Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Sztuka w drewnie od czasów scytyjsko-sarmackich…

Слово Просвіти, №51 за 2012 рік

13 grudnia w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się prezentacja unikalnej książki „Sztuka Ukrainy i diaspory: snycerstwo sakralne i użytkowe”, która stała się prawdziwym wydarzeniem w życiu kulturalno-artystycznym Ukrainy. Jej autorem jest profesor, doktor filozofii, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Bohdan Mychajłowycz Tymkiw. Mieszka on i pracuje w Iwano-Frankiwsku, kieruje katedrą sztuki dekoracyjno-użytkowej Instytutu Sztuki Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka. W prezentacji, oprócz licznych przedstawicieli prasy, wzięli udział znani historycy sztuki, artyści, pracownicy muzeów, działacze społeczni, w szczególności przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury Borys Olijnyk oraz przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan. Mykoła CYMBALUK Przedstawiona praca Bohdana Tymkiwa to wynik jego niestrudzonej i żmudnej pracy ostatnich dziesięciu miesięcy, chociaż materiały do niej zbierał, systematyzował i badał przez dziesięciolecia. Ta obszerna i bogato ilustrowana książka, jak zaświadczył sam autor, „nie jest ani pracą planową, ani dysertacją — to po prostu taka praca domowa dla duszy i nawet nie myślałem, że będę mógł ją w najbliższym czasie wydać”. Profesor Bohdan Tymkiw przygotowywał sobie taki prezent na jubileusz — swoje 50-lecie, jako podsumowanie swojego życia naukowo-artystycznego, a tak się stało, że „Sztuka Ukrainy i diaspory: snycerstwo sakralne i użytkowe” stała się teraz dorobkiem ukraińskiej sztuki i nauki. Zebrany pod elegancko zaprojektowaną okładką książki materiał ma doprawdy bezcenne znaczenie dla kultury narodowej. Wszak w okresie niepodległości na Ukrainie spłonęło więcej drewnianych cerkwi XVII—XIX w., aniżeli za lat władzy sowieckiej. Wielu uważa (są też konkretne świadectwa), że do tych bezprzykładnych aktów wandalizmu przyłożyli rękę nie tylko nienawistnicy wszystkiego, co ukraińskie, ale i duchowni. Moralna nędza nowego ukraińskiego biznesu przeszła także na sługi cerkwi. Podczas konfesyjnych porachunków o dochodne miejsce pod słońcem, czy też — krzyżem świątynnym, giną w płomieniach nienawiści i zazdrości unikalne budowle sakralnego budownictwa drewnianego. A Tymkiw uwiecznił, utrwalił rarytasy: ikonostasy, wrota królewskie, ikony, przedmioty sztuki użytkowej i sakralnej. Teraz będą one przechowywane na wieki, bo pozostają w książce. Przekazana do największych bibliotek naukowych Ukrainy i świata, uniwersytetów, nabyta przez wszystkich, którzy tak czy inaczej interesują się kulturą narodową, będzie godnie reprezentować jej ogromną warstwę — artystyczne snycerstwo i stanie się dostępna dla przyszłych pokoleń. Stworzyć taką książkę mogła tylko osoba głęboko wtajemniczona w historię i praktykę rzeźby w drewnie, która zna to rzemiosło od podszewki. Bohdan Tymkiw jest właśnie taką osobą. Ukończył z wyróżnieniem szkołę w Jaworowie, pracował jako snycerz, wielokrotnie brał udział w ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach, studiował na wydziale architektury Politechniki Lwowskiej, gdzie uzyskał kwalifikacje architekta. Obecnie jest wykładowcą na uczelni, doktorem nauk. Nikt przed Tymkiwem tak fachowo nie opisał dzieł snycerstwa, nie dokonał szczegółowej analizy tej sztuki. Oczywiście bibliografia w tej dziedzinie liczy nie jedną dziesiątkę pozycji, ale ta właśnie wydana wchłonęła w siebie niezwykle dużo różnego, dotąd niewykorzystanego materiału. Doświadczenie i tradycje tego dawnego rzemiosła narodowego i sztuki śledzone są od czasów scytyjsko-sarmackich, staroruskich do dnia dzisiejszego, a geograficznie — od wszystkich regionów Ukrainy do ukraińskich diaspor w wielu krajach świata, gdzie zachowano, szanuje się i rozwija dawną sztukę. Autor analizuje ikonostasy, przedmioty o charakterze liturgiczno-obrzędowym: kioty, ołtarze, świeczniki, krzyże, inne przedmioty sztuki dekoracyjno-użytkowej, wykonane z drewna i ze snycerką, które mają niemałą wartość artystyczną i użytkową. Książka jest nasycona wielkim materiałem faktologicznym. Bohdan Tymkiw na przykład miał możliwość pracować w licznych muzeach Ukrainy, w szczególności w muzeum Szeptyckiego, gdzie sfotografował zakonserwowane ikonostasy XVI w. Jest w niej ikonostas okresu baroku kozackiego XVII w. z Połtawszczyzny, z Wielkich Soroczyńców. W książce pokazano też przedmioty z ceramiki i brązu, które zachowały się w wielu zbiorach muzealnych. Na przykład płytki ceramiczne XII w. ze starożytnego Halicza. Okazuje się, że klisze, matryce do takich wyrobów robiono z drewna, wycinając na deskach wzory, a potem odlewano je w ceramice czy metalu. Przytaczane są i analizowane w pracy także genialne wzory rzeźby drewnianej Johanna Pinzla, którego dzieła są obecnie prezentowane przez Ukrainę w Luwrze, a także jego uczniów. Nie pominął badacz swoją uwagą także wnętrz mieszkań. Przytaczane są wzory ich urządzenia na Tarnopolszczyźnie, Galicji, Łemkowszczyźnie, Wołyniu, Ukrainie Centralnej i Wschodniej. Niezwykle interesującym w tym sensie jest dom Ołeny Kulczyckiej. Połączenie malarstwa, snycerki w jednym stylu tworzy niepowtarzalne rozwiązanie przestrzeni wewnętrznej. Znani historycy sztuki i recenzenci Ołeksandr Fedoruk, Dmytro Stepowyk i Ołeksandr Berehowskyj dali najwyższą ocenę pracy iwano-frankiwskiego mistrza i naukowca. prawdziwie wartościowych drogowskazów duchowych, sprzyjają powrotowi narodu do wysokoduchowych wartości kultury sakralnej. A w planie dydaktycznym możliwa jest prezentacja samodzielnego rozwiązania analogicznych dzieł cerkiewnych czy całych zespołów, jeśli będą one realizowane nie w materiale drewna, to w części projektowej. Mogą to być prace kursowe, kwalifikacyjne czy dyplomowe, wykonane zarówno przez pojedynczego studenta, jak i grupę studentów z konkretnym określeniem pracy: kto, co i jak wykonał. A co najważniejsze — jak te dzieła współdziałają między sobą i tworzą całościowy kompleks sakralny. Poglądowym przykładem służy materiał ilustracyjny, którego bogactwo poszerza wyobraźnię i horyzonty twórcze zarówno studentów, jak i artystów dla indywidualnego rozwiązania dzieł użytkowych, dekoracyjnych oraz projektów monumentalno-architektonicznych świątyń, soborów, kaplic, dla których ten materiał jest szczególnie wartościowy, pouczający pod względem twórczego improwizowanego przetwarzania i wykorzystania. Powinno to odbywać się z uwzględnieniem historyczno-tradycyjnych kanonów, współczesnych wymogów religijno-duchowych i artystycznych oraz zapytań zarówno duchownych, jak i wspólnot. Ogólnie praca profesora Bohdana Tymkiwa należy do gruntownych badań naukowych w płaszczyźnie cerkiewno-duchowej, wzbogaca historię rozwoju sztuki dekoracyjno-użytkowej nawet w planie międzynarodowym, jest wkładem w naukę o sztuce. Z materiałów z korzyścią dla siebie korzystać będą studenci, uczeni, badacze, historycy, etnolodzy, krajoznawcy, historycy sztuki i przede wszystkim artyści. Niezastąpiona będzie ona także dla miłośników i kolekcjonerów ukraińskiej kultury sakralnej oraz zabytków starożytności.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn