Strona · s. 2strona oryginału ↗
O jednym etnonimie w języku ukraińskim
Слово Просвіти, №51 за 2012 рік
Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor
W materiale „Za rohom — praworuch” politolog Je. Stratijewski radzi Ołehowi Tiahnybokowi i jego partii, by „stawali się bardziej cywilizowani i nie obrażali całych grup etnicznych niedopuszczalnymi wypowiedziami” (Dzień, 7–8 grudnia 2012, s. 5). Nie biorę na siebie obrony wszystkich wypowiedzi poszczególnych przedstawicieli „Swobody”, lecz przypomnę, że na to ugrupowanie głosowali nie tylko Galicjanie, ale także wielu mieszkańców innych obwodów, w tym Kijowszczyzny i Kijowa, mając nadzieję, że wraz z wejściem „Swobody” do Rady Najwyższej nowego zwołania nie będą tak bezczelnie postępować Kolesniczenko, Kiwałow, Symonenko, Bohosłowski i inne antyukraińskie siły. Chcę szczegółowiej zatrzymać się nad jedną z „obraźliwych” i „niecywilizowanych” wypowiedzi, którą, zdaniem pana Stratijewskiego, jest to, że przedstawiciele „Swobody” „w XXI wieku uważają słowo »żyd« za emocjonalnie niezabarwione i nieobraźliwe dla Żydów, niezależnie od tego, co na ten temat myślą sami Żydzi”. Po pierwsze, samonazwa jakiegoś etnosu i nazywanie go przez inne narody nie zawsze się pokrywają. Mają na to historyczne, geograficzne, ekonomiczne i inne przyczyny. Na przykład samonazwą ludności Węgier jest Magyar, Rosjanie nazywają ich wengrami, Ukraińcy — uhorcami; mieszkaniec Niemiec według samonazwy to Deutsche, a Słowianie nazywają go Niemiec, nie pytając o zgodę. I Niemcy nie robią z tego problemu, bo wiedzą, że w rzeczywistości nie są niemi. Słowo żyd języki słowiańskie zapożyczyły w okresie przedpiśmiennym z włoskiego. Wł. Giudeo poprzez pośrednictwo łacińskie (łac. Judaeus) sięga hebrajskiego iehudi „Judejczyk”, pochodzącego od imienia własnego Iehuda „Juda”; ogólne znaczenie tego słowa to „sławiony, wychwalany”. W językach słowiańskich dawne połączenie głosek giu- przeszło w żi-. Ten etnonim jest używany we wszystkich językach słowiańskich i jest neutralny (z wyjątkiem współczesnego języka rosyjskiego). Z języków niesłowiańskich można przytoczyć przykład z węgierskiego — zsido. Neutralny jest on także w języku ukraińskim, o czym świadczy jego użycie w utworach klasyków literatury ukraińskiej i w folklorze. Oto, dajmy na to, fragment ukraińskiej pieśni ludowej ze zbioru zapisanego przez M. Maksymowicza (Kijów, 1849): „A kto chce miodu się napić — chodźmy do żydówki, a u żydówki czarne brwi, wysokie podkówki”. W latach 20. ubiegłego stulecia w Kijowie działał Instytut Żydowskiej Kultury Proletariackiej, w teatrach wystawiano sztukę „Żydówka-wichrzycielka”. Nadali słowu żyd zabarwienie obelżywe protiukraińsko nastawieni komuniści i kagiebiści w latach 30. Dlaczego Polaków, Czechów, Słowaków, Węgrów i przedstawicieli innych narodów nikt nie oskarża o antysemityzm za słowo żyd? Co więcej, przeprowadziwszy się na stałe do Czech czy Polski, sami dawni radzieccy Żydzi zaczynają nazywać siebie żydami. Dlaczego więc tylko Ukraińcom, wśród licznych śmiertelnych grzechów, bezpodstawnie przypisuje się jeszcze antysemityzm? Sądzę, że dawno już musimy nauczyć się sami określać, jakich słów używać i wobec kogo je stosować.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
