Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Leonid POŁTAWA (1921—1990) Europejska noc

Слово Просвіти, №51 за 2012 рік

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ Tyś tym wulkanem, co wyszedł z morza I sam dla siebie stał się ziemią. L. Połtawa Syn represjonowanego ojca Leonid Połtawa, onże Jensen (prawdziwe nazwisko Parchomo- Najnowsza Europa Już dymi jesienny wieczór, Jak na wpół zawalony komin. Słyszę, jak pakują rzeczy Na nowy, kolejny alarm; Jak za przebitą ścianą Chrapie utrudzony fortepian I Niemka pieśnią nudną Prawdziwy wywołuje żal; Jak po marszach ciężkich, dębowych Rodzina wyprasowanych sąsiadów Rozpoczyna nudne rozmowy O piwie, pieniądzach i obiedzie. Słowa osypują się jak popiół… A ty mówiłeś zawsze w tym czasie: “Od najnowszej Europy Ochroń, o Boże, nas”. Ludzie I znowu pociąg będzie jechał Na Charków. Znów blade dziewczęta W okna podają listy. A może dojdzie? Może matka Weźmie i wyjdzie? A jak nie — Na pociąg spojrzy z progu. Niech choć te wersy drobne Zobaczą deptane drogi, Siedlisko rodzinne… Wszystko w liście Tak spisane: o chlebie, pracy, O dniach, owianych czarnym snem… Żeby gdzieś na ostrym zakręcie Ich Niemiec wyrzucił przez okno. Kataryniarz Tańczy wiatr na placach, Płucze place deszcz: — A kto jeszcze, a kto jeszcze, a kto jeszcze Dzisiaj wyjdzie na place? Tańczcie, syczące ulewy, Krąż, deszczowa przezwano: Ten poetycki sąd — bezpośredni i pośredni — to bodaj najcenniejsza cecha jego dorobku. Bo opiera się ona na widzeniu od wewnątrz, na konkretnych detalach i sytuacjach. I właśnie ta część wierszy jest najbardziej pełnowartościowa od strony artystycznej. “Wszystko, co złożone, zaczyna się prosto” — zapewnia poeta. Prosto, czasem nawet codziennie opowiada się o dramatycznych momentach niewolniczego istnienia: blade dziewczęta podają listy w okna pociągu, który jedzie na Charków, w nadziei, że bliscy je otrzymają. Podają, “żeby gdzieś na ostrym zakręcie ich Niemiec wyrzucił przez okno”. Sytuacja inna. Kolejny nalot lotnictwa — “Berlin biegnie do piwnic”: “I tłoczą się ciaśniej ramiona, i niegodny chce żyć”. Czy też zupełnie niezwykły obraz, podpatrzony w berlińskim tramwaju: “dziewczyna z niebieskim “Ostem”, która w kącie czyta “Kobziarza”! Niewielki poemat “Dzień Hoffmanna”, jako odepchnięcie od “Nocy Hoffmanna” Bażana. Widzimy szarego i posiwiałego radcę Hoffmanna w przedrozgromowym Berlinie. Stracił wszystko — “od butów po żonę”, ogląda ruiny i trupy w tym czasie, gdy Nowa legenda Miała Maria trzech synów I rozeszli się oni: Jeden — ku dobru, Drugi — ku złości, A trzeci — sam ku sobie. Najpierwszy tam, gdzie złe śniegi Sieką jak batogi; Drugiego zaś brata w te śniegi Posłali wrogowie. I uderzył srogo brata brat, Bo tak namówił kat, — Młodzieniec i słowa nie powiedział, Choć na duszy łza. Drugi raz uderzył brata brat, Bo tak przymusił kat. I zachwiał się młodszy brat, I kamień bił nie w porę. Trzeci raz uderzył… — krew żywa, A śnieg aż czerwienieje! Młodzieniec zapomniał wszystkie słowa, Tylko wymówił: — Mario… I starszy brat do brata padł Twarzą w gorący śnieg. Niczym ikonę, całował Ślady braterskich nóg. Oboje ich przy jednym szczycie Przebili wrogowie. Od tego czasu na ziemi Zbielały wszystkie śniegi… Piłeczka Gdzież trzeci brat? Daleko on, W miastach wszystkich krajów, I prawdę braciom wszystkich krajów O matce mówi on, O tej Marii, co za wszystkich Niesie w duszy żale, Dla której nawet śnieg Zbielał na całej ziemi, Dla której dzień idzie I słońce ziemię grzeje… Mario, O, Mario! 1951 Przyjaciele Przyjaciele powiedzieli: — Jesteś dobry, Daj wszystko, co masz. — Pokazałem im ręką na horyzont: Tylko to moje! Przyjaciele prosili: — Nie trzeba Być smutnym. — “w niebiosach wyraźne prawa życia i śmierci piszą samoloty”. I — odkrycie, które należy, zdaje się, nie tylko do Hoffmanna, ale i do poety: On dopiero teraz zobaczył i uwierzył, Jaki straszny ów niemiecki czart. Czart obecny jest i w “ Monecie Mefistofelesa”. Moneta — to planeta na planecie, zbroczona krwią bogini, której podległe są życie i śmierć. Jej niepodzielny właściciel to on, Mefistofeles: Bo ludzkie oczy zwrócone nie w niebo, Zbroczona bogini, a na ciebie! Pokazałem im zamyślone niebo: Razem ja z nim. Przyjaciele powiedzieli: — Jesteś chory, Połóż się i zaśnij. — Położyłem się — na mnie, niczym skały, niczym góry, Padały sny. Przyjaciele powiedzieli: — Zmęczył się człowiek, Spokój i brom… — Żaden z nich nie wspomniał o kraju, Tym, nad Dnieprem! 1950 W bazylice św. Piotra My świątynię napełniliśmy i świątynia napełniła nas: Przelały się ognie i śpiewy, i pokłony W nasze dusze. Tak, wtedy zatrzymał się czas I nie było ziemi — tylko serca i dzwony. Lecz oto w duszy mojej ogień w mig przygasł… Zawiały śniegi… Zazgrzytały wagony… Oto Kijów wyłonił się… A nad Dnieprem — Taras, W jarzmie — niepokonany, i z nim — braci miliony. O ziemio przodków! Ty znów przede mną Widzisz się i tutaj ikoną jasną, Którą rzucił moskal pod zamiecie śmiech! Och, jak bym chciał do bólu, do nieprzytomności Teraz przypaść tam, przy twojej bramie, I modlić się do Boga — jedynego dla wszystkich! 26.IX.1950, Rzym Jeśli zaś Pan cię pobłogosławi Swoim przyjściem, Ziemio jurodiwa, To może zatrzyma wzrok Swój na chwilę Nad wszechziemskim, nad najcudowniejszym cudem — Nad piłeczką dziecięcą, co leży Na chodnikach, — martwe strzeże. Nachyli się, podniesie i na dłoń Małą kulę szczęścia położy, I zbieleje ból na Bożych skroniach, I pocałuje, niby do komunii, Miliony rączek w kulce światowej — Miliony rączek, co wyciągały się do szczęścia! Płacz nad Luwrem Strażniku piękna, strażniku nieśmiertelnego, Nieśmiertelny Luwrze! Czemu twoi aniołowie nie uchronili ciebie? Czemu ty nie obróciłeś się w relikwie, Ty, który znałeś tajemnice Egiptu?!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn