednak uczestnicy wysłuchań wyrazili wątpliwość, czy to przyczyni się do moralności społeczeństwa. Przyczyni się do amoralności — najpewniej. Które argumenty usłyszy władza — pokaże czas. Piotr ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

również w języku ukraińskim, wydaje książki. Jego również, być może za sprawą A. Jarowej, na Zachodniej Ukrainie uważa się za wielkiego patriotę. Dlatego w grudniu planuje on odwiedzić z prezentacjami Iwano-Frankiwsk, Tarnopol i Lwów. Liczba aktywnych Ukraińców u nas odpowiada procentowi ukraińskich informacji w przestrzeni informacyjnej. Ale ci ludzie to prawdziwa elita, bo od nich zaczęły się narodziny ukraińskiej Ukrainy na Sumszczyźnie. Trzy obwodowe rosyjskojęzyczne gazety z ogromnym nakładem od lat z zasady nie relacjonują życia ukraińskiej społeczności. Jeśli już relacjonują — to rzadko i tylko negatywnie. Ukraińskojęzyczne gazety mają albo mały nakład, albo oglądają się na władzę. Telewizja „Widikon”, którą kupili donieccy, już ze dwa lata nie relacjonuje wydarzeń organizowanych przez Ukraińców. O tym, by trafić do ATV — telewizji Akademii Bankowej — po tym, jak rektor Anatolij Epifanow mianował jej kierownikiem demonstracyjnego ukrainofoba Petra Hucenkę, Ukraińcy nie powinni nawet marzyć. Obecnie ta telewizja emituje radzieckie filmy. Odczuwamy pewne wsparcie jedynie ze strony obwodowego radia i telewizji. Częściowo blokadę informacyjną udaje się przełamywać dzięki proukraińskim dziennikarzom. Aby choć trochę rozwiązać ten problem, staramy się aktywniej działać w Internecie: tworzymy własną stronę internetową oraz zbiorczą stronę Ukraińskiej Społeczności Sumszczyzny. Planujemy wydawać ulotki i broszury. Jeśli władza nie rozgromi ukraińskich organizacji — wkrótce zwyciężymy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

CO W AKTYWACH?

Oleksij SZEWCZENKO, przewodniczący zarządu Sumskiej Organizacji Obwodowej „Proświty” Sumskiej organizacji obwodowej w nierównej walce udało się zachować część lokalu, który znajduje się w centrum Sum, obok pomnika Tarasa Szewczenki. Bezprawnie odbierając „Proświcie” około 150 m kw. powierzchni, aby wyprzeć nas z lokalu w ogóle, a przy tym udawać dobroczyńców, deputowani rady miejskiej postawili przed nami dylemat: albo „Proświta” wykona remont, rekonstrukcję i dobudowę na pierwszym piętrze budynku, w którym przebywa, albo naszą powierzchnię oddadzą tym, którzy ten remont zrobią. Nie mając wsparcia od władz, dzięki niewiarygodnym wysiłkom nie tylko zrobiliśmy remont, ale jeszcze zapoczątkowaliśmy Ukraińskie Centrum Kulturalno-Duchowe „Świtłycia”. Łącznie wykonaliśmy prac na ponad 70 000 hrywien. Obecnie „Świtłycia” stopniowo napełnia się duchową treścią, działa system powiadamiania o ukraińskich wydarzeniach w mieście. W ten sposób chcemy stworzyć tradycję wspierania przez Ukraińców tego, co ukraińskie. Już ponad pół roku stale działa wystawa „Ukrainika”. Na razie zatrzymaliśmy się na utworach dziecięcych, ze względu na ich jasną energię. Rozpoczął pracę „Ukraiński Klub Filmowy”. Zgromadzono dobrą bibliotekę. Stale zbiera się Rada Ukraińskich Ośrodków Patriotycznych. Dzięki działalności Rady udało się przeprowadzić trzy dość potężne akcje: pikietowanie Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej przeciwko przyjęciu nowej „Ustawy o językach”, antymityng w dniu przewrotu październikowego oraz upamiętnienie ofiar Hołodomoru. Rozpoczęto projekt „Ukraiński komputer”, który obejmuje nie tylko zjednoczenie chętnych do ukrainizacji komputerów i przestrzeni komputerowej, ale także udział w lokalnych wojnach informacyjnych na forach, gdzie Ukraińcy są w mniejszości. Taka praca doprowadziła do stworzenia „Ukraińskiej Skarbnicy Informacyjnej”, gdzie zaczęto zbierać najciekawsze i najbardziej przekonujące materiały o Ukrainie i Ukraińcach. Mamy jeszcze jeden bardzo ważny projekt — zbieramy materiały do „Kroniki ukraińskiego ruchu patriotycznego Sumszczyzny” za wszystkie czasy. Planujemy wznowienie projektu „Pieśń dla duszy”, ponieważ Ukraińcy już zapominają swoje pieśni. Od kilku lat zajmujemy miejsca na podium w Ogólnoukraińskim konkursie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Dziwo kalinowe”. Prawie we wszystkich placówkach oświatowych miasta znaleźliśmy ludzi, którzy przejmują się ukraińskimi interesami. Obecnie tworzą tam ukraińskie ośrodki. Pomimo problemów z przetrwaniem, pracują także rejonowe ośrodki „Proświty”. Najwięcej udaje się Królewieckiemu — przewodniczący P. O. Bondareć, honorowy przewodniczący N. P. Wituszko, Nedrygajłowskiemu — przewodniczący W. I. Rewa, zastępca I. K. Abarowski, Konotopskiemu — przewodniczący O. D. Banytiuk, zastępca Z. W. Szałiwska, Głuchowskiemu — przewodniczący W. M. Kurylenko, zastępca M. P. Hureć, Szostkińskiemu — przewodniczący W. W. Terłecki, zastępca N. M. Smykodub, Ochtyrskiemu — O. M. Skyba. Szczególnie ciężko pracuje się w rosyjskich rejonach, na przykład Putywlskim. Ale przewodniczący ośrodka A. W. Małaniuk mocno trzyma sztandar ukraińskości w Putywlu. Wielkim problemem jest brak finansowania. Warto zauważyć: gdyby nie kryzys, darczyńcy, których udało się znaleźć, w pełni zaspokoiliby potrzeby materialne działalności towarzystwa. Nie mniejszym problemem jest zdrada. Przeciwko stworzeniu Ukraińskiego Domu w Sumach, na przykład, zagłosowała była kierowniczka OUN w Sumach Ałła Jarowa — obecnie prorektor Akademii Bankowości w Sumach, znana w pewnych kręgach Kijowa i Zachodniej Ukrainy jako wielka ukraińska patriotka. Tak samo zagłosował jeden z byłych aktywistów SUM Wiktor Bobyrenko. Wtedy był naczelnikiem Zarządu SOAP ds. rodziny, młodzieży i sportu, obecnie przewodniczący Sumskiej Organizacji Obwodowej „Za Ukrainę”. Przykro jest to, że tylko jeden głos o wszystkim zdecydował. Powierzchnie zostały przekazane prywatnemu przedsiębiorcy, redaktorowi rosyjskojęzycznej gazety „Panorama” Jewhenowi Położijowi, który wychował „kadry” Sawina, który pracował w tej gazecie i zorganizował szydzenie z ukraińskich symboli na Howerli. J. Położij — syn znanego ukraińskiego pisarza, pisze prozę ukra- Serhij BOHDAN, zasłużony lekarz Ukrainy, weteran-proświcianin, m. Czernihów Trzeba zaznaczyć, że „Proświta” była pierwszą organizacją, która wzbudzała uczucia narodowe i dała nam poczuć się Ukraińcami. Ale jednocześnie wydarzenia polityczne toczyły się w taki sposób, że liderzy, którym uwierzyliśmy, poprowadzili nie tam, gdzie trzeba, na tym straciła i „Proświta”. Uważam, że „Proświta” była, jest i będzie. Ale trzeba znaleźć jakieś nowe formy pracy, nowe punkty odniesienia, po to, aby stała się dawną „Proświtą”. Bo wielu prośwician zwątpiło — i to najbardziej niepokoi. Trzeba przywrócić tych ludzi, tę wiarę w naszą sprawę, która była wcześniej. Bardzo mnie cieszy, kiedy czytam w „Słowie Proświty”, że gdzieś w obwodzie donieckim czy mikołajowskim pracują ludzie oddani „Proświcie” i ich słuchają- Wasyl WASYŁASZKO I to nie jest dużo, jeśli nawet w czasie wolności w środkach masowego przekazu zapanowała rusyfikacja, trwa atak informacyjny na nasze wartości narodowe, a nawet symbole państwowe, a w ustawie jeszcze do tej pory nie znalazł się artykuł o odpowiedzialności za ukrainofobię, tak jak istnieje odpowiedzialność w naszych ustawach za antysemityzm. Zatem brakuje jeszcze aktywnych prośwician, takich jak kijowianin — Mykoła Ocun. Czy to upamiętnienie pamięci Bohaterów Krut-Litok, Bazaru (Drugi pochód zimowy 1921 roku), czy obchody rocznicy Hołodomoru, czy jakiekolwiek inne wydarzenie historyczno-kulturalne, które pracuje na wzmocnienie Ukrainy — Mykoła jest zawsze na miejscu. Jasnym pozytywem działającej „Proświty” jest gazeta „Słowo Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

BRONIMY NARODOWYCH INTERESÓW

Mykoła KUCZEREPA, przewodniczący Wołyńskiej Krajowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Wołyńska Krajowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki przywiązuje dużą wagę do poszerzania sieci oddziałów Towarzystwa. W latach 2009–2010 utworzono nowe oddziały na Wołyńskim Uniwersytecie Narodowym im. Łesi Ukrainki, Łuckim Uniwersytecie Technicznym, w mieście Nowowołyńsk i w rejonie manewickim. Ciekawa praca prowadzona jest w oddziale «Świetiec» przy Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym, którego dwudziestolecie uroczyście obchodzono w tym roku (przewodnicząca oddziału — członkini rady WKO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki N. H. Hatalska). Co roku proświtianie organizują Dni Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. Członkini rady krajowej organizacji «Proświta», nauczycielka języka i literatury ukraińskiej L. H. Kowalczuk prowadzi kursy języka ukraińskiego przy Kiwerckiej Rejonowej Organizacji «Proświty», a także prowadzi odpowiednią rubrykę w gazecie rejonowej. Aktywnością w tym zakresie wyróżnia się również pisarz W. S. Hej. Szczególną uwagę proświtianie zwracają na przestrzeganie ustawodawstwa językowego w obwodzie, kierując w tej sprawie apele do różnych instytucji państwowych. Stała komisja ds. duchowości, kultury, religii, środków masowego przekazu, związków z organizacjami społecznymi i partiami politycznymi Wołyńskiej Rady Obwodowej rozpatrzyła apel wołyńskich proświtian na swoim posiedzeniu, poparła go i zarekomendowała obwodowej administracji państwowej wznowienie pracy obwodowej komisji ds. wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego w odnowionym składzie z udziałem przedstawicieli rad obwodowej i miejskiej oraz społeczeństwa. Apele proświtian dotyczące stanu przestrzegania ustawodawstwa językowego w obwodzie zostały wysłane do przewodniczących administracji rejonowych, miejskich (miast wydzielonych obwodowo) przewodniczących. Proświtianie Wołynia organizują okrągłe stoły, wieczory literacko-artystyczne, wykłady, imprezy z okazji Dnia Pamięci T. H. Szewczenki. Ju. E. Sawka propaguje ukraińskie wyszywanki, organizując wystawy indywidualne w różnych miastach Ukrainy. Proświtianie często gościeach w programach radia i telewizji. Wołyńska Krajowa Organizacja «Proświty» organizuje zgłoszenia do nagród, honorowych tytułów itp. W szczególności proświtianie wysunęli zastępcę przewodniczącego Wołyńskiej Krajowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, pisarza W. S. Heja, na kandydata do uzyskania nagrody im. Iwana Ohijenka w kategorii «Literatura». Kandydatura pisarza I. F. Korsaka została przedstawiona do Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Członkini rady WKO «Proświta» L. H. Kowalczuk została uczestniczką konkursu «Człowiek roku» w kategorii «Działacz społeczny». W planach krajowej «Proświty» jest utworzenie kursów języka ukraińskiego dla wojskowych, pracowników milicji, prokuratury, Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. W obwodzie «Proświta», niestety, jeszcze nie stała się organizacją masową. Pozostaje ona intelektualnym, inteligenckim ośrodkiem, do decyzji i propozycji którego władza nie zawsze się przysłuchuje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

PRZEZ ZWĄTPIENIE — DO PRACY

Zdjęcie Ołeksandra Żohałka się. Uważam jednak, że pośród różnorodności form działalności należy położyć nacisk na naszą młodzież. Od dawna mam nadzieję, że wreszcie „Proświta” masowo przyjdzie do szkół. W pierwszych latach niepodległości przyjęto wspólną uchwałę Ministerstwa Oświaty oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” o tym, aby tworzyć w szkołach organizacje proświtańskie, prowadzić systematyczną pracę oświatową. Ale kiedy kilka lat później, kierując czernihowską organizacją miejską „Proświty”, zwróciłem się z tą sprawą do naczelnika miejskiego wydziału oświaty, powiedział on (po rosyjsku): „Nikt nie dał mi wytycznych w tym temacie”. I dodał, że rzekomo istnieje takie zalecenie — nie dopuszczać w szkołach działalności organizacji politycznych. Mówię mu, że to nie jest organizacja polityczna, to wychowanie patriotyzmu, poznawanie naszej historii, zwyczajów. A on swoje: nie było „wytycznych”. Dobrze, że mimo wszystko w tych latach niepodległości uczniom wpajano miłość do wszystkiego, co ukraińskie. Ale gdyby w szkołach było więcej komórek Towarzystwa, mielibyśmy jeszcze bardziej odczuwalne rezultaty. Prezentacja książki „Hołodomor 1932—1933 na Ukrainie według dokumentów GDA SBU” w Czernihowie w Centrum Kulturalno-Artystycznym „Intermezzo”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

AKTYWIZUJĄ SIĘ SAMI PROŚWIETIANIE, KTÓRYCH JEST TYSIĄCE

Głos honoru i godności Ukrainy! Gazeta odnosi sukcesy dzięki redaktorowi naczelnemu, całej redakcji i aktywowi gazety. Lecz jeszcze lepiej byłoby, gdyby gazeta miała taki masowy nakład, na jaki zasługuje jej ukraińskość i wysoki poziom zawodowy. W ubiegłym roku Towarzystwo „Znannia”, w którym pracuję, wykupiło prenumeratę „Słowa Proświty” dla swoich organizacji w regionach. Ja sam stale prenumeruję tę gazetę pod kilkoma adresami. Bo rzeczywiście, cóż to za prezent na cały rok za cenę kilku kwiatków, które szybko zwiędną, a nasza gazeta nie więdnie, lecz intelektualnie wzbogaca czytelników w bibliotece czy w rodzinie, sprzyja umacnianiu ducha ukraińskiego. Gdyby wśród proświtan było więcej Mykołów Ocuniów, a wśród środków masowego przekazu — więcej takich gazet jak „Słowo Proświty”, „Dzień”, „Ukraina Moloda”, jak ukraińskie wydawnictwa literackie. Chciałoby się, aby „Proświta”, oprócz strony internetowej „Słowa Proświty”, miała też własny portal, jak na przykład Towarzystwo „Znannia”. Żeby wszystkie organizacje podstawowe „Proświty” pracowały aktywnie. Niestety, nie mogę powiedzieć, że Kijowska Miejska Organizacja jest przykładem, gdy Chreszczatyk jest zaklejony szyldami w języku obcym, gdy sprzedawców ukraińskich upominków przeniesiono z Majdanu, gdy w metrze nie puszcza się ukraińskich piosenek, a protestów miejskiej organizacji nie słychać. Należałoby wzmocnić i rozwinąć pracę Kijowskiej Miejskiej „Proświty” — i wtedy wielki zasób zostanie wykorzystany. Dobrze byłoby, gdyby dzięki wspólnym wysiłkom Towarzystw „Proświta”, „Znannia” i przy wsparciu rządu w stolicy pojawiły się bezpłatne masowe kursy języka ukraińskiego. „Proświta” jest najaktywniejsza w akcjach przeciwko rozpasaniu rusyfikacji, tym bardziej ubranej w fałszywy europejski strój nowego projektu ustawy o językach. Zapadły w pamięć konferencje prasowe „Proświty” w Ukrinformie, w NSPU, okrągłe stoły i tym podobne. Inną sprawą jest, że te imprezy są mniej masowe niż wcześniej. Trzeba dodać sił organizacyjnych zarządowi „Proświty”, jej organizacjom w Kijowie i w innych miejscach. A każdy proświtanin powinien się aktywizować, niezależnie od wieku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

OPIERAJĄC SIĘ NA SIŁE OŚWIATY

Wasyl KUSZERECZ, przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znanie” Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, profesor, zasłużony pracownik nauki i kultury Ukrainy Troszcząc się o wyjście Ukrainy z kryzysu, społeczeństwo poszukuje zasobów pomyślniejszego rozwoju gospodarczego w warunkach gospodarki rynkowej. Doświadczenie świata wskazuje, że takim zasobem jest wiedza, oświecenie. Edukacja i naukowe oświecenie stały się niemal głównym zasobem w rozwoju takich krajów, jak RFN, USA, Anglia, Francja, Szwecja, Finlandia, Japonia i Korea. Żaden kraj nie wyszedł z kryzysu wyłącznie dzięki czynnikom ekonomicznym. Podstawa działalności gospodarczej państwa, przeprowadzanie skutecznych reform i wprowadzanie innowacji opierają się bowiem przede wszystkim na czynniku ludzkim. Jednocześnie oświecenie sprzyja rozwojowi człowieka jako najwyższej wartości społecznej. Zbudowanie spójnego systemu naukowego oświecenia zapewniłoby społeczeństwu wsparcie opinii publicznej, elity intelektualnej w kształtowaniu pozytywnej opinii społecznej, należnej kultury psychicznej jako źródła energii budującej, wreszcie konsolidację samego społeczeństwa w realizacji ogólnonarodowych interesów i ideałów. Ten problem niepokoi Ogólnoukraińską naukowo-oświatową organizację ukraińskiej inteligencji – Towarzystwo „Znanie” Ukrainy, co znajduje odzwierciedlenie w konferencjach naukowo-praktycznych, okrągłych stołach i na kolejnym plenum zarządu, na którym sprawozdaje się z pracy wykładowej i edukacyjnej naszych Winnickiej i Zaporoskiej obwodowych organizacji Towarzystwa. Jakie zaś czynniki, według nas, decydują o zapotrzebowaniu na realizację społecznych funkcji naukowego oświecenia, które nie podporządkowuje swojej działalności żadnej z partii ani sił politycznych, kierując się interesami ogólnopaństwowymi? Po pierwsze, potrzebne jest argumentowane, naukowe, wysokokwalifikowane wyjaśnienie audytorium złożonych kwestii współczesności i rozwoju społeczeństwa; po drugie, żywe mobilizujące słowo wykładowcy jako unikalna forma żywego sprzężenia zwrotnego z ludnością, uczony-lektor, oświeceniowiec nie jest w stanie zastąpić znaczącego rozwoju współczesnych środków masowego przekazu, ZMI, i technologii informacyjnych. Po trzecie, oświecenie, systematyczna działalność wykładowa nabierają obecnie znaczenia społecznego, pomagając przezwyciężać nierówność dostępu do wiedzy, uwarunkowaną rozwarstwieniem społeczeństwa. Po czwarte, naukowe oświecenie (lektoria, kursy, seminaria) daje możliwość obiektywnego i operatywnego informowania opinii publicznej o decyzjach podjętych na poziomie państwowym, regionalnym i lokalnym. Po piąte, skuteczne oświecenie pomoże przywrócić w kraju prestiż wykształcenia, podnieść status uczonego, nauczyciela, naukowca, sieje nową wiedzę, co odpowiadać będzie naturze społeczeństwa i nowym standardom humanizmu. Problem oświeceniowej działalności „Znanie” polega na tym, że jest ona rozpowszechniona przede wszystkim w dużych miastach, gdzie skupiona jest zaledwie jedna trzecia ludności kraju (15 mln). Jednocześnie nie przywrócono pełnowartościowej działalności wykładowej wśród ludności wiejskiej (15 mln obywateli), pracujących, zamieszkujących osiedla typu miejskiego (15 mln obywateli), a także przedsiębiorstw przemysłowych, zwłaszcza na wschodzie Ukrainy. Ukraina może opierać się na bogatym doświadczeniu szkół ludowych, organizacji oświeceniowych, pracy Towarzystwa „Znanie”, które przejawiało się w popularyzacji osiągnięć nauki i techniki, przede wszystkim nauk fundamentalnych, medycyny, pedagogiki i psychologii, doświadczeń innowatorów produkcji, opanowywania sztuki oratorskiej. Jednocześnie „Znanie” straciło wiele pomieszczeń i sal wykładowych. Zakres działalności wykładowej zmniejszył się. Monopolistą informacyjnym stały się środki masowego przekazu, zwłaszcza elektroniczne, z zaletami i destrukcyjnym wpływem Internetu. Tym samym obywatele mniej otrzymują obiektywnych informacji o zjawiskach społecznych, zwłaszcza złożonych, niejednoznacznych pod względem do- ...wzajemnych spotkań twarzą w twarz, i to w warunkach pierwotnego kapitalizmu z jego kultem „na-żyj”, korupcją, dominacją wartości materialnych nad moralnymi, pogardą dla narodowych tradycji narodu ukraińskiego. Obiektem nieuzasadnionej, bierno-kontemplacyjnej krytyki staje się sama państwowość Ukrainy, jej naród. Dojrzała potrzeba bardziej aktywnego społecznego, pozapartyjnego poparcia dla tego, co odpowiada ogólnonarodowym, ogólnopaństwowym interesom. Towarzystwu „Знання” Ukrainy, innym oświatowym organizacjom nie jest łatwo prowadzić tę złożoną, odpowiedzialną pracę państwową bez należytego wsparcia państwa. Obecnie nasze Towarzystwo zrzesza nauczycieli, naukowców wiodących uczelni wyższych, uczonych NAN Ukrainy, NAPN, innych akademii, dąży do konstruktywnej współpracy z władzą. W przeciwieństwie do innych krajów WNP, na Ukrainie „Знання” zachowało integralność: organizacje w obwodach, w Autonomicznej Republice Krymu, w miastach Kijowie i Sewastopolu, wydawnictwa, planetaria, czasopisma „Trybuna”, „Nauka i suspilstwo”, almanach „Nauka i kultura” (wspólnie z NAN Ukrainy), stworzyło sieć naukowo-oświatowych centrów, założyło Uniwersytet Współczesnej Wiedzy, szereg czasopism, jak „Nasze niebo”, ma strony internetowe i portal „Знання” w Internecie, pomaga obywatelom adaptować się do zmienionego rynku pracy i zapewnia im umiejętności odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społeczeństwa. Towarzystwo „Знання” stale aktywnie uczestniczy w szkoleniu członków obwodowych i okręgowych komisji do przeprowadzania wyborów prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy, lokalnych organów władzy. Kierownictwo i aktyw organizacji Towarzystwa „Знання” prowadzą masową pracę naukowo-oświatową przy okazji znaczących dat w życiu narodu ukraińskiego. W obwodowych organizacjach Towarzystwa „Знання” Ukrainy w Winnicy, Zaporożu, Charkowie, Donbasie i innych wzięto się za realizację informacyjnego wsparcia takich programów państwowych, jak powszechna edukacja prawna ludności, informacyjne wspieranie małego i średniego przedsiębiorstwa. Wyraźnie określiły swoje miejsce w rozwiązywaniu priorytetowych i aktualnych zadań. Konstruktywnie współdziałają z gałęziami władzy organizacje Towarzystwa „Знання” w obwodach kijowskim, czerniowieckim, iwano-frankowskim, kirowohradzkim, informacyjnie sprzyjają rozwiązywaniu zadań modernizacji i innowacyjnego rozwoju regionu, rozwoju gospodarki i sfery społecznej. A z Połtawską obwodową organizacją Towarzystwa nawiązana jest ścisła współpraca z komitetami wyborczymi w sprawie kultury prawnej wyborców. Ona zdołała wygrać międzynarodowy grant na szkolenie członków okręgowych i obwodowych komisji wyborczych. Donieccka obwodowa organizacja Towarzystwa szczególną uwagę poświęca informacyjnemu zabezpieczeniu realizacji „Regionalnej koncepcji edukacji przez całe życie” obwodowej administracji państwowej. Prezydium plenum zarządu Towarzystwa „Znanie” Ukrainy Nowe warunki życia wymusiły nowe podejścia do pracy naukowo-oświatowej, zmianę jej form. Obecnie z powodzeniem działają różnorodne kursy, szkoły, seminaria, czytania naukowo-oświatowe, naukowo-orientacyjno-zawodowe centra w kształceniu i przygotowaniu kadr zgodnie z zainteresowaniami i potrzebami obywateli. Działalność oświatowa ma obejmować także odrodzenie kultur i języków narodowych, poznawanie i zachowanie lokalnej historii, rozwój ogólnej kultury obywatelskiej, stosowanie niesiłowych sposobów rozwiązywania konfliktów. Chodzi o integrację, połączenie w jedną całość na twórczej podstawie ludowych uniwersytetów ukrainoznawstwa (kierownik — profesor P. P. Kononenko, przewodniczący naukowo-metodycznej rady, dyrektor — A. H. Martyniuk) oraz uniwersytetów „trzeciego wieku” (wieku emerytalnego) z naukowo-metodycznym wsparciem Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Koordynacyjnego Biura Międzynarodowego społeczno-państwowego programu „Edukacja dorosłych Ukrainy”. Zrozumiale, że rozwinięcie sieci uniwersytetów dla obywateli „trzeciego wieku” wymaga przeorientowania pracy naszych czasopism „Trybuna”, „Nauka i społeczeństwo”, a także wydawnictw w systemie Towarzystwa „Znanie” oraz ich organów drukowanych. Przedmiotem wspólnej troski Towarzystwa „Znanie” Ukrainy i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest wychowanie patriotyczne, propagowanie najlepszych tradycji i obyczajów narodu ukraińskiego, jego wkładu w kulturę światową, wsparcie rozwoju i utrwalania państwowego języka ukraińskiego. Praktycznym wkładem w tę sprawę jest to, że nasze organizacje, na przykład Zaporoska Organizacja Obwodowa, od wielu lat prowadzą kursy „Biznesowy język ukraiński”. Systemu zaś takich kursów przy udziale towarzystw „Znanie” i „Proświta” jeszcze nie stworzono. Zaaprobowaliśmy doświadczenie wychowania patriotycznego w naukowo-oświatowym centrum „Odrodzenie”, którym kieruje Mykoła Stepanenko. W Centrum dobrze działają sektory ukraińskiego kozactwa, narodowego dziedzictwa kulturowego, historyczno-poszukiwawczy, do spraw dzieci i młodzieży. Przeprowadzono festiwale „Moja rodzina to ród kozacki”, w których wzięło udział 1200 dzieci z obwodów połtawskiego, kirowohradzkiego, czerkaskiego i kijowskiego. Przy udziale kozaków zatrzymano 209 przestępców, wykryto 9 przestępstw. Centrum stworzyło i pokazuje w uczelniach wyższych i szkołach wystawę fotograficzną „Ukraina — kraj zamków i twierdz”. Wydano serie ściennych kalendarzy „Zamki i twierdze Ukrainy”, „Katedry i cerkwie Ukrainy”. Opracowano unikalną technologię narodowego parku „Mini-Ukraina”, przewidującego makiety zabytków architektury na wzór światowo znanego parku „Mini-Europa” w Brukseli. Przeprowadzono Międzynarodowy festiwal młodzieżowy w Opiszne z udziałem 232 uczestników z 15 obwodów Ukrainy, a także z Federacji Rosyjskiej, Mołdawii, Rumunii, Białorusi, którzy złożyli na konkurs 275 prac. W kształceniu dorosłych rolę odgrywa także uczelnia Towarzystwa — Uniwersytet Współczesnej Wiedzy (UWW). W jego 10 filiach prowadzi się przekwalifikowanie kadr i działają centra usług edukacyjnych dla ludności. Oferują one kursy komputerowe i językowe, kursy podnoszenia kwalifikacji, przygotowanie do zawodów roboczych. Taką pracę prowadzą m.in. filie UWW w Kowlu i Czerwonoarmijsku. Należy zaznaczyć, że działalność filii naszego Uniwersytetu, które jednocześnie reprezentują ogniwa Towarzystwa w regionach, jest zbieżna z działalnością naukowo-oświatowych centrów (NOC), które w wielu regionach są przewodnikami programów oświatowych kształcenia dorosłych. Dużą pracę nad szkoleniem kadr i opanowaniem współczesnych zawodów prowadzą samofinansujące się naukowo-oświatowe centra Towarzystwa (NOC). Tak więc NOC „Kadry” przez ponad 20 lat skutecznie wspiera rozwój gospodarki rynkowej, zwiększa mobilność i konkurencyjność dorosłej ludności na rynku pracy. Poprzez takie centra obwodowych organizacji Towarzystwa już w 2009 roku zaproponowano programy szkoleniowe i oświatowe, adresowane do elity narodowej (liderów ruchów społecznych i politycznych, partii, związków zawodowych, dziennikarzy), kategorii obywateli znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej (bezrobotnym, wielodzietnym rodzinom, inwalidom), a także innym grupom zawodowym i społecznym (nauczycielom, naukowcom, wojskowym). Spektrum proponowanych programów jest bardzo szerokie: dodatkowe kwalifikacje zawodowe, prawa człowieka, problemy ekonomii, polityki, kultury komputerowej. Szczególnie sprzyja poznawaniu najlepszych zagranicznych doświadczeń w dziedzinie edukacji, w tym edukacji ludności dorosłej, NOC „Wiedza — Podróż”. Skutecznymi akcjami w prezentacji współczesnych metod opanowywania społecznie potrzebnych technologii edukacyjnych podczas wystaw „Edukacja i kariera” wyróżnił się NOC „Wystawy, jarmarki, prezentacje”. Ale nasza działalność oświatowa ma jeszcze nieregularny charakter i z powodu niestabilności finansowej jest przywiązana wyłącznie do realizacji konkretnych projektów. Połączenie orientacji na pożytek społeczny i interesy jednostki pozwala organizacjom Towarzystwa (winnickiej, mikołajowskiej, charkowskiej, zaporoskiej) szybko i adekwatnie reagować na problemowe sytuacje w społeczeństwie i regionie, wykorzystywać kształcenie dorosłych jako skuteczne narzędzie ich rozwiązywania. Jednocześnie jesteśmy zmuszeni stwierdzić, że w żadnym regionie, z wyjątkiem Kowla i Krzemieńczuka, nie stworzono godnych warunków do rozwoju działalności oświatowej i edukacyjnej w „trzecim sektorze”. Należy zintegrować dostęp organizacji Towarzystwa do systemu świadczenia usług edukacyjnych dla ludności. Towarzystwo dąży do terminowego i operatywnego reagowania na ostatnie wydarzenia w kraju. Obecnie trwa w nim publiczna dyskusja nad Kodeksem podatkowym, zabezpieczeniem emerytalnym, ubezpieczeniem społecznym dla różnych kategorii ludności. Dlatego ważne jest przekazanie ludności obiektywnej informacji o ogólnonarodowym znaczeniu. W tym celu Towarzystwo angażuje kompetentnych specjalistów, uczonych, praktyków. Wiele zrobiliśmy dla wyjaśnienia ustawodawstwa podatkowego i zmian w rachunkowości, wychowania kultury podatkowej. Tak więc w winnickiej obwodowej organizacji Towarzystwa w ostatnim czasie przeprowadzono 460 seminariów dla 26 tysięcy specjalistów. Ogółem na Ukrainie przeszkolono w zakresie poznania nowego ustawodawstwa w ostatnich latach 700 tysięcy pracowników księgowości. Badaniem światopoglądowych problemów kosmosu, nauk o Ziemi jako podstawy racjonalnej wiedzy zajmują się nasze planetaria: kijowskie, donieckie, chersońskie i czerkaskie. Planując naszą pracę na perspektywę, przygotowujemy propozycje dla rządu dotyczące udziału w przeprowadzeniu Roku Edukacji i Społeczeństwa Informacyjnego, aby przy wsparciu państwa wnieść znaczący wkład w naukowo-oświatowe i informacyjno-edukacyjne zabezpieczenie społeczno-gospodarczego i kulturalnego rozwoju Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

JESTEM DUMNY Z TEGO, ŻE JESTEM UKRAIŃCEM Z URODZENIA

Nadia KYRIAN Zdjęcia Olesia DMYTRENKI Tak nazywa się konkurs młodych poetów i prozaików, który tradycyjnie przeprowadza Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wśród uczniów. W tym roku podsumowanie konkursu i wręczenie nagród zwycięzcom odbyło się w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. — Cieszę się, że dołączacie do naszego słowa, które wchłonęło historię tysiącleci — powiedział uczestnikom wydarzenia sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Mykoła Nesterczuk. — Jesteście utalentowani, a talent to w 90% praca. Sukcesów wam, natchnienia, nowych zwycięstw. Przewodniczący jury konkursu, pisarz Wasyl Wasylaszko, życzył uczniom wiary w siłę ojczystego słowa, które ma niezwykłą energię. Przytoczył przykład, że wybitny ukraiński pisarz, pedagog, proświcianin Borys Hrinczenko, w którego rodzinie rozmawiano po rosyjsku, po przeczytaniu „Kobziarza” Szewczenki powrócił do swoich korzeni i dzięki temu osiągnął wielkie sukcesy. Na konkurs wpłynęło około 200 utworów poetyckich i prozatorskich z obwodów winnickiego, kijowskiego, odeskiego, sumskiego, czerkaskiego, czerniowieckiego oraz z Kijowa. Wśród najmłodszych (7—10 lat) za utwory poetyckie pierwsze miejsce zdobyła Walerija Kulinycz z Kijowskiej Szkoły Specjalistycznej I stopnia nr 324, w kategorii wiekowej 11—14 lat na pierwszym miejscu znalazła się Anna Potebenko z Sumskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. nr 6, wśród najstarszych (15—18 lat) — Wiktorija Wołoszuk z Czerniowiec. Pierwsze miejsca wśród prozaików zdobyli Ołeksandr Sereda z Sumskiej Szkoły Specjalnej I—III st., Jelyzaweta Makowećka z Sumskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. nr 2 im. B. Berestowskiego oraz Andrij Tużykow z Czerniowieckiego Kolegium Przemysłowego. Za każdym dziecięcym zwycięstwem stoi ogromna praca nauczycieli, mentorów, pomoc sponsorów, którzy wspierają dziecięce talenty, przekazują środki na druk dziecięcych zbiorów. Na przykład Wiktoriji Wołoszuk pomógł wydać zbiór poezji „Sercem cię obejmuję” z płytą piosenek Serhij Szechter. Nauczycielka języka ukraińskiego z miasta Illicziwsk w obwodzie odeskim Lidija Werhoti opowiedziała, że ich inicjatywy zawsze wspiera mer miasta, dzięki czemu zwycięzcy mają możliwość przyjeżdżania do Kijowa. Uczennica z Illicziwskiego Gimnazjum nr 1 Karyna Melnyczuk po raz drugi zwyciężyła w tym konkursie. Osobliwością tegorocznego konkursu jest to, że wiele dzieci poświęciło utwory językowi ukraińskiemu. Liza Makowećka wydała zbiór bajek „W królestwie ojczystego języka”, której bohaterami są dumny Bezokolicznik, bracia-przedrostki Pry- i Pre-, pewny siebie Rdzeń. Natalija Mańko ułożyła bajkę o królestwie Języka Ukraińskiego, gdzie mieszkali Synonimy, Antonimy, Archaizmy, Neologizmy, Dialekty itp., którzy spierali się, kto z nich jest najważniejszy i najbardziej potrzebny. Aby rozwiązać ich spór, wysłano młodzieńca, który początkowo niedbale przyglądając się szeregom synonimicznym, klasycznym historyzmom, terminom, dialektyzmom, „zmęczył się ich wysłuchiwaniem, a co dopiero rozumieniem”. Nagle „popłynęła pieśń kozacka, ożyło słowo Łesi Ukrainki, zabrzmiało żarliwe wezwanie Szewczenki, popłynęła mowa prostego Ukraińca… Po raz pierwszy z bliska zobaczył nastolatek wielkość i piękno Leksyki, bogactwo jej posiadłości. I zmiękło, napełniło się serce młodzieńca dumą z ojczystego języka”. Nasi młodzi poeci i prozaicy bez wątpienia poczuli piękno ojczystego języka. Oto niektóre z ich utworów. DO MAMY Smutne bez ciebie jesień i wiosna, Traci barwy i chłodzi lato. Teraz cię widzę tylko we snach I rozmawiam tylko w modlitwach. Marzyłam ręka w rękę z tobą Przejść życie i cieszyć cię Osiągnięciami… Za mgłą błękitną Ukryły cię bezmiary niebios. Lecz ty dla mnie jesteś obecna i żywa, Podpowiadasz, jak żyć i tworzyć. Od ciebie — wszystkie natchnienia i słowa, Moich pieśni melodie i rytmy. Będziesz żyła zawsze w moich myślach, Będziesz świecić jasno w duszy. Z tobą pokonam ból i strach. I wiersze wyrosną jak rdesty. Karyna MELNYCZUK PRZYGODA ZAJĄCZKA Z ogrodu do doliny Toczy zajączek kapustę. Kapusta się zatrzymała I powiedziała zającowi: „Oj, zdejmę ja tę chustę, I bluzkę, i skarpetki, Zostawię jedną koszulę, I odpocznę w cieniu”. Walerija KULINYCZ ZIMOWY DZIEŃ Babcia mówi: trzydzieści lat Zimy takiej nie pamięta. Idziemy ze szkoły, i nasze kroki Od razu śniegiem zasypuje. Na podwórku zasypane choinki, Niczym babcie w chustach, A na czerwonej jarzębinie Schowały się kiście w śniegach. Na górce dzieci z sankami, Im bardzo wesoło wszystkim. One z czerwonymi nosami, Ale nie śpieszą się do domu. Denys PIDŁUBNY MÓJ KRAJ Mój rodzinny kraj… Moja niezmienna cząstka, Moja miłość, troska i żal. Mój rodzinny kraj… Mój dziwny wyspa-bajka, Mojego dzieciństwa czarowne lata. Mój rodzinny kraj… Cienka nitka w sercu, Która istnieje przez całe życie. Mój rodzinny kraj… Jestem wdzięczna tacie i mamie Za dziwny świat, w którym jestem i ja. Darja TORBASIUK chęć rysowania, ktoś zajmie się garncarstwem — wszak obok prac mistrzów umieszczone są twórcze dokonania ich rówieśników. Sekcją literacką „Jantałki” kieruje przewodniczący Korsuń-Szewczenkowskiego rejonowego oddziału „Proświty” Wołodymyr Metelycia. Od doświadczonych mistrzów pióra uczą się młodzi. Niedawno odbyła się prezentacja pięciu książek utworów artystycznych mistrzów słowa z Korsunszczyzny, wydawnictwa rejonowego oddziału „Proświty” oraz literacko-artystycznego stowarzyszenia „Jantałka”. Redaktorzy-proświcianie W. Metelycia i W. Proszyn zebrali w wydaniu utwory 160 pisarzy-ziomków. Szczególnie zainteresowała książka „Barwinkowy kwiat” — twórczość dzieci i dla dzieci. Do zbioru weszły proste dziecięce wiersze o miłości do słoneczka, do nieba, do mamy, do ojczystego języka, do Ukrainy, mądre i dobre bajki oraz opowiadania dorosłych. Zbiór wychowuje miłość do poetyckiego słowa, jest wykorzystywany na lekcjach literatury rodzinnego kraju. W. Metelycia wspólnie z rejonowym wydziałem oświaty przeprowadza spotkania z uczniami rejonu w ramach festiwalu „Poetycka jesień”. Takie spotkania są pożyteczne zarówno dla doświadczonych artystów, jak i dla młodych poetów. To zachęca do twórczości, skłania do nauki języka ukraińskiego, literatury.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

WYCHOWANIE PRZEZ SZTUKĘ

Ołena FESZCZENKO, przewodnicząca Czerkaskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Czerkaskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki pracuje nad realizacją zadań statutowych: zachowaniem i wprowadzaniem tradycji ludowych, wychowaniem pełnego szacunku stosunku do języka ukraińskiego, miłości do rodzinnego kraju, Ukrainy. Jednym z ważnych środków wychowania są dzieła sztuki. We wrześniu i listopadzie przeprowadzono cykl wydarzeń pod hasłem „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia”. Wspólnie z Zarządem Oświaty Komitetu Wykonawczego Rady Miejskiej w Czerkasach przeprowadziliśmy konkurs recytatorski poezji klasycznej i współczesnej. Takie konkursy (przeważnie tematyczne) organizujemy kilka razy w roku. Cieszy aktywność uczniów i poziom umiejętności wykonawczych uczestników. Stopniowo przyzwyczailiśmy wszystkich do zakładania stroju, który odpowiadałby treści poezji: ukraińskiego, stylizowanego na teatralny lub mundurka szkolnego. Angażujemy telewizję. W celu wyróżnienia uczestników konkursów, festiwali, świąt — uczniów oraz ich nauczycieli-mentorów — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przekazuje w prezencie literaturę metodyczną i piękną, edukacyjne gry komputerowe itp. Uczniowie napisali prace o wybitnych ludziach rodzinnego kraju, przygotowali albumy-przewodniki po krainie Szewczenki, krainie kozackich wodzów — Czehryńszczyźnie, Korsunszczyźnie, Umańszczyźnie, Smole. Uczniowie i studenci brali udział w uroczystościach z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka, w żałobnych obchodach pamięci ofiar Hołodomoru i stalinowskich represji. Aktywnie działają twórcze stowarzyszenia literacko-artystyczne pod kierownictwem działaczy Proświty w rejonach żaszkowskim, monastyryszczeńskim, lusiańskim, drabowskim, umańskim i innych, w miastach Czerkasy, Smiła, Humań, Watutine. Niedawno odbył się coroczny raport twórczy stowarzyszenia literacko-artystycznego „Jantalka”, które działa w rejonie korsuń-szewczenkowskim. W galerii obrazów muzeum-rezerwatu wystawiono płótna miejscowych artystów, prace mistrzów sztuki użytkowej. Osobna sala wystawowa została przeznaczona na najlepsze prace uczniów. Wystawę odwiedzili uczniowie, ich rodzice, nauczyciele. Patrząc na znane z dzieciństwa miejsca oczami artystów, dzieci uczą się dostrzegać piękno rodzinnej przyrody, małej ojczyzny. U kogoś pojawi się pra- Zwyciężczyni konkursu recytatorskiego — Alina Cyhanczuk, klasa 10, Czerkaski Kolegium „Berehynia”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

TWÓRCZOŚĆ I TWÓRCA

Jewhen BUKET Zdjęcia Olesia CHOLODA Czy nie zastanawialiście się nad tym, jak bardzo zmieniło się życie człowieka w ciągu zaledwie kilku dekad? Czym żyje współczesna młodzież, jakie są jej upodobania, marzenia, problemy? Próba porównania życia współczesnej młodzieży z czasami, kiedy ja uczyłem się w szkole i na uniwersytecie, nieco mnie zszokowała. Współczesna młodzież, która się uczy, pracuje, jeździ komunikacją miejską, przez cały ten czas stara się przebywać w wirtualnym świecie… To świat, w którym na wiadomości „on-line” reaguje się tak, jakby człowiek znajdował się obok, gdzie opinia o człowieku wyrabiana jest na podstawie statusu w portalu społecznościowym i cytatów z pamiętnika, gdzie brakuje słów i wysyła się „emotikony”, wirtualne serca oraz linki. Wreszcie, w tym świecie przyjaciele tworzeni są „listą znajomych”, z której można usunąć człowieka prostym naciśnięciem klawisza delete… A teraz wyobraźcie sobie, że współcześni uczniowie i studenci nie wiedzą o tym, jak przecierać wodą kolońską głowicę w magnetofonie kasetowym, jak sklejać lakierem do paznokci taśmę w kasetach, która się „wżarła”, jak Jeden z poruszających momentów — czytanie poezji T. H. Szewczenki Jewhen Buket, Iwan Juszczyk i dyrektor Instytutu Dziennikarstwa KiMU Natalia Zykun „ładować” kartę do automatów telefonicznych na lodówce lub przy ekranie telewizora. Oni nie rozumieją, po co kolekcjonowano przydatne porady z kalendarzy zrywek i wycinki z gazet, po co pisano „łańcuszki szczęścia”, po co zbierano całe albumy obrazków z gum do żucia. Mało prawdopodobne, że powiedzą, nie korzystając z Internetu, czym jest „Stimorol”, „Yupi”, „Nintendo”, „Tetris”, „Tamagotchi”, „skoczek”, „glut”, „Niewolnica Isaura”, „Po prostu Maria”, „Santa Barbara”, „Macarena”, „Lambada”… Tylko ten, kto pamięta ostatnią dekadę ubiegłego wieku, zrozumie, co oznacza przewijanie kasety audio ołówkiem, żeby nie zużywać baterii i obracać antenę telewizyjną, żeby „złapać” jeszcze jeden kanał telewizyjny. Minie jeszcze dziesięć lat i wiele rzeczy typowych dla mojego pokolenia, takich jak kasety audio i wideo, magnetofony, na których się je odtwarza, konsole do gier itp. będzie można zobaczyć tylko w muzeach!.. Jeszcze dziesięć lat temu komunikowaliśmy się w organizacjach młodzieżowych, a nie w Internecie, nie mieliśmy telefonów komórkowych, były tylko zwykłe przewodowe, słabo wyobrażaliśmy sobie, czym jest telewizja satelitarna i kablowa, była zwykła, a nie elektroniczna poczta. A teraz mamy listę dziesięciu numerów, żeby utrzymywać kontakt z trzydziestoma studentami Halickiej Akademii „Młodej Proświty”. Dołączyli tu także zasłużona artystka Ukrainy Iryna Lonczyna, która tutaj w „Proświcie” z Klubu uzdolnionych dzieci rozpoczynała swoją działalność twórczą, podobnie jak Rusłana Denega — jej obecna kierowniczka. Złożyli przysięgę i zademonstruowali przed wypełnioną salą ludzi, że „Proświta” może pomnażać się młodymi siłami, nowymi pomysłami, różnorodnością form i metod pracy. Tym razem mile zaskoczyli przedstawieniem teatralnym „Ukraiński kabaret”, gdzie role odgrywali zarówno studenci, jak i wykładowcy. Widzów uraczono fragmentami ze sztuk „Natalka Połtawka”, „Swatanie na Honczariwce”, „Rodzina Kajdasza”, „Na Kożumiakach” i „Po modnemu”, „Myna Mazajło” (kierownik ds. folkloru Nadia Haridżuk). Od „Młodej Proświty” oraz od starszego pokolenia prośwician zaszczyt złożenia wieńca na najbliższymi ludźmi, piszemy e-maile do współpracowników, którzy siedzą w sąsiednim pokoju, latami nie komunikujemy się z przyjaciółmi, bo nie ma ich w portalach społecznościowych, po przebudzeniu rano, jeszcze zanim zjemy śniadanie, łączymy się z Internetem i po prostu wpadamy w stan paniki, jeśli wyszliśmy z domu bez telefonu komórkowego!.. Kiedy pojawiła się telewizja, przepowiadano, że całkowicie zastąpi teatr, z pojawieniem się Internetu mówiono, że ludzkość zapomni o gazetach i czasopismach, obecnie modna jest opinia, że książki elektroniczne wyprą zwykłe. Ale między magnetofonami i odtwarzaczami, telefonami, telewizorami, konsolami do gier i komputerami, z jednej Zespół wykładowców Instytutu Dziennikarstwa — organizatorzy wydarzenia strony, a teatrem, książkami, gazetami i czasopismami — z drugiej, jest jedna zasadnicza różnica. Pierwsze — to środki techniczne, które stopniowo się starzeją i są zastępowane nowymi, drugie — to produkty ludzkiej twórczości, które nigdy nie zastąpią się nawzajem, a jedynie będą uzupełniać i udoskonalać już istniejące formy samoekspresji ich twórców. A pragnienia, dążenia, emocje u dzisiejszej młodzieży i tej, która żyła w ich wieku 10—20 lat temu, są absolutnie takie same. Nie różnią się one też od tych, którymi żyły pokolenia ich rodziców, dziadów, pradziadów. W tym utwierdziłem się, odwiedziwszy niedawno Kijowski Międzynarodowy grób pierwszego przewodniczącego „Proświty” ówczesnego Stanisławowa Jewhena Żelechiwskiego mieli Mychajło Siczka i Petro Arsenycz. Drogi prezent „Proświcie” na dzień jej urodzin zrobił miejscowy artysta, proświcianin Iwan Hawryliw. Wielkie płótno malarskie „Golgota Ukrainy” od teraz będzie zdobić ściany Domu Ludowego. To już drugi taki prezent. Namalowany przez niego wcześniej portret T. Szewczenki przechowywany jest w gabinecie przewodniczącego „Proświty”. Podczas uroczystości świątecznych obwodowa „Proświta” otrzymała w prezencie książkę „Szkice z historii Kanadyjsko-Ukraińskiego Instytutu „Proświta” za pośrednictwem mieszkańca wsi Hruszka w rejonie tłumackim Fedora Humeniuka. Obecnie jego krewny Teodor Humeniuk kieruje komitetem w Winnipeg. Pokolenie, które zapoczątkowało i włożyło wiele wysiłku w pracę społeczną, odchodzi w wieczność. A żeby ta praca nie odeszła wraz z nimi, postanowili wydać tę książkę na obczyźnie. Cała 85- ny uniwersytet i zapoznawszy się z twórczością jego studentów. “Zrób porządek w swojej głowie, znajdź to, co bliskie twojemu sercu”. Takim hasłem studenci pierwszych trzech lat Instytutu Dziennikarstwa zachęcali do udziału w teatralnym widowisku, udanie zmiksowanym z utworów klasyków literatury ukraińskiej i współczesnych piosenek. Tego wieczoru ukraiński język zgromadził ludzi o podobnych poglądach, a jego mediatorem poruszano struny duszy każdego z obecnych. Studenci byli zachwyceni scenami z “Myny Mazajły” i wierszami T. Szewczenki, piosenkami Tarasa Czubaja i Skriabina. Ale chyba najbardziej cieszył się z tego, co zobaczył, Iwan Pyłypowycz Juszczak — profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody im. B. Hrinczenki, prowadzący audycję “Jak mówimy” w kanale radiowym “Kultura”, autor wielu podręczników do języka ukraińskiego i tłumaczeń z literatur południowosłowiańskich, członek kolegium redakcyjnego tygodnika “Słowo Proświty”. Iwan Pyłypowycz jest pewien, że młodzież z każdym rokiem staje się lepsza, że za każdym razem odkrywa się na nowo, a kontakt z młodymi pomaga mu wierzyć w świetlaną przyszłość Ukrainy. Od wielu lat Iwan Pyłypowycz kieruje również studiem literackim “Chwyla” w Kijowskim Międzynarodowym Uniwersytecie. Dla niego studenci, którzy uczęszczają do studia, są naznaczeni niezaprzeczalnym talentem, iskrą Bożą, która rodzi nadzieję. Z roku na rok, jest przekonany, ta iskra nie gaśnie, lecz rozgorzewa. Iwan Pyłypowycz troskliwie, po ojcowsku, chroni ten ogień w sercach młodych ludzi, nie zważając na formy, w jakich się on przejawia. Iwan Juszczak jest przekonany, że ten sam twórczy duch, który kipiał w czasach jego młodości, nadal kipi dzisiaj. U Iwana Pyłypowycza zmieniła się tylko rola. Teraz on — twórca — ładuje twórczym duchem młodzież, która odpowiada mu wzajemnością i wybucha to wierszami i opowiadaniami, to przedstawieniami teatralnymi i muzyką. We wszystkich czasach — każdy pojedynczy człowiek z jego marzeniami i dążeniami, z jego relacjami międzyludzkimi — to niewyczerpany wszechświat, którego nie można zrozumieć do końca. Każdy człowiek odkrywa się w twórczości i wnosi niepowtarzalną cząstkę w ten świat. wieloletnia działalność “Kanadyjsko-Ukraińskiego Instytutu Proświta” w Winnipeg — to determinacja ukraińskiej imigracji do kontynuowania oświatowej pracy macierzystego towarzystwa “Proświta”, założonego we Lwowie. W szczególności podnoszenie poziomu ukraińskiej narodowej chrześcijańskiej świadomości ukraińskiej społeczności, propagowanie idei ukraińskiego samodzielnego państwa, obrona praw człowieka na Ukrainie. Dlatego wspomnienie w tym szkicu Historii — to wyraz wdzięczności wszystkim patriotom-działaczom, którzy poświęcili się tej szlachetnej sprawie. Na święcie po raz pierwszy zabrzmiała “Oda do Proświty”, słowa i muzykę do której napisał obecnie, niestety, nieżyjący już Borys Danyłyszyn — były kierownik Klubu utalentowanych dzieci. A wykonała ją obecna kierowniczka Rusłana Denega. Słowami Ody kończę swój materiał: “Jednocz, Proświto, ukraiński lud, Świętością jest nasz niestrudzony trud!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Przysięga młodego członka Proświty

Na krew narodu przelaną w walce, Na cześć przodków, którzy żyli wolni, Na ziemię ojczystą zlaną morzem łez, Na testament bojowników, którzy polegli, Przysięgam i ślubuję: Na przysięgę Matki-Ukrainy, Aby świeciła na całym świecie, Pracować uczciwie, aż do zguby, Nieść narodowi „Proświtę”, Bronić kraju przed siłami wrogimi, W tym dopomóż, łaskawy Boże! Tę przysięgę, całując sztandar „Proświty” podczas niedawnych uroczystości świątecznych, poświęconych rocznicy urodzin tej najdaw-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

etycznego Babilonu” nie potrzebują imion — są one, jak ziarenka piasku na dnie oceanu, wszystkie różne, ale w skali ziemskiego bytu — na tej ogromnej, póki co ciepłej, ziemskiej dłoni — tak wszystkie do bólu podobne… O autorce dzisiaj… Jasny umysł, fenomenalna pamięć, godna podziwu konsekwencja we wszystkim, rozwaga, postawa człowieka świadomego swojej ludzkiej godności. Kiedy się na nią patrzy, to myśli się — jeśli człowiek jest piękny, to jest taki w każdym wieku. Dzisiaj Lina Wasyliwna zadziwia swoją pracowitością; właściwie tak zwana samoizolacja była dla niej latami ciężkiej pracy twórczej, latami poszukiwań odpowiedzi na bolesne pytania bytu, które w szczególności przelały się w czarnobylskie ekspedycje. „Teraz — dzieliła się swoimi planami pisarka — mam zamiar napisać książkę na materiałach z czarnobylskich ekspedycji. Od 1990 roku wiele razy byłam w Strefie. Jeździłam tam z niezwykłymi ludźmi. Jednego chłopaka w żaden sposób nie chciałam brać — młody, jeszcze musi się ożenić, mieć dzieci. Zebrałam w tych ekspedycjach po prostu fantastyczny materiał”. Kiedy Wołodymyr Panczenko wspomniał publikację w „Literaturnej Ukrainie” o realnym wydarzeniu — ucieczce chłopaka-dezertera przed armijną falą do lasów Strefy — Lina Wasyliwna zaznaczyła, że tej historii pisane było stać się fragmentem przyszłej książki, która coraz bardziej obrasta faktami. Obecnych na konferencji prasowej wzruszyło zwrócenie się młodego dziennikarza, jeszcze całkiem chłopca: „Nad czym Pani pracuje? Co Panią powstrzymuje? Lino Wasyliwno, cała Ukraina czeka na Pani utwory, wstrzymawszy oddech…”. Trzeba było słyszeć, jak on to powiedział!.. To było tak szczere, tak promienne wyznanie miłości, na jakichś tylko jej, miłości, znanych rejestrach. Sądzę, że coś podobnego chciało powiedzieć nie tylko jemu, jednak dusza wzbraniała się przed tym nadrywem, nie puszczała go na wolność. Głębinowe poczucie prawdziwości nie pozwalało naruszyć świętości tej chwili. Ona i teraz jest twardo przekonana: pisarz powinien pisać, to jego przeznaczenie, on po prostu nie ma prawa do próżności. Chociaż tym razem Lina Wasyliwna ustąpiła swoim surowym zasadom i wyraziła zgodę na niełatwą podróż — osiem spotkań, które odbędą się w różnych miastach Ukrainy (jak zaznaczył Iwan Małkowycz — niekoniecznie w największych). Tymczasem w najbliższym czasie 10-tysięczny nakład książki, na którą tak czekał ukraiński czytelnik, zostanie rozprowadzony po księgarniach kraju. Możliwe, że jej odbiór przez czytelnika nie będzie jednoznaczny, możliwe, że czasem jakieś rzeczy wydadzą się nawet nie do przyjęcia, jednak jestem pewna, że ta powieść nikogo nie pozostawi obojętnym, bo, cokolwiek by się działo, jest ona wycelowana w naszą przyszłość, gdzie „linię obrony trzymają żywi”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

WRACAM…

Maria KUCZERENKO Zdjęcia Serhija MARCZENKI Nową książkę, na którą liczni wielbiciele twórczości Liny Kostenko czekali 20 lat, uroczyście zaprezentował 17 grudnia w Ukrinformie jej wydawca, dyrektor dziecięcego wydawnictwa „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA” Iwan Małkowycz. „Wydaje się, że u nas tak jeszcze nie pisano…” — powiedział wzruszony. I nie tylko dlatego, że powieść stanowi zdumiewający miks „literatury pięknej, dzienników wewnętrznych, współczesnego kronikarstwa i publicystyki”, ale także dlatego, że trudno przypomnieć sobie utwór o takiej sile emocjonalnej. „Ostatnie dziesięć lat rzucało mnie na wasze terytorium — zwróciła się poufnie Lina Wasyliwna do dziennikarzy. — Byliście mi niezwykle potrzebni, ponieważ to od was stale otrzymywałam informacje. Widziałam wasze życie od wewnątrz”. Sądzę, że nikt dotąd tak precyzyjnie nie określił roli uczciwego dziennikarstwa w naszym państwie, jak Lina Kostenko: „Jesteście oczami śpiącego społeczeństwa”. Pisarka zaznaczyła, że niezwykle interesujące było dla niej badanie, jak świat, Ukraina i poszczególny człowiek wchodzą w trzecie tysiąclecie. „Jestem młodym prozaikiem, niedoświadczonym — mówi nie bez humoru Lina Wasyliwna — zebrałam tyle materiału, że już nie wiedziałam, co z nim robić, od czego zacząć, jak z tego wyjść… tak można było zwariować…”. I szczerze przyznaje: proza to niełatwa rzecz. Kiedy zaczęła pisać swój pierwszy utwór prozatorski, Wałerij Szewczuk powiedział: „No, no… to wam nie wierszyki pisać”. (Oczywiście, wspominając te słowa na prezentacji książki, Lina Wasyliwna rozweseliła dziennikarską brać, która oddała należne wspaniałemu poczuciu humoru Wałerija Ołeksandrowycza). I oto, kiedy już zupełnie pogubiła się w morzu zebranych informacji, opowiada pisarka, jej córka powiedziała: „A gdyby tak, żeby gdzieś zadzwoniła łyżeczka do herbaty…”. Stało się jasne: potrzebny jest bohater, którego dusza przepuściłaby przez siebie cały ten „surrealistyczny Babilon współczesnego świata”, powstały na ludzkim cierpieniu. I „łyżeczka zadzwoniła” — pojawił się bezimienny (jak i wszystkie postacie — „ponieważ imiona niczego nie zmieniają”) główny bohater tego absurdalnego spektaklu — 35-letni programista komputerowy, przeznaczony, jak powiedział Iwan Małkowycz, do skanowania „wszystkich wywichnięć naszego zglobalizowanego czasu”. „To, co napisałam o programiście, to typ ludzi, których lubię. To młodzież, to mój syn (programista Wasyl Cwirkunow), rozumiecie, to jego otoczenie. To strasznie mądrzy chłopcy i dziewczęta. Wiecie, oni często są mądrzejsi od humanistów” — wyjaśniła wybór swojego głównego bohatera Lina Wasyliwna. Dziennikarzy interesowało, jak pisarka „wczuwała się w psychologię mężczyzny”. Tak zapytać — z takim zrozumieniem sytuacji — mogła tylko kobieta: „Jak dawała Pani radę męskiemu głosowi?”. Lina Wasyliwna, zauważając surowość pytania, przyznała, że dla niej było to zadanie nadzwyczaj trudne: „Czasem już sama nie wiedziałam, czy ja piszę prozę, czy proza pisze mnie”. Najbardziej obawiała się, aby w głównym bohaterze nie prześwitywały cechy kobiecej psychologii. Chociaż nie był on pomyślany jako bojownik, jako obraz prawdziwego mężczyzny. Czy jest więc w powieści ten prawdziwy, gotowy przeciwstawić się temu absurdowi? Jest! I jest twardy. Niewygodny. Jest prawdziwie ukraińskim mężczyzną, u którego „życie duszy na wszystkich progach sensu”. Chociaż umownego imienia swojego bohatera pisarka celowo nie podała — mówiąc, sami myślcie i decydujcie… Mówiąc o swoim obywatelskim credo, Lina Kostenko zaznaczyła w kontekście „Zapisków szaleńca” M. Gogola: ukraińskie szaleństwo ma swoją specyfikę. „Te ciągłe rozmowy o niższości — to przecież jest typ szaleństwa, to obłęd” — z gniewem skonstatowała i, nostalgicznie oglądając się na przebytą drogę, zaznaczyła, że szestdziesiątnikom właściwa była wysoka kultura uczuć i myśli, braterskie wzajemne wsparcie. „Kochaliśmy się nawzajem. Dlaczego więc dzisiaj wszyscy są tak rozdzieleni, dlaczego dzisiaj tyle nienawiści, od której śmierdzi jak od skunksa?” — z goryczą pytała pisarka. Szaleństwo ukraińskiego typu, jej zdaniem, polega także na tym, że „ile byśmy nie walczyli, młodzież przychodzi cały czas na jeszcze gorszą sytuację”. Młodzież, za którą stoi przyszłość, wyjeżdża — i to wielka tragedia narodu, uważa Lina Kostenko. Kiedy ktoś z dziennikarzy powiedział, że Lina Wasyliwna najwyraźniej rzeczywiście posiada dar przewidywania — przyznała, że sama boi się własnych prognoz. Swoją długą samoizolację wyjaśnia otwarcie: od 1993 roku nie chciała brać udziału w tym satanistycznym spektaklu, bo ta niepodległość nie jest prawdziwa — „dekoracyjna niepodległość porusza wąsami”. Jednak, kiedy uświadomiła sobie, a raczej każdą komórką swojej duszy poczuła powiew otchłani — „dotoczyli Ukrainę do przepaści” — powiedziała sobie: „WRACAM”. „Niepodległość nasza, jej nie można tracić. Zobaczyłam, szczerze mówiąc, że ją tracimy, to katastrofa moralna. I nie tylko winni są wrogowie. A często sami Ukraińcy. I nawet patrioci. I nawet z wąsami”. Decyzja wyjścia z duchowego podziemia ulubionej dla niejednego pokolenia poetki, osoby, z którą wielu z nas nie raz sprawdzało własnego ducha i sumienie, miała potężny rezonans emocjonalny na uroczystym wieczorze z okazji jubileuszu pisarki. Pod koniec 2010 roku Lina powtórzyła tę sakramentalną frazę… Teraz pozwólcie powiedzieć tylko od siebie, ponieważ miałam już okazję przeczytać ten utwór. Sądzę, że powieść Liny Kostenko „Zapiski ukraińskiego szaleńca” to jej realny POWRÓT. W życie kraju, w gąszcz narodu, zmęczonego, zniechęconego, ugrzęzłego w codziennej walce o przetrwanie, od którego pisarka, jak widzimy, nigdy nie dystansowała się ani sercem, ani myślami. Chce się wierzyć, że ten długo oczekiwany utwór będzie miał efekt wybuchowy, że zechcą go przeczytać nawet ci, którzy nie są przyzwyczajeni do czytania. I ich, jestem przekonana, poruszy do żywego ta powieść. Bo w niej jest nasze życie, życie zwykłych ludzi — nieupiększone, niemetaforyzowane, takie, jakim jest naprawdę. Wszystko jest tak typowe, że nawet postacie tego „surrealistycznego spektaklu” są rozpoznawalne. W tym roku Święty Mikołaj nie zapomniał też o dorosłych: prawdziwie cennym i długo oczekiwanym prezentem dla miłośników literatury pięknej stało się ukazanie się powieści Liny Kostenko „Zapiski ukraińskiego szaleńca”, praca nad którą trwała dziewięć lat. Trudno powiedzieć, jak wiele zmieściło się w tym odcinku czasu… „Wszechświat. Problemy. Codzienność tragedii…”. I wszystko to skupione w jednym człowieku, w jednym ludzkim sercu, które, wydaje się, zaraz nie wytrzyma tej masy krytycznej. Powieść Liny Kostenko „Zapiski ukraińskiego szaleńca” — to przejmujący, krwawiący monolog duszy na tle ukraińskich i światowych kataklizmów, duszy wrażliwej, subtelnej, której bezgranicznie żal wszystkiego, co żyje na tej ziemi, a jednocześnie pozbawionej jakiejkolwiek ochrony „przed życiem”. Wygląda na to, że tak wybuchowego, wysokoenergetycznego utworu nie znała jeszcze współczesna literatura ukraińska. Ale dlaczego tylko ukraińska?.. Jak nie zgodzić się z Iwanem Dziubą, jednym z pierwszych czytelników „Zapisków…”, który pod wrażeniem tej powieści zaznaczył, że należałoby ją przetłumaczyć na języki świata, aby „dało to światu możliwość zobaczenia Ukrainy i samych siebie ukraińskimi oczami”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

później zbudowana stacja, to jest ona skromniejsza; wszak topniały tłumy więźniów — pierwszych budowniczych metra, zwijał się komunizm, a stacje kolei podziemnej nabierały prozaicznego znaczenia transportowego”. Rosja dla polskiej dziennikarki to kraj zamknięty, kraj wewnętrznego terroru. Stąd nigdy nikogo dobrowolnie nie wypuszczano. Obawiano się, że człowiek może zarazić się prawdą i wolnością. W Rosji wszystkich obcokrajowców zbiera się w jednej przestrzeni, aby kontrolować, aby zabezpieczyć populację przed zbędnymi kontaktami z nosicielami europejskiej wolności. Obcokrajowcy, przedstawiciele korpusów dyplomatycznych nigdy nie poznają prawdy o Rosji: żyją w inkubatorze. Krystyna postanowiła wyjść z tego magicznego kręgu. Wynajęła sobie mieszkanie w zwykłym budynku — z zepsutą windą, napisami na ścianach, smrodem i brudem. W tej klatce schodowej podłogę myją raz w miesiącu brudną wodą. Żadna służba tak naprawdę nie odpowiada za socjalny dobrobyt mieszkańców budynku: nikogo nie interesuje, dlaczego nie działa winda już drugi tydzień… Rosja to kraj zalegalizowanych podwójnych standardów. W tym kraju batiuszka może poświęcić koniakowo-wódczany „zakładzik” (i także każdy ksiądz marzy o swoim „świecznym zakładziku”), przyjechawszy drogim „mersem”, otworzyć bagażnik, aby gospodarze włożyli tam dary z poświęconego miejsca. Czasem opisane miejsca jawią się rzeczywiście groteskowo przedstawionymi. Autorce udało się mistrzowsko oddać stan i ducha teraźniejszej Rosji — Rosji czasów tworzenia niepodległego państwa, Rosji, która pożegnała się z ZSRR i śmiało stworzyła nową gazową imperię z nową dyktaturą. W tym kraju, jak zauważa Krystyna Kurczab-Redlich, ludzkie życie nie jest nic warte. Rosja to szczególny typ cywilizacyjny. Tutaj „poziom życia, dostępny dla wszystkich, podniesiono — dla zamożnych. Poziom dla reszty — poszedł w dół, gdzie bazary i składy. Pośrodku — pustka. Klasy średniej nie ma. Nie ma, zatem, restauracji dostępnych dla „starszego człowieka”, nie ma barów albo kawiarenek „dla ludzi”, nie ma także prostych ze smakiem mebli dla zwykłego człowieka, nie ma człowieka jako takiego. Na górze — superczłowiek, na dole — jednostka. Superczłowiek to i bankier, który jeździ „Mercedesem-600”, i „bandyta” (popularna nazwa członków mafii) na dżipie „Cherokee”. Jeśli skradziono któryś z tych samochodów, milicja stanie na głowie, żeby go znaleźć. W pierwszym przypadku — dla nagrody, w drugim — z obowiązku służbowego: związku mafii z władzą… Totalne mieszanie pojęć dobra, zła, kiczu, dobrego smaku, przyzwoitości i chamstwa przenikają do psychiki…”. W tym kraju żołnierze, których państwowi sternicy rzucają w gorące punkty, myślą, że bronią swojej Rodiny przed napastnikami, a tak naprawdę to właśnie oni są tymi zaborcami, którzy odbierają życie niewinnym dzieciom i kobietom. Tylko ci żołnierze śmierci niczego z tego nie odbierają, nie mogą uświadomić sobie tego, że występują jako zagrażająca siła, tornado, które niszczy historię, kulturę… Wręcz przeciwnie, oni znowuż zawsze agresywnie odbierają wszelkie próby udowodnienia, że wojna to zło. Ludzie w tym kraju są zombowani przestrzenią informacyjną, żyją według zasady „czarne-białe”, nie znając prawdziwych kolorów „białego” i „czarnego”. W 2000 roku ujrzała światło dzienne pierwsza „Pandrioszka” Krystyny Kurczab-Redlich. Można przypuścić, że „Pandrioszka” to cudowna nazwa-ilustracja dla teraźniejszego życia w Rosji, które nigdy się nie kończy. Dlatego podobną „Pandrioszkę” można pisać niemal co dziesięć lat. Niestety, przypuszczenie, które czyni w każdej nowej „Pandrioszce” autorka, staje się rzeczywistością… I rzeczywistością nie bardzo optymistyczną… Jak zaznacza autorka: „Pierwsze wydanie „Pandrioszki” kończyło się, niestety, proroczymi słowami: „Przy narastającej (z własnego życzenia) izolacji Rosji od Zachodu w niej, najprawdopodobniej, pogłębi się autorytaryzm władzy, przy którym czasy Jelcyna wydawać się będą miękką demokracją. Liczba aresztowań, zapewne, nie zmniejszy się… Matrioszka już się nie uśmiecha. Skrzynka Pandory szeroko rozewarta…”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

CHROMOSOM STRACHU

Rosja nigdy nie zostanie opisana adekwatnie. Ani jej historia, ani kultura, ani polityka. Rosja po prostu nie może być adekwatna i zaproponować czegoś sensownego dla świata zewnętrznego. Rosja zawsze wywołuje zachwyt, zdumienie, podziw od pierwszego spotkania — jej ogromne sobory ze wspaniałymi sklepieniami, ogromna przestrzeń geograficzna, wielka literatura nie mogą pozostawiać obojętnym… Jednak im bardziej zanurzasz się w ten świat, tym silniej odczuwasz, jak odrażająca może być Rosja i „ruski duch”. Rosja — kraj dwugłowego orła. Jedna głowa tego ptaka zawsze skrywa niebezpieczeństwo. Ten kraj — niczym ogromne bagno, w którym możesz zginąć. Ale będziesz szedł ku swojej śmierci z uśmiechem na twarzy… śpiewając „szirakaja strana maja radnaja”. Dmytro DROZDOWSKYJ, „Wseswit”, specjalnie dla „Słowa Proświty”. Wszystkie te rozważania wyłaniają się po przeczytaniu nowej „Encyklopedii rosyjskiej duszy”. Tylko tym razem autorem nie jest rosyjski pisarz Wiktor Jerofiejew, a polska dziennikarka Krystyna Kurczab-Redlich. Wydanie ujrzało światło dzienne w ramach projektów wydawniczych „ESEM media Ukraina”. Książka esejów nosi tytuł „Pandrioszka”. Ciekawe, że jakiekolwiek eseistyczne wydanie o Rosji zawsze będzie zawierać na swojej okładce ten dziwo-symbol ludowej kultury śmiechu. Prawda, u Krystyny Kurczab-Redlich obraz matrioszki synkretycznie zlewa się z obrazem puszki Pandory. I z tej mieszanki tworzy się przerażający mutant — Pandrioszka. Każda rosyjska matrioszka w rzeczywistości zawiera ukryte niebezpieczeństwo. Albo można powiedzieć, że znajomość z Rosją dla autorki wydania przypomina „rozbieranie” matrioszki, niby wchodzisz za każdym razem w nową warstwę. A w ostatniej — zagrożenie, niebezpieczeństwo, śmierć… Dzisiaj, według słów autorki, w Rosji „rozszerzyła się przestrzeń bezprawia i strachu. Ale — o paradoksie! — wyrosło i wzmocniło się uśpione za czasów Jelcyna poczucie narodowej wyższości. Wzmacnia je codzienna propaganda, kołysząc wątpliwości, niczym hipnoza. Nowy prezydent, Wielki Hipnotyzer, podporządkował sobie wolne media, sparaliżował dekretami tworzenie partii, niezależnych od władzy, zlikwidował opozycję”. W książce polska dziennikarka stara się opisać swoje doświadczenie współistnienia z Rosją, czasem kokieteryjne, czasem traumatyczne… „Jak wyglądała Moskwa tamtych lat, jak się zmieniała, jak czuli się przy tym Rosjanie — wszystko to widziałam z bliska, mieszkając w zwykłym moskiewskim domu, jeżdżąc metrem, robiąc zakupy na zwykłych, wiejskich moskiewskich bazarach. Nie finansowała mnie żadna redakcja, swoją ciekawość opłaciłam sama. Żyłam najzwyczajniej — pośród zwykłych ludzi. Z czasem rozumiałam ich lepiej, bo często czułam to samo, co i oni: upokorzenie, beznadziejność, strach. Ja tak dużo o nim piszę w tej książce dlatego, że pragnąc zrozumieć, skąd on się bierze, także starałam się go opanować. I byłam w Czeczenii. Już wtedy, jak przestały na nią spadać bomby. Byłam długo. Wracałam często”. Rosja wyłania się z tej książki jako kraj-mutant, gdzie jeszcze mogą czuć się mniej więcej „normalnie” obcokrajowcy — państwo tworzy dla nich iluzję, że Rosja — to kraj najwyższej kultury. Ale w rzeczywistości „normalne” życie dla swoich mieszkańców — to brudne klatki schodowe, dyktatura władzy, smród i cynizm, szorstkość w relacjach, przekleństwa i imitacja. „Ciekawe, że we wszystkich postkomunistycznych krajach pełzająca demokracja cierpi na infekcję oszustwa i chciwości…”. Rosyjski naród — to naród „z porozumienia”, naród prawosławnych, którzy nie rozstali się z kultem pogaństwa. Rosja nie wyrzekła się duchów przeszłości. Dla niej instytucja Cerkwi — to prosta formalność, którą trzeba mechanicznie wykonywać, aby był porządek. W takim razie Cerkiew jawi się raczej formą władzy na tej grzesznej ziemi. Władza — to to, co ma zdolność utrzymywania różnych narodów w jednej socjokulturowej przestrzeni na rosyjskich terenach. Nawet jeśli ta przestrzeń jest niejednorodna, nawet jeśli łączy ludzi przez krew… przez tortury, więzienia, kazamaty… Jednak Rosjanie mają szczególne zahartowanie, szczególną zbroję, która będzie bronić ich przed despotyzmem… A razem z tym w ich istocie wszczepiono gen strachu, „chromosom strachu”, jak pisze Krystyna Kurczab-Redlich. Rosja — to wielkie więzienie, tylko w XXI wieku już nie narodów, a duchów. W Rosji wszystko robi się z wiarą w wielkie ideały, ale te same ideały nigdy nie wcielają się w życie. Tutaj mniejszego zła nie można wykorzenić, a jedynie zastąpić innym (jak stało się po przyjściu do władzy Putina, który zastąpił wesołego „demokratę” Jelcyna). Współczesna Rosja, zdaniem polskiej dziennikarki, — to kraj na krwi. Taka Rosja nie ma przyszłości — to kraj imitacji i fałszowania. Ale naród nie może, nie umie żyć inaczej. Właśnie dlatego polskiej dziennikarce często przychodzi kłócić się ze swoimi rosyjskimi kolegami i koleżankami: po prostu ci ludzie nie przyjmują krytyki, która jest rdzennym składnikiem zachodnioeuropejskiego rozumu. Krytyka w Rosji „jest brzemienna w skutki”. Najpierw zakochujesz się w Rosji, w jej miękkim języku, ale potem ten potwór czyni cię swoim zakładnikiem. Wizja Rosji w książce Krystyny Kurczab-Redlich — to Dantowskie „Piekło”. To pierwszy tom „Martwych dusz” Gogola, któremu nie było dane mieć kontynuacji. Chyba że ta kontynuacja zostanie siłą spalona w oczyszczającym ogniu. Na tej ziemi istnieją nie ludzie, a lalki, duchy. Tutaj nikt nie ma prawa do indywidualności. Ludzie powinni wykonywać przepisy, powinni żyć tak, jak każe kierownictwo. „Każda jednostka w tym tłumie, cokolwiek by nie robiła i jakkolwiek nie byłaby ubrana, instynktownie wykonywała rozkaz: nie wyróżniać się! Gest, głos, spojrzenie — powszechne przytłumienie, niczym pałeczką dyrygenta. Dyrygenta, który jest w każdym z nich, niczym jądro w komórce, szczególny składnik krwi. Dyrygenta, który zawsze pohamuje zbyt wysoki lot, przytłumi głośny krzyk (każdy okrzyk: Le-e-e-na!!! I-i-i-gor!!!), chwyci za rękę, która pozwoliła sobie na zbyt lekkomyślny gest… Zbiorowy dyrygent systematycznie, z pokolenia na pokolenie, nakazuje pałeczką: Nie krzyczeć! Nie biegać! Nie sprzeczać się! Cicho! Baczność! Uważnie! Stać! Iść! Zabrania się! — on siedzi na ramionach każdego, od czasu jego pojawienia się na świecie. A wcześniej było nawet tak: matka z każdym swoim zastraszonym oddechem wyganiała z ciała i duszy zapłodnionego w niej embriona — nie daj Boże! — gen indywidualizmu. Oddziały pionierów, zebrania komsomolców i wszyscy, którzy na drodze, — wyrównaj krok, podnieś spojrzenie i krokiem marsz! W nogę!”. Przez siedemdziesiąt lat ZSRR na tym terytorium udało się wychować pokolenie zombie, które boją się wolności. Te pokolenia nie przyjmują prawdziwych dokumentów, opublikowanych na Zachodzie. Bo przecież wszystko można sfałszować. Ci ludzie są przyzwyczajeni do fałszowania i totalnej nieufności. Tak, ci ludzie mają wolę, która prowadzi ich do zalegalizowanego samowolstwa. Każdy ma przecież tylko swoją prawdę. Ale tutaj nie ma wolności jako czegoś sensownego. nego, jak wolności, która nigdy nie będzie naruszać granic innych ludzi. W Rosji nie ma pojęcia „Innego”, nie ma inności. Jeśli jakaś republika nagle zacznie ją przejawiać w niedozwolonych dawkach, to Kreml natychmiast rozpocznie taktykę „tłumienia”, jak to było z Czeczenią. Dzisiaj Kadyrow — czeczeński prezydent — pełni funkcję marionetkowego przywódcy, który całkowicie podporządkowuje się polityce Kremla. W tej sytuacji po prostu niebezpiecznie jest być sobą, być osobowością. W tym kraju, jak przekonuje Krystyna Kurczab-Redlich, panują albo biznesmeni, albo mafia („brygada”). Przy czym pracowników organów ścigania autorka jednoznacznie zalicza właśnie do tych drugich. W Rosji nie wiedzą o wolności, bo wolność dla tego kraju to ostateczny sposób na zniszczenie wszystkiego. Matrioszki nie można dawać wolnym ludziom, bo inaczej wypuszczą niesłychaną siłę powszechnego zniszczenia. Matrioszka przyzwyczaja do przeciętności. To indywidualność może buntować się, a w tym kraju bunty nie mają logicznego zakończenia. Bunt może być pełzający, a zarazem bezradny. Wszystko jedno, wszystko rozstrzyga przypadek, ślepy los. W tym kraju „nieszczęście nie przychodzi samo”. Przeciwnie, „przyszło nieszczęście — otwieraj wrota”! W Rosji kochają katastrofy, bo pomagają one wszystko zrzucić na przypadek. Rosjanin nie wyobraża sobie swojego istnienia bez ingerencji nieszczęścia: nie on sam jest kowalem swojego szczęścia, a nieszczęście — ono kieruje losami ludzi. W książce Krystyny Kurczab-Redlich pod czujnym dziennikarskim spojrzeniem znajdują się wszystkie najważniejsze składowe rosyjskiej przestrzeni: polityka państwowa, Cerkiew, religia i wiara, kultura, edukacja, charakter narodowy, życie codzienne, działalność międzynarodowa. Najbardziej pojemne są epizody, w których autorka występuje jako „kronikarka czasów okrutnych”, utrwalając w słowie realny stan rzeczy w rosyjskiej stolicy, poświęcając uwagę wnętrzom budynków, metropolitalnym… „Stacje tamtych lat! Rokoko socrealizmu! Marmur, girlandy, złoto i miedź! Freski kopuł, reliefy rzeźb, wieńce kolumnad, sierpy i młoty, twarze Lenina, Stalina, Marksa i Engelsa, mistrzowsko wplecione w ornamenty… Kryształowe kandelabry i witraże tych ostrołukowych arkad — piękno, które zmusza do pokłonu. Marmurowe ławy do odpoczynku i kontemplacji, odmierzanej różańcem partyjnych zebrań. Co Kurczab-Redlich K. Matrioszka: Wydanie publicystyczne; [tłum. Anna Biła]; [red. Les Belej]. — Kijów: Tempora, 2010. — 312 s. (w ramach projektów wydawniczych „ESEM media Ukraina”).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Serhij Szamraj. Kijów. 1932 rok

zainteresowały młodych mieszkańców Wasylkowa. Mimo że „miniaturowe Karpaty” w centrum jednego z miast rejonowych obwodu kijowskiego przyprószył już śnieg, uczestnicy i goście konferencji naukowo-krajoznawczej „Z rodu Hruszewskich” z niekłamanym entuzjazmem wspięli się wasylkowskimi wałami do grodu i obejrzeli miasto z jego najwyższego punktu, stworzonego ponad tysiąc lat temu przez troskliwych obrońców ziemi ruskiej. Nieprzypadkowo jednym z punktów uchwały konferencji stał się apel do Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki oraz Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy o kontynuowanie w 2011 roku badań archeologicznych wasylkowskiego grodu i wałów obronnych miasta Wasylkowa. Dziś ten unikalny teren jak nigdy dotąd potrzebuje ochrony przed samowolną zabudową i fanatycznymi wyznawcami Patriarchatu Moskiewskiego. Uczestnicy forum zainicjowali szereg ważnych decyzji. Tak więc już w przyszłym roku rozpocznie się przygotowanie do wznowienia pełnego zbioru spuścizny naukowej S. Szamraja, jego imieniem w Wasylkowie wkrótce planuje się nazwać jedną z ulic, a naukowe „Czytania Szamrajowskie”, których odliczanie rozpoczęła obecna konferencja, planuje się w Wasylkowie uczynić corocznymi. Nie mogę nie wspomnieć o jeszcze kilku inicjatywach organizacji obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, ogłoszonych podczas nieformalnej części konferencji. W przyszłym roku Związek planuje wziąć udział w organizacji i przeprowadzeniu jeszcze dwóch konferencji naukowo-krajoznawczych. Jedna z nich, poświęcona prawu magdeburskiemu na Kijowszczyźnie, ma odbyć się we wsi Byszów w rejonie makarowskim, który w przyszłym roku będzie obchodził 430-lecie tego znamiennego wydarzenia. Druga — na bazie Fastowskiego Muzeum Krajoznawczego, poświęcona 185. rocznicy urodzin Edwarda Rulikowskiego — polskiego ukrainoznawcy, historyka, etnografa, krajoznawcy, który urodził się we wsi Wielka Motowidłówka w rejonie fastowskim. Mam nadzieję, że inicjatywy krajoznawców w nowym roku uda się zrealizować, gdyż wszystkie one skierowane są na to, co najważniejsze — odrodzenie pamięci pokoleń Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„SZAMRAIOWSKIE ODCZYTY” W WASYLKOWIE

Jewhen BUKET, zdjęcie autora Okres lat 20. XX wieku stał się czasem rozwoju krajoznawstwa. Będąc w kontekście procesów narodowo-kulturowych na Ukrainie, krajoznawstwo z zajęcia jednostek wyrosło do rangi sprawy państwowej. Niemal centralną rolę w ruchu krajoznawczym tamtego czasu, jak i ogólnie w procesie rozwoju ukraińskiej historii, odgrywała szkoła Mychajła Hruszewskiego. Mychajło Serhijowycz w 1923 roku został wybrany akademikiem Wszechukraińskiej Akademii Nauk, w marcu 1924 roku wraz z rodziną przeniósł się do Kijowa. Profesor historii, pracował w Kijowskim Uniwersytecie Państwowym, był kierownikiem wydziału historyczno-filologicznego. Kierował komisją archeograficzną WUAN, której celem istnienia było stworzenie naukowego opisu wydawnictw, wydrukowanych na terytorium etnograficznej Ukrainy w XVI—XVIII wiekach. Pod kierownictwem Hruszewskiego pracowało wówczas wielu utalentowanych naukowców, wydawano książki i periodyki naukowe. Ale od 1929 roku rozpoczęło się represyjne niszczenie ukraińskiej szkoły historycznej. Wybitny badacz problemów historii społeczno-ekonomicznej Ukrainy XVII—XIX wieków, geografii historycznej Ukrainy, siostrzeniec Mychajła Hruszewskiego i jego uczeń Serhij Szamraj został zniszczony przez stalinowską machinę, jak i wiele innych gwiazd ukraińskiej nauki historycznej. W 1933 roku został zwolniony z pracy i skazany na trzy lata łagrów. Na początku marca 1936 roku zakończył się pierwszy gułagowski wyrok Serhija Szamraja. Powrócił na Ukrainę, osiedlił się w Czernihowie, gdzie pracował jako starszy referent obwodowego zarządu ewidencji gospodarki narodowej. Kiedy represje osiągnęły apogeum, prokurator obwodu czernihowskiego podpisał postanowienie o jego aresztowaniu. Stało się to 7 sierpnia 1937 roku. Drugi wyrok został wydany w Moskwie. Kolegium Specjalne przy NKWD ZSRR 28 marca 1938 roku orzekło — 8 lat łagrów. Naukowiec dowiedział się o tej decyzji już na Kołymie. 4 stycznia 1939 roku S. Szamraja zabrakło. Rezultatem zaledwie jednej dekady pracy niestrudzonego naukowca stały się artykuły i monografie „Kozacy m. Połtawy w 1767 roku według opisu Rumiancewa”, „Do Występuje Switłana Pańkowa historii zaludnienia Stepowej Ukrainy”, „Kijowska kozaczyzna 1855 roku”, „Chłopskie rozruchy na Prawobrzeżu w połowie XIX wieku”, „Duchowieństwo w ruchach chłopskich Prawobrzeża w połowie XIX wieku”, „Walka kozaków sotni kijowskiej z kijowskimi klasztorami i magistratem w XVII—XVIII wiekach”, „Groby drewlańskie” i inne. Współcześni badacze ukraińskiej nauki historycznej nazywają Serhija Szamraja „gwiazdą pierwszej wielkości wśród rodziny Hruszewskich, której jeszcze nie doceniła godnie ukraińska historiografia”. Wśród spuścizny krajoznawczej, którą zdążył wypracować młody badacz, znaczące miejsce zajmuje monografia „Miasto Wasylków (IX—XVIII w.)”, wydana w trzecim tomie „Zbioru historyczno-geograficznego” i osobno w zwykłym dla wydawnictw tamtego czasu nakładzie 55 egzemplarzy, w 1929 roku. Tej pracy do dzisiaj nikt nie przewyższył. W tym roku, po kilku dekadach zakazów, unikalna praca została wznowiona i stała się dorobkiem społeczności miasta Wasylkowa, co na Kijowszczyźnie. Kolejnym etapem przywrócenia sprawiedliwości historycznej i należytego uczczenia pamięci wybitnego uczonego stało się przeprowadzenie 16 grudnia w Wasylkowie konferencji naukowo-krajoznawczej „Z rodu Hruszewskich”, poświęconej S. Szamrajowi. Wśród organizatorów wydarzenia — wydział historyczny Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, Historyczno-Memoriałowe Muzeum M. Hruszewskiego, Kijowska obwodowa organizacja Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, Wasylkowska rada miejska. Powitali uczestników i gości forum naukowego mer Wasylkowa Serhij Iwaszczenko oraz przewodniczący Wasylkowskiego miejskiego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Anatolij Maruszczak. List gratulacyjny od przewodniczącego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, akademika NANU, Bohatera Ukrainy Petra Trońki odczytał przewodniczący Kijowskiej obwodowej organizacji NZKU, profesor katedry historii najnowszej Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki Hryhorij Sawczenko. Z referatami w pomieszczeniu miejskiego Domu Kultury wystąpili znani stołeczni naukowcy oraz miejscowi krajoznawcy. Tak, kierownik Historyczno-Memoriałowego Muzeum Mychajła Hruszewskiego Switłana Pańkowa rozpoczęła od szkiców do biografii ucznia i siostrzeńca Mychajła Hruszewskiego. Doktor nauk historycznych, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Hryhorij Kazmyrczuk porównał losy studenckie kuzynów Serhija Szamraja i Serhija Oppokowa. Kandydat nauk historycznych, źródłoznawca Ihor Hyrycz zapoznał obecnych ze szkołą historyczną Mychajła Hruszewskiego okresu kijowskiego, a wiodący pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NANU Oksana Jurkowa opowiedziała, w jaki przerażający sposób na początku lat 30. XX wieku naukę historyczną „sowietyzowano”. O różnych wątkach ze spuścizny naukowej S. Szamraja opowiadali kandydaci nauk historycznych Wołodymyr Prysliak i Hryhorij Sawczenko, krajoznawcy z Wasylkowa Ołeksandr Babycz i Ołeksej Szekera. A o tym, jak interesujące dla uczniów wiejskich stało się zapoznanie z materiałami badań Serhija Szam- Część wałów obronnych kronikarskiego Wasylewa raja, podzielił się nauczyciel szkoły średniej w Saływonkach w rejonie wasylkowskim Ołeksandr Hrycaj. Za czasów Rusi Kijowskiej miasto Wasyliw (właśnie taką nazwę miało w czasach kronikarskich Wasylków) posiadało pierwszorzędną twierdzę, zdolną pomieścić za swoimi murami tysięczne wojsko. W centrum miasta wznosił się niewielki gród (220x250 m), otoczony potężnym wałem, ułożonym w połowie z cegły suszonej. Wokół ogromne, prawie 130-hektarowe podgrodzie, które również było otoczone wysokim wałem. W XII wieku Wasyliw był jednym z strategicznie najważniejszych przedmieść Kijowa, ale do dziś uważany jest za najmniej zbadany. Wiele pokoleń badaczy było pod wrażeniem pozostałości pradawnych majestatycznych budowli, które do dziś zachowały się w niezłym stanie. W 2007 roku przy wsparciu mera Wasylkowa Serhija Iwaszczenki pod kierownictwem Instytutu Archeologii NANU zostały wznowione prace nad badaniem grodziska kronikarskiego Wasylewa. Nakreśliły one znaczącą perspektywę oraz konieczność dalszego naukowego badania grodu, wywołały znaczący rezonans społeczny, szczegól- Uczestnicy konferencji zapoznają się z ekspozycją Wasylkowskiego muzeum krajoznawczego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

można było zgubić się wśród zainteresowanej publiczności. Głównymi obrzędami Wielkich Wieczornic od dawna były wróżby o dziewczęcy los oraz gryzienie pszennego okrągłego placka — kality. Zatem razem z dziewczętami z zespołów folklorystycznych „Carycia”, „Rożanycia”, „Zespół Muzeum Iwana Honczara” można było zajrzeć w przyszłość, wróżąc z fasoli, z bałabuszek, z konopi… Śladem uczestniczek widowiska chce się zapytać: „Święty Andrzeju, konopki sieję, dajże, Boże, znać, z kim będę wesele grać!..” Dopóki Petro Honczar ucierał w makutrze mak, demonstrując „hu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

НА АНДРІЯ РОБИТЬСЯ ДІВИЦЯМ НАДІЯ

Уляна ВОЛІКОВСЬКА, фото автора Зима карбує дивовижні орнаменти, ненароком зазираючи суворими очима у вікно… А в стінах Національного центру народної культури “Музей Івана Гончара” тепло й затишно. Тут у розпалі традиційні “Вечорниці на Андрія” із частуванням, ворожінням, піснями й танцями. На свято сюди завітало чимало шанувальників української автентики: культурних діячів, фольклористів, митців… Викликала неабиякий резонанс ця подія і в колах ЗМІ, словом, можна Із творчою спадщиною Костянтина Сементовського вперше ознайомився ще в кінці 807х років, коли разом із про7 фесором В. Д. Ужченком працював над посібником для вчителів “Дидактичний матеріал з народознавства на уроках ук7 раїнської мови”. Народився він 1823 року в селі Семе7 ногірка (тепер у складі села Іраклієва Чорнобаївського району Черкаської об7 ласті) в сім’ї землевласника. 18397го закінчив Ніжинський ліцей, після цього служив у Чернігові, Полтаві, Харкові. У Харкові він познайомився з М. Косто7 маровим, Г. Квіткою7Основ’яненком, І. Срезневським, А. Метлинським. На початку 18407х років естетичні погляди Костянтина Сементовського формувалися під впливом фольклорис7 тичних досліджень Миколи Костомаро7 ва. Саме захоплення фольклорно7етно7 графічними студіями й українською лі7 ляння макогона”, Сашко Лірник розважав публіку казками й жартами. Не забарилися із цікавими майстер-класами і студенти Київського національного університету культури і мистецтв. Дівчата подивували глядачів особливостями виплітання українських традиційних зачісок і таємницями приготування обрядових страв… А ось і “пан Калитинський” із ритуальним коржем, а навколо — гурт парубків, охочих відкусити шматок… “Кусання калити — це своєрідна посвята в козаки. Кусаючи корж, парубки розважалися. Це єдиний день року, коли хлопцям пробачали будь-які пустощі. Так, наприклад, коли батьки не хотіли відпускати дівчат, хлопці робили “приємні сюрпризи”, могли, приміром, напустити в димар горобців…”, — розповів “пан Калитинський” Валерій Гладунець. Підвішений на стрічці солодкий корж як відгомін стародавньої сонячної емблеми (корж символізує сонце, а “Коцюбинський” — сили зла). Кожний хлопець, “під’їжджаючи на коцюбі”, намагався ухопити зубами калиту. А присутні обов’язково смішили “пана Коцюбинського”: якщо засміється, то охоронець калити вимазує сажею його обличчя. Цього вечора чимало парубків були “виписані сажею” — нелегка то справа вкусити ритуального коржа! А по забаві всі смакували вареники, та й тут обережно — водному з них неїстівна начинка. І таких жартівливих несподіванок на вечорницях безліч! Отож святкове дійство вдалося на славу: дотепи, співи, небилиці… Чого ще бажати щирому українському серцю в обіймах такого незабутнього вечора?! року із домівок не викидають сміття, а збирають в одне місце. А на Новий рік уранці, ще до сходу сонця, виносять сміття в садки й підпалюють, вірячи, що дерева набувають більше життєвої сили і принесуть багатий урожай. Перед Богоявленням Господнім — голодна кутя, коли, як і на різдвяну вечерю, варять узвар, кутю і печуть пироги. Цього дня на всіх дверях, вікнах, зовні й усередині пишуть невеликі хрестики, тобто відганяють нечисту силу. Той, хто їх пише, звичайно ходить з одним чи двома пирогами, примовляючи: “Хрест писнув, пиріг куснув”. Воду, яку освячують, набирають у посудини й зберігають протягом усього року, вживаючи її для окроплення погребів, в які ставлять на зиму вулики. Також використовують під час збирання роїв. Народ вважає покровителем бджільництва Святого Зосима, зображення якого можна зустріти на кожній пасіці. Після вечері, не раніше сходу першої зірки, пострілами чи ударами палиці у ворота проганяють кутю. Протягом всього Сирного тижня варять вареники з сиром. Цей час проводять весело, але не так шумливо, як у губерніях російських. Тому й дотримуються старовинного прислів’я: “Вареники доведуть, що й хліба не дадуть”. У понеділок Сирного тижня заміжні жінки й баби, зібравшись, переслідують нежонатих хлопців і прив’язують до ноги кожного колодку як покарання за те, що протягом м’ясниць не одружився. Хлопець повинен викупитися, і після того колодку знімали. Так само роблять і з дівчатами. Не тільки батькам, родичам, навіть знайомим прив’язують колодку за те, що їхні знайомі не одружились. Поволочивши колодку, на зібрані гроші бенкетують. На заговіння, тобто в неділю, перед початком Великого посту, ходять до рідних, просячи прощення за образи. Стараючись згадати в цьому нарисі повір’я і звичаї, що поєдналися в Україні з християнськими святами, не міг згадати всі, а мав на увазі найзагальніші, що існують на Полтавщині. Висловлюю щиру вдячність нашому шановному літератору Г. Ф. Основ’яненку. А скільки ще залишається недослідженого! Немає в Україні такого села, де не було б місцевих повір’їв, не кажучи вже про повіти, де часто зустрічаються великі відмінності в одязі, піснях і казках, вимові. Зібрати й впорядкувати залишки народної поезії — пісні й казки, перекази, легенди, повір’я української демонології, народної медицини, історії, описати звичаї, сімейне життя українців, проаналізувати все це — ось що потрібно майбутньому дослідникові української старовини. Багаті жнива чекають працелюбного діяча. Переклад Олексія НЕЖИВОГО
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Kochał wszystko, co ukraińskie

terature i przyczyniło się do pojawienia się badań K. Sementowskiego na łamach ukraińskiego literacko-artystycznego i historyczno-naukowego almanachu „Młodyk”, którego trzy książki zostały opracowane i wydane w Charkowie w latach 1843–1844 przy udziale I. Bećkyja, M. Kostomarowa, H. Kwitki-Osnowjanenki. W 1847 roku K. Sementowski został członkiem rzeczywistym Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Tego samego roku przeniesiono go na nowe miejsce służby do guberni orłowskiej, a następnie do Tahanrogu. Wówczas opublikowano badania „O charakternikach i małoruskich zaklęciach przeciw kuli” (1850) oraz „Małoruskie i galicyjskie zagadki” (1851). Kostiantyn Maksymowycz zmarł w 1902 roku. Miejsce jego pochówku jest nieznane. Przygotowując do druku „Szkic małoruskich wierzeń i obyczajów związanych ze świętami” („Młodyk”, 1843), starano się maksymalnie zachować leksykalne osobliwości tekstu, z wyjątkiem słowa „małoruski”, które zastąpiono słowem „ukraiński”, realizując wolę autora, gdyż już w pierwszym zdaniu badania K. Sementowski używa nazwy Ukraina. Odwołanie się do dawnych wierzeń i obyczajów, czyli swoistej analizy przedchrześcijańskiego światopoglądu ukraińskiego narodu, może świadczyć o narodowym stanowisku naukowym badacza, który wierzył w ogromną duchową siłę ludowej twórczości, a dlatego dbał o jej zachowanie. Oleksij Nieżywyj, m. Ługańsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Z «SZKICU UKRAIŃSKICH WIERZEŃ I OBYCZAJÓW DOTYCZĄCYCH ŚWIĄT» KONSTANTYNA SIEMIENTOWSKIEGO

17 grudnia — Świętej Wielkiej Męczennicy Barbary. Ukraińcy mówią: „Barbara noc ukradła, dzień przyprowadziła”. Przysłowie oznacza, że dzień zaczyna się wydłużać, a noc skracać. 18 grudnia — Świętego Sawy, 19 grudnia — Świętego Mikołaja. Do tych dni odnosi się przysłowie: „Sawa z gwoździem, a Mikołaj z mostem”. 22 grudnia — Poczęcie Bogurodzicy przez Świętą Annę. Mówią, że od tego dnia wilki zaczynają biegać w stadach i rozbiegają się dopiero po strzałach w Objawienie Pańskie, podczas poświęcenia wody. Od tego dnia kawalerowie zaczynają zalecać się do panien, wysyłając swatów do narzeczonych. Od 7 stycznia zaczynają się Świątki. W przeddzień Narodzenia Chrystusowego — kutia. W tym czasie zazwyczaj poszczą, pieką pierogi i knyszi (rodzaj kalaczy z mąki pszennej), gotują kutię i uzwar. Garnki z tymi potrawami stawia się na sianie, przykrytym obrusem, na pamiątkę narodzin Zbawiciela w żłobie. Obiadują i wieczerzają razem po wschodzie pierwszej gwiazdy. Gdy kutia i uzwar są gotowe, wyjmuje się garnki z pieca, stawia je, czekając na wschód pierwszej gwiazdy, i wnosi do przedniego kąta chaty (na pokuť) pod obrazy, na ławie, która jest przykryta sianem i z góry zasłana czystym obrusem. Wtedy mówią: „Kutia na pokuť, a uzwar na bazar”. Oba garnki przykrywa się knyszami, na których z góry stawia… Również małe drewniane krzyżyki. Na wieczerzy kutia i uzvar zazwyczaj są ostatnimi potrawami. Ale zanim ich skosztują, najstarszy w rodzinie, lekko uchyliwszy okno, podnosi ku niemu miskę z kutią, mówiąc: „Mrozie, mrozie, chodź do nas jeść kutię”. A potem: „Nie przychodzisz? To nie idź ani na żyto, ani na pszenicę, ani na jakiekolwiek zboże”. Kutią tego dnia karmi się kury, aby więcej niosły jajek. Wieczorem dzieci chodzą z życzeniami i kutią do chrzestnych ojca i matki, a także do położnych. Rano w Boże Narodzenie starcy i dzieci recytują wiersze i wysławiają Chrystusa. Wieczorem, podobnie jak przez wszystkie święta, nosi się gwiazdę i chodzi z szopką, wspominając różne okoliczności narodzin Zbawiciela. W to święto na stołach Ukraińców bywają kiełbasy i kiszki, nadziewane kaszą gryczaną lub jaglaną. Wieczorem dziewczęta i kawalerowie śpiewają kolędy. Za to otrzymują pierogi, paluchy, słoninę, kiełbasy, a u bogatych pije się gorzałkę. Kolędy zazwyczaj zawierają pochwałę kogoś z członków rodziny lub całej rodziny. Po każdej zwrotce (strofie), a czasem po dwóch razem, powtarza się refren: „Ой, дай Боже, Святий вечір”. Albo po prostu: „Święty wieczór”. 13 stycznia — dzień św. Melanii, którą lud nazywa Melanką. Wieczór tego dnia nazywa się bogatym lub hojnym. Każda gospodyni na wieczerzę gotuje pierogi, które należą do ulubionych potraw Ukraińców. Bywają pszenne lub gryczane. W dni mięsne — z serem lub drobno siekanym mięsem, a w postne — z kapustą, kaszą gryczaną, urdą (roztartym nasionem konopi), latem z wiśniami, truskawkami, poziomkami i innymi jagodami. Piecze się pieczywo z mięsem, serem i kniszami. Kobieta zapala świecę przed obrazami i prosi męża, by wypełnił zwyczaj. Ten siada w kącie honorowym, stawia przed sobą knysze i pieczywo i woła dzieci. Dzieci wchodzą, modlą się i pytają: „Gdzież nasz ojciec?” Ojciec mówi: „Czy mnie nie widzicie?” Dzieci: „Nie widzimy, tato!” Ojciec: „Dај же Боже, żebyście i za rok nie widzieli!” To znaczy, aby było dostatek we wszystkim, jak i dziś. Potem wszyscy siadają do stołu i wieczerzają. Wieczorem kawalerowie szczodrują, a dziewczęta wróżą. Wróżby u Ukraińców nie są tak różnorodne jak u Rosjan. W święto Nowego Roku od wczesnego rana dzieci chodzą z torbami napełnionymi różnym ziarnem i sypią, mówiąc: „Na szczęście, na zdrowie, na Nowy Rok! Rodź, Boże, żyto, pszenicę i wszelkie zboże. Bądźcie zdrowi, z Nowym Rokiem!” Taki zwyczaj jest także na Czarnorusi. Tego dnia obserwuje się pogodę. Jeśli pojawi się szron, czeka się na obfite żniwa zboża. W niektórych miejscowościach istnieje zwyczaj okadzania sadów: wieczorem bogatej kuti do Nowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

HAŃBIĆ SWOJĄ OJCZYZNĘ — OZNACZA JĄ ZDRADZAĆ

Dzień dobry, droga redakcjo! Jestem stałą czytelniczką Państwa gazety (prenumeruję ją). Bardzo szkoda, że jest tak niewielu prenumeratorów gazety. Ale przecież ani w kioskach, ani na stoiskach jej nie kupisz i to nie tylko w Czerkasach. W gazecie „Słowo Proświty” jest wiele ważnych materiałów w obronie języka ukraińskiego, ale działań praktycznych jest za mało. Dlaczego obcokrajowcy, przyjeżdżając na Ukrainę, od razu zabierają się za naukę języka rosyjskiego, tym samym zwiększając liczbę ludności rosyjskojęzycznej, zrusyfikowując Ukrainę? Kursów nauki języka ukraińskiego na Ukrainie nie ma. Mamy wiele ośrodków, zainteresowanych w ochronie, zachowaniu języka ukraińskiego, ale działań żadnych. Chodźmy całą wspólnotą bronić języka, zbierać środki na organizację kursów języka ukraińskiego. Bardzo mnie to boli, chociaż lat mam już wiele. Mogłabym się już uspokoić. P. S. A w ukraińskiej telewizji już zalegalizowano tarapunkowską dwujęzyczność. Dzieją się niedopuszczalne rzeczy. Z poważaniem L. KOROLOWA. Hennadij BURNASZOW, Ukrainiec rosyjskiego pochodzenia. Jakich to cudów nie ma na białym świecie: „rosyjskojęzyczni” deputowani Rady Najwyższej „wypalili” „oszałamiającą” niedorzeczność: krzyczą, żeby językowi rosyjskiemu nadać status drugiego państwowego… na Ukrainie, nie zastanawiając się nad losem naszych dzieci i wnuków (one u mnie są ukraińskojęzyczne). Ja, Ukrainiec rosyjskiego pochodzenia, dziwię się: po co tak znieważać język państwa, w którym żyjesz? Dlaczego taki niedopuszczalny stosunek do wspaniałego języka Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki?.. Ruska (ukraińska) literatura ze swoimi ciekawymi bajkami, przysłowiami, cudownymi pieśniami i dumami jest najbogatsza w Europie. Sądzę, że hańba temu, kto jej nie zna albo nie chce się uczyć. Jestem przekonany, jeśli język rosyjski będzie państwowym (nie daj Boże), to wyprze język ukraiński, a Ukraińcy znowu będą „małorosjanami”, „chachłami”, „bydłem”. Rosjan na Ukrainie nikt nie uciska. Na przykład, ja. W Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankiwsk) nikt mi nie przeszkadzał ukończyć szkoły średniej z rosyjskim językiem nauczania, w instytucie — rosyjski oddział wydziału historyczno-filologicznego, swobodnie mówić po rosyjsku. I to w banderowskim kraju, panie Tabacznyk, który szanuję i z którego jestem dumny. Ale ja kocham język ukraiński i nie chcę, żeby ktoś mi przeszkadzał cieszyć się nim. Tego chcą moje dzieci i wnuki. I bardzo przykro, że za czasów „złotego września” jak rdza, wżarł się w melodyjny język ukraiński wstrętny gułagowski żargon, który przerażająco kontynuuje odmładzanie. Dziwi rosyjska bezczelność w rosyjskojęzycznych filmach kinowych, drwienie z języka ukraińskiego różnych nieudolnych artystów: „królików”, „Wierki Serdiuczki” itp., a na ich „artystyczne show” nie reaguje Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki… Przypomniał się pouczający przykład historyczny: jeden chiński strateg jeszcze 600 lat przed Narodzeniem Chrystusa pisał: „Aby podbić sobie jakiś naród, nie trzeba czynić wielkich wydatków, koniecznie trzeba tylko nie żałować grosza, aby siać niezgodę, szkalować jego język…” Ponad 300 lat język ukraiński deptał rosyjski caryzm, poniżali austriaccy i polscy szowiniści, plądrowali oprycznicy kompartyjnych sekretarzy generalnych. A teraz, wbrew woli ukraińskiego narodu, narzucają nadanie statusu państwowego językowi rosyjskiemu, który przez wieki był i nadal pozostaje skutecznym środkiem kolonizacji. Ja nie jestem przeciwko, żeby język rosyjski był państwowym, ale… w Rosji. Niech na terenach Rosji „rosyjski język będzie wielki i potężny”!.. Mnie, ukraińskiego Rosjanina, oburza, kiedy na sesji Rady Najwyższej deputowani-Ukraińcy mówią językiem sąsiedniego kraju. Słuchasz takich przemówień i dziwisz się: czy to nie transmisja z Moskiewskiej Dumy? Czyżby nasi deputowani nie mieli narodowej godności? Czyżby oni w swojej niepodległej Ukrainie jeszcze do tej pory czuli się w kolonialnym państwie i gorliwie starali się zachować najbardziej haniebne tradycje? Kiedy już opuści ich poczucie niższości? Takim „patriotom” chce się przypomnieć słowa Sydora Worobkewycza: Mowo ojczysta, słowo ojczyste, Kto Was zapomina, Ten w piersiach nie serduszko, A tylko kamień ma… Nie trzeba pchać do szerokiego deputackiego fotela byle jakiego kandydata tylko za to, że ma czym w nim usiąść… a jeszcze „gaworzy” po rosyjsku. Zynowij POPENIUK, członek „Proświty”, nauczyciel-emeryt, wieś Peczeniżyn. W osadzie Peczeniżyn na Iwano-Frankiwszczyźnie, na fasadzie szkoły muzycznej są dwie tablice pamiątkowe. Na jednej z nich zaznaczono, że w tym miejscu w 1901 roku kosztem wspólnoty został wzniesiony budynek czytelni „Proświty”, a w 1934 — budynek „Rodzimej szkoły”. I najbardziej do tej budowy dołożyli się radni miasteczkowego zarządu Iwan Samokyszyn i Wasyl Warczuk. Starsi mieszkańcy pozostawili wspomnienia o aktywnej działalności prośwician, którzy budzili narodową świadomość współmieszkańców, a zbudowana przez wspólnotę czytelnia stała się prawdziwą narodową świętością, gdzie brzmiały na koncertach ukraińskie pieśni, ożywali bohaterowie sztuk ukraińskich dramaturgów, a to i po prostu przychodzili ludzie poczytać ukraińskie gazety, wziąć w bibliotece ciekawą książkę. Dzisiaj po dobroci zazdrościsz tym ludziom, których serca płonęły miłością do wszystkiego, co ojczyste, ich ofiarności, fanatycznemu oddaniu. Ale my zwrócimy uwagę na drugą tablicę pamiątkową z napisem: „W Peczeniżynie urodził się i żył działacz społeczno-polityczny, artysta teatru (trupa Marjanenki), organizator i ataman antybolszewickich powstańczych oddziałów Wolnego Kozactwa, pułkownik UNR Roman Samokyszyn (1885—1971)”. Urodził się nasz sławny krajan 28 marca 1885 r. w chłopskiej rodzinie. Jego ojciec Iwan Samokyszyn oddał pod budowę miejscowej czytelni „Proświty” część swojego ogrodu, był aktywnym uczestnikiem wszystkich proświciańskich spraw. Często zabierał ze sobą do czytelni syna. Chłopiec miał piękny głos, więc śpiewał w chórze, grał w amatorskich spektaklach. Podczas służby w austriackiej armii Roman ukończył szkołę podoficerską, doskonale nauczył się języka niemieckiego i polskiego. Powróciwszy do domu, ożenił się, gospodarował, a cały wolny czas poświęcał czytelni, amatorskiej twórczości artystycznej. Ale zaczęła się Pierwsza wojna światowa. Samokyszyn na froncie. Walczyć długo nie przyszło. Jego pododdział trafił do rosyjskiej niewoli. Były podoficer został sanitariuszem w szpitalu wojskowym Kamieńca Podolskiego. W wolnym czasie śpiewał w chórze cerkiewnym. Właśnie tutaj, w cerkwi, podczas niedzielnego nabożeństwa, wspaniały głos Samokyszyna usłyszał aktor I. Marjanenko, którego trupa w składzie utalentowanych mistrzów sceny i teatralnej młodzieży koncertowała po Ukrainie. I. Marjanence udało się wyjednać dla młodego śpiewaka pozwolenie na bezprzeszkodowe wyjazdy w składzie trupy. W ekspozycji Państwowego Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Kinowej Ukrainy w Kijowie zachowały się afisze przedstawień, gdzie obok nazwisk Zańkowieckiej, Saksahanskiego, Marjanenki, Horłenko, Łynickiej jest nazwisko Roman Samokyszyn. Chcę zacytować skrzydlate powiedzenie Francuza Charlesa Bernarda: „Człowiek, który żyje w kraju, ale nie porozumiewa się językiem tego kraju — albo jest gościem, albo zdobywcą, albo jest niepoczytalny”. Od dawna wiadomo, że to właśnie język ojczysty czyni człowieka szczęśliwym, potężnym, bo właśnie w języku ojczystym czerpie on energię rodzinnej ziemi. Język to dusza narodu. Jeśli zlikwidować język ukraiński, to zniknie naród ukraiński… Na Ukrainie dwie trzecie ludności to Ukraińcy, wśród których dorastałem i byłem wychowywany (urodziłem się w Kazachstanie). Ukraina stała się dla mnie Ojczyzną. Dlatego chce się zapytać: czyżby Ukraińcy godzili się na samozagładę, czyżby zgodzili się na drugi język państwowy? Wszystkim wiadomo, że Rosjanie nigdy nie chcieli równości dla wszystkich? Domagają się przywilejów tylko dla siebie. Moskale uważają: na terenach, gdzie milknie język rosyjski, tam kończy się Rosja… Victor Hugo pisał: „Hańbić swoją Ojczyznę — oznacza zdradzać ją”. Drodzy Ukraińcy! Bądźcie czujni! Pozbądźcie się jarzma obojętności i pamiętajcie słowa Ołeksandra Olesia: Języku ojczysty! Języku ojczysty! Co w jedno nas zlewa, — Pierwsze matki słowa, Pierwsza pieśń kołysankowa, Jak rozstaniemy się z tobą, Jak zapomnimy głos twój, I w Ojczyźnie drogiej Będziemy mówić cudzym?! Na święto odsłonięcia tablicy pamiątkowej sławnemu rodakowi 11 maja 2008 r. przyszła niemal cała wieś. Przybyli goście z różnych miast i wsi Ukrainy: krewni i bliscy, proświcianie, ludzie o podobnych poglądach. Rozbrzmiewały pieśni kozackie i strzeleckie. Bandury kapeli bandurzystów z Iwano-Frankiwska pod dyrekcją wnuczki pułkownika, pani Marty Szewczenko, grzmiały o niezapomnianej sławie naszych przodków. Rodzina i znajomi wspominali w wystąpieniach bohatera. Wnuki pułkownika, Marta Szewczenko i Lubomyr Nykyforiw, przygotowali ciekawą pracę badawczą o dziadku i rozdali ją wszystkim chętnym. Wiele informacji stąd wykorzystano przy pisaniu tego artykułu, za co jesteśmy szczerze wdzięczni autorom.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WYCHOWANY PRZEZ «PROŚWITĘ»

…mokiszyn. Gastrole trwały kilka lat. Artyście bardzo chciało się wrócić do domu, do ukochanej żony i dzieci (było ich już dwoje). Lecz porwał go wir walki o ukraińską państwowość. Przydało się doświadczenie wojskowe. Roman Samokiszyn tworzy na Ziemi Katerynosławskiej i Chersońszczyźnie antybolszewickie oddziały powstańcze, prowadzi udane walki z białogwardzistami i machnowcami. W listopadzie 1918 r. Naczelny Otaman UNR nadaje Romanowi Samokiszynowi stopień pułkownika. Nowego dowódcę w wojskach uprzejmie nazywano „ojcem Samokiszem”. To nazwisko figuruje we wszystkich dokumentach archiwalnych, pomogło pułkownikowi UNR uniknąć prześladowań i represji ze strony sowieckich organów po „ponownym zjednoczeniu” Zachodniej Ukrainy z ZSRR w 1939 roku. Pułkownikowi UNR Romanowi Samokiszynowi przyszło brać udział w wielu bojach o wyzwolenie Ukrainy od bolszewików i machnowców. Warto wspomnieć o wyzwoleniu Katerynosławia w ostatnich dniach grudnia 1918 r. Pułk Strzelców Siczowych pod dowództwem pułkownika Romana Samokiszyna 31 grudnia 1918 r. dosłownie wepchnął machnowsko-bolszewickie wojska do Dniepru. Rosyjski pisarz Aleksiej Tołstoj w trylogii „Chożdienije po mukam” tak opisał tę walkę: „…Pędziły obładowane zrabowanym dobrem furmanki, rozrzucając wszystko po drodze, mknęły czwórki z taczankami… Biegli piechurzy, którzy nie zdążyli wskoczyć na furmanki… Wszystko to z dzikim wrzaskiem, łoskotem i trzaskiem pędziło w górę prospektem ku górnej części miasta, bo pułkownik Samokisz już zajął most kolejowy i dworzec…”. Epidemia duru, a następnie choroba płuc i astma zmusiły Romana Samokyszyna do odsunięcia się od aktywnej walki. Po pewnym czasie wrócił do domu, zajmował się gospodarstwem, wychowywał dzieci, a było ich sześcioro, z czasem także wnuki. Trzeba było często zmieniać miejsce zamieszkania, by uniknąć represji. Wielu ludzi znało jego przeszłość, ale nikt nie wydał go władzom, bo wszyscy go kochali. Jego credo brzmiało: „Człowiekiem trzeba być, a być człowiekiem trzeba umieć”. Tej zasady trzymał się przez całe życie, przekazał ją dzieciom i wnukom. Roman Samokyszyn zmarł 26 października 1971 r. w Iwano-Frankiwsku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Skradzione dzwony wróciły!

Tetiana Budar, Brzeżany, obwód tarnopolski Wyjątkowo świątecznie okazał się niedzielny dzień 28 listopada dla mieszkańców wsi Komarówka w rejonie brzeżańskim na Tarnopolszczyźnie. Proboszcz, ojciec Mychajło, i mieszkańcy wsi nie kryli radości: niedawno skradzione z ich niedokończonej dzwonnicy dzwony (stukilogramowy „Święty Archanioł Michał” i trzydziestokilogramowy „Chrystus Król”) wróciły! Skradzione parafialne mienie funkcjonariusze odnaleźli na Chmielnicczyźnie i zwrócili parafianom miejscowej świątyni. Funkcjonariusze specjalnego oddziału „Berkut” pod śpiew cerkiewnego chóru zamontowali dzwony na dzwonnicy cerkwi, a one zabrzmiały melodyjnie w rękach małego dzwonnika, drugoklasisty Dmytryka Bilyka. Duchowieństwo, parafianie i mieszkańcy Komarówki wyrazili funkcjonariuszom wdzięczność i pomodlili się za ich zdrowie. Świąteczne nabożeństwo było uroczyste. Dźwięcznie rozbrzmiewało wielogłosowe „Mnohaja lita!”, a obecni życzyli, by dźwięk tych dzwonów jeszcze przez długie lata inspirował wszystkich, którzy je słyszą, do dobrych czynów — w imię Boga i Ukrainy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

WSPOMNIENIE O PIERWSZYCH KROKACH

Stepan STELMASZCZUK, profesor, m. Lwów Kiedy za tzw. Gorbaczowowskiej pierestrojki w Ukrainie rozgorzał narodowo-odrodzeniowy proces, kiedy w Ukrainie zaczęły powstawać organizacje i ogniwa Towarzystwa, pierwsze powstało ono w ojczyźnie Iwana Franki w Drohobyczu — jako organizacja miejska. Następnie pojawiały się ogniwa TUM w różnych instytucjach miasta, potem także rejonu. Nasz ówczesny Instytut Pedagogiczny im. Iwana Franki nieco opóźniał się w tym procesie. Aż pewnego dnia podeszły do mnie laborantka katedry języka ukraińskiego Natalia Jaćkiw i wykładowczyni wydziału muzycznego Olha Siatecka: — Stepanie Ilkowyczu, utwórzmy Towarzystwo Języka Ukraińskiego! Zatem — do pracy! Przede wszystkim trzeba było poszerzyć komitet organizacyjny. Dobrałem ludzi po jednym z każdego wydziału. Tak więc z filologicznego pozyskałem Natalię Jaćkiw, z muzycznego — Olhę Siatecką, z fizyczno-matematycznego — dziekana wydziału Rostysława Łucyszyna, z ogólnotechnicznego — starszego wykładowcę Wołodymyra Semczyszyna. Ustaliliśmy też datę zebrania organizacyjnego, ja „zmajstrowałem” ogłoszenie i rozwiesiłem we wszystkich budynkach dydaktycznych, przeprowadziłem obrady zebrania. I oto — zebranie organizacyjne. Członkowie komitetu zajęli miejsca przy stole roboczym, ja wygłosiłem krótkie wprowadzenie o Towarzystwie, jego znaczeniu i zadaniach na przyszłość, odczytałem pewne fragmenty tymczasowego statutu. Rozpoczął się zapis do członków Towarzystwa: każdy chętny zapisywał się u przedstawiciela swojego wydziału. Spośród dwustu obecnych o swoim wstąpieniu do TUM oświadczyło 62 wykładowców i studentów. Pozostali opuścili aulę instytutu. Przewodniczącym został wtedy docent matematyki Petro Sydorczuk. Był bardzo dobrym kierownikiem, nawiązał kontakt z miejskim Towarzystwem, sprzyjał organizacyjnej i kulturalno-wychowawczej pracy ogniwa; za jego czasów i z jego pomocą przeprowadzano imprezy artystyczno-wychowawcze (koncerty, spotkania twórcze, wcześniej zapoczątkowane tzw. wieczornice artystyczne itp.), wtedy w ramach instytutu zainaugurowano Uniwersytet ukrainoznawstwa, który nabrał ogólnomiejskiego charakteru i w którym uczestniczyli nasi wiodący naukowcy. W Domu Kultury odbył się koncert charytatywny, poświęcony 175. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki (17 kwietnia 1989 r.), który przeprowadziliśmy wspólnie z Domem Nauczyciela. Wzięli w nim udział chór męski „Beskyd” i żeński chór kapela „Oswitianka” pod kierownictwem Marii Ek-Hirniak. Podczas tego święta zbierano dobrowolne ofiary na pomnik Tarasa Szewczenki w Drohobyczu. Gdy w swoich sprawach wydawniczych byłem w Kijowie, zajrzałem za radą do Związku Pisarzy, gdzie wówczas koncentrowało się centrum TUM. Tam zastałem Dmytra Pawlyczka, a on zaproponował nawiązanie kontaktu z dyrektorem Wszechzwiązkowego Instytutu Gospodarki Zbożowej w kazachskim mieście Szortandy akademikiem Mechlisem Sulejmenowem. Tam, jak mówił, założył on szkołę ukraińską i potrzebuje naszej pomocy. Tu trzeba przypomnieć, że rezonans o „ukraińskiej szkole” Sulejmenowa rozszedł się po Ukrainie: pisano o niej w prasie, mówiono w audycjach radiowych i telewizyjnych… Jak okazało się później, był to kółko do nauki języka ukraińskiego, zorganizowane przez M. Sulejmenowa w miejscowej szkole z dzieci rodziców, pracowników podległego mu instytutu. Sam on samotnie opanował język ukraiński i porozumiewał się nim ze mną stale. Wówczas ukraińska diaspora Kazachstanu delegowała go na Światowy Kongres Ukraińców do Kijowa, gdzie też występował w jej imieniu. Swoich wychowanków z kółka ukraińskojęzycznego M. Sulejmenow przywoził na Prykarpacie, by poznali Ukrainę. Po tygodniu zapoznaliśmy ich z Drohobyczem, Nahujewyczami,Borysławiem, Truskawcem i, rzecz jasna, ze Lwowem. Podczas pobytu tych drogich miłośników Ukrainy z Kazachstanu w moim domu „na pierogach” nauczyłem dzieci śpiewać ukraińską hajiwkę, którą wykonywały bardzo uroczo. To nasza znana „Hruszeczka”. „Daj, Boże, daj” powtarzało się w każdej zwrotce, i wtedy dzieci składały ręce jak do modlitwy. Sulejmenow był zachwycony: „Tu nasze dzieci po raz pierwszy wymówiły słowo Bóg”. A wśród nich były dzieci pochodzące z rodzin ukraińskich, rosyjskich, polskich i niemieckich. Jeszcze dwukrotnie gościł u mnie Mechlis Sulejmenow już we Lwowie, dokąd z rodziną przeprowadziliśmy się w 1989 roku: gdy był uczestnikiem Ogólnozwiązkowej konferencji naukowej w sprawach gospodarki zbożowej, która odbywała się w podlwowskich Dublanach (tam znajdował się instytut rolniczy), gdzie jako jedyny wygłosił referat po ukraińsku, oraz gdy jechał na taką samą konferencję do Polski. Nasza współpraca z Sulejmenowem nabrała rozgłosu. Możliwe, że właśnie dlatego D. Pawlyczko przysłał do ogniwa TUM przy instytucie aktywistę ruchu narodowego z Hulajpola, nauczyciela szkoły muzycznej Wasyla Korostylowa, by przejął doświadczenie, bo, jak mówił, w Drohobyczu praca jest dobrze postawiona. Więc przychodzi do mnie ten mężczyzna i serdecznie się wita: — Nie gniewajcie się i nie bójcie się mnie: przychodzę do was z dobrem. Czy można wejść? Z panem Korostylowem do dziś utrzymujemy kontakty. Śpiewa w chórze ludowym, jest aktywnym uczestnikiem obwodowych festiwali „Wolnica”, które odbywają się w Hulajpolu w obwodzie zaporoskim. Działalność instytutowego ogniwa TUM była dość intensywna, lecz wraz z moim przeprowadzeniem się do Lwowa w 1991 roku odszedłem od pracy w Towarzystwie. Mimo to ono działa i dziś, ale już jako „Proświta”. Dokumenty, które zgromadziły się w czasie „pierwszych kroków” ogniwa TUM w Drohobyckim Instytucie Pedagogicznym im. Iwana Franki, przekazałem do działu rękopisów Biblioteki Naukowej im. W. Stefanyka we Lwowie. Mimo wieku przyłączyłem się do pracy w „Proświcie” dzielnicy Halickiej miasta Lwowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

WIELKIE LATA HANNY ZASTAWSKIEJ

Wasyl WASYLASHKO we Lwowie wyhodowała ogród, wyprowadziła na ludzi sławne dzieci — Bohdana, Zynowija i Halinę. Kobietę zawsze ceniono jako zręczną krawcową, dobrą gospodynię, szczerą duszę. Doświadczyła niemało chorób, urazów, ale umiejętność stanięcia w swojej obronie, samodzielnego leczenia się, zwłaszcza ziołami, na których się zna, pomagała innym, nie nudziła się światem, a trzymała się krzepkich skrzydeł. Jest dumna, że przedłużyła ród w wnukach: Mariannie, Andrijowi, Nazarowi, Saszkowi. Prawnuki Danyłko, Tarasyk, Annoczka, Dańko, Hannusia i Petrus cieszą babcię dobrymi ocenami czy słońcem uśmiechu. Pozdrawiam Was, mamo, z 91. rokiem życia i życzę dłuższych szczęśliwych lat! P.S. A oto i jej powiedzenia ze zbioru „Ludowe przysłowia i powiedzenia od Hanny Zastawskiej” (Kijów, „Znannia Ukrajiny”, 2005). Mojej teściowej Hannie Stepaniwnie Zastawskiej, którą nazywam mamą, 26 grudnia br. kończy się 91 lat. To ten wiek, kiedy każdy rok jest okrągłą datą, i pomyślałem, że jej życie jest nie tylko długie, ale i pouczające, zasługuje na ciepłe słowo w gazecie, tym bardziej w tej, którą ona aktywnie czyta i prenumeruje. Ona, nasza mama, babcia i prababcia, nie dokonywała wyczynów, lecz jej życie jest warte uwagi. Straciwszy w 14. roku życia (1934) matkę, tak zebrała się w sobie, że pomagała tacie w gospodarstwie, wychowywała od niemowlęcia siostrzyczkę Olę, a po szkole we wsi Bowyno w Polsce z powodzeniem ukończyła kursy krawieckie we Lwowie, wychowawców dzieci w Jarosławiu, pracowała w Przemyślu, gdzie miała szczęście, mężnie przeżyła zabójstwo ojca Stepana Bohonka w trakcie operacji „Wisła”. Następnie przeprowadziła się do Lwowa, gdzie urządziła się dzięki mężowi Jurijowi Iwanowyczowi, który miał złote ręce, silnej przyjaźni z bratem Jurijem i siostrą Olą, którzy mieszkali tutaj, oraz siostrą Marią, która żyła w Krzywym Rogu. Hanna Stepaniwna z mężem Kocham cię, Tacyo, lecz bardziej twoją pracę. Ile kwiatów w ogrodzie, tyle narzeczonych znajdę. Mąż kocha żonę zdrową, brat siostrę — bogatą. Choć mąż jak wrona, to jednak dla żony — obrona. Od języka ojczystego droga — tylko do cudzego progu. Nie ma duszy i racji, kto poddaje się rusyfikacji. Mówiłam mu, kiedy swatali: „Ja bez pieniędzy głupia”. Jak chcą szczęścia w rodzinie, nie mają żyć jak samotnicy. Pamiętaj, głupcze, po co się żeniłeś… Moskwa łzom nie wierzy, zwłaszcza ukraińskim. Starego drzewa nie przesadza się, zwłaszcza — na obczyznę. Zawsze kochaj swój kraj i tylko raz w życiu kochaj! Ziemia kręci się wokół słońca, a chłopcy — wokół piękności. Tak się kochali, że i orzeszkiem się dzielili. Kochają go, jak psy dziada na wąskiej ulicy. Emma SZAPOWAŁOWA, przewodnicząca miejskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego Życie Warwary Stepaniwny Sokołowskiej — to żywa historia ciernistej drogi zwykłej kobiety bez tytułów i nagród, narodowo świadomej patriotki, która doświadczyła represji. Warwara Stepaniwna — to nosicielka ukraińskich zwyczajów i obrzędów, narodowych amuletów. A także — wierna żona represjonowanego poety, artysty, bandurzysty Mykoły Ołeksandrowycza Sarmy-Sokołowskiego, z którym w łagrach przeżyła męki i cierpienia. Urodziła się 17 grudnia 1920 roku w dniu świętej Warwary. Wychowywała się dziewczyna w rodzinie kozaka Stepana Kłymka na chutorze Kłymkiwka w rejonie reszetyliwskim na Połtawszczyźnie. Warwara Stepaniwna wspomina swoich rodziców jako dobroczyńców w stosunku do ludzi. Mama Jawdocha uczyła ją: „Jeśli chcesz sąsiadom czy krewnym zanieść pierożek czy grudkę siary, to wybieraj najlepszy kawałeczek”. Ta umiejętność czynienia dobra ludziom przeszła także na Warwarę Stepaniwnę. W 1942 roku gestapo rozstrzelało 12 członków OUN, w tym Dinę Sokołowską, żonę Mykoły Sarmy-Sokołowskiego. Owdowiały ksiądz został z trzyletnią córką Oksanką. Z pomocą ojcu Mykole przychodzi parafianka Warwara Kłymko. Została ojcu Mykole żoną, a dziecku matką. Z Połtawszczyzny rodzina przeprowadza się na Bukowinę, do wsi Rarancza. W 1943 roku małżeństwu urodziła się córka Lesia, a w 1944 — Jewhenija. Ojciec Mykoła bierze udział w działalności OUN-UPA. Musi ukrywać się przed prześladowaniami. Przedostają się do Kołomyi. Lecz w 1948 roku Mykołę Ołeksandrowycza aresztowano. Tego samego dnia aresztowano też żonę Warwarę. Zostało bez rodziców troje dzieci: Oksanie — 10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Pani Warwara ma dar Boży...

...lat, Lesia — 5, Żenia — 3. Przez długie lata Warwarze wciąż słyszał się płacz dzieci. Mykole Ołeksandrowiczowi wydano wyrok: 25 lat obozów. Na 25 lat pozbawienia wolności skazano także Warwarę za to, że wiedziała o udziale męża w OUN, lecz nie doniosła do KGB. Warwara Stepaniwna wspomina, jak spotkali się z Mykołą Ołeksandrowiczem na punkcie przesiedleńczym przed wysłaniem do strefy. Kolumnę mężczyzn poprowadzono w jedną stronę, a kobiety w drugą. Pośrodku pas ziemi o szerokości 2 metrów, na którym czyhali strażnicy z automatami. Kolumny się zatrzymały. Mykoła napotkał wzrokiem Warwarę. Zapomnieli o niebezpieczeństwie. Nie pytając o pozwolenie, rzucili się ku sobie i objęli się. Konwojenci osłupieli, a kolumny zamarły. Więźniowie polityczni padli na kolana, jak przed świętymi, i łzami zroszyli ziemię, patrząc na zakochaną parę. Po kilku minutach konwojenci kolbami rozdzielili męża i żonę. I znów ruszyli: mężczyźni — w prawo, kobiety — w lewo. Warwara Stepaniwna odbywała karę w mordowskich obozach koncentracyjnych, a Mykoła Ołeksandrowicz — w Incie. Małżeństwo doczekało się w końcu odwilży. Zarówno Mykoła, jak i Warwara powrócili na Ukrainę do swoich córek, gdy Oksana miała już 23 lata, Lesia — 18, Żenia — 16. Warwarze Stepaniwnie udało się doglądać wnuków i prawnuków. Do 1974 roku mieszkali w Ługańsku, a potem w Nowomoskowsku. Oksana i dziś mieszka w Ługańsku. Stale troszczy się o swoją matkę. Lesia i Żenia żyją w Nowomoskowsku, często odwiedzają dom matki i pomagają jej. Rodzina Sokołowskich po reabilitacji przechodziła ciągłe prześladowania, przesłuchania, rewizje, ostrzeżenia, zastraszanie. Warwara Stepaniwna zawsze wspierała swojego męża. Była jego osobistą maszynistką. Przepisywała jego wiersze, nowele, wspomnienia. Pomagała w tworzeniu w Nowomoskowsku zespołu bandurzystów, organizacji OUN, miejskiego zrzeszenia „Proświty”, Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, Ludowego Ruchu, Kobiecego Towarzystwa im. Oleny Teligi i innych. Także dziś Warwara Stepaniwna porządkuje utwory, które pozostały po śmierci Mykoły Ołeksandrowicza. Niestety, dotąd brakuje jej środków na ich publikację. Warwara Stepaniwna Sokołowska ma dar Boży — jak magnes przyciąga do siebie patriotów Ukrainy. Rozmowy z ludźmi, którzy mają czułe i dobre serce, przynoszą jej chwile radości i szczęścia. A jeszcze większą satysfakcję odczuwamy my, prowadząc rozmowy z kobietą ciekawą, bogatą intelektualnie, o jasnej pamięci i szlachetnych uczuciach kobiety-matki. Świetlica Warwary Stepaniwny jest zawsze pełna gości: są tu bandurzyści, prosvitianie, kozacy, uczniowie, studenci. Warwara Stepaniwna jest niepowtarzalną kobietą. Zawsze podziwiam jej urodę w podeszłym wieku. W wieku 90 lat jej oczy promienieją, zawsze ma łagodny uśmiech, jest schludna i zadbana. Nigdy nie siedzi bezczynnie: to szyje, to haftuje... A barszcz i pierogi na wieczornicach w jej świetlicy są najsmaczniejsze. Oczytana i erudycyjna, niepowtarzalna rozmówczyni, zawsze na bieżąco ze wszystkimi współczesnymi wydarzeniami. Składamy Warwarze Stepaniwnie gratulacje z okazji jubileuszu, 90-lecia urodzin. Życzymy jej mocnego zdrowia i radości z kontaktów z wspaniałymi ludźmi!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Salonu. Historycy sztuki nazywają Chymycza „niewygodnym” klasykiem, ponieważ jego twórczość trudno wpisać w ramy jakiegokolwiek formatu. Architekt z wykształcenia, który doskonale znał konstrukcję budynków od wewnątrz, znalazł swój unikalny styl przedstawiania nie tylko soborów, ale także domów i ulic. Zwyczajne miejskie pejzaże zachwycają kompozycyjną i kolorystyczną doskonałością. Co ciekawe, mistrz świadomie nie pracował olejami, ponieważ uważał, że dają one prawo do błędu. A zdaniem Jurija Chymycza, artysta powinien być w pewnym sensie linoskoczkiem: jeden niezdarny ruch — i wszystko stracone… Oprócz muzeów, swoje kolekcje zaprezentowało 20 wiodących galerii antykwarycznych Ukrainy. Na 3,5 tysiącach metrów kwadratowych można zobaczyć nie tylko cudotwórcze ikony i drewniane krucyfiksy, ale także noworoczne kartki i porcelanowe figurki, zabytkowe meble, a nawet tradycyjne chińskie łóżko ślubne oraz posąg konia, stworzony jeszcze za czasów panowania chińskiej dynastii Tang. Chociaż organizatorzy Salonu przyznają, że namówienie muzeów i kolekcjonerów do wystawienia swoich dzieł w niedokończonym ostatecznie kompleksie było bardzo trudne, zdaniem przewodniczącego gildii antykwariuszy Ihora Palamarczuka, poziom Antykwarycznego Salonu 2010 jest najwyższy w całym czasie niepodległej Ukrainy. Wołodymyra Mykytenki: rzeźbiarz wybrał za fundament jednego z trzech żółwi, które podtrzymywały, według wyobrażeń przodków, talerz Ziemi, na jego skorupie posadził ślimaka, a wyżej — małą żabkę, która nie zdoła połknąć lśniącej brązowej ważki. Czytaj, widzu, obrazy i rozmyślaj nad upływem czasu bez wskazówek zegara, ale odczuwając zaostrzenie i wrażliwość absolutnie wszystkich dążeń oraz możliwości-niemożliwości naszej epoki. Na wadze-jarzmie Słońce i Księżyc u Mykyty Zihury uosabiają Dzień i Noc, a „Kłos, który spogląda” Jehora Zihury nie jest w stanie niczego zmienić. „Dziewczyna z książkami” (szamot i drewno) nie przysłuchuje się melodii „Jazzu” (to dzieła Ołeksija Zołotarowa); czerwonawy kamień ożywił „Kwiatowym nastrojem” Wasyl Byk; Mykoła Perepelycia cudownie opowiedział odwieczne „Marzenie” mężczyzny i kobiety jako jedności dwóch pierwiastków, a Lina Perepelycia przyniosła nam „Lwa św. Marka”. Wśród zaprezentowanych na wystawie dzieł o tematyce biblijnej właśnie „Ewangelia według Marka”, napisana dla młodych pogan, a tutaj wcielona w brązie, już w nowej kosmicznej dobie wysyła swoje wezwanie do społeczeństwa. Bo nadszedł czas, abyśmy wszyscy poważnie się zastanowili. Znaki Najwyższego są dawane człowiekowi codziennie i wszędzie. Szkoda tylko, że ludzkość leni się brać je pod uwagę, a tylko narzeka na życie. Choć nigdy nie jest za późno, by widzieć — sercem, a myśleć — świadomością, a nie portfelem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

WIECZNA AKTUALNOŚĆ

W „Mysteckim Arsenał” cicho i bez zgiełku otwarto Trzeci Wielki Salon Antykwaryczny. Wcześniej przez dwa lata z rzędu Salon odbywał się w Ukraińskim Domu. Lesia KOWERZNIEWA Mimo że w tym roku na Salonie Antykwarycznym nie zaprezentowano tak głośnych nazwisk jak w poprzednich latach, kiedy można było tam zobaczyć dzieła światowej sławy Amedeo Modiglianiego, Pabla Picassa czy Pierre’a-Auguste’a Renoira, w „Mysteckim Arsenał” jest co oglądać. Wydaje się, że same ściany, niezwykła aura starych cegieł wpłynęły na ogólną koncepcję wydarzenia: akcent położono na ukraińską sztukę sakralną XVI—XVIII wieku. W tym roku Wielki Salon Antykwaryczny zainaugurował nowy projekt „Muzeum-gość”. W roli „gości” wystąpili: Czernihowskie Muzeum Historyczne, Nikopolskie Muzeum Krajoznawcze, Lwowska Narodowa Galeria Sztuki, Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, Muzeum „Duchowe Skarby Ukrainy”, Muzeum Historii Kijowa, Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska”, Lwowskie Muzeum Historii Religii. Dyrektorka „Mysteckiego Arsenału” Natalia Zabołotna opowiedziała, że w ramach tego projektu w „Arsenale” prezentowane będą dzieła, które znajdują się w zbiorach ukraińskich muzeów, dlatego zobaczenie ich przez zwykłego miłośnika sztuki jest niemal nierealne. Czasami o tym, że istnieją, wiedzą tylko specjaliści. Kto z niewtajemniczonych mógł podejrzewać, że w Nikopolskim Muzeum Krajoznawczym ukryto prawdziwe arcydzieło — ikonę-stawrotekę Wojska Zaporoskiego Niżowego! Relikwia, datowana na XVIII wiek, jest bardzo osobliwa. Jej podstawą jest srebrna płytka-tabliczka, w centrum której wmontowano rzeźbiony cyprysowy krzyż. Według legendy przyniesiono go do Kosza Wojska Zaporoskiego Niżowego z Jerozolimy. Dyrektor Nikopolskiego Muzeum Krajoznawczego Ołeksandr Kuszniruk przyznał, że ikona jest niezwykle cenna, dlatego przywieziono ją z obwodu dniepropetrowskiego do stolicy pod pancernym szkłem w opancerzonym samochodzie w eskorcie „Tytanu”. MAZEPA JAKO SYMBOL Ogólną uwagę zwiedzających przykuła ogromna srebrna szata i kiot Cudownej ikony Ilińskiej Matki Boskiej, która została wykonana kosztem hetmana Iwana Mazepy dla Soboru Trójcy Świętej w Czernihowie. Szatę stworzono pod koniec XVII wieku przez nieznanych mistrzów i do Czernihowskiego Obwodowego Muzeum Historycznego im. W. W. Tarnowskiego trafiła ona jeszcze w czasach radzieckich. Ikona, która była umieszczona w tym kiocie, nie zachowała się, a i sam zabytek przez 300 lat swojego istnienia doznał znacznych uszkodzeń. Dyrektor muzeum Serhij Łajewski opowiedział, że świeżo odrestaurowaną szatę pokazano już na wystawie w Ukraińskim Muzeum w Nowym Jorku. Organizatorzy Salonu Antykwarycznego uważają pojawienie się w „Arsenale” tego dzieła, ozdobionego herbem Iwana Mazepy, za symboliczne. Wszak budowlę obecnego kompleksu muzealnego wzniesiono na miejscu żeńskiego monasteru Wniebowstąpienia Pańskiego, którego ihumenią była matka hetmana Mazepy — Maria Magdalena. Zabytków sakralnych zaprezentowano tak wiele, że aby zobaczyć-poczuć-zrozumieć każdy z nich, trzeba obejść wystawę kilka razy. Z tego, co zapada w pamięć od razu: drewniany krucyfiks z polichromią z XVII—XVIII w. autorstwa Johanna Pfistera (z kolekcji Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki) oraz Pateryk Pieczerski z drukarni Ławry Pieczerskiej (ze zbiorów Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy), wspaniała kolekcja ikon wołyńskich (Muzeum „Duchowe Skarby Ukrainy”). NIEZNANY KIJÓW Niezwykle ciekawa jest sala, w której zaprezentowano „Kijowskie malarstwo pejzażowe połowy XX w.” — ponad czterdzieści obrazów ze zbiorów Muzeum Historii Kijowa, które obecnie, niestety, nie posiada własnego pomieszczenia, więc nie może ucieszyć zwiedzających swoją zdumiewającą kolekcją. Udostępnienie przez „Mysteckij Arsenał” bezdomnemu muzeum całej sali można uznać za przejaw solidarności zawodowej. Ekspozycja składa się z prac dwóch mistrzów malarstwa pejzażowego — Serhija Szyszki oraz Ołeksandra Chwostenki-Chwostowa — i demonstruje malowniczy i nieznany Kijów połowy i drugiej połowy XX w. Niektórych krajobrazów po prostu nie da się rozpoznać, choć minęło zaledwie 50—60 lat, i to wywołuje przejmujący ból nie tylko u tych, którzy pamiętają tamten, stary Kijów, ale i u tych, dla których takie miasto jest już nieznane. Kontynuuje tematykę pejzażową wystawa akwareli i gwaszy artysty Jurija Chymycza, która osobiście dla mnie stała się jednym z najciekawszych projektów w tym roku. Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Mieszkańca stolicy, który ma możliwość niemal codziennie oglądać arcydzieła światowej sztuki, wydawałoby się, niczym nie zdziwisz. Ale nawet w takich pozytywnych okolicznościach wystawa sekcji rzeźby Narodowego Związku Artystów Ukrainy w galerii „Mystec” przyciąga uwagę ciekawymi znaleziskami. Jest w eksponowanych dziełach prawdziwa, wiekami zweryfikowana głębia i nie mniej realna podniebność. Bo prawdziwy artysta — to trochę prorok, on przy narodzinach otrzymał prawo i możliwość wzniesienia się duchem ponad wydarzenia i zjawiska. Te realia, których dzisiaj nie ominiesz w życiu, uogólnione i zmaterializowane w brązie, kamieniu czy tonowanym gipsie, stają się niestraszne: nazwane i uwięzione w trójwymiarowym obrazie, tracą siłę. Powiedzmy, „BRIDCE” i „Ciszej!” Wołodymyra Kuzniecowa. Dwaj mężczyźni przekazują sobie teczkę, a za plecami postacie trzymają każdy swoją broń. Znacznie ciekawsze od gangsterów jest zabawne zwierzątko tego samego autora. Uszatek siedzi na czymś podobnym do samochodowej popielniczki: szufladka z jednej strony wysuwa się, obok są druciki do baterii; być może, jeśli podłączyć od wewnątrz światło, będzie widać, jak chowają się w rzeczach urządzenia do podsłuchiwania. A zdemaskowany szpieg — to już nie jest straszne. Danina nowoczesności — „Porwanie Europy” Antona Masłyka: dziewczyna, która wzięła byka za rogi, — to motocyklistka. Mit w swojej symbolice, jak widzimy, jest niewyczerpany. A „Dziewczynka z kaczką” Bohdana Sycha tylko na pierwszy rzut oka przypomina antyczną Ledę z łabędziem, a jeśli przyjrzysz się uważniej — zanurzysz się w delikatność kobiecej duszy. Aż tu natrafiasz na prawdziwego „Smoka”: przywarł do podłoża przednimi łapami, grzbiet wygięty, a ogon porusza się jak sprężyna skrętna. Mitologiczny — ze starochińskich eposów? Bajkowy — ze stron Clifforda Simaka? Ani na Gorynycza ze słowiańskich bajek, ani na strasz...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

RZEŹBA MAŁYCH FORM

howiska z epopei o Harrym Potterze, nie jest podobny, bo nie jest agresywny. Galeria „Mystec” — nie muzeum, więc z zachwytem dotykasz palcem drżąco rozdętych brązowych nozdrzy, czujesz ciepło odlewu, a siebie — strażnikiem przyrody, opiekunem wszystkich jej unikalnych form. Oczywiście chce się dowiedzieć więcej o autorze smoka. Zrozumiale, że nazwisko Miedwiediew — zupełnie nie jest autorem pomnika Szolom-Alejchema w Kijowie, tu inna stylistyka. Okazuje się, że to syn znanego malarza Wiktora Miedwiediewa, Mykoła zaznaczył się na równi ze znanymi rzeźbiarzami starszego pokolenia. Światopogląd i widzenie jedności formy i treści przez gęsty materiał, odpowiedni dla rzeźby, pozwala widzowi bezbłędnie rozpoznać dzieła Juliusza Synkiewicza, Jurija Bahalija, Mykoły Bilyka. Miłośnik sztuki przyjmuje jako oczywiste ich lakoniczne, wyraziste, wieloznaczne dzieła. Równocześnie zwolennicy realizmu cieszą serce subtelną, psychologiczną postacią kobiecą („W cieniu” — autorstwa Alisy Zabój), żywą precyzją ruchu „Bramkarza” Wiktora Hrećnika, i zamierają w cichym skupieniu przed „Rybakiem” Ołeksandra Masłyka. Być może ta praca — jest jedną z serii (bo obok, także w brązie, stoi jego dzieło „Wielka ryba”, które odbierane jest jako nowotestamentowe nawiązanie do pierwszych apostołów). Jednak właśnie ten, który trzyma na ramionach sieć, jest łowcą dusz, bo złapał widza w jego własną głębię: dzięki temu dziełu domyślasz się dawnego, jeszcze drewnianego „Poznaj samego siebie” i czujesz niepojętość Człowieka, który jest odbiciem i zarazem pomieszczeniem całego Wszechświata. Filozoficzne objawienia artystów nabierają także prostszej, przekonującej formy. Jeszcze nie dotknęła patyna dawności „Piramidy czasu” Wołodymyra

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

TEATR NA PROWINCJI CZY PROWINCJA W TEATRZE?

Nadia ONYSZCZENKO W Niżynie odbył się VI Ogólnoukraiński Festiwal Teatralny Twórczości Kobiecej imienia Marii Zańkoweckiej. Trzy teatry przywiozły do Niżyna sztuki Aleksandra Ostrowskiego. Współtwórca rosyjskiego teatru narodowego do dziś pozostaje poszukiwany, ponieważ pisał o tym, co zawsze będzie poruszać ludzi: o drżącej miłości i podłości, chciwości i miłosierdziu… Spadkobierca wysokiej prostoty Gogola, jego nagłego komizmu i przejmującej ludzkiej prawdy, wzrusza nawet po wiekach. Dla tego właśnie przychodzi dziś do teatru widz, przesycony polityczną i komercyjną reklamą. Szuka współodczuwania dla swoich wiecznych pytań: „Jak żyć i z kim być?” I znajduje odpowiedzi tylko wtedy, gdy zawiera je w sobie przedstawienie teatralne. „Kaprysem” otworzył festiwal Briański teatr dramatu imienia Aleksieja Tołstoja, odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy. Kaprysem nazwał miłość ziemianki Serafimy Saritowej jej młody zarządca i kochanek Barkałow. Ulegając mu, kobieta roztrwoniła pieniądze powiernicze młodszych sióstr. I jakże gorzko było jej usłyszeć wyznanie wybranka: „Gdybyście mnie kochali, to nie rozpieszczalibyście pieniędzmi, a chronilibyście przed niskim popędem!” Myślicie, że alfonse się ukorzył? Nie, on po prostu otrzymał korzystniejszą propozycję tego samego rodzaju, nie domyślając się, że złapał się na haczyk. Tak samo wykorzystuje swoje prawo do miłości jeszcze jedna bohaterka Ostrowskiego, Ludmiła Margarytowa z „Późnej miłości”. Aby uratować bezwstydnego kochanka przed więzieniem, kradnie dokument pieniężny ojcu-adwokatowi. U dramaturga Mikołaj Szabłow tę ofiarę docenił, a u aktora Kijowskiego Akademickiego Młodego Teatru tego nie zobaczyliśmy. W obu inscenizacjach czuć było sprawną scenografię reżyserską zasłużonego działacza kultury Rosji Borysa Gorbaczewskiego i Julii Masłak, publiczność oklaskiwała podczas ukłonów zasłużone artystki Rosji Swietłanę Sirianą i Ludmiłę Szlancewą, zasłużoną artystkę Ukrainy Irynę Krawczenko i Rimmę Ziubiną, ale my im mimo wszystko nie uwierzyliśmy. Była intryga fabularna, akcja, ale nie było charakterów. Dlaczego? Być może nie ma od kogo się uczyć albo nie widzą wzorców, jak wyraził się Nił Dudukin z „Bez winy winnych” o młodym aktorze Grigoriju Nieznamowie. Ależ nie! Niżyńcy zapamiętali, jak lekko, naturalnie popisywali się na III festiwalu ludowa artystka Ukrainy Tamara Jacenko i zasłużony artysta Ukrainy Ołeksij Wertyński. Ta sama Jacenko wraz z ludowymi artystami Ukrainy Wałerijem Szeptekito i Ołeksandrem Bezsmertnym na V festiwalu chwytali za serce w sztuce Marii Łado „Zwyczajna historia”. Widziałam ich 30 lat temu w ówczesnym Kijowskim Teatrze Młodzieżowym. Jak natchnienie i profesjonalnie zaczynali! Dzisiejsza młodzież pozwala sobie nie wysilać się i nawet słowa wymawiać z błędną akcentacją. Najwyraźniej liczy na telewizyjną rozpoznawalność, za którą publiczność już powinna oklaskiwać. Jak mówi bohater-kochanek Petya Miłowzorow: „Płaca niewielka, dla kogo więc się starać?” To jego odpowiedź na uwagę Dudukina o tym, że dwukrotnie skłamał na scenie, a obce słowa wymawia w irokezkiej manierze. Partnerka Miłowzorowa w spektaklu Czernihowskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Tarasa Szewczenki też kilka razy się pospieszyła i przeszła z języka ukraińskiego na rosyjski. Ale my pobłażliwie wybaczyliśmy jej ten grzech, wszak śledziliśmy zarówno rozwój fabuły, jak i napięcie psychologiczne, które tworzyła reżyser-inscenizator i wykonawczyni głównej roli, zasłużona artystka Ukrainy Iryna Odincowa. „Bez winy winnych” Aleksander Ostrowski poświęcił teatrowi prowincjonalnemu, który jeszcze za młodu stał się dla niego rodzinnym domem. Jego osobisty los był związany ze sceną — jej ludźmi i interesami. Dramaturg nie upiększał aktorskiego życia, ale kochał aktorów — wszystkich tych „tragików” i „szmagów” — takimi, jakimi byli, z ich retoryką, bezinteresownością, prostoduszną chełpliwością, pragnieniem podobania się, dziecięcą szczerością. I my to wszystko zobaczyliśmy w wykonaniu czernihowian — starszych i młodszych. Uwierzyliśmy w to, że oni też kochają swój teatr, swój zawód. Prowincjonalnym teatrom jest o wiele trudniej niż stołecznym. Wszak publiczność jest tu wciąż ta sama i jej miłość trzeba nieustannie zdobywać. Czy jednak można dziś uważać za prowincję Kirowohrad, gdzie w 1882 roku został stworzony pierwszy ukraiński profesjonalny teatr? Właśnie w „Natalce Połtawce” Iwana Kotlarewskiego zadebiutowała Maria Zańkowecka. 130-leciu wystawienia utworu na scenie miasta poświęcił spektakl-operę kierownik artystyczny Kirowohradzkiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Marka Kropywnyckiego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Mychajło Illiaszenko. I był to prawdziwie ludowy żywioł z żywą orkiestrą, z pięknymi partiami wokalnymi… Właśnie za wokal jury festiwalu, któremu przewodniczył teatrolog Jewhen Kołhanow, wyróżniło aktorkę Olesię Buszmakinę. Jako ludowe show zdefiniował inscenizację „Rodziny Kajdaszów” Iwana Neczuja-Łewyckiego młody reżyser Wiaczesław Stasenko z Kijowskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Panasa Saksahanskiego. Widowisko z 35 aktorami, troistymi muzykami i baletem. Umiar i takt demonstrowała w groteskowej Kajdaszysze zasłużona artystka Ukrainy Lidia Diaczenko. Nagrodą publiczności obdarowano Nizyński Ukraiński Teatr Dramatyczny imienia Mychajła Kociubynskiego. Studenckie jury wyróżniło wykonawczynię roli Motri — Ołenę Teteruk-Kaliniczenko. Za wzorzec przyzwyczaiła się uważać niżyńska publiczność spektakle Lwowskiego Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia Marii Zańkowieckiej. Symboliczny dramat w jednym akcie R. M. Rilkego „Wczesna szadź” w przekładzie i wersji scenicznej ludowej artystki Ukrainy Taisiji Łytwynenko od początku do końca trzymał salę w psychologicznym napięciu wokół wydarzeń w jednej rodzinie, koncentrując uwagę na odpowiedzialności moralnej za każdy nasz uczynek. Dwie aktorki z siedmiu zaangażowanych w spektakl zostały uznane za laureatki festiwalu: zasłużona artystka Ukrainy Natalija Łań — za najlepszą rolę kobiecą i Switłana Melesz — za najlepszy debiut. Tradycję nieprowincjonalnego podejścia do sztuki teatralnej kontynuuje dzisiaj Nizyński Ukraiński Teatr Dramatyczny imienia Mychajła Kociubynskiego. I nie tylko organizacją oraz przeprowadzaniem takich festiwali. Kameralną „ciekawą historią w dwóch aktach” Mihaia Sebastiana „Bezimienna gwiazda” poruszyli widzów. Dziewięcioro aktorów pod wprawnym kierownictwem reżysera-inscenizatora, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wołodymyra Denysenki, przekonało nas o tym, że prowincja to stan duszy. W małym miasteczku można przemienić siebie w „poprawną” i bezimienną nauczycielkę mademoiselle Cucu, a można pisać symfonie i odkrywać nowe gwiazdy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

TRIUMF KOLORU

Malarstwo Mychajła Demciu to witaminy dla oczu. W salach wszystko jest rozświetlone jakimś niezwykłym światłem, które bije od jego prac. Początkowo człowiek wręcz dławi się od tak wielkiej ilości dźwięcznego, czystego koloru. Od razu wydaje się, że w galerii „Mysteczka zbirka”, gdzie obecnie trwa wystawa prac znanego lwowskiego artysty, jest za mało przestrzeni dla jego płócien. Pan Mychajło również jest wyrazisty, dlatego zrozumiałe, że ten tęczowy fajerwerk barw jest dla niego prawdziwą harmonią. Wszak Demciu nie jest skąpy, z przyjemnością dzieli się radością z widzem, zapraszając do swojego bajkowego świata, w którym nie ma czarno-białych pasm. Pastozowe martwe natury Demciu oczarowują nie tylko kolorem. Na niektórych obrazach kwiaty niemal reliefowo występują na płótnie, układając się w dziwaczny rysunek, bardziej przypominający swoją teksturą mozaikowe panneau. Również na wystawie „Londyn, Nowy Jork, Monako i Hucułka Ksenia” zaprezentowano wiele pejzaży, które artysta stworzył, podróżując po świecie. Każde miasto, każdy kraj, niezależnie od tego, czy to Londyn, Nowy Jork czy Monako, ma swój koloryt, swoją paletę, jednak we wszystkich krajobrazach można wyczuć tę specyficzną dekoracyjność, charakterystyczną właśnie dla ukraińskiej sztuki. I to, co narodowe u Demciu, nie jest jakieś schematyczne, formalne, a prawdziwe, głębokie. Czego nie można określić, można jedynie poczuć. Informacja: Mychajło Demciu ukończył Lwowską Szkołę Sztuki Użytkowej im. Trusza. Laureat III nagrody Ogólnoukraińskiego triennale malarstwa (2001 r.) oraz I nagrody Festiwalu Ceramiki w Muzeum Ceramiki w Westerwaldzie, Niemcy (2003 r.). Jest on również członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, a w 2010 roku Demciu otrzymał tytuł artysty ludowego Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

МИСТЕЦТВО БЕЗ КОРДОНІВ

Надія КИР’ЯН У затишному містечку Оттенсхайм, що за 10 км від Лінца, столиці Верхньої Австрії у сучасному приміщенні Райффайзенбанк-Оттенсхайм виставляли свої твори на розсуд глядачів багато відомих австрійських митців, а от українські художники — вперше, коли тут нещодавно проходив вернісаж жи- Картини Ольги Ленер-Дьоміної вопису “Палітра краси”. Це продовження ідеї виставки “Ми будуємо духовні мости”, проведеної тут 2007 року. Тоді художниця Ольга Ленер-Дьоміна у своїй фотовиставці в стилі журналістського репортажу розповіла місцевим мешканцям про Україну, звідки вона родом, поділилася враженнями про Австрію, де живе з 2006 року. Цього разу у виставці, крім Ленер- Дьоміної, взяли участь двоє митців із Хуста Закарпатської області — Йосип Блецка і Сергій Галай. Ольга Ленер-Дьоміна родом із Полтави, де закінчила художню школу і Полтавський інженерно-будівельний факультет за спеціальністю “архітектура”. “Усе, що зображено, — слабкий відбиток того, що відчуваєш”, — вважає художниця. На “Палітру краси” вона представила портрети, натюрморти, пейзажі. Затишні та по-жіночому лагідні роботи за допомогою сильного мазка, складного колориту, цікавих композиційних рішень, сповнені внутрішньої напруги й динаміки. Сергій Галай і Йосип Блецка — родом із Закарпаття. Сергій Галай закінчив художньо-графічний факультет Прикарпатського університету ім. Василя Стефа- Відділ культури Леся КОВЕРЗНЄВА 279-49-47 Відділ просвітянської роботи Надія КИР’ЯН Відділ літератури Марія КУЧЕРЕНКО 270-55-57 Відділ коректури Тетяна ЩЕРБАК Ольга МОШКОВСЬКА 278-63-69 Комп’ютерна верстка Ірина ШЕВЧУК, Олег БЕССЬКИЙ 278-63-69 Черговий редактор Уляна ВОЛІКОВСЬКА Ольга Ленер-Дьоміна. Пейзаж ника в Івано-Франківську, а Йосип Блецка — факультет образотворчого мистецтва у Владивостоці. Обидва — учасники й ініціатори різноманітних художніх виставок, міжнародних творчих програм (зокрема, міжнародної мистецької програми “Карпатський хребет”), симпозіумів і малярських пленерів галереї сучасного мистецтва “Обрій”, що в Хусті. Художники втілюють у життя своє кредо: “У всьому — гармонія, краса, любов”. Авторська техніка роботи з аквареллю Йосипа Блецки дозволяє в декоративних пейзажах, схожих на узори української вишиванки, передати тремтіння ранкового вологого повітря в Карпатах, шепіт дерев у лісі, а ритм композиції нагадує мелодію народної пісні. З дрібних деталей автор складає площини Закарпатських долин, ніби з мозаї- Кореспонденти Наталія АНТОНЮК, Уляна ВОЛІКОВСЬКА Бухгалтерія 279-41-46 А д р е с а р е д а к ц і ї : вул. Хрещатик, 10-Б, м. Київ, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Видрукувано з готових фотоформ на комбінаті “Преса України” у середу. Зам. № 3301251 Наклад у грудні — 35 000 Листування з читачами — тільки на сторінках газети. ки ліпить ближній план картини, де кожна крапка, кожен дотик пензля стає квіткою, стеблинкою чи камінчиком, випещеними майстром. Сергій Галай представив на виставку серію експресивних робіт, де головні герої — колір, сонце й жінка. Написані картини на єдиному подиху під натиском теплого літнього вітру й лагідного світла. Оригінальний пастозний мазок (помітний густий мазок нерозрідженої фарби) додає його роботам декоративності й водночас сповнює експресією, підкреслює динаміку руху. Відвідувачі виставки в Оттенсхаймі з великою цікавістю знайомилися з мистецтвом українських майстрів пензля, а завдяки їхнім полотнам і з Україною, її природою, людьми, адже мистецтво не має кордонів. Відповідальність за достовірність інформації несуть автори. Редакція залишає за собою право редагування та скорочення текстів. Редакція не завжди поділяє погляди своїх авторів. При використанні наших публікацій посилання на “Слово Просвіти” обов’язкове. І н д е к с г а з е т и “Слово Просвіти” — 30617 1 0 0 5 1 Сергій Галай, Ольга Ленер-Дьоміна, Йосип Блецка Українсько5німецька літературна премія ім. Олеся Гончара оголошує щорічний конкурс на кращий твір молодого автора Престижну Міжнародну недержавну українсько-німецьку літературну премію імені Олеся Гончара заснували 1996 року німецькі меценати письменниця Тетяна Куштевська, підприємець Дітер Карренберг і Національна спілка письменників України. На конкурс приймають вже друковані та ще не оприлюднені твори молодих українськомовних авторів (до 30 років), які живуть в Україні та за її межами. Переможців журі визначає у п’яти номінаціях: проза — роман або повість; цикл оповідань, новел; поезія; літературознавча праця, присвячена творчості Олеся Гончара; публіцистика. Останній термін подання книжок і рукописів — до 15 березня 2011 року. Урочисте вручення нагород переможцям конкурсу традиційно відбудеться 3 квітня 2011 року — в день народження Олеся Гончара. Журі просить надсилати рукописи на адресу: 01001, редакція газети “Слово Просвіти”, Хрещатик, 10-б, м. Київ (на конкурс премії Олеся Гончара). Ш е ф – р е д а к т о р Павло МОВЧАН 4 820095 780016
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDZI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelna Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnej Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnej ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn