Strona · s. 11strona oryginału ↗
W Równem uczczono Borysa Tena
Слово Просвіти, №51 за 2017 рік
Wasyl Semeniuk, Jewhen Cymbaliuk, Wasyl Stoliarczuk. Przewodniczyli Wołodymyr Pojdun, Tetiana Stoliarczuk, Ihor Kuczer, Ludmyła Martynowa, obecnie — Ludmyła Tymczajuk. Ostrogskie rejonowe zrzeszenie „Proświta” jako jedno z pierwszych w obwodzie zorganizowało chór proświtański. Odrodzenie Ostrogskiej „Proświty” związane jest z Akademią Ostrogską. Kierownikami byli Wałentyna Szawronska, Marija Czubaj, Anatolij Kryłoweć. Aktywni proświtańcy: Nadija Zacharuk, Wołodymyr Ozymkowśkyj, Inna Hwizda, Hałyna Kochaniuk, Bohdan Denysiuk, Ołeksandr Mazur, Wasyl Krynyćkyj. Obecny kierownik Ostrogskiej „Proświty” Serhij Ałeksiejenko bronił granic państwa w strefie ATO. W latach 1920—1939 w Radywiłowie oddziałem „Proświty” kierował Fedir Bortnyk. Wśród działaczy-proświtańców, którzy rozsławili kraj radywiłowski, są takie wybitne postacie, jak lekarz Modest Łewyćkyj, lekarz-chirurg Petro Szepczenko. Oddziały proświtańskie działały we wsiach Oparypsy, Buhajiwka, Chotyn, Krupeć. Inicjatorzy odnowienia w rejonie — ukraiński krajoznawca, publicysta, pedagog Maksym Budźko, poeta Dmytro Suchanow. „Proświtę” na Radywiłowszczyźnie w latach 1988—1989 odrodził Dmytro Kraweć. Jego najbliższymi współpracownikami byli Jarosław Franciszkiewycz, Mykoła Patrykiejew, Ołeksandr Herasymow (został ranny na Majdanie w Kijowie w 2014 roku); później kierowali Mykoła Moszkun, Ihor Kyryczuk, Olha Kłymczuk, Wasyl Sowa. Utworzono 22 oddziały. Aktywnie współpracuje z ługańską „Proświtą” nauczyciel i deputowany rady wiejskiej wsi Płaszewa Pawło Hohol. Obecnie przewodniczącą towarzystwa w rejonie jest Hałyna Hnatiuk. W rejonie rówieńskim przed II wojną światową wyróżniały się swoją działalnością oddziały proświtańskie we wsiach Omelana, Ołeksandrija, Orżiw, Stawky, Kołodenka. Trzeci okres odrodzenia „Proświty” rozpoczął się od utworzenia w 1988 r. Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego. Aktywną przewodniczącą była Luba Łewczuk. W 1996 roku „Proświtę” objęła metodyk wydziału oświaty Ludmyła Nahliuk. W radzie pracowali Wasyl Chiłkowec, Jurij Dołhanow, Wiktor Tymczuk, Neonila Dybjak, Wołodymyr Marcynkiwśkyj, Wiktor Wereha, Wasyl Dobrydnyk. Na uwagę zasługują oddziały wiejskie pod kierownictwem Iwana Torhuna, Homona, W. Dobrydnyka, Zoi Lustiuk, Borysa Juszczuka, Oksany Sychnyk. Współczesną tradycją stało się coroczne obchodzenie święta języka ukraińskiego, kultury i duchowości we wsi Peresopnycia przy pomniku Ewangelii Peresopnickiej, wzniesionym staraniem Jewhena Szmorhuna. Przy oddziale „Proświty” w Biłej Krynyci ponad dwadzieścia lat temu utworzono szkolny zespół wokalny „Krynyczeńka” (kierownik — Anatolij Perenczuk). Obecnie rejonowym zrzeszeniem kieruje strażniczka muzeum ludowego w Biłej Krynyci Kateryna Nowak. W okresie przedwojennym na Rokitnowszczyźnie działały tylko pojedyncze oddziały, o których niewiele wiadomo. Od grudnia 1993 roku do końca 2010 roku Rokitnowskie rejonowe zrzeszenie „Proświta” kierowała Wira Wiwczar. Działała rada „Proświty” w składzie Marija Łubysz, Łarysa Szewczuk, Żanna Horanśka, Hałyna Weżyczanin, Kasinia Naumowycz, Nina Huczok, Wałentyna Szczerba, Hałyna Onyszkewycz. W tym czasie do szeregów zrzeszenia dołączyło ponad tysiąc członków. Od 2010 roku „Proświtą” kieruje Oksana Jarwisalowa. Marija Łubysz, nauczycielka Rokitnowskiej szkoły ogólnokształcącej nr 3, opracowała książkę „Święte uczucie patriotyzmu”, wydała 8 podręczników z literatury rodzinnego kraju, w których zbadano twórczość pisarzy Rówieńszczyzny Mykoły Berezy, Jurija Berezy, Lubowi Pszenicznej, Mykoły Pszenycznego, Mykoły Tymczaka, Jewhena Szmorhuna. Inicjatorem utworzenia „Proświty” w Sarnach w latach 30. był adwokat Iwan Sawczuk. Wokół niego zgromadziło się wielu zwolenników ukraińskiej państwowości, miłośników kultury narodowej: inżynierowie Mychajło Bereżniuk, Chyzniak, pracownik kolei Prochor Szałamaj, adwokat Borys Babajew, nauczycielka Warwara Sawczuk. Z nalegań „Proświty” do życia kościelnego wprowadzano język ojczysty. W 1937 roku „Proświta” zakończyła swoje oficjalne istnienie. Iwan Sawczuk trafił do polskiego więzienia. Po krótkotrwałym odnowieniu w 1939 roku rozpoczęły się szeroko zakrojone represje inteligencji wiosną 1940 roku. Na zesłanie trafili członkowie „Proświty” Iwan Sawczuk, Wołodymyr Czerednyczenko, Mykoła Horodniuk i inni. Dopiero w 1989 roku Sarnieńska „Proświta” wznowiła swoją działalność jako Towarzystwo Miłośników Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Organizację rejonową, która miała 22 oddziały, objęła Rajisa Bołkunewycz, w 2005 roku — Rajisa Tyszkewycz, a od 2009 — Ludmyła Ławor. Obecnie na przewodniczącą wybrano Nadiję Swyszewśką, członkinię Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Współczesny okres działalności obwodowej „Proświty” Obecnie proświtańcy kontynuują i pomnażają tradycje ruchu proświtańskiego. Organizują spotkania twórcze ze znanymi działaczami społecznymi, pisarzami, ukraińskimi naukowcami. Znaczną część działalności oświatowej zajmuje naświetlanie i czczenie heroicznej przeszłości i teraźniejszości narodu ukraińskiego. Proświtańcy, wspólnie z organami władzy, obwodowym muzeum krajoznawczym i muzeami rejonowymi, obwodową naukową uniwersalną oraz innymi bibliotekami miasta i obwodu, obwodowymi organizacjami Narodowych Związków Krajoznawców i Pisarzy Ukrainy, corocznie przeprowadzają tradycyjne wydarzenia proświtańskie, przywiązane do ważnych dat historii naszego kraju i państwa. Wśród takich pamiętnych dla Ukraińców dat — Dzień Jedności Ukrainy, Dzień Flagi Państwowej Ukrainy, Dzień Konstytucji Ukrainy, Dzień Bohaterów Niebiańskiej Sotni, Dzień Matki, Dzień Chrztu Kijowskiej Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem Borys Ten (Mykoła Wasyljowycz Chomyczewśkyj) urodził się 9 grudnia 1897 roku we wsi Dermań w rejonie zdołbunowskim na Rówieńszczyźnie. Ojciec — ksiądz, matka — nauczycielka. Uczył się w szkole w Dermaniu, Klewańskim seminarium duchownym, Wołyńskim Instytucie Oświaty Ludowej w Żytomierzu, Moskiewskim Instytucie Muzyczno-Pedagogicznym. Nauczycielował, pracował w pracy muzycznej, teatralnej i muzyczno-pedagogicznej, był księdzem, proboszczem Soboru Sofijskiego w Kijowie, proboszczem cerkwi Piotra i Pawła na Podolu w Kijowie, wykładowcą języka łacińskiego w Żytomierskim Instytucie Języków Obcych i instytucie pedagogicznym. Uczestnik II wojny światowej. W 1929 roku enkawudziści aresztowali go i skazali na dziesięć lat więzienia w stalinowskich obozach koncentracyjnych. Wina — przynależność do Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Później był także więźniem hitlerowskich obozów koncentracyjnych. Od 1946 roku stale mieszkał w Żytomierzu. Zmarł 12 marca 1983 roku. Autor zbioru sonetów „Gwiezdne ogrody” (1970), przekładów dzieł Homera, Arystofanesa, Arystotelesa, Ajschylosa, Schillera, Mickiewicza, Goethego, Puszkina, Szekspira oraz wielu innych klasyków literatury światowej. Laureat nagrody im. Maksyma Rylskiego, członek Związku Pisarzy Ukrainy od 1957 roku.
W Dermaniu na domu, w którym urodził się pisarz, ustanowiono tablicę pamiątkową. Imieniem Borysa Tena nazwano Rówieńską Obwodową Nagrodę Literacko-Artystyczną, ulice w Równem, Ostrogu, Dubnie, Zdołbunowie. Podczas wydarzenia zaprezentowano powieść-esej o Borysie Tenie autorstwa pierwszego laureata Rówieńskiej Obwodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Borysa Tena, mieszkańca Myrohoszczy Mykoły Pszenycznego. Przemyśleniami o życiu i twórczości Borysa Tena podzielili się: doktor nauk filologicznych, profesor Iryna Zacharczuk, przewodnicząca Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Iryna Bakowecka, pisarka Wiktorija Kłymentowska, artysta Wiktor Hwozdynśkyj, działacz Proświty Petro Dawydiuk, dyrektor Rówieńskiego Muzeum Krajoznawczego Ołeksandr Bułyha. Utalentowana rówieńska poetka Lidija Hołonko przy akompaniamencie gitary oczarowała obecnych własnymi pieśniami. Aby uczcić pamięć słynnego rodaka, do muzeum przybyli wraz ze swoją nauczycielką języka ukraińskiego i literatury uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej w Kustyniu w rejonie zdołbunowskim. To właśnie w ich wsi służył niegdyś jako ksiądz ojciec Borysa Tena. Dzieci czytały sonety Borysa Tena oraz własne utwory o pisarzu. W Muzeum Literackim Ułasa Samczuka w Równem zapalono Świecę Pamięci, poświęconą utalentowanemu pisarzowi-tłumaczowi Borysowi Tenowi z okazji 120. rocznicy jego urodzin.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
