Strona · s. 7strona oryginału ↗
Ciąg dalszy artykułu «Językowe Sandarmoch na Donbasie», s. 3
Językowy Sandarmoch na Donbasie
Слово Просвіти, №51 за 2012 рік
Zakończenie. Początek na str. 3 okupacji Donbasu. W rzeczywistości wszystko robi się na odwrót. 1 września 2003 roku uczniów ukraińskojęzycznej szkoły nr 36 w Doniecku oraz ich rodziców witali przedstawiciele władz lokalnych, pracownicy systemu oświaty oraz… organów ścigania. Niestety, nie po to, by tradycyjnie życzyć dzieciom sukcesów w nauce, zdrowia i nowych osiągnięć. Zamiast tego przeprowadzono kolejną akcję starannie zaplanowanej operacji z zaangażowaniem wszystkich zasobów dostępnych samorządowi lokalnemu: żołnierze z sąsiedniej jednostki wojskowej pod kierownictwem dzielnicowego milicjanta i jego kolegów otrzymali rozkaz pilnego zwolnienia pomieszczeń szkoły do innych celów. Dzieciom i ich rodzicom, nauczycielom buntowniczej ukraińskojęzycznej szkoły, którzy mężnie stanęli do walki o przetrwanie rodzinnej placówki, zadano głęboką traumę moralno-psychologiczną i naocznie zademonstrowano cynizm oraz niekontrolowane samowolę władz lokalnych. Tak oto we wschodnim regionie Ukrainy władza na koszt państwa udoskonaliła technologie komunistów w zakresie dyskredytacji ukraińskiego odrodzenia narodowego, a „językowi państwowemu” wyznaczyła rolę „chochłackiego narzecza” na marginesie życia społecznego. Dzieci i dorośli przyszli, bo jako obywatele normalnego europejskiego państwa uwierzyli swojemu rządowi. Najpierw wicepremierowi Dmytrowi Tabacznykowi, który autorytatywnie zapewnił 246 delegatów i 77 wysokich gości VIII Światowego Kongresu Ukraińców z 28 krajów świata, że doniecka szkoła nr 36 będzie pracować. Potem premierowi Ukrainy Wiktorowi Janukowyczowi: 36-tki nie zamkną. Oszukali urzędnicy. Nie znaleźli rodzice wsparcia także w sądach, do których zwrócili się, aby obronić realizację konstytucyjnego prawa do nauki w języku państwowym w niepodległej Ukrainie! Donieccy działacze władzy tłumaczą likwidację szkoły nr 36 jedynie realizacją formułowego podejścia w kształtowaniu budżetu, co narusza ustawowe prawo podatników do otrzymania edukacji o równej wartości. W rzeczywistości główna przyczyna likwidacji 36-tej szkoły tkwi w tym, że rozwiała ona mit o „przymusowej ukrainizacji donieckich szkół”. Mieszkańcy naszego regionu — Rosjanie, Ukraińcy, Grecy, Azerowie i przedstawiciele innych narodowości — chętnie posyłali swoje dzieci do 36-tki, by uczyły się w języku ukraińskim. Czyż w Doniecku wolno, aby w ojczystym kraju zdobywać wykształcenie w języku ukraińskim? Ukraińskich obywateli dzisiaj nie zsyła się do GUŁAG-ów, nie rozstrzeliwuje w Sandarmochu, nie urządza się hołodomorów, a stosuje się inne, bardziej wyrafinowane metody. W rezultacie, według wyników spisu ludności z 2001 roku, liczba Ukraińców w Doniecku wynosiła 469 008 tys. osób. W porównaniu z poprzednim spisem z 1989 roku dane zwiększyły się o prawie 34,5 tys. osób (o 8%). Przy tym liczba Ukraińców, którzy uważają język ukraiński za ojczysty, w ciągu 12 lat zmniejszyła się prawie dwukrotnie. W 1989 roku — 189 635 tys. Ukraińców (43,6%) uznało język ukraiński za ojczysty, a w 2001 (kiedy ukraiński już od 10 lat funkcjonował jako państwowy) — tylko 108 004 osoby (23,0%). Według stanu na 1 września 2012 roku w Doniecku funkcjonowało 158 szkół, z których 18 było ukraińskojęzycznych, 70 — z dwoma językami nauczania (ukraińskim i rosyjskim). Pozostałe 70 szkół Doniecka do dziś pracuje w języku państwowym Federacji Rosyjskiej, w których ukraiński język państwowy wykłada się jako język mniejszości narodowej. Zatem to właśnie ukraińska władza państwowa kontynuuje bezlitosną polityczną rusyfikację i denacjonalizację. W języku ukraińskim uczy się tylko 28,3% uczniów. A 71,7% uczniów miasta Doniecka uczy się w języku rosyjskim. Tylko 26,5% pierwszoklasistów w Doniecku uczy się w języku ukraińskim. W obwodzie donieckim ogółem jest 1058 szkół ogólnokształcących. Język nauczania zmieniał się tu w ciągu ostatnich 5 lat następująco: 2008/2009: język ukraiński — 40,3%; język rosyjski — 59,7%; 2009/2010: język ukraiński — 43,3%; język rosyjski — 56,7%; 2010/2011: język ukraiński — 46,7%; język rosyjski — 53,3%; 2011/2012: język ukraiński — 48,4%; rosyjski — 51,6%; 2012/2013: język ukraiński — 50%; rosyjski — 50%. To znaczy, że dopiero w 2012 roku prawie wykonano Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego, który miał zostać wykonany w 2000 roku! Ale nawet te liczby, a mianowicie wzrost w ciągu 22 lat liczby dzieci uczących się w języku ukraińskim z 0 do 28,3% w Doniecku oraz z 2,3% do 50% w obwodzie, strasznie przestraszyły antyukraińską władzę kolonialną. I wtedy rządząca Partia Regionów na Donbasie opracowała program „optymalizacji” dopiero co odrodzonych ukraińskojęzycznych szkół: zlikwidowano odrodzone ukraińskojęzyczne szkoły nr 3, nr 27, nr 100 w Makiejewce, na których finansowanie brakowało zaledwie 1,8 mln hrywien rocznie, oraz nr 111 w Doniecku według tych samych formułowych obliczeń. Przy likwidacji tych szkół przez rady miejskie, tak jak w przypadku szkoły nr 36, uruchomiono cały aparat represyjny władzy: milicję, SBU, pełnomocników ds. rodziny, wydziały oświaty. Dzisiaj sprawy sądowe dotyczące obrony przed likwidacją tych szkół przez władze znajdują się w Wyższym Sądzie Administracyjnym Ukrainy! A w tym czasie na szkołę nr 34 w Jenakijewem, w której uczył się Prezydent Ukrainy, z budżetu państwa wydzielono 29 milionów hrywien! Oto takie formułowe podejście, oto takie równe prawa konstytucyjne i „brak” przywilejów. Żyjemy w sytuacji absurdu. Jeśli wcześniej język ukraiński zakazywała władza okupacyjna imperiów rosyjskiego, carskiego i bolszewickiego, to dzisiaj robi to Rząd Ukrainy, Rada Najwyższa, Prezydent, rady obwodowe i miejskie. Czyli mamy do czynienia z okupacją Ukrainy w ogóle, a Donbasu w szczególności, przez nieukraińską władzę państwową. A wyniki wraz z dojściem do władzy Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza i zainicjowanymi przez Partię Regionów wojnami językowymi nie kazały na siebie długo czekać: liczba pierwszoklasistów uczących się w języku ukraińskim zmniejszyła się z 55% według stanu na 1 września 2009 roku do 50,5% na 1 września 2012 roku. Chociaż według stanu na 1 września 2012 roku w języku ukraińskim w przedszkolach wychowuje się 74,8% dzieci. Zamiast przywrócić zniszczone prawa Ukraińców, którzy choć nie władają ukraińskim, chcą, aby ich dzieci bez walki i sądów w swoim państwie mogły swobodnie uczyć się w tym języku, i przestać masowo dyskryminować ukraińskich obywateli na Donbasie, ustawowo zatwierdza się jedyny państwowy język rosyjski o statusie regionalnego. A do uzasadnienia tego wykorzystuje się dane spisu ludności, w których utrwalono „osiągnięcia” carsko-bolszewickiej rusyfikacji na Donbasie z 1989 i 2001 roku, w rezultacie czego Donbas pod względem językowym stał się „wszechzwiązkowym krematorium”, a nie wydarzeniami z 1897 roku. Niestety, nie można liczyć na poprawę sytuacji, ponieważ do Rady Najwyższej Ukrainy weszli ci, którzy pałają nienawiścią do Ukrainy, do jej języka i kultury. Jak na przykład Mykoła Łewczenko, który przez 10 ostatnich lat zajmował stanowisko sekretarza Rady Miejskiej Doniecka i który walczy o jedyny język państwowy na Ukrainie — rosyjski. Tak więc konsekwentnie bronić utwierdzenia pełnowartościowego, europejskiego, zamożnego i sprawiedliwego społecznie państwa narodowego narodu ukraińskiego mieszkańcy Donbasu będą musieli sami za pomocą wieców, pikiet, sądów, prokuratury, oświadczeń, apeli do organizacji międzynarodowych. Efekt takiej pracy jest mały, ale jest.
Mimo wszystko rodzice uczniów ukraińskojęzycznej szkoły nr 111 w Doniecku zwyciężyli nad władzami urzędniczymi-likwidatorami w sądach pierwszej i drugiej instancji. Szkoła nr 111 kontynuuje swoją działalność, w odróżnieniu od szkół nr 36 w Doniecku oraz nr 3, 27, 100 w Makiejewce. Znikoma jest nadzieja na sprawiedliwe wyroki sądowe Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy. Jeśli więc w naszym państwie trzeba mówić o ochronie i wsparciu jakiegoś języka, to przede wszystkim — ukraińskiego. Ponieważ skutki takiej sytuacji językowej są oczywiste. Młodzież wychowana w ukraińskich rodzinach, nawet w znienawidzonej przez ukrainofobów Zachodniej Ukrainie, wkraczając w dorosłe życie, zmuszona jest do rusyfikacji z powodu panowania w niepodległej Ukrainie rosyjskojęzycznego produktu informacyjnego — czy to w przestrzeni radiowo-telewizyjnej, czy w drukowanych mediach, na rynku książki i na rynku usług edukacyjnych, nie mówiąc już o sieciach informatycznych i Internecie. Faktycznie całkowicie rosyjskojęzyczne są sfery działalności zawodowej młodego Ukraińca, zwłaszcza te najbardziej atrakcyjne — biznes oraz branże naukowo-techniczne, produkcja przemysłowa i sfera usług oraz inne. A we wschodnich i południowych regionach Ukrainy skutkiem rosyjskiej sytuacji kulturowo-językowej jest to, że po ukończeniu ukraińskich szkół młodzież kontynuuje naukę w rosyjskojęzycznych szkołach zawodowych lub uczelniach wyższych. Przecież z 32 uczelni wyższych w obwodzie donieckim tylko w Donieckim Uniwersytecie Narodowym istnieją równoległe grupy ukraińskojęzyczne i rosyjskojęzyczne, które wprowadził usunięty przez obecną władzę rektor, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Wołodymyr Szewczenko. I młody człowiek, nawet urodzony i wychowany w patriotycznej ukraińskiej rodzinie, jest skazany w najlepszym razie na odczuwanie znacznego dyskomfortu psychicznego, a najczęściej — na wyrzeczenie się ojczystego języka ukraińskiego w rodzinnym ukraińskim państwie. To właśnie obserwujemy podczas spisów ludności w obwodzie donieckim. Język ukraiński, który był zakazany przez stulecia, przetrwał. I dzisiaj jest państwo, i jest jedyny język państwowy. Niech w ukraińskim państwie rozwijają się inne języki, okupacyjny rosyjski również, ale nie kosztem ukraińskiego. Marija OLIJNYK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
