Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Akademia Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy: pierwsze 20 lat

Слово Просвіти, №51 за 2012 рік

Maksym STRICHA, wiceprezes AN Wyższej Szkoły Ukrainy Na przełomie lat 80. i 90. masowo powstawały nowe stowarzyszenia naukowe. Uczeni wierzyli: uwolniona od ideologicznego dyktatu, zreformowana i otwarta na świat ukraińska nauka wykona jakościowy skok naprzód. Niestety, rzeczywistość szybko rozwiała te nadzieje. Katastrofalne lata 90. nasza nauka jakoś przetrwała dzięki nie tyle reformom (niespójnym i nieprzemyślanym), co konserwatyzmowi długoletniego prezesa NAN Ukrainy Borysa Patona, który zdołał ochronić unikalny kompleks Narodowej Akademii przed chętnymi do wzbogacenia się na jej ziemiach i majątku. Natomiast znaczna część nowych struktur naukowych, które powstały na fali pieriestrojki i niepodległości, cicho umarła. Jednak nie wszystkie. Wśród tych społecznych organizacji naukowych, które powstały na początku lat 90. i z powodzeniem działają do dziś, jest Akademia Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, która obchodziła swoje 20-lecie. Powstanie AN WS Ukrainy stało się odpowiedzią na obiektywną potrzebę podniesienia statusu nauki uniwersyteckiej, która w ramach systemu administracyjnego, wypracowanego jeszcze za czasów ZSRR, znajdowała się w dyskryminowanej pozycji wobec nauki akademickiej. Do pierwszej grupy inicjatywnej ds. utworzenia akademii weszli profesorowie Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki: fizycy Witalij Stricha i Jurij Czutow oraz geolog Mykoła Drobnochod. Na zwołane przez grupę inicjatywną Zgromadzenie Założycielskie 27 listopada 1992 roku przybyło 50 czołowych doktorów nauk, profesorów ukraińskich uczelni wyższych, którzy stali się akademikami-założycielami AN WS Ukrainy. Zgromadzenie zatwierdziło ultrademokratyczny statut akademii. Pierwszym prezesem AN WS Ukrainy wybrano W. Strichę, który kierował akademią aż do swojej przedwczesnej śmierci i bez przesady oddawał jej wszystkie swoje siły. Od 1999 roku akademią kieruje M. Drobnochod. Pierwsze lata pracy akademii stały się czasem jej intensywnej rozbudowy organizacyjnej. Regionalne oddziały AN WS Ukrainy utworzono we wszystkich centrach obwodowych. Jej oddziały naukowe obejmowały cały zakres tematyki naukowej, która rozwijała się na ukraińskich uczelniach. Wielki prestiż wśród społeczności naukowej zdobyły Nagrody Akademickie Świętego Włodzimierza (przyznawana od 1994 roku za działalność społeczną, która sprzyja rozwojowi ukraińskiej edukacji i nauki) oraz Jarosława Mądrego (przyznawana za osiągnięcia w dziedzinie nauki i techniki). Co ciekawe, wśród laureatów Nagrody Świętego Włodzimierza było niemało osób związanych ze „Słowem”. W 1994 roku otrzymał ją Ołeś Honczar, później uhonorowano nią Iwana Dracza, Pawła Mowczana, Petra Kononenkę, Iwana Dziubę, Wiaczesława Briuchoweckiego. AN WS Ukrainy stała się organizatorem licznych konferencji naukowych, seminariów, okrągłych stołów, poświęconych aktualnym problemom rozwoju ukraińskiej nauki i wyższej szkoły, od 1997 roku ukazuje się czasopismo akademickie „Oswita i uprawlinnia”. Potem w historii akademii był trudny okres. Po śmierci W. Strichy znaleźli się ludzie, którzy chcieli przekształcić ją w swoisty „zakon świętego Stanisława”, gdzie za pieniądze wydawano by dyplomy, które łechtałyby próżność prowincjonalnych profesorów. Wiele wysiłku trzeba było, aby oczyścić strukturę z tych dalekich od nauki dorobkiewiczów. Ale w 2004 roku kryzys został przezwyciężony, życie AN WSU weszło na normalne akademickie tory. 15 grudnia 2012 roku w sali posiedzeń Rady Naukowej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki rozpoczęła pracę kolejna doroczna Konferencja AN Wyższej Szkoły Ukrainy. Wzięło w niej udział 104 naukowców, którzy reprezentowali główne centra uniwersyteckie państwa (Kijów, Charków, Lwów, Donieck, Dniepropietrowsk, Odessę, Zaporoże, Czerniowce, Użhorod, Iwano-Frankiwsk) i cały zakres badań naukowych, które rozwijają się w państwie. W sali zebrali się uczeni różnych pokoleń (od 93-letniego matematyka Wiaczesława Dobrowolskiego do 36-letniego politologa Iwana Monolatija), w tym ośmioro z pięćdziesięciu tych, którzy zakładali akademię 20 lat temu. Jak przystało na jubileuszowe posiedzenie, było wiele gratulacji. Przewodniczący Państwowej Agencji ds. Nauki, Innowacji i Informatyzacji Wołodymyr Semynożenko w przesłanym wystąpieniu zaznaczył, że akademia, godnie przechodząc przez trudne próby, obroniła honor wysokiego miana uczonego i do tej pory pozostaje prawdziwym strażnikiem etyki naukowej, i życzył, aby nadal pozostawali pryncypialni, wierni ideałom nauki i oświecenia. Deputowana ludowa Ukrainy Lilija Hrynewycz (frakcja WO „Batkiwszczyna”) podziękowała za współpracę przy pisaniu nowoczesnych, jakościowych ustaw dla sfery nauki i edukacji. Akademik NAN Ukrainy, prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Astronomicznego Jarosław Jackiw podkreślił ważną rolę społecznych stowarzyszeń naukowych w walce o zachowanie i rozwój ukraińskiej nauki. Był film wideo, poświęcony wydarzeniom sprzed 20 lat. Były wspomnienia. Znany 82-letni specjalista z zakresu medycyny weterynaryjnej profesor Wałentyn Jabłoński, deputowany ludowy Ukrainy II kadencji, wspominał: jakim szczęśliwym był, wracając 27 listopada 1992 roku z dyplomem akademika AN Wyższej Szkoły Ukrainy do Kamieńca Podolskiego na trzeciej półce wagonu plackartnego… Zgodnie z tradycją praca Konferencji rozpoczęła się od uroczystego wręczenia nagród akademickich. Najwyższą Nagrodą Akademicką Świętego Włodzimierza za wieloletnią pełną poświęcenia pracę w imię rozwoju ukraińskiej nauki i wyższej edukacji uhonorowano akademika NAN Ukrainy, rektora Narodowego Uniwersytetu Technicznego Ukrainy „KPI” Mychajła Zgurowskiego oraz akademika NAN Ukrainy, honorowego akademika AN WS Ukrainy, dyrektora Instytutu Hydromechaniki NAN Ukrainy Wiktora Hrynczenkę. Nagrody Świętego Włodzimierza i Jarosława Mądrego za znaczące osiągnięcia w dziedzinie nauki i techniki przyznano szeregowi znanych uczonych uniwersyteckich. Konferencja zatwierdziła uprawnienia 25 akademików, wybranych przez oddziały naukowe w 2012 roku. Dyplom honorowego akademika w oddziale matematyki otrzymał profesor Shyam Lal Kalla (Indie). Jednak wystąpienie prezesa AN Wyższej Szkoły M. Drobnochoda zawierało bynajmniej nie świąteczne nuty. Mykoła Iwanowycz podkreślił: „Ostatnie dwa lata i dziewięć miesięcy były bardzo trudne dla ukraińskiej nauki i wyższej edukacji. I nasza akademia była jedną z bardzo niewielu struktur, która zawsze nazywała rzeczy po imieniu. My uczciwie i otwarcie krytykowaliśmy kroki szefów Ministerstwa Edukacji i Nauki, Młodzieży i Sportu, które prowadziły do niszczenia standardów edukacji szkolnej, niszczenia autonomii uniwersyteckiej, pozbawienia naszej edukacji jej narodowej treści. My daliśmy wyczerpującą analizę haniebnej pod względem swojego poziomu fachowego Narodowej strategii rozwoju edukacji na Ukrainie na lata 2012—2021, pospiesznie zatwierdzonej przez tak zwany III zjazd pracowników edukacji Ukrainy 28 października 2011 r. Mówię „tak zwany”, bo jego delegatów nikt nie wybierał, i większość ogółu nauczycieli w ogóle nie wiedziała o jego przeprowadzeniu. My konsekwentnie oponowaliśmy przeciwko osławionemu ministerialnemu projektowi ustawy „O wyższej edukacji” — i wysiłkami społeczności edukacyjnej udało się go zablokować. My daliśmy opinię ekspercką dotyczącą nie mniej osławionego projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, który, niestety, stał się ustawą, i te jego negatywne skutki dla wszystkich sfer życia społecznego, o których ostrzegaliśmy, już stały się, niestety, rzeczywistością. Te i inne nasze odezwy i oświadczenia były szeroko upublicznione w mediach i dały nam zasłużony autorytet organizacji, która nie boi się mówić prawdy”. Jednocześnie M. Drobnochod z dumą mówił o tym, że praktycznie wszyscy akademicy AN Wyższej Szkoły Ukrainy są fundatorami własnych szkół naukowych, wzbogacili naukę wynikami pierwszorzędnego znaczenia, aktywnie pracują na niwie edukacyjnej, wszyscy oni biorą aktywny udział w działalności różnych rad specjalistycznych i eksperckich, kolegiów redakcyjnych znanych wydawnictw naukowych, uhonorowani są odznaczeniami państwowymi i naukowymi. Tylko w okresie sprawozdawczym dyplomy laureatów Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki otrzymali akademicy Jarosław Łepych, Sofija Pinczuk, Ołeksandr Nakoneczny, laureatami Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie edukacji za komplet dydaktyczno-metodyczny „Równania różniczkowe” zostali akademicy Mykoła Perestiuk i Ihor Parasiuk. Członek zbiorowy AN WS Ukrainy Ukraińsko-Amerykański Instytut Humanitarny „Wisconsin International University (USA) na Ukrainie” (rektor — Ołeksandr Romanowski) 27 września 2012 roku otrzymał certyfikat Niemiecko-Austriacko-Szwajcarskiej Fundacji Akredytacji Międzynarodowego Zarządzania Biznesem w sprawie akredytacji programów uniwersytetu na okres 5 lat. Niemało akademików AN WS Ukrainy wybrano na członków rzeczywistych i członków korespondentów najbardziej prestiżowych międzynarodowych towarzystw naukowych oraz akademii państwowych Ukrainy. Jest też inna tendencja: wielu członków akademii państwowych uważa za zaszczyt dla siebie kandydować i być wybranym do AN Wyższej Szkoły Ukrainy. Swoje wystąpienie M. Drobnochod zakończył słowami: „Akademii Nauk” Profesor Witalij Stricha (1931—1999), założyciel i pierwszy prezes Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn