Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Petro Szkrabiuk: Nad przestrzenią i czasem

Слово Просвіти, №51 за 2017 рік

Olga JAWORSKA, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Lwowszczyzna Niedawno ukazało się nowe wydanie pisarza, naukowca, badacza, przenikliwego liryka, doktora nauk historycznych Petra Szkrabiuka „Nad Przestrzenią i Czasem”, w którym twórca wydobywa z historycznych schowków cenne perły chwil, które poruszyły jego wrażliwą duszę twórczą, przemyśla je i podarowuje czytelnikowi. Moim ikonostasem Jest Bóg i każda chwila. Nad Przestrzenią i Czasem Dzwoniąca dusza szybuje… (P. Sz.) Świat jest pełen tajemnic, w które zagłębiając się, autor wytrwale stara się przybliżyć czytelnika do Boga. Petro Szkrabiuk — pisarz o wysokim duchowym hartcie, którego twórczość odzwierciedla prawdę wieków, opierając się na konkretnych wydarzeniach i faktach. Jest ona jak lecznicza woda, którą czytelnik czerpie z oceanu opętańczej miłości do wszystkiego, co czyste, szczere i wieczne. Dominująca siła przyciągania ku światłu, zauroczenie pięknem Bożego świata pomaga utalentowanemu autorowi na najwyższym poziomie artystycznym odtwarzać epizody niewymyślonych wydarzeń, w których bohaterami są najbardziej utalentowane postacie. „I to nie są po prostu emocjonalne odczucia: to faktycznie rzeczywistość” (P. Sz.) Głęboka mądrość, rozwaga, analityczny umysł i gruntowna wiedza nie stały się przeszkodą dla szczerości i prostoty filozofa i naukowca Petra Szkrabiuka, badacza relacji międzyludzkich naszych przodków. „Miniona przeszłość zawsze urzeka” — pisze autor. „Bo duchowe czy intelektualne poszukiwania wczorajszego i przedwczorajszego świata, odnajdywanie go — to nie tylko poznanie i opanowanie nowej warstwy bytu; to także poczucie WSZECHobecności na ziemi — w czasie i w przestrzeni… Skąd zatem to poczucie, że się już kiedyś tu było, robiło to, powiedziało to i tamto? To, zatem, tajemnicza pamięć. Praojcowie, przodkowie na poziomie genetycznym, z pokolenia na pokolenie przekazują potomkom informację o tym, co działo się z nimi w ich życiu: gdzie mieszkali; co myśleli; co czynili. A potomkowie w pewnym czasie to „przypominają”…” (P. Sz.) Zagadkowe tezy o cykliczności, zakorzenieniu i powtarzalności na tej ziemi nie po raz pierwszy niepokoją ludzkość, poruszają „pamięć duszy”, dają nadzieję na nowe istnienie, bo „cóż wiemy o tajemnicy naszych narodzin i śmierci, o podświadomości?...” Niepojętość ludzkiej duszy dziwi i wymaga przemyślanej uwagi. „Nawet człowiek, grań literackiego talentu autorki — dramaturga. I okazuje się to bardzo stosowne i trafne. Jak wiadomo, Taras Szewczenko był niezwykle wrażliwy na muzykę, śpiew i sztukę sceniczną, co przejawiało się w jego naturze nawet na zesłaniu, gdzie grał w przedstawieniach w koszarach, oszałamiając tamtejszą publiczność talentem aktorskim. Szczególną uwagę zwraca język bohaterów — tak wiarygodny i barwny, że wydaje się, jakby autorka żyła właśnie w tamtych czasach. Dlatego słusznie chce się nazwać trylogię epopeją, tak wyraźnie oddano w tym dziele ducha epoki Szewczenki. Właśnie dzięki dialogom w tych powieściach odczuwa się jakąś bezpośrednią obecność w wydarzeniach. Przerzucając strony tego trójksięgu, czasem łapiesz się na myśli, że jesteś współuczestnikiem wydarzeń. Mając wrażliwą duszę, Taras Szewczenko zawsze postrzegał miłość jako przejaw boskiej siły i prawdziwej woli Wszechmogącego. Według twierdzeń współczesnych, kiedy Taras się zakochiwał, stawał się nieokiełznany, o czym czytelnik nie raz dowiaduje się ze stron trylogii. Zapewne właśnie takim miał być jego burzliwy duch. Parafrazując Leśkę, którą dobrze znasz, może zaskoczyć nieoczekiwanym czynem…” (P. Sz.) Lecz każda dusza podświadomie szuka Boga, „bo odnalezienie Boga — to zaprzeczenie absurdalności bytu” (Jurij Łućkyj). Nieogarniona piękność Galaktyki, tajemniczość Wszechświata, uznanie Pana jako siewcy życia łączą myśli najzdolniejszych myślicieli, przyciągając uwagę Piotra Szkrabiuka, któremu właściwa jest głębia subtelnego światoodczuwania. Dlatego w książce zogniskowano najjaśniejsze badania, które pisarz naświetla, powołując się na myśli i obserwacje wielu głęboko myślących, niezwykłych osobowości. Pisarz nie pomija tematu rodzimej przyrody, harmonijnej zdolności bohaterów książki do reagowania na jej wspaniałe piękno. „Przyroda budzi uczucie Wieczności…”. Lecz „koronę stworzenia” autor nazywa jednak człowiekiem, bo, jak pisał Pascal, „cała nasza godność polega na myśleniu”. „Tak więc głównym celem człowieka jest osiągnięcie przez niego doskonałości duchowej, aż jego świadomość oddzieli się od ciała fizycznego i złączy się z Chrystusem w ostatnim, najwyższym punkcie — punkcie Omega”. (P. Sz.) Pisarz nie tylko opowiada o sztuce dawnych czasów czy zgubności oportunizmu, lecz uważnie wpatruje się w oblicze czasu (przeszłego, teraźniejszego i przyszłego), emocjonalnie odsłaniając niepojęte, tajemnicze wydarzenia i momenty psychologiczne, zawsze powołując się na prawdziwe potwierdzenia. Piotr Szkrabiuk niezmiennie wierzy w misję człowieka na tej ziemi. Z pojęciem misji pisarz ściśle wiąże pojęcie ofiarności i poświęcenia w imię sprawiedliwości oraz mocną wiarę w to, że, jak pisał Goethe, „duch nasz jest niezniszczalny: on tworzy nieustannie od wieczności do wieczności. Przypomina słońce, które zachodzi, a wzrokiem ziemskim go nie widzimy; w rzeczywistości jednak ono nigdy nie zachodzi, lecz nieustannie świeci”. „Niestrudzonego poszukiwacza prawd” można nazwać Piotrem Szkrabiukiem, bowiem bada najsubtelniejsze poruszenia ludzkich dusz, interesuje się przepowiedniami przyszłości. W jego badawczej pracy ściśle splata się przeszłość z teraźniejszością, uwydatnia się niezniszczalna istota bytu i niezmienny ruch ku przyszłości, która, według słów mędrca Marka Aureliusza (121—180), „nie jest zdolna wyłamać się z tego porządku, według którego dzieje się wszystko obecne”, lub, jak twierdził Jewhen Małaniuk, „co ma się stać, już się stało…” Trylogia napisana jest z miłością do życia, rozświetlona tęczą prawdziwości, bo autor nigdy ani na jotę nie odstąpił od zasady honoru i uczciwości nawet wtedy, gdy pi- Ukrainkę, można powiedzieć, że poeta potrafił nie tylko nienawidzić, ale też bezgranicznie kochać... Dzięki poetyckości i kolorytowi językowemu utworu Antonii Cwid przed nami staje prawdziwy obraz „ukochanego muz i gracji”, jak nazwał poetę jego pobratymiec sav o tragedii starości. W książce wspomniano sztukę Karela Czapka „Sprawa Makropulosa” (1922), w której czeski klasyk poruszył problem długowieczności i nieśmiertelności. Główna bohaterka, przeżywszy 337 lat, zrezygnowała z dalszego życia. „To nie do zniesienia. Do stu, do stu trzydziestu lat jeszcze można wytrzymać, ale potem, potem… zaczynasz uświadamiać sobie, że … potem dusza umiera”. „Nieprzypadkowo Jezus Chrystus, niosąc krzyż, skazał Agasfera na wieczną tułaczkę po ziemi. Bo ten nie pozwolił Zbawicielowi odpocząć koło swojego domu i odepchnął… To jest najstraszniejsza kara. Bo życie jest piękne właśnie tym, że wcześniej czy później dobiega końca. Świadomość jego skończoności daruje szczególnie ostrą miłość do wszystkiego, co żywe, zmienne i wieczne. Jedyna nieśmiertelność — w niebie”. (P. Sz.) Przekonująco, lekko i pięknie pisze autor o starości jako „wieczornym świetle wieku”, bo, według słów niezapomnianej Iryny Żyłenko, „Wszelkie życie jest piękne i bezcenne…”. Człowiek w wirze pracy niepostrzeżenie wchodzi w starość z żalem za przeżytymi latami, z marzeniami o nieśmiertelności. Śmierć przeraża „duchowo pustych ludzi, pogoniących za dobrami, bo podświadomie czują, że gdzieś tam jednak trzeba będzie zdać sprawę ze swojego nikczemnego życia”. (P. Sz.) Pisarz opisuje, jak w nieludzkich warunkach więzień i obozów koncentracyjnych, pamiętając o ludzkiej i narodowej godności, nie schylając się przed wrogami, żyli i tworzyli nieugięci bojownicy o wolność i niepodległość państwa ukraińskiego. Po osiemnastoletnim pobycie w uwięzieniu i obozach koncentracyjnych uwolniony 71-letni metropolita Józef Slipyj przybył do Rzymu i „na cały świat oświadczył o prawie Ukraińców do samodzielnego, soborowego państwa”. Autor przytacza przykłady, kiedy, przekroczywszy 80-letni, a nawet 90-letni Rubikon, wielu pisarzy na wysokim poziomie artystycznym tworzyło i tworzy swoje arcydzieła. „Być może, że dla człowieka naprawdę twórczego nie istnieje starość, — przypuszczał Ołeś Hončar. — Twórczość — odmładza… Stan szczęśliwy, szczęśliwy jak w pierwszej miłości…” „Starość — to niewątpliwie nowa mądrość, spokój, przemyślenie przebytej drogi, a także twórcza aktywność, nierzadko drugi („trzeci”), a niekiedy i pierwszy rozkwit…” (P. Sz.) Petro Szkrabiuk nie przestaje podkreślać, że ludzkie życie ma sens tylko wtedy, gdy jest z Bogiem, bo, według słów Franza Werfla, „Wiara bowiem — nie jest funkcją duszy, lecz samą duszą w jej szczerej nagości”. Bóg wszędzie, Bóg blisko. Panko Kulisz. Objąwszy znaczną część materiału archiwalnego, autorka zdołała przekazać czytelnikowi prawdziwy obraz Tarasa Szewczenki przez pryzmat jego związków z kobietami, które były natchnieniem jego artystycznych arcydzieł, co pozwoliło odsłonić Idę do Ciebie — a Ty idziesz sam, I nie możemy się minąć… (P. Sz.) „Im wyżej przebywa dusza — powiedział święty Jan od Krzyża — tym głębiej wewnętrznie przenikają ją próby”. Człowiek chroniony wiarą nie boi się śmierci. „Starość to nie upadek, fizyczny czy duchowy, lecz nowe przemyślenie życia, jego istoty i przemijalności… Dlatego dla mnie, — pisze Petro Szkrabiuk, — drogocenny jest każdy dzień, każda chwila…” Wszystko nabiera pełnego znaczenia, I nawet dni minione nie umierają, Gdy płonie twoje istnienie Tym światłem, które daje Wszechmocny. Gdy uwierzysz też w biedzie I duchem zadzwonisz śmiało, Już nie pomylisz wtedy Cnoty i grzechu, czerni z bielą. I w ludziach znów odkryjesz to, Czego nie sposób zabić. I będziesz iść, kwitnąć, rosnąć — I nie skończy się droga… Bo to droga — do Boga. I do samego siebie. (P. Sz.) Takimi słowami utalentowany autor zakończył swoją książkę, w której obdarował czytelników ziarnami prawdy, wiary, nadziei i miłości. Wierzę, że głębia jego badań, wypełnionych treścią filozoficzną, nie pozostawi obojętnym nawet najbardziej wymagającego czytelnika. Język książki jest przystępny, melodyjny, barwny, elastyczny, sprężysty, duchowy, pozbawiony banalnych haseł, wyraźnie patriotyczny, rozświetlony nieśmiertelnym światłem Bożego błogosławieństwa. istota geniusza jako artysty i poety, człowieka i mężczyzny. Utwór wyróżnia się intrygującą fabułą, barwnym językiem bohaterów i zachwyca niepowtarzalnym kolorytem epoki Szewczenki. Wielu pisarzy podejmowało się przedstawienia tego drżącego tematu, jednak to właśnie Antoninie Cwid, jak twierdzi autor przedmowy do powieści, szewczenkolog Serhij Hałczenko, udało się w swojej trylogii wniknąć w intymną stronę życia poety i możliwie najbardziej obiektywnie podejść do przedstawienia wizerunku Geniusza. Jestem pewien, że artystyczny świat Antoniny Cwid to śmiałe i zadziwiające połączenie emocji i racjonalności, rzeczywistości i baśniowości, tradycji oraz niepohamowanych poszukiwań chwil harmonii. Jej szewczenkowska trylogia, o której mowa, promieniuje miłością, afirmacją życia i świątecznością. Dzięki wydaniu powieści-trylogii „Ukochaniec muz i wdzięków. Kochane kobiety Tarasa Szewczenki” mamy możliwość poświadczenia pojawienia się w naszej literaturze nowego gatunku. Moim zdaniem nowo powstały utwór Antoniny Cwid to wydarzenie przełomowe we współczesnej literaturze ukraińskiej. I zasługuje on na najwyższą ocenę naszego społeczeństwa i państwa.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn