Strona · s. 13strona oryginału ↗
Pieśniarz zakarpackiej Huculszczyzny. Znany zakarpacki działacz Proświty Wasyl Pipasz-Kosiwski kończy 95 lat!
Слово Просвіти, №51 за 2017 рік
Skalę osobowości określają nie przeżyte lata, a jej czyny. Biblijne „po owocach ich poznacie je” daje jasny kod do zrozumienia istoty każdego człowieka i tworzy wielowymiarową matrycę, na którą nakłada się życie naznaczone sukcesem lub przeżyte na próżno. Jednym pobieżnym spojrzeniem nie da się ogarnąć skali wielce trudnych działań znanego folklorysty, poety-kołomyjkarza, działacza Proświty Wasyla Pipasza-Kosiwskiego. Ten zawzięty Hucuł na długiej, pełnej zakrętów drodze życiowej ani razu się nie potknął, nie upadł pod, zdawałoby się, nie do udźwignięcia brzemieniem, które dobrowolnie wziął na swoje barki, bo właściwie na takich jak on trzyma się sprawa ukraińska. Aleksander MASŁANYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Iryny Wilde oraz nagrody im. W. Czornowoła. Każde jubileuszowe przemówienie, zgodnie z dawno ustaloną tradycją, powinno zawierać wzmiankę o pierwszym spotkaniu z jubilatem. Powiem szczerze — nie pamiętam, ponieważ miałem wtedy zaledwie kilka miesięcy, a „przedstawił” nas mój ojciec — zakarpacki dziennikarz Iwan Masłanyk, który przez długi czas pracował z Wasylem Pipaszem-Kosiwskim w tiaczewskiej i rachowskiej gazetach rejonowych. Ich losy i biografie są ściśle splecione — obaj w pełni odczuli na sobie „uroki” kilku reżimów okupacyjnych, służyli w armii Horthyego i uciekli na stronę czerwoną, wielokrotnie byli naciskani przez rejonowych partyjnych popleczników. Podobnie jak Pipasz-Kosiwski, ojciec również badał zakarpacką Huculszczyznę, pieszo obszedł wszystkie połoniny Rachowszczyzny, znał się z flisakami, pasterzami, drwalami. W naszym domu wielokrotnie gościli przyszli klasycy ukraińskiej literatury zakarpackiej Iwan Czendej, Mychajło Tomczanij, Andrij Patrus-Karpatśkyj. Kochał kontakty z prostymi ludźmi, bronił górali przed samowolą możnowładców, czym wywoływał ich niezadowolenie i prześladowania. Swoim synom zaszczepił miłość do Ukrainy oraz wewnętrzny oportunizm i nieakceptowanie ówczesnej kłamliwej ideologii komunistycznej. W łemkowsko-werhowyńskiej rodzinie z szacunkiem odnoszono się do huculskich tradycji, a nawet więcej — tradycje te stały się rodzinnymi. Wasyl i Julia Pipaszowie w narodowo świadomym duchu wychowali swoje dzieci — córkę Natalkę i syna Wołodymyra — obecnie znanego historyka, który niedawno ucieszył ogół gruntowną rozprawą „Zakarpacka Huculszczyzna”. Z prostej huculskiej rodziny pochodzi Wasyl Pipasz-Kosiwski. Jego mała ojczyzna to malownicza wysokogórska wieś Kosiwska Polana (stąd dodatek do nazwiska — Kosiwski) na Rachowszczyźnie, która w latach walk wyzwoleńczych naszego wieku była Piemontem Ukraińskości w Karpatach, swoistym centrum walki o naszą niepodległość, o ukraińską państwowość. Huculszczyzna — to właśnie ona stała się jego największą miłością i powołaniem… Niewielki malowniczy zakątek, położony w pradawnych Karpatach, pokryty zielonymi lasami, spowity białymi mgłami-guniami, niczym pisanka w łonie przestronnej Ukrainy. Kraj szmaragdowych lasów, które przynoszą spokój i ciszę, uzdrawiają odurzającymi aromatami, kraj dźwięcznych potoków i bystrych rzek, które błyszczą niczym drogocenne perły. A przede wszystkim — gościnni ludzie, którzy żyją w harmonii z otoczeniem od wieków i do dziś budują, tworzą życie w całym jego pięknie, zachowują swoje oryginalne zwyczaje, tradycje, obrzędy, kulturę. Życiorys: Urodził się Wasyl Pipasz 17 grudnia 1922 roku, dzieciństwo i młodość wiejskiego chłopca mijały na tle czarującej górskiej przyrody wśród dumnych, pracowitych i wolnych Hucułów. To oni zaszczepili w nim wielką miłość do ojczystej ziemi, swojego narodu, jego języka i kultury. Początkowe wykształcenie zdobył w rodzinnej wsi, szkołę miejską ukończył w Wielkim Byczkowie, a gimnazjum ojców bazylianów — w Użhorodzie. Plastun. Jeszcze w latach młodzieńczych zafascynował się zbieraniem materiałów folklorystycznych i etnograficznych, zapisywał pieśni ludowe, podania itp. Pod wpływem to wesołej i żartobliwej, to smutnej i buntowniczej huculskiej pieśni-kołomyjki młodzieniec sam zaczął pisać wiersze i opowiadania. Od 1936 roku swoje wiersze, opowiadania i podania oraz materiały folklorystyczno-etnograficzne drukuje w czasopiśmie O. Markusza „Nasz ridnyj kraj”, a w latach okupacji — w „Literaturnij nedili”, „Rus'kij mołodeży” oraz „Błahowisnyku”. W 1941 roku w Tiaczewie wydrukował „Zbirnyczok hucułśkych kołomyjok”, a w 1942 roku — zbiorek opowiadań dla młodzieży „Dwi zirky…”. W latach okupacji język ukraiński na Zakarpaciu był zakazany, Madziarzy narzucali swoisty surżyk — „ugro-ruski język”. Uczestnik tamtych wydarzeń Wasyl Marko (W. Markus) w swoich „Spomynach” twierdzi, że „pojawienie się zbioru opowiadań W. Pipasza „Dwi zirky…” stało się wydarzeniem na Zakarpaciu, bo była to jeszcze „jedna próba publicznego przejawu literatury ukraińskiej na Zakarpaciu w latach 40. XX w.” i ona „jakoś podniosła ukraińską inteligencję, a zwłaszcza młodzież, i napełniła ją nowymi nadziejami”, wiarą w nieśmiertelność ukraińskiego słowa. Ewolucja poglądów światopoglądowych Wasyla Pipasza-Kosiwskiego, jak każdego myślącego człowieka, trwała kilka dziesięcioleci, płynnie przechodzi on od spontanicznie reflektującej do profesjonalnie ukierunkowanej twórczości. Jubilat w pełni wypełnił wysokie powołanie siania na Zakarpackiej Huculszczyźnie ziaren miłości do wszystkiego, co ukraińskie, i śladem naszego Proroka swoje słowo postawił w obronie ojczystego języka. Podobnie jak obecnie urzędujący przewodniczący Rachowskiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, wieloletni szef miejskiej komórki Ludowego Ruchu, nie męczy się mobilizowaniem rodaków do obrony matczynej pieśni i wiary praojców. Razem z synem — znanym historykiem Wołodymyrem Pipaszem — bada historię Republiki Huculskiej i Ukrainy Karpackiej. Właściwie etnologia, folklorystyka, kołomyjoznawstwo, działalność społeczno-polityczna u zarania odrodzenia ukraińskiej państwowości wyróżniły Wasyla Pipasza-Kosiwskiego, postawiły go w pierwszym szeregu zakarpackich oświecicieli, przewodników. Pozostawmy literaturoznawcom twórcze dyskusje wokół dorobku poetyckiego rachowskiego dziennikarza i literata — opinię publiczną bardziej interesuje i jest jej bliższa jego działalność polityczna jako działacza Ruchu, lidera lokalnej „Proświty”, Hucuła-patrioty, który pragnął przywrócić prawdę historyczną, wyrwać Srebrną Ziemię ze śmiertelnych objęć separatystycznej ośmiornicy i śladem Duchnowycza („zostawcie swój głęboki sen”) zabrał się za budzenie rodaków z letargu niepamięci. Życiorys: Jako folklorysta W. Pipasz-Kosiwski niestrudzenie zbiera i systematyzuje materiał pieśni ludowych. W latach 1962–1964 w wydawnictwie „Karpaty” w Użhorodzie pod tytułem „Trembita” opublikował zbiór kołomyjek, zapisanych w różnych wsiach drogiej jego sercu Rachowszczyzny. Napisane i literacko zapisane przez Pipasza-Kosiwskiego kołomyjki zostały również umieszczone w książce „Kołomyjky” (Kijów, 1969) oraz w zbiorach „Pisni Karpat” (1972), „Spiwanky-chroniczky” (1972), „Wid pyttia — nema żyttia” (1987), ludowe
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
