Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Anatomia duszy od Oksany Smoły. Smoła O. M. Żaglowiec w Bożych dłoniach: / Oksana Smoła. — Mikołajów: Litopys, 2016. — 368 s., il.

Слово Просвіти, №51 за 2017 рік

Oksana Smoła, pisarka, członkini NSPU, laureatka literackiej nagrody im. Iryny Wilde, laureatka nagrody im. Romana Fedoriwa, laureatka obwodowej kulturalno-artystycznej nagrody im. Mykoły Arkasa, laureatka Międzynarodowego Konkursu „Koronacja słowa”. W twórczym arsenale pisarki są cztery wydane książki: zbiór prozy „Pierwotwory”, powieść-mozaika „Ruch naprzeciw Światłu”, opowiadanie „Biały fortepian” oraz książka „Żaglowiec w Bożych dłoniach”, zgłoszona przez literacko-artystyczne czasopismo „Dzwin” do Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Prezentujemy Państwu wywiad z Oksaną Smołą, który przeprowadził dziennikarz Wasyl Honta, redaktor gazety „Hołos Basztanszczyny”. ...łożonych dłoniach” dość mocna nowela „Morze…”, ten utwór szczególnie przypadł mi do gustu. Poza tym temat wojny na wschodzie, temat zespołu stresu pourazowego jest aktualny i złożony, a Pani/Panu udało się prawdziwie pokazać istotę wojny. Wiem, że rozmawiali Państwo z uczestnikami ATO. — Zespół stresu pourazowego jest charakterystyczny nie tylko dla żołnierzy, którzy przeszli przez kataklizmy wojennej codzienności, utraty, porażki, nawet — zwycięstwa, niestety, podczas wojny całe społeczeństwo doznaje urazu świadomości. „Wojna to apopleksyjny udar głowy całego narodu” — to cytat z wewnętrznego monologu głównego bohatera. Wszystkie wojny prędzej czy później się kończą, mam nadzieję, że bliski jest czas, gdy ukraińscy obrońcy nie będą celem dla snajperów-najemników, ale po wszystkich konfliktach zbrojnych potrzebne będą lata, dziesięciolecia, aby w końcu upadł „berliński” mur i nastał prawdziwy, a nie nominalny pokój. Stary rybak w opowiadaniu Ernesta Hemingwaya próbuje ujarzmić rekina, który goni za nim, a głównego bohatera noweli „Morze…”, już na terytorium pokojowym, wciąż prześladuje wojna, i stara się uwolnić od wewnętrznego minotaura. Kilka cytatów, właściwie moja myśl: „Wojna to blizny na całe życie. Myślicie, że mówię tylko o sobie, nie, mówię o nas wszystkich…”. „Wojna to chaos, gdy zerwane są struny i rozbite harfy, a dookoła — nie tylko zbombardowane domy, ale zniszczone życie…”. — Podoba mi się, że nowela kończy się z nadzieją, optymistycznie, główny bohater jest pełen wiary w Ukrainę i gotów ją bronić, „jakby małą dziewczynkę o anielskich oczach”. Charaktery bohaterów w Pani/Pana utworach często ujawniają się w ekstremalnych sytuacjach życiowych lub ta ekstremalność, jeśli nie zewnętrzna, to wewnętrzna. Potrafi Pani/Pan znajdować ciekawe tematy, trzymać czytelnika w napięciu: a czym się to wszystko skończy? Również zakończenie w utworach często bywa nieoczekiwane. Nawet zwykłe zdarzenia życiowe bada Pani/Pan z innej perspektywy. Na przykład w dość lakonicznej noweli „Wybuch” mowa nie o wybuchu pocisku artyleryjskiego, nie o wydarzeniach na wschodzie Ukrainy, jak można by błędnie pomyśleć z tytułu, lecz o nieoczekiwanym ataku agresji ze strony kierowcy busa wobec studentki. — Ten nieoczekiwany wybuch też jest niszczący… Wewnętrzne psychologiczne tło studentki pierwszego roku nagle zmienia się z radości w zdziwienie, strach, bezradność, poczucie poniżenia… — Niezwykle dramatyczne, głębokie w podtekście opowiadanie „Biały fortepian”. Tragiczna historia muzyka. Porywająca fabuła i równocześnie — „temat duszy” we wewnętrznych monologach głównego bohatera; utwór czyta się za jednym tchem! — Dziś w literaturze i w świadomości społecznej panuje kult silnego, odnoszącego sukcesy indywiduum, bez kompleksów, bez świadomości własnej grzeszności. Głównemu bohaterowi Mychajłowi, z wyostrzonym poczuciem bólu, sprawiedliwości, pragnieniem piękna, bardzo trudno żyć, a tym bardziej być odniesionym sukcesem we współczesnym świecie absurdu. Tu konflikt tkwi już w tym, że Lusia dąży do materialnego, a Mychajło — do duchowego… Mają różne życiowe drogowskazy i potrzeby. Ze swoimi moralnymi zasadami i chrześcijańskim przebaczeniem muzyk w zglobalizowanym świecie duchowej pustki i miłości do pieniędzy jest skazany na porażkę, ale to może ten przypadek, gdy porażka zdolna jest przemienić się w zwycięstwo… — Do zbioru weszły także etiudy „Cisza koloru indygo”. — Napisane „z natury” podczas wypoczynku w Domu Twórczości Pisarzy. Cisza — to coś, czego brakuje współczesnemu człowiekowi, i to nie tylko w metropolii… „Na wschodzie — wojna. Wojna. To słowo — jakby ciemna, bez barw, a nawet odcieni noc. Wojna… Jej echo słychać w Irpieniu, a także na całej Ukrainie. A lipa kwitnie. Niepowtarzalnie. Niewzruszenie. Może nawet stoicko, jasno-słonecznie!” Irpieńska lipa nie po prostu kwitnie, jak tysiące, miliony innych lip, ona przebija stal wieczności! W puszystych lekkich kwiatuszkach — siła łamiącego kamienie! — Zbiór zamyka nowela „Vivat, życie!”. Została wydrukowana zarówno w „Literaturnej Ukrainie”, jak i w naszej gazecie rejonowej z Bałtanki. Główna bohaterka trafia na łóżko reanimacyjne… Tu już inna cisza. „Tak wyostrzona, jakby laserem — niezwykle przenikliwa”. Potrafi Pani poruszyć czytelnika do żywego, bo tematy-pytania w Pani utworach są aktualne dla każdego. „Tak oczywiste stają się zwykłe rzeczy. Każdy człowiek przychodzi na ten świat bez niczego i odchodzi, nic nie zabierając. Ale całe życie to zgarnianie kopek siana, a raczej — śmieci, czy choćby dóbr materialnych… Nieskończony łańcuch rzeczy, pragnień, marzeń, kompromisów… O-o-o, ilu zasadom trzeba się wyrzec, by nagromadzić wszelkiego mienia, dopiąć stanowiska, a potem na nim się utrzymać...” I mimo ciężkich i dramatycznych tematów, nawet z tragicznym finałem, jak w „Białym fortepianie”, wciąż pozostaje jasne poczucie zwycięstwa, duchowego wzlotu. — We współczesnym społeczeństwie i świadomości człowieka współistnieją i łączą się rzeczy niezgodne, co więcej, ludzie uważają, że wszystko na tym świecie jest względne: i teoria względności Einsteina, i prawda, i kłamstwo, i dobroć, i zło. A to, co nam wydaje się zwycięstwem, w rzeczywistości może być porażką… Starotestamentowy prorok Izajasz według miar współczesnego świata — nieudacznik. (Nawiasem mówiąc, jak i główny bohater opowiadania „Biały fortepian”). Czy odniósł sukces? Z punktu widzenia współczesnego świata — nie! Prorok Izajasz miał odwagę mówić władcom prawdę, za co często bito go kamieniami… Ale w jego sercu nie było nienawiści, co więcej, w jego duszy był spokój i radość — to najwyższe osiągnięcie w każdych okolicznościach życiowych. Największe zwycięstwo — zwycięstwo nad samym sobą, nad własnymi słabościami, iluzjami, wadami, nad stosunkiem do konkretnego człowieka, do bliźniego… Zwycięstwo — to także zaufanie Bogu, zaufanie wbrew obiektywnym i niesprzyjającym okolicznościom, gdy z punktu widzenia widocznych realiów wydaje się, że nie ma na co liczyć…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn