Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Czy stare myślenie może doprowadzić do nowego stanu rzeczy?

Слово Просвіти, №51 за 2017 рік

Mirosław LEWYCKI, członek NSŻU Historyczne stosunki między narodem ukraińskim a polskim należą do trudnych. Tego, jak się wydaje, nikt nie będzie kwestionował. Przyczyną są różne, często dalekie od rzeczywistości mity, które, przekazywane z pokolenia na pokolenie, stały się częścią narodowej mentalności. Ze względu na brak miejsca w gazecie nie będę się na nich tutaj koncentrować. Było wielką nadzieją, że zaostrzone ostatnio stosunki między Polską a Ukrainą istotnie złagodzi wizyta robocza prezydenta Polski Andrzeja Dudy na Ukrainie, która odbyła się 13 grudnia 2017 roku. Przygotowywała się ona w trudnej atmosferze. Z jednej strony obecny kierownik polskiej dyplomacji nie raz zapowiadał, że nie będzie rekomendował Prezydentowi wyjazdu na Ukrainę, ponieważ Ukraina, według jego określenia, nie wywiązuje się ze zobowiązań wobec Polski w dziedzinie pamięci historycznej. Z drugiej strony podejmowano różne prowokacje, mające na celu zerwanie tej wizyty. Trzeba tu przede wszystkim wspomnieć o wysadzeniu polskiego autobusu na jednym z parkingów pod Lwowem. Temu wydarzeniu w Polsce poświęcono sporo czasu antenowego. Mimo wszystko wizyta się odbyła. A Ukraina, w osobie Prezydenta Petra Poroszenki, podczas jego wizyty poszła na szereg kroków, których domagała się Polska. Przede wszystkim w procesie polsko-ukraińskiego dialogu odsunięto „na boczny tor” osobę Wołodymyra Wiatrowycza, na którego obecnie mają „alergię” polscy politycy z obozu władzy oraz historycy, którzy temu obozowi służą. Teraz z ukraińskiej strony za segment historyczny stosunków ukraińsko-polskich będzie odpowiadać osoba, która na Ukrainie zajmuje się obecnie sprawami polityki socjalnej, — wicepremier Pawło Rozenko. W Polsce za ten segment będzie odpowiadać Piotr Gliński, który pozwolił sobie z ekranów polskiej telewizji stwierdzić, że na Ukrainie „odpowiedzialni za stosunki historyczne z Polakami ludzie na różne uroczystości historyczne zakładają mundury SS Galizien”. Prezydent Ukrainy, występując na wspólnym z Prezydentem Polski briefingu, powiedział, że w budowaniu relacji trzeba kierować się postaciami, które łączą. Taką postacią nazwał Józefa Piłsudskiego, czym wielu zaskoczył. Jednak ta postać została wybrana nieudanie. To na rozkaz Piłsudskiego z 16 listopada 1918 roku rozpoczęła się okupacja ZURL. To za czasów Piłsudskiego w latach 30. XX wieku przeprowadzano brutalne pacyfikacje Galicji i Wołynia. A może to swoisty gest wobec Polaków, który miał demonstrować gotowość Ukrainy do nowych kompromisów? Oczywiście kwestia stosunków historycznych podczas wizyty Prezydenta Polski na Ukrainie była jedną z wielu. Dla Ukrainy najważniejsze były kwestie bezpieczeństwa i współpracy gospodarczej. A w komentarzu polskiej telewizji o wizycie Prezydenta Polski na Ukrainie (ten materiał został umieszczony na końcu wydania) kwestie bezpieczeństwa i współpracy gospodarczej zaliczono do kategorii „i inne”. Główną uwagę skupiono na kwestiach ekshumacji starych grobów, nad którymi, mówiąc szczerze, zamiast je ekshumować, powinna rozbrzmiewać modlitwa. „Po wizycie Prezydenta Polski na Ukrainie — powiedziano w głównym wydaniu polskich wiadomości telewizyjnych — pojawiła się iskierka nadziei, że Ukraińcy wreszcie pozwolą nam ekshumować stare groby”. Czy przy takim sposobie myślenia, który obecnie w Polsce stanowi część polityki państwowej, można mówić o nowej jakości stosunków? Stare polskie myślenie z nową aktywnością dało o sobie znać, a w związku z tym rozpoczęła się nowa fala, powiem delikatnie, krytycznych informacji o Ukrainie, po 15 października 2017 roku, kiedy na Przełęczy Wereckiej odsłonięto pomnik ku czci strzelców Karpackiej Sicz, których rozstrzelało polskie wojsko po przekazaniu ich przez Węgrów Polsce jako obywateli tego państwa. Obecnym polskim politykom bardzo nie spodobały się także słowa na nowym ukraińskim pomniku o polskich okupantach oraz to, że w uroczystym odsłonięciu tego memoriału wzięła udział wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Ukrainy Ivanna Klympusz-Cincadze. Nie spodobał im się również udział w tej uroczystości Honorowej Warty Sił Zbrojnych Ukrainy. Dlatego już 17 października do MSZ Polski wezwano ambasadora Ukrainy Andrija Deszczycę, gdzie zastępca ministra spraw zagranicznych Polski Bartosz Cichocki (inicjator wezwania) wyraził zdziwienie zarówno udziałem wicepremiera w tej uroczystości, jak i użyciem słów „polscy okupanci”. Co odpowiedział ambasador Ukrainy na te polskie zarzuty? Być może dopiero z jego wspomnień się o tym dowiemy. Od siebie chcę powiedzieć, że w sprawie słów „polska okupacja”, które obecnie tak irytują władców Polski, istnieje literatura naukowa uzasadniająca użycie tych słów. Polacy w swojej interpretacji tego problemu powołują się na decyzję Rady Ambasadorów Ententy o włączeniu zachodnioukraińskich ziem do polskiego organizmu państwowego. Jednak ani słowem nie wspominają, że przed tą decyzją ówcześni polscy dyplomaci głośno przysięgali, że państwo polskie zapewni Ukraińcom szeroką autonomię narodowo-kulturalną. Lecz zamiast gwarantowanej autonomii rozpoczęła się brutalna denacjonalizacja z pacyfikacjami. Ukraińcy w toku procesu wersalskiego dowodzili, że Polska okupowała ZURL. A decyzję Rady Ententy na historycznym, brutalnie rozpędzonym we Lwowie ukraińskim wiecu, który odbył się w pierwszym dniu po „gwarantowanej autonomii”, nazwano uzakonieniem polskiej okupacji zachodnioukraińskich ziem. I od tego czasu termin ten jest głównym w ówczesnych ukraińskich dokumentach politycznych. A co do zdziwienia wiceministra Bartosza Cichockiego w związku z odsłonięciem pomnika na Przełęczy Wereckiej, to właśnie on zaskoczył Ukrainę i świat, oskarżając 11 listopada Ukrainę jeszcze o zbrodnię katyńską… Ten szczegół, jak wynika ze wszystkich danych, jest przejęzyczeniem, pokazuje poziom antyukraińskich emocji, które obecnie panują w środowisku władzy w Polsce. Podgrzewał je solidnie były prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. Choć, mówiąc szczerze, nic szczególnego nie zrobił, by wywołać wybuch emocji. Jedynie postawił w jednym szeregu UPA i AK — jako formacje wojskowe, które walczyły o państwową niepodległość swoich narodów. W Polsce podniósł się krzyk: to jest niedopuszczalne, to godne kary… W polskiej telewizji pojawiły się komentarze o Ukrainie w stylu „najlepszych" wzorców putinowskich. W swoim dzienniku w związku z tym zapisałem: „Dziś, 2 listopada, w „TVP Wiadomości" był straszny i jak na wiadomości dość długi komentarz o Ukrainie. Ustami zarówno dziennikarzy, jak i senatora-prowokatora Jana Żarina Ukrainę nazwano państwem, które podąża kursem „faszyzmu", stanowiącego zagrożenie dla „polskiej przyszłości"!!! Słowa te padły na tle udziału Prezydenta Ukrainy w jakiejś konferencji czy międzynarodowym forum!!! Czas płynie, a myślenie zmienia się niewiele. Otóż terminy „ukraiński faszyzm" i „antysemityzm" były głównymi „argumentami", których używała polska dyplomacja (jak świadczą prace naukowe), aby nakłonić Zachód do tego, by w 1923 roku Rada Ambasadorów państw zwycięzców w pierwszej wojnie światowej przekazała Zachodnią Ukrainę Polakom. I tak się rzeczywiście stało — mimo że w „części austriackiej" stosunek Polaków do Ukraińców wynosił 800 tys. do 3,3 miliona, czyli Ukraińców było czterokrotnie więcej! W „części rosyjskiej" Zachodniej Ukrainy, czyli na Wołyniu, ten stosunek był jeszcze bardziej na korzyść Ukraińców. Co ciekawe, „oświadczenia" o ukraińskim „faszyzmie" składa się wtedy, gdy trzeźwi zachodni analitycy mówią o antyeuropejskim nacjonalizmie Kaczyńskiego i Orbána (na Węgrzech), który graniczy z nazizmem. Tak antyukraińskiego materiału w „TVP Wiadomości" dawno nie widziałem. Obawiam się, że ta dzikość nie skończy się dobrze!!!" Jakże wielkie było moje zdziwienie, gdy 4 listopada dowiedziałem się, że na tle takiej ataku informacyjnego z „oficjalną wizytą" (według wersji szeregu ukraińskich mediów) do Ukrainy przybywa minister spraw zagranicznych Polski Witold Waszczykowski. Nieco zdziwił mnie fakt, że głównym punktem podróży szefa polskiej dyplomacji do Lwowa było jego spotkanie z polskimi konsulami na Ukrainie. Dlatego postanowiłem sprawdzić informację o tym wydarzeniu na oficjalnej stronie MSZ Polski. Tam ani razu nie użyto zwrotu „oficjalna wizyta". Tylko raz wspomniano o wizycie na Ukrainie. A przeważnie pisano o wizycie we Lwowie… Z informacji MSZ Polski dowiadujemy się, że Warszawa zalicza Ukrainę do krajów o trudnym poziomie bezpieczeństwa dla pracy dyplomatów. Minister podziękował konsulom za to, że aktywnie odpowiadają na zainteresowanie Ukraińców pracą, nauką i życiem w Polsce. Tymi krótkimi słowami powiedziano to, co od dawna mówią analitycy, a czego zwykle unikają dyplomaci. Z podziękowania ministra wyraźnie wynika, że obecnie Ukraińcy są potrzebni Polsce jako wykwalifikowana, a jednocześnie stosunkowo tania siła robocza… I ta kwestia zasługuje na osobną analizę. Ponieważ przyjazd szefa polskiej dyplomacji do Lwowa, zwłaszcza drugi dzień jego pobytu, był bardzo emocjonalny i odbiegał od zaplanowanego programu, dlatego pokażę to wydarzenie przez pryzmat jego interpretacji przez główne postacie. Tym bardziej że jeszcze przed podróżą do Lwowa W. Waszczykowski w wyraźnie pouczającym stylu zdążył zareagować na komentarz MSZ Ukrainy z 3 listopada 2017 roku, że na Ukrainie nie ma nastrojów antypolskich. Cytuję słowa ministra Waszczykowskiego za nagraniem wideo z polskiej telewizji z 4 listopada: „MSZ Ukrainy dość niefrasobliwie (bezodpowiedzialnie, beztrosko, — red.) kopiuje pewną drogę, którą kiedyś zaproponowali polscy biskupi stronie niemieckiej…" (W komentarzu do tych słów powiedziano, że chodzi o historyczne słowa „przebaczamy i prosimy o przebaczenie", które nie raz, począwszy od 1987 roku, brzmiały także w oświadczeniach ukraińskich hierarchów kościelnych, a później stały się podstawą wspólnej deklaracji prezydentów Polski i Ukrainy, którą obóz Kaczyńskiego obecnie wyraźnie ignoruje). Słowa te są także w dokumentach, które podpisywali obecni prezydenci obu państw. Zatem w żaden sposób nie jest to „nieodpowiedzialna" nowinka MSZ Ukrainy, jak wynika ze słów Waszczykowskiego, którego w Polsce obecnie nazywa się głównym kandidatem do odwołania z rządu. Po chwili namysłu Waszczykowski kontynuował monolog: „Ale nawet jeśli odłożyć na bok, że to także dość niewłaściwa interpretacja, to gdzie są te spotkania historyków? Z naszej strony na pewno jest pełna otwartość…". Tu nasuwa się pytanie, czy słowa o „pełnej otwartości" ze strony polskiej to świadoma dezinformacja polskiego ministra, czy też jest on ofiarą manipulacji nieodpowiedzialnych środowisk. Rzecz w tym, że podczas wrześniowego pobytu we Lwowie odbyłem krótką rozmowę z dyrektorem Instytutu Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy profesorem Mykołą Łytwynem. Twierdził on, że z inicjatywy strony polskiej wstrzymano wszystkie kontakty historyków. I wyjaśnił to „zjawisko". Obecnie ukraińscy historycy mają dokumenty, w tym także niemieckie, które poświadczają, że prawdziwe przyczyny konfliktu na Wołyniu w 1943 roku były zupełnie inne, niż przedstawia to propaganda Kaczyńskiego. A liczba ofiar jest pięciokrotnie mniejsza niż ta, którą z podszeptu budowniczej Ewy Siemaszko nazywają obecnie polscy historycy i politycy… 5 listopada minister spraw zagranicznych Polski W. Waszczykowski zadawał polskim dziennikarzom na Cmentarzu Łyczakowskim w dawnym staroukraińskim książęcym Lwowie w ramach jego „wizji lokalnej" (sprawdzenia na miejscu, — red.), jak sam nazwał przyjazd do Lwowa, kilka retorycznych pytań, na które, jako odpowiedzialny Ukrainiec, spróbuję udzielić zupełnie nieretorycznych odpowiedzi. „Po co sztucznie wszczyna się polsko-ukraińskie problemy, skoro tutaj ludzie żyją normalnym, pokojowym sposobem?" — pytał polski minister. To stylistycznie nieco niezgrabne zdanie — dosłowne tłumaczenie jego pytania. Zwróciły moją uwagę w nim słowa „wszczynać problemy" (zaczynać problemy). Stare słowniki, z których korzystam (nowe często podają tłumaczenia dalekie od rzeczywistości), pokazały, że słowo „wszczynać" zwykle łączy się ze słowami kłótnia, bójka, wojna. Trudno zrozumieć, dlaczego polskiego ministra poniosły emocje wojenne… Polska opozycja już nie raz dowodziła, że ten minister nie należy do ludzi wielkiego formatu i wszystko, co tylko można, przegrywa. I z jej inicjatywy już stawiano pytanie o jego dymisję. Ale bez powodzenia. A oto w zapowiedzianej w najbliższym czasie rotacji polskiego rządu osobę W. Waszczykowskiego nawet analitycy prorządowi nazywają główną kandydaturą do wyprowadzenia z rządu. Dalej „wojenne emocje" polskiego ministra o „wszczynaniu problemów" rozwinęli polscy dziennikarze, po raz kolejny w ciągu ostatnich kilku dni składając całą odpowiedzialność za problemy w dwustronnych stosunkach na stronę ukraińską, kładąc szczególny nacisk na „niechęć Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej do dialogu, na blokowanie przez niego polskich inicjatyw"… „Komu przeszkadzają ludzie, którzy leżą tutaj w grobach?" — pytał polski dyplomata dziennikarzy na Cmentarzu Łyczakowskim. Prawdę mówiąc, to pytanie nie jest aż tak retoryczne. Umarli nikomu z duszewnie zdrowych ludzi nie przeszkadzają. A co do żywych, to już osobna sprawa. Po opowieści mojego przyjaciela-grafika Ołeksandra Melnyka z Kijowa o groźbach oficera OBWE z Polski (przynajmniej rozmówca przyjaciela tak się przedstawił), które zabrzmiały wiosną 2016 roku w Mariupolu, że państwo polskie wkrótce przyjdzie się zemścić za wołyńskie ofiary, nie wydają mi się aż tak śmieszne rozmowy, które słyszymy we Lwowie od polskich grup wycieczkowych o „utracone miasto polskiej chwały, świadectwem której test ten cmentarz" (utracone miasto polskiej chwały, świadectwem którego jest ten cmentarz). Biorąc pod uwagę, że po oficjalnych oświadczeniach Jarosława Kaczyńskiego, iż Polska nie dopuści do Europy Ukrainy z Banderą, w Polsce gwałtownie wzrosła nie tylko słowna, ale i fizyczna (przypadki pobić) nietolerancja wobec Ukraińców, wszystkie rozmowy o „utracone miasto" budzą niepokój. Nikt bowiem nie może być pewien, że na nostalgicznych rozmowach wszystko się skończy. Rzecz w tym, że polscy dyplomaci wprost mówią o 41 polskich kościołach sprzed 1939 roku, które były we Lwowie i nie zostały zwrócone Polakom… Ciąg dalszy nastąpi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn