Niekompetencja, przekupność i samowola nowej władzy, „turbotryb” uchwalenia ustawy o sprzedaży ziemi rolnej coraz wyżej podnoszą falę protestów różnych warstw ukraińskiego społeczeństwa na całej Ukrainie. 17 grudnia pod murami Rady Najwyższej odbyły się aż trzy antysługonarodowe wiece.
Niedawno odbyła się uroczystość wręczenia prestiżowej nagrody Ministerstwa Obrony Ukrainy im. Bohdana Chmielnickiego. Nagroda jest co roku przyznawana za najlepsze dzieła literatury i sztuki o tematyce wojskowo-patriotycznej. Laureatem tej nagrody, wśród innych, został nasz autor, znany poeta-piosenkarz Wadim Krysczenko. „Słowo Proświty” serdecznie gratuluje znanemu mistrzowi słowa poetyckiego Wadimowi Krysczence prestiżowej nagrody.
SESJA RADY GŁÓWNEJ «PROSWIATY»
Tłumaczenie maszynowe
Przez długie lata rosyjskiej wojny informacyjnej w ukraińskim społeczeństwie uległo deformacji postrzeganie rzeczywistości. Nic więc dziwnego, że w zajętym przez zwolenników Wołodymyra Zełenskiego sektorze mediów społecznościowych pojawiają się pochwalne ody na jego cześć. Pokazuje się go jako wybawcę Ukrainy, który wszystkim „zmęczonym wojną” „kanapowym patriotom” swoim „dyplomatycznym geniuszem” przyniesie pokój. W odpowiedzi na te naiwne nadzieje rozbrzmiewają ostre, często obraźliwe repliki. Osyp JAKYMCZUK Biorąc pod uwagę, że w psychiatrii stosuje się metodę leczenia szokiem, dość powszechny jest pogląd, że również ze stanu politycznej nienormalności można wyprowadzić człowieka szokiem. Zgadzam się z takim założeniem tylko częściowo. Może to przynieść jakiś efekt, gdy wewnętrzna dawka szoku jest niewielka i nie przekracza granicy obrazy. Bo za tą granicą zaczyna się już nienawiść, która jest pierwszym krokiem do sąsiedzkiej konfrontacji. A jej kolejnym krokiem może być wojna domowa. Putin, jego propagandyści i ich najemni podszczuwacze na Ukrainie dokładają wszelkich starań, aby Ukraińcy wzajemnie się nienawidzili. Obecnie robi to ze zdwojoną siłą wyhodowany w gnieździe Juli odrażający Portnow. A w pierwszych latach niepodległości robił to były kijowski korespondent rosyjskiej telewizji, a obecnie mediamagnat i polityk Ołeksandr Tkaczenko z gniazda Kołomojskiego. Wtedy „głosił”, że Ukraina w „objęciach braterskiej nienawiści” dożywa ostatnich dni. Obecnie nie jest on tylko członkiem ukraińskiego parlamentu, ale przewodniczącym (!) Komisji Rady Najwyższej do spraw polityki humanitarnej i informacyjnej. Komentując wniesiony przez jednego ze „sług narodu” — skandalicznie znanego Maksyma Bużanśkiego, projekt uchwały Rady Najwyższej o uchyleniu ustawy o języku państwowym, powiedział: „Osobiście — pośpiechu kolegi w tej wrażliwej kwestii nie popieram”. Słowo „pośpiech” w odpowiedzi jest dość symptomatyczne, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę wszystkie rusyfikatorskie działania kierowanego przez niego kanału „1+1” oraz to, że właśnie tam narodziła się straszna degeneracka fraza: „język nie nakarmi”. Dobrze pamiętam opowieści O. Tkaczenki z ekranów rosyjskiej telewizji o „dyszeniu Ukrainy na ładan” w pierwszych latach niepodległości i jego wyższościowy stosunek do ukraińskich dziennikarzy z prasy drukowanej. Biorąc pod uwagę jego nielegalne posiadłości na chronionym wyspie Truchanów, mam podstawy stawiać wcale nie retoryczne pytanie: „Czy słowo „pośpiech” zostało tu użyte bezmyślnie, czy to sugestia, że do podniesionej przez Bużanśkiego kwestii powrócą, gdy Ze-dyktatura wystarczająco się wzmocni?”. Jest wiele symptomów wskazujących na to, że obecne kierownictwo Ukrainy obrało kurs na kosmopolityczną dyktaturę. Ta część ukraińskiego społeczeństwa, która widzi Ukrainę jako sprawiedliwe państwo narodu, niemal codziennie otrzymuje nową dawkę szoku, a co za tym idzie, nowe ukłucie w serce. Ci, którym Ukraina jawi się jako państwo ludności na pewnym terytorium, bazujące na takich „wartościach”, jak „jaka różnica”, „pożreć” i „pośmiać się”, również otrzymują już niemałe dawki szoku. Zakończenie na str. 2 ILE WIĘC JEST DWA RAZY DWA? MŚCIWE GRIMASY MISZPUCHY
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu ««Ludzie z zupełnie innym kodem społeczno-kulturowym»», s. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. Oni już zaczynają rozumieć, że „magicznego” pokonania biedy nie zobaczą w najbliższym czasie. Widzą i wrzą, że rozwarstwienie społeczne tylko się pogłębia, kiedy wykwalifikowany lekarz ma o rząd wielkości mniejszą pensję niż, powiedzmy, sędzia-oszust czy pozbawiony narodowej samorządności urzędnik rządowy. I to, jak się okazuje, jeszcze daleko nie dno cynizmu. Jeden z moich znajomych z personelu Rady Najwyższej, z którymi nasze drogi przecinały się i w RChP, i w UWKR, napisał mi w prywatnym liście o nowych „porządkach”, z którymi wielką grupą weszli do organu ustawodawczego Ukrainy „słudzy narodu”: „Dlaczegoś zdecydowali, że ja, z dwoma wyższymi wykształceniami, mam jechać do kogoś na daczę karczować drzewa”… To zmusza do nowego czytania głównego hasła wyborczego ekipy Zełenskiego — „zrobimy ich razem”. Idąc na wybory, nie to że nie ukrywał, on szczycił się, że jest przedstawicielem rosyjskojęzycznego świata. To daje mi podstawy przypuszczać, że pierwotną była rosyjskojęzyczna wersja jego hasła wyborczego. Rozwijam rosyjski słownik. A tam napisano, że w żargonie kryminalnym to dość rozpowszechnione słowo i oznacza — popełnić przestępstwa, oszukać. Rozbieżność między obietnicami przedwyborczymi a rzeczywistością (w szczególności przypadek z „oddelegowaniem” pracownika RN do karczowania drzew w posiadłościach nowych „panów”) pokazuje, że w rezultacie putinowskiej operacji specjalnej Ukraińców próbują „sdielat”. Póki co nie mam jednoznacznej opinii, czy wybrana na prezydenta Ukrainy osoba jest świadomym uczestnikiem tej operacji specjalnej, czy jedną z jej ofiar, której przez zakulisowego reżysera przypisano rolę nieświadomego inicjatora wybuchu na Ukrainie. Wzmocnione oczernianie ukraińskiego środowiska patriotycznego, środowiska weteranów i wolontariuszy, próba „powieszenia” na tym środowisku morderstwa opozycyjnego, przede wszystkim wobec reżimu Putina, białoruskiego dziennikarza, jest tym detonatorem, który może doprowadzić do wybuchu. Coraz silniejsze jest odczucie napięcia społecznego. I nawet nie z powodu wyraźnego kursu na społeczną dyskredytację sił patriotycznych. Na przeciętnego obywatela znacznie silniej działa poczucie bezkarności „orłów Awakowa”. Na stronie „Patrioci Ukrainy”, która powołuje się na grupę na Facebooku „Kijów operacyjny”, opisano przypadek, który zdarzył się w rejonie sołomiańskim Kijowa 12 grudnia. Pracownicy policji w cywilnym aucie zajechali drogę samochodowi osobowemu. Choć poszkodowani samodzielnie zatrzymali sprawców, jednak zamiast patrolu policji, który powinien należycie opisać naruszenie przepisów ruchu, po 10 minutach przyjechał autobus ze specnazem. Aresztowali nie tylko poszkodowanych w konflikcie cywilów, ale i biernych obserwatorów rozwoju sytuacji. Czy taka teraz ma być norma zachowania? — stawia pytanie autor wpisu w grupie „Kijów operacyjny”. Wpis ten poparto krótkim wideo,
na którym dobrze widać, jak „orły Awakowa”, używając rosyjskich przekleństw, „kładą” ludzi na ziemię, jak demonstrują pogardę wobec osoby, która przedstawiła się jako dziennikarz. Kiedyś wszedłem do grupy „Kijów operatywny”, więc nie odmówiłem sobie „wycieczki” po jej zakamarkach. Było to swoiste błądzenie po „pokoju strachów”. Nie tylko policyjnych. Tam zobaczyłem, jak głęboko zdegenerowany „homosovieticus” drugiej połowy lat 2010. A twórcy wyżej wymienionych strachów są częścią tego samego zdegenerowanego homosovieticusa. Nasze narodowe „jakoś to będzie” doprowadziło do tego, że my, żyjąc w kraju o bardzo bogatych zasobach, jesteśmy najbiedniejszym narodem w Europie, największym eksporterem siły roboczej. Ale jednocześnie jesteśmy krajem z najbogatszymi oligarchami w Europie. Prawda — nie tak bogatymi, jak Putin, Gundiajew i zbliżone do nich osoby. I to jest jeden z powodów, dla których trzeźwi politycy świata nie śpieszą się z uznaniem Federacji Rosyjskiej za część Europy, mówiąc, że to nie jest europejska mentalność. Kraje Azji również nie śpieszą się z wyrażeniem zgody na „zameldowanie” Federacji Rosyjskiej w Azji. I nie dlatego, że organy kierownicze Federacji Rosyjskiej znajdują się w Europie (Moskwa wciąż uważana jest za Europę, choć tam europejska część populacji stanowi już mniejszość). A dlatego, że rosyjska kultura i duchowość (w każdym razie ta część, która jest nam znana) ma niewiele wspólnego z kulturą Azji. Kiedy ktoś obecnie nazywa Rosjan ordą, to azjatyccy myśliciele bardzo się obrażają, dowodząc, że historyczna orda to wysoka kultura i szlachetność. Rosyjski tłum jest pozbawiony i jednego, i drugiego. Już nie po raz pierwszy podkreślam, że nasz obecny stan, w tym okupacja części Ukrainy, to straszna zapłata za dwie kuczmowskie koncepcje — „polityczne rozwiązanie z Rosją” oraz „będzie gospodarka — będzie wszystko”, na które swego czasu nieświadomie wyraziliśmy zgodę. Światowe doświadczenie pokazuje, że jednym z głównych fundamentów jest patriotyzm i gotowość narodu do poświęcenia. Przypominam o tym, aby ocknęli się miłośnicy „dogadywania się z Putinem o pokój”. Nowe szczegóły, które wypływają po szczycie „czwórki normandzkiej”, wyraźnie wskazują, że z Putinem można się porozumieć jedynie w sprawie haniebnej kapitulacji. Na nią nie poszli. Putinowski rzecznik prasowy Pieskow oświadczył, że paryskie spotkanie „czwórki normandzkiej” nie doprowadziło do „przełomu dziejowego”. Dlatego poparyskie oświadczenia, które płyną z Moskwy, są nasycone antyukraińskim jadem. Twierdzenia Putina o „czystkach etnicznych” Rosjan przez „ukraińskich nacjonalistów” świadczą, że nasilił się u niego atak paranoiczny dotyczący demontażu państwa ukraińskiego. Najłatwiejszym środkiem, aby to osiągnąć, jest sprowokowanie wybuchu politycznego wewnątrz Ukrainy. Od samej wzmianki o tym przechodzą ciarki po plecach. Muszę powiedzieć, że we współczesnym świecie to właśnie putinowska Rosja jest największym „specjalistą” od czystek etnicznych. 11 grudnia br. minęło 25 lat od początku rosyjskiej okupacji prawnie nieuznawanego przez świat, jednak faktycznie niezależnego państwa — Czeczeńskiej Republiki Iczkeria. Jak podają czeczeńskie źródła, w czasie rosyjskiej okupacji zabito 255 tys. cywilnych mieszkańców Czeczenii (strat wojskowych nie podają). 42 tysiące spośród zabitych osób cywilnych stanowiły dzieci! Nawet rosyjskie źródła podają, że na początku okupacji liczba ludności Czeczenii wynosiła ponad 1 milion 300 tysięcy mieszkańców. A według stanu na koniec 2001 roku, póki trwała gorąca faza okupacji, liczba ludności zmniejszyła się do 996 tysięcy. Zniszczono 20 procent populacji, co kwalifikuje się jako ludobójstwo. W walce z ludnością cywilną Rosjanie zastosowali również broń chemiczną, twierdzą czeczeńskie źródła. W rodzinach, które przeżyły ataki chemiczne, około 40 procent dzieci rodzi się z wadami zdrowotnymi. Tylko ostatni łajdak przy takim bagażu zbrodni może mówić o jakichś „ukraińskich czystkach etnicznych”. Czeczeńska opozycja mówi, że ta zbrodnia nigdy nie zostanie zapomniana i Rosja będzie musiała za to drogo zapłacić. Obecnie słowa te mogą wywoływać ironiczny śmiech, mówiąc, że „zamachnęła się mucha na słonia”. Ale życie nie raz pokazało, że „zdrowa mucha” może wykończyć „spróchniałego słonia”. W latach 1995—96 wywoływały śmiech i irytację u byłych przewodniczącego Rady Najwyższej Ołeksandra Moroza, prezydenta Ukrainy Łeonida Kuczmy oraz jednego z jego odrażających kancelistów, którego wiązano z zabójstwem Heorhija Gongadzego, Wołodymyra Łytwyna, ciągłe przypominania im na konferencjach prasowych przez moją nieżyjącą już żonę wołania do sumienia świata prezydenta Czeczenii Dżochara Dudajewa. On jeszcze w 1993 roku, na rok przed rosyjską okupacją, ostrzegał: jeśli nie zatrzyma się Rosji w Czeczenii — świat czeka wielkie rosyjskie zagrożenie, zostanie sprowokowana przez Rosję wojna i wielki rozlew krwi. Nie wykazał głębokiego myślenia państwowego także obecny prezydent Ukrainy. I to nie tylko moja obserwacja. Niemieckie wydanie „Taz” opublikowało artykuł o Wołodymyrze Zełenskim, w którym nazywa ukraińskiego prezydenta bohaterem seriali, który bardziej zna się na rosyjskich komediach niż na własnym kraju. Niemieckie wydanie pisze: „Obecny prezydent Ukrainy to człowiek z zupełnie innym kodem społeczno-kulturowym. Ma niewiele wspólnego z wartościami kulturowymi europejskich polityków. Podczas gdy wielu europejskich polityków przynajmniej udaje, że dzieli pamięć kulturową z inteligencją i działaczami sztuki swojego kraju i potrafi zrozumieć istotę debat o wartościach społecznych i kulturowych, ukraiński prezydent nie ma o tym żadnego pojęcia. Patrzy na to jak baran na nowe wrota. Powołuje się na rosyjskich aktorów komediowych. A czy słyszał kiedyś coś o ukraińskich dysydentach Iwanie i Nadiji Switłycznych? To inny rodzaj komunikacji i języka”. Konstatacja bardzo trafna. Gdyby Wołodymyr Zełenski choć coś słyszał o tych osobach (już nie mówiąc o tym, że zapoznawał się z ich pracą), to nie poszedłby na polityczny spektakl w wykonaniu Arsena Awakowa pod umowną nazwą „publiczne wyznaczenie zabójców dziennikarza Szeremeta”. Już od pierwszego dnia „twarde dowody winy”, ogłoszone przez Awakowa, zaczęły się sypać. Zdjęcie z kamer monitoringu, które eksperci od Awakowa identyfikują jako zdjęcie wojskowego Sił Operacji Specjalnych Andrija Antonenki, któremu „szyją zabójstwo”, wizualnie jest znacznie bardziej podobne do fotografii „ubranego” w Photoshopie w czapkę obecnego premiera. Jeśli sprawy są „rozwiązywane”, bo prezydentowi tak „się chce”, to w demokratycznym świecie takie państwa nazywa się problematycznymi. I potrzeba było zaledwie siedmiu miesięcy „zielonego profesjonalizmu”, aby znów znaleźć się w kręgu państw, które mają problemy ze zrozumieniem prawa. Wskazuje na to również dość krytyczna opinia Komisji Weneckiej w sprawie nowej redakcji (od Biura Prezydenta) ustawy dotyczącej reformy sądownictwa. Głośno uruchomione przez Awakowa show „Publiczne wyznaczenie zabójców dziennikarza Szeremeta” wywołuje nie tylko na Ukrainie wiele pytań i wielki niepokój. Czy to, że „sprawa” została podana do wiadomości publicznej trzeciego dnia po paryskim zaglądaniu Zełenskiego w oczy Putinowi — to własny „wynalazek” Awakowa? Czy to jakieś tajne porozumienie między Putinem a Zełenskim? Wiadomo, że Zełenski miał swój biznes w Rosji. Jednak nie wiadomo, czy czysty. Bardzo możliwe, że go trochę szantażowali i obiecali o czymś zapomnieć w zamian za „drobną przyjacielską przysługę” — zdyskredytować i usunąć z politycznego horyzontu putinowskich „ulubieńców” — „nazistów”. Tak obecnie i Putin, i jego propagandyści nazywają całe ukraińskie spektrum patriotyczne. A jeśli się uda, to w ramach tej samej „przyjacielskiej pomocy” pożądane byłoby jakoś powiązać ze sprawą Petra Poroszenkę... Nie można wykluczyć i jeszcze jednej wersji. Ta cyniczna operacja specjalna Kremla to okrutna zemsta na Ukrainie za to, że w Paryżu z Zełenskiego wyciśnięto mniej niż oczekiwano. Faktem, który skłania mnie do tej wersji, jest cytat z tekstu podejrzenia Julii Kuzmenko, który zamieścił w mediach społecznościowych adwokat Wład Dobosz: „Antonenko Andrij, zafascynowany ultranacjonalistycznymi ideami, kultywując wielkość rasy aryjskiej, rozgraniczenie społeczeństwa według zasady przynależności narodowej, pragnąc uczynić swoje poglądy obiektem uwagi opinii publicznej, dokonując swoich działań, aby przyciągnąć uwagę opinii publicznej do określonych przekonań politycznych... postanowił stworzyć zorganizowaną grupę, aby w jej składzie dokonać zabójstwa”. Taki tekst mógł napisać albo kremlowski kurator prowokacji, albo ślepy fan „russkogo mira”. To technologia rozłamu ukraińskiego społeczeństwa, destabilizacji Ukrainy. „Chwyt”, który można porównywać z rozwieszaniem przez Medwedczuka w 2004 roku billboardów o „trzech sortach Ukraińców”. Czy więc skandaliczne oświadczenie szefa Zarządu Współpracy Cywilno-Wojskowej SZU pułkownika Ołeksija Nozdraczowa, złożone przez niego 12 grudnia na konferencji „Stabilność narodowa: nowe podejścia w rozwiązywaniu starych problemów”, było jego osobistym osądem, jak obecnie próbują twierdzić? Pułkownik, powołując się na „wspólne tradycje”, oświadczył: ukraińskim wojskowym łatwiej będzie zreintegrować się z rosyjskimi okupantami i „wojskowymi z formacji obwodów donieckiego i ługańskiego”, niż z przedstawicielami ukraińskich „ruchów praworadykalnych”. Intuicja podpowiada, że była to mistrzowsko przeprowadzona rosyjska operacja specjalna „pod obcą flagą” w celu wykrycia stopnia akceptacji przez wojskowych podobnych „idei”. Generał Marczuk, opowiadając w jednej z audycji radiowych o operacjach specjalnych „pod obcą flagą”, powiedział, że osoba zwerbowana na wykonawcę takiej operacji specjalnej nawet tego nie podejrzewa. Ale czy tutaj nieznajomość może zwolnić z odpowiedzialności? Szczegółowa analiza wszystkich politycznych migracji Awakowa, jego aktywne i nawet demonstracyjne niepopieranie w wyborach wtedy jeszcze urzędującego prezydenta podczas jego ponownego kandydowania na stanowisko głowy państwa, dają poważne podstawy do przypuszczenia, że ta osoba jest zdolna być uczestnikiem cudzej operacji specjalnej. I niekoniecznie „pod obcą flagą”. A czy była? Nie mnie sądzić. Jestem pewien, że czas wkrótce ujawni wiele ciekawych wydarzeń związanych ze „sprawą Szeremeta”, która będzie rozwijać się dość burzliwie. Władza będzie próbowała dokonać jak najwięcej efektownych aresztowań, bo, według słów obecnego Prokuratora Generalnego, powiedzianych nam w listopadzie w wywiadzie dla „Lewego Brzegu”, „ukraińskie społeczeństwo czeka na aresztowania”. Zdrowa część społeczeństwa, pozbawiona kompleksu „homosovieticusa”, coraz aktywniej będzie domagać się prawdy i szacunku, a nie aresztowań. Coraz aktywniej deklaruje: „Nie dla powrotu do 1937 roku”, kiedy „lud żądał aresztowań”. Obecnie coraz częściej słyszymy twierdzenia o wojnie Awakowa z weteranami i wolontariuszami. Może ona zakończyć się tymczasową, bezsensowną w swojej istocie dyktaturą Zełenskiego, której niesławnym finałem będzie Majdan ukraińskiej godności, z dalszym jego przekształceniem w Trybunał Ludowy. A może zakończyć się wielką sterylizacją władzy z „awakowszczyzny”. Wybór należy do Zełenskiego. Często przychodzi mi spotykać się z opinią-ostrzeżeniem, że dopóki istnieje Putin oraz jego główny rezydent na Ukrainie Medwedczuk, jakiekolwiek wydarzenia w rodzaju Majdanu doprowadzą do nowych strat terytorialnych Ukrainy. Podobnie nie można dopuszczać! Jednak przemyślenie ukraińskich wydarzeń, począwszy od 2002 roku, daje podstawy uważać, że Putin z Medwedczukiem planują, a Pan kieruje. Niedawno przysłali mi ciekawą wizję o naszej przyszłości, otrzymaną podczas głębokiej modlitwy: „Na Ukrainie realizuje się scenariusz rozpadu Ukrainy. Ale on nie zostanie zrealizowany. To potrwa jeszcze z pół roku. Ich przepędzą”... Cóż — nasza wiara, że z nami Bóg, to niezawodne lekarstwo na wszystkie putinowskie dreszcze na plecach!
Osyp JAKYMCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, pierwszy zastępca przewodniczącego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, akademik NAPNU: — Przed nami, proświcianami, jak i przed społeczeństwem obywatelskim w ogóle, stoi jedno pytanie: jaka jest nasza perspektywa i co musimy robić? My, proświcianie, uważamy, że innej drogi do jego rozwiązania, poza zjednoczeniem wszystkich sił państwowotwórczych, narodowo-patriotycznych i nacjonalistycznych, po prostu nie mamy. Na potwierdzenie swojej tezy Heorhij Heorhijowycz podzielił się wynikami swojej niedawnej podróży do Mariupola. W Donbasie wraz z dyrektorem Instytutu Literatury NAN Ukrainy Mykołą Żułynskim mieli okazję spotkać się, jak sam powiedział, «z najlepszą częścią naszego społeczeństwa — wojskowymi, w szczególności z pułku „Azow”». Zatem taki punkt widzenia dotyczący zjednoczenia, wychodząc z podsumowań licznych spotkań i dyskusji, podzielają wszystkie patriotyczne siły Ukrainy, w tym także elita wojskowa. «Proświta» jako jedna z najbardziej autorytatywnych organizacji społecznych bez wątpienia wspiera te konsolidujące wektory. — Wszędzie panują pełne nadziei nastroje, są obiecujące realne czynniki — kontynuował. — Jest poczucie, że prędzej czy później zwycięstwo będzie nasze. Bez przesady chcę powiedzieć: zdawałem sobie sprawę z tego, co dziś dzieje się w Donbasie, w jednostkach wojskowych. Ale byłem bardzo zaskoczony i mile zdziwiony tym, jak wysoka motywacja panuje wśród wojskowych, dlatego wszystko, co zobaczyłem i usłyszałem, napawa nadzieją. Dla przykładu przytoczył historię jednego z dziesiątek tysięcy takich, którzy świadomie poszli bronić Ukrainy przed rosyjskim agresorem. To kijowianin o pseudonimie Miller. Chłopakowi jeszcze daleko do trzydziestki. Ukończył Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki, Instytut Stosunków Międzynarodowych. Zdobył również wykształcenie w Narodowym Uniwersytecie Ekonomicznym im. Hetmana, a także w Ukraińskiej Akademii Dyplomatycznej. Mając błyskotliwe wykształcenie, z oddaniem pracował na rzecz państwa. I on, człowiek świadomy, zmotywowany, wychowany, obecnie przebywa tam, na pierwszej linii frontu. A takich jest tam setki, tysiące. To wysoki wskaźnik, wskaźnik tego, że rzeczywiście mamy obiecujący czynnik oparcia w osobie naszej młodzieży, naszych wojskowych, którzy obecnie bronią Ukrainy. Optymizmem napawają także liczne spotkania z pracownikami wielu lokalnych instytucji i organizacji, począwszy od technicznego uniwersytetu państwowego, a skończywszy na zgromadzeniu mariupolskiej ukraińskiej inteligencji. Odbyło się spotkanie naszej delegacji z twórczą inteligencją także w Donieckim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym, gdzie doniecczanie pokazali unikalny spektakl — dialog Sosury i Wasyla Stusa. Widzowie — przepełniona sala gwardzistów, wojskowych, studentów, wykładowców. Przez trzy dni organizatorzy wydarzeń utrzymywali Mariupol w tak wysokim patriotycznym uniesieniu, ponieważ były one poświęcone rocznicy tragicznej śmierci Ałły Horskiej. Wniosek, który wyciągnęli dla siebie kijowianie: doniecczanie są spragnieni ukraińskiego życia kulturalno-artystycznego. To dobry znak, że tam, w Donbasie,
Na Ługańszczyznę muszą jeździć działacze kultury i sztuki, nasi proświcianie — i prowadzić dialog. Jeszcze jeden wniosek naszej delegacji, całkiem zrozumiały dla tych, którzy często tam bywają, to straszliwy głód informacyjny. Głód informacyjny na dialog z ludźmi, z naszymi nielicznymi tam proświcianami, inteligencją, przede wszystkim nauczycielami. A jeszcze większy głód na Donbasie panuje na współczesną literaturę historyczną i beletrystykę. Wojskowi potrzebują jej w nie mniejszym stopniu, ponieważ, jak wiadomo, na linii frontu zabrania się im korzystania z gadżetów. Dlatego książeczki-motylki, które wydajemy w „Proświcie”, książeczki z serii „Biblioteka ukraińskiego wojownika”, którą stworzyła „Proświta”, seria filmów „Od Światosława do Niebiańskiej Sotni” są na Donbasie szczególnie cenione. Bo nawet w jednostkach wojskowych tej informacji, tego narodowo-patriotycznego ładunku, które są zawarte w produktach „Proświty”, nie ma. — Towarzystwo „Proświta” musi utrzymywać jak najbardziej aktywny dialog — podsumował swoje wystąpienie Heorhij Filipczuk — współpracować z naszą wojskową arystokracją, z naszymi obrońcami. Nie tylko rozwiązanie problemu broni, ale przede wszystkim problemu ducha określa siłę, moc i naszą perspektywę. Bo to morderstwo Mirosznyczenki tylko za jego język ukraiński, które niedawno wydarzyło się w Bachmucie, ten cynizm, to barbarzyństwo i średniowieczna dzikość wobec wszystkiego, co ukraińskie — języka, kultury, historii — to nie przypadek, to logiczna konsekwencja tego, co dzieje się w kraju. Za każdym razem, gdy 22 maja wychodzimy, by uczcić Tarasa Szewczenkę, tutaj, w centrum Kijowa, z Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki na uroczystości nie wychodzi żaden student, żaden wykładowca! Jeśli nadal będziemy kultywować takie podejście do wartości narodowych, będziemy tak traktować wychowanie godności narodowej, to dzisiaj, jak i w przyszłości, nie uchronimy się przed przyszłymi wojnami i nowymi ludzkimi tragediami. Ostap SAWCZUK, przewodniczący Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta”, na przykładzie obchodów 150-lecia Bukowińskiej „Proświty” pokazał efektywność owocnej współpracy z korpusem deputowanych Rady Obwodowej w Czerniowcach oraz władzami lokalnymi: — Prośwician Bukowiny — powiedział — wspiera obwodowa administracja państwowa, rada obwodowa i rada miejska. Na fladze naszego miasta napisano: „Wspólnymi siłami”. Tak napisali nasi poprzednicy. I my wspólnymi siłami pracujemy nad wcieleniem w życie projektów kulturalno-artystycznych, które sprzyjają zachowaniu i dalszemu rozwojowi kultury narodowej, ukraińskiego ducha. Świadczy o tym nie tylko wielka działalność wydawnicza Czerniowieckiej „Proświty”, ale także liczne festiwale, które proświcianie prowadzą we współpracy z władzami w różnych rejonach Bukowiny. Na zakończenie Ostap Sawczuk odczytał Apel do prezydenta Ukrainy w sprawie nadania „Proświcie” statusu narodowego, który niedawno został opublikowany w tygodniku „Słowo Proświty”. Członek Rady Głównej, doktor nauk filologicznych Mykoła TYMOSZYK zatrzymał się na nieefektywności pracy „Proświty” na wsi. Jest on autorem gruntownej i wysoko ocenionej przez specjalistów dwutomowej pracy z historii kilku wsi swojej małej ojczyzny. Badając przeszłość, nie mógł pominąć tych niszczycielskich procesów społeczno-politycznych i kulturowych, które zachodzą na wsi. Dzisiaj „Proświta” mało uwagi poświęca tym problemom, jeśli nie powiedzieć gorzej. — Musimy zabrać się do roboty — powiedział. — W naszej pracy jest bardzo mało konkretów... I jeśli my, jako „Proświta”, nie zwrócimy na to uwagi, to stracimy źródło, które przez wieki, mimo ogromnego nacisku czynników antyukraińskich, a obecnie — procesów globalizacyjnych, ze wszystkich sił chroniło i zasilało język ukraiński, kulturę narodową, nasze tradycje. Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta”, zatrzymał się na analizie obecnej sytuacji politycznej i nierozwiązanych kwestiach życia wewnątrzorganizacyjnego: — Wczoraj Zełenski przegrał jeszcze w jednej kwestii — powiedział — językowej. Kiedy Putin oświadczył, że 30 procent ludności mówi po rosyjsku (Filipczuk poprawił, że 38. — Aut.), ten nie wyjaśnił, że u nas nie ma rosyjskiej mniejszości narodowej i być nie może. I te propozycje, które wysunął Putin, trzeba natychmiast odrzucić, a nam trzeba zwrócić się do Zełenskiego i wyjaśnić, co jest co. Chcę również zwrócić uwagę na to, że na najbliższym posiedzeniu zarządu trzeba wysłuchać naszą komisję statutową. Rzecz w tym, że dzisiaj niemożliwe jest zarejestrowanie lub przerejestrowanie ani rejonowej, ani miejskiej, ani okręgowej, ani obwodowej organizacji „Proświty”. Na przykład do tej pory Kijowska i Ługańska organizacje obwodowe nie mogą się przerejestrować. Trzeba zwołać komisję statutową i uzgodnić to, co mamy zgodnie z obowiązującym prawem. Na Ługańszczyźnie poszliśmy drogą wzmocnienia organizacyjnego organizacji miejskich i rejonowych. Do silniejszej struktury przyłączyliśmy po dwie-trzy organizacje miejskie lub rejonowe i w ten sposób proświcianie zaczęli działać bardziej potężnie. Mówimy o wojnie i o tym, jak „Proświta” wpływa na procesy, które zachodzą na wschodzie od maja 2014 roku. Ługańskie Zjednoczenie Obwodowe podjęło decyzję, by przeciwstawić się wrogowi wszystkimi siłami. Tej decyzji z jakiegoś powodu nie wysłuchał zarząd. Dzisiaj Ługańskie Zjednoczenie Obwodowe aktywnie współpracuje z Ministerstwem Obrony, służbami specjalnymi Ukrainy, pomaga zdobywać cenne informacje na okupowanym terytorium. „Proświta” musi tworzyć mobilne grupy informacyjne. O to proszą w Siewierodoniecku zarówno proświcianie, jak i nauczyciele, a nawet administracja obwodowa. Wspólnie trzeba występować przed edukatorami, którzy nie mają pewnego wsparcia i bazy informacyjnej. Opowiadać prawdę o tym, co się u nas dzieje. Wszyscy muszą wiedzieć, co robimy, jak planujemy żyć dalej itd. Bo w tych warunkach próżni, w których żyją i pracują, jest to bardzo ważne. Członek Rady Głównej Iwan ZAJEC zatrzymał się na najbardziej drażliwej obecnie kwestii dla wszystkich Ukraińców — ziemskiej: — Myślę, że będzie wielkim błędem, jeśli „Proświta” będzie zamykać się tylko na problemie językowym, ignorować wojnę, kwestię ziemską. My, „Proświta”, jesteśmy organizacją, która od dołu kształtuje świadomość ukraińskiego obywatela. Dlatego myślę, że właśnie te trzy kierunki trzeba określić jako priorytetowe: wojna, język ukraiński i ziemia. Kilka słów o tym, co wydarzyło się w Paryżu. Jak widzicie, wszyscy opuścili majdany, wszyscy opuścili place, wszyscy zadowolili się tym, co jest. Jak oceniam wyniki paryskich negocjacji? Tragedia się nie wydarzyła. Ale Zełenski nie tylko nie odstąpił od tej tragedii, ale zrobił kilka kroków w jej stronę.
Łatwo to zilustrować samym memorandum, które zostało przyjęte, i bardzo łatwo zilustrować tym, co mówiono na konferencji prasowej. Po pierwsze, zgodził się on w końcu na reanimację porozumień mińskich. I to w tym najgorszym wariancie, do którego zmuszała Ukrainę Rosja. To znaczy, poprzez te dwa punkty porozumień mińskich dotyczące wyborów i specjalnego statusu. To nie jest po prostu kontynuacja tego, co było w Mińsku, a pogłębienie w gorszą stronę. Po drugie, faktycznie zajął taką pozycję — rozmywania obrazu wroga. Nie zobaczyliśmy wroga. To również wielki negatyw, o którym musimy dzisiaj mówić. Nie można się uspokajać. Ponieważ nas zawieszono i za cztery miesiące będą nam wykręcać ręce już z powodu tego memorandum, które przyjęli. W tym memorandum nie ma części dotyczącej bezpieczeństwa. Sprowadziła się ona do tego, że znowu wycofamy wojska, otworzymy punkty, będziemy rozminowywać i tworzyć większą liczbę przejść. Przejść po co? Żeby tamta strona przychodziła do nas i mówiła: dawaj emerytury itd. Trzeba otwarcie mówić o tym, że zapłaciliśmy wysoką cenę za naukę Zełenskiego. Zełenski zobaczył, jak ciężko rozmawiać z Rosją, ale jaką cenę my zapłaciliśmy? Myślę, że dla nas tematyka wojenna pozostaje priorytetem. I czekają nas bardzo ciężkie czasy. Jako drugi kierunek widzę problem własności ukraińskiej ziemi. Reforma rolna po-zełensku — to forsowanie procesów deukrainizacji, dalsze zubożenie naszych obywateli i wreszcie porażka w wojnie z Rosją. Jestem głęboko przekonany, że tylko własność prywatna może zagwarantować ziemię w rękach Ukraińców. To obejmuje w sobie także rynek ziemi. Ale jaki model tego rynku ziemi, kiedy można go wprowadzać, czy dlaczego nie ma do tego przejrzystych prac przygotowawczych, Ukraińcy do tej pory tak i nie usłyszeli. Uważam, że Główna Rada Towarzystwa „Proświta” musi zareagować na ten problem. Musimy żądać wycofania z rozpatrzenia przez Radę Najwyższą tych projektów ustaw jako szkodliwych, niebezpiecznych dla państwa ukraińskiego. Drugie nasze żądanie polega na tym, że nie może być wprowadzony rynek ziemi, kiedy trwa wojna. Wzywamy Zełenskiego, Rząd, Radę Najwyższą: do zakończenia wojny żadnego rynku ziemi u nas być nie może. W dyskusji nad innymi kwestiami wzięli również udział członkowie Głównej Rady Jarosław Pitko, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk, Jewhen Buket, Mykoła Szkurko i Jurij Dawydenko z Nieżyńskiego miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, przedstawiciele Tarnopolskiego i Winnickiego obwodowych zjednoczeń Towarzystwa i inni. Na podstawie wyników wystąpień i dyskusji sesja Głównej Rady przyjęła szereg dokumentów (patrz str. 3—4). Wł. inf. Żądanie prof. O. Ponomariwa o uchylenie uchwały Akademii Muzycznej, że wszystkie spektakle muszą być wystawiane tylko w języku oryginału, proświcianie poparli.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
historię, sferę kulturową, a także działalność antyukraińskich organizacji i polityków; — w warunkach agresji Rosji państwo i społeczeństwo obywatelskie powinny doprowadzić do zapewnienia suwerenności Ukrainy nad narodową przestrzenią informacyjną, w szczególności poprzez zakaz rozpowszechniania na Ukrainie produkcji medialnej, która propaguje wielkomocarstwowy szowinizm, zniekształca ukraińską historię, kultywuje pogardę i nienawiść do Ukraińców oraz wszystkiego, co ukraińskie, narzuca kapitulanckie i kolaboracyjne idee; — stworzyć rozgałęzioną sieć nowoczesnych bibliotek z dostępem informacyjnym do krajowych i światowych źródeł dziedzictwa naukowego i kulturowego. W warunkach decentralizacji, nadawania większej samodzielności lokalnym wspólnotom, ważne jest, aby nie dopuścić do masowego zamykania („optymalizacji”) szkół, bibliotek, placówek pozaszkolnych, muzeów, likwidacji zespołów twórczych; — zadaniem organizacji „Proświty” jest wszelkiego rodzaju wspieranie tworzenia w terenie takiego środowiska socjokulturowego, które umożliwiałoby realizację wychowania obywatelskiego, opierając się na pamięci historycznej narodu ukraińskiego, idei narodowej, godności państwowej, narodowej i osobistej, wdrażając wartości ukrainoznawcze zgodnie z duchowym, kulturowym, gospodarczym, intelektualnym, naturalnym potencjałem i strategiczną perspektywą ukraińskości; — „Proświta” musi być czujna w obronie interesów narodowych, zważywszy na to, że przez długi czas trwa kontrrewolucja naukowo-techniczna i humanistyczna, ofensywa możnowładców i politycznego oligarchatu przeciwko nauce i kulturze. Należy wychodzić z założenia, że nauka jest potrzebna przede wszystkim narodowi, bez niej państwo staje się półkolonialne. Wypieranie nauki z priorytetów państwowych, spadek jej prestiżu jako atrakcyjnego rodzaju działalności życiowej, zwłaszcza dla utalentowanej młodzieży, stało się przyczyną problemów gospodarczych i społecznych, rozpadu szkół naukowych, uniemożliwiło odnowienie personelu naukowego; — ważnym zadaniem prośwician jest kształtowanie opinii publicznej w celu zapewnienia wykonania ustawy „O działalności naukowej i naukowo-technicznej”, przede wszystkim w części dotyczącej finansowania nauki zgodnie z artykułem 34. Ustawa (z 1991 r.) na poziomie tego wskaźnika (1,7% PKB) nigdy nie była realnie wykonywana. W ostatnich latach nie przekraczał on 0,16—0,2% (wskaźnik średnioeuropejski — 3%, w Izraelu, Szwecji — 4%, USA — 4,5%, Japonii — 7%). Dlatego państwo musi zwiększyć finansowanie nauki, zoptymalizować wykorzystanie środków, rozwijać naukę uniwersytecką, chronić własność intelektualną, stymulować działalność innowacyjną, podnieść prestiż i status społeczny uczonego, zatrzymać migrację potencjału intelektualnego narodu na katastrofalną skalę; — zgubną dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy jest tendencja do zmniejszania zamówień państwowych w uczelniach wyższych, ignorując w tym doświadczenie najlepszych systemów i praktyk edukacyjnych. Głównym zadaniem jest niedopuszczenie do nieodwracalnej utraty kapitału ludzkiego. Uważać za głęboko błędną niedawno złożoną deklarację ministra MON Ukrainy w sprawie zaprzestania finansowania państwowego dla 70%
Tłumaczenie maszynowe
Misją «Proświty», która już od 151 lat służy wiernie i szczerze swojemu Narodowi, nadal pozostanie kształtowanie duchowej siły ukraińskiego Narodu, zdolnego do obrony własnej wolności i suwerenności Ukrainy, tworzenia wartości kultury narodowej, obrony ludzkiej, narodowej i państwowej Godności, utrwalając w tym celu we wszystkich sferach życia ideę narodową jako podstawę postępu państwa Ukraińskiego. Główne zadania na nadchodzący 2020 rok są uwarunkowane wyzwaniami i zagrożeniami, które stanęły przed Ukrainą: militarna agresja Rosji, aktywizacja wewnętrznych sił antynarodowych, trudna sytuacja społeczno-ekonomiczna i demograficzna, negatywny wpływ finansowo-politycznej oligarchii we wszystkich sferach działalności społeczeństwa, konieczność konsolidacji wszystkich sił narodowo-patriotycznych w interesie narodu Ukraińskiego, dla zachowania i wzmocnienia najwyższej wartości — Państwowości Ukraińskiej. W obecnych warunkach decydującą zasadą działalności oświatowej jest ukrainocentryzm, zbudowany na fundamencie wartości Wolności, Suwerenności, Soborowości, Sprawiedliwości i Godności Narodu Ukraińskiego. «Proświta» podkreśla, że dla zwycięstwa, postępu i trwałego rozwoju państwa Ukraińskiego, najistotniejszymi obowiązkami władzy i społeczeństwa, rodziny i cerkwi, organizacji wolontariackich, społecznych i politycznych, przedstawicieli wszystkich etnosów i narodowości, dla których Ukraina stała się Ojczyzną, powinny być: szacunek do Ukrainy i duma z Ukrainy; ochrona i rozwój jej kultury narodowej, języka ukraińskiego, jedynej ukraińskiej Cerkwi; obrona własnej pamięci historycznej, świętości narodowych, tradycji ludowych; przestrzeganie Konstytucji Ukrainy; pełna poświęcenia praca i walka z wrogami o ukraińską Państwowość jako decydującą wartość duchową, ideową i polityczną. Ponad półtorawieczne doświadczenie zwycięskiej pracy «Proświty» dla Ukrainy, na rzecz kultury narodowej, języka ukraińskiego, szkoły ojczystojęzycznej, cerkwi, tożsamości zaświadcza, że ojczyste Słowo zawsze było głównym elementem świadomości narodowej, własnego samookreślenia oraz głównym bogactwem kultury narodowej, podstawowym składnikiem ukraińskiej państwowości, fundamentem bezpieczeństwa i działalności narodu Ukraińskiego. Dlatego Rada Główna «Proświty» zwraca się do organów państwowych, samorządowych, publicznych oraz instytucji społecznych i politycznych, pracowników nauki, oświaty, kultury, środków masowego przekazu, a także do organizacji oświatowych, aby zgodnie ze swoimi obowiązkami obywatelskimi i uprawnieniami służbowymi dokładały maksimum starań dla pomyślnego rozwiązania szeregu społecznie istotnych kwestii, a mianowicie: — zapewnić na całym terytorium Ukrainy bezwarunkowe wykonanie norm Konstytucji Ukrainy, decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 roku dotyczącej ochrony, wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium kraju. Usilnie wprowadzać w życie Ustawę Ukrainy «O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego»; — organom ścigania,
organom władzy, urzędnikom, którzy ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność za przestrzeganie przez obywateli i instytucje publiczne norm konstytucyjnych dotyczących ochrony języka ukraińskiego, aby nie dopuszczali do najmniejszych przejawów poniżania, lekceważenia, ignorowania, a nawet dyskryminacji, celowego zniekształcania języka ukraińskiego w oficjalnych dokumentach, tekstach, wystąpieniach publicznych, tworzenia przeszkód i ograniczeń w korzystaniu z niego. Szczególny niepokój budzą w ostatnim czasie recydywy zjawisk lingwocydowych, napadów i zabójstw działaczy społecznych, którzy bronią ustawowych praw Ukraińców do swojego ojczystego i państwowego języka; — przyjąć na najwyższym szczeblu politycznym Państwowy kompleksowy program ochrony, popularyzacji i rozwoju języka ukraińskiego na okres 2020—2030 lat; — w celu niedopuszczenia w przyszłości do naruszeń Konstytucji Ukrainy Główna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki po raz kolejny podkreśla, że niezbędnym warunkiem uzyskania obywatelstwa Ukrainy musi stać się władanie językiem państwowym, jego rozumienie w zakresie wystarczającym do komunikacji. Znajomość i używanie państwowego języka ukraińskiego jako języka swojego obywatelstwa jest obowiązkiem wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od pochodzenia etnicznego i statusu społecznego; — publicznie potępiać i żądać zwolnienia z zajmowanych stanowisk urzędników organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego, a także kierowników instytucji, placówek i organizacji, którzy ignorują wykonywanie obecnie obowiązującej Ustawy «O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego». Lekceważenie norm Ustawy przez urzędników państwowych, wykładowców uczelni wyższych, pedagogów, pracowników instytucji kulturalnych i informacyjnych przybrało charakter masowy i jest procesem niebezpiecznym, zwłaszcza w okresie rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie. Sytuację pogarszają właściciele i redaktorzy kanałów telewizyjnych i stacji radiowych FM, środków drukowanych, którzy przepełniają rosyjskojęzycznym kontentem eter telewizyjny i radiowy, sferę kulturalno-oświatową, świadomie narzucając język rosyjski, przesycając przestrzeń informacyjną rosyjskojęzyczną produkcją, filmami, serialami, niskiej jakości programami telewizyjnymi z wrogiego nam kraju; — proświcianie Ukrainy muszą aktywnie reagować, wpływając na opinię publiczną w kwestii stałych zagrożeń, które zawierają się w próbach nieprzyjaciół Ukrainy wzmocnienia procesów rusyfikacyjnych w ważnych sferach życia, kiedy język rosyjski przekształcił się (wiecznie takim był!) w narzędzie ekspansji, a także cerkiew moskiewska, liczna wewnętrzna piąta kolumna agentury Kremla, które są instrumentami agresji «ruskiego miru» na Ukrainie oraz destrukcyjnym balastem imperialnego wpływu Federacji Rosyjskiej; — w tych niepokojących dla Ukrainy czasach ważne jest, aby wspólnymi wysiłkami wszystkich państwowotwórczych sił patriotycznych doprowadzić do tego, by język ukraiński, który jest największym skarbem narodowym i dorobkiem Narodu, stał się strategicznym priorytetem polityki państwowej i bezpieczeństwa narodowego, decydującym czynnikiem i główną cechą tożsamości Narodu Ukraińskiego, który historycznie zamieszkuje terytorium Ukrainy, stanowi absolutną większość jej populacji i nadał oficjalną nazwę państwu; — konieczne jest utworzenie, w szczególności dla ochrony i rozwoju języka ukraińskiego, Rady koordynacyjnej ds. polityki humanitarnej przy Prezydencie Ukrainy, w szczególności poprzez włączenie do jej składu przedstawicieli następujących organizacji społecznych: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki, Kongres Inteligencji Ukraińskiej, Towarzystwo «Ukraina-Świat», Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna, Rada Koordynacyjna Związków Narodowych Ukrainy, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińskie forum «Ukraińska alternatywa»; — należy uznać istnienie negatywnej tendencji pogarszania się wiedzy uczniów z języka i literatury ukraińskiej. W 2019 r. 53 981 (16%) abiturientów z 339 753 nie zdało egzaminu ZNO z tej ważnej, kształtującej naród dyscypliny. Żądać od Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy podjęcia działań w celu przezwyciężenia tej skrajnie niepokojącej sytuacji, która zaistniała w opanowywaniu przez uczniów i studentów tak ważnych czynników kształtujących naród, jak język i literatura ukraińska; — w związku z gwałtownym zaostrzeniem stosunków międzypaństwowych Ukrainy z poszczególnymi członkami UE i NATO w kwestiach polityki językowej, zwracamy się do odpowiednich organów centralnej władzy ukraińskiej z propozycją pilnej konieczności opracowania programu doskonalenia nauki państwowego języka ukraińskiego, a także historii Ukrainy w szkołach i placówkach oświatowych, w których uczą się dzieci mniejszości narodowych, które według wyników ZNO (2019) wykazały całkowity brak wiedzy z wymienionych przedmiotów; — Główna Rada oświadcza o błędnej na Ukrainie polityce i praktyce władzy ustawodawczej i wykonawczej, skierowanych na zawężanie ukraińskiej przestrzeni językowo-kulturowej w systemie szkolnictwa wyższego. Wystarczająco zauważalne są próby konserwacji rusyfikacyjnych procesów nauczania nawet na tych uniwersytetach, które posiadają status «Narodowy», zwłaszcza w prywatnych uczelniach wyższych. Uważamy za nieuzasadnione i szkodliwe dla sprawy narodowej normatywne zalegalizowanie na uczelniach wyższych nauczania studentów zagranicznych w języku rosyjskim w warunkach, gdy tylko co szósty zdobywa wykształcenie w języku ukraińskim; — Ministerstwu Oświaty i Nauki Ukrainy należy jakościowo udoskonalić (zgodnie z interesami narodowymi, światowym i europejskim doświadczeniem) koncepcje i treść edukacji językowej, historycznej, literackiej i artystycznej, realizując ich znaczący potencjał narodowo-państwowotwórczy i humanistyczny. Kultura narodowa i sztuka muszą stać się metodologią edukacji. Nie dopuścić do minimalizacji na wszystkich jej szczeblach komponentu humanistycznego, kiedy zmniejsza się liczbę godzin na naukę języka i literatury ukraińskiej, kultury narodowej, historii Ukrainy, filozofii, psychologii, pedagogiki, usuwając, począwszy od szkoły podstawowej, muzykę i sztuki plastyczne jako przedmioty obowiązkowe, zubożając treść edukacji artystycznej przede wszystkim na uczelniach pedagogicznych; — ministerstwom kultury, oświaty i nauki wypracować skuteczny plan działań w zakresie zwiększania możliwości i wpływu państwowego programu «Książka ukraińska» w kontekście wychowania narodowo-patriotycznego i obywatelskiego, rozwoju intelektualnego społeczeństwa (na Ukrainie na jedną osobę wydaje się tylko 0,5 książki); — przypominamy przedstawicielom wszystkich gałęzi władzy, że doskonalenie polityki humanitarnej państwa w sferach nauki, kultury, oświaty, informacji, systemie wychowania narodowego, kształtując obywatela i patriotę, intelektualną i duchową osobowość, jest możliwe tylko dzięki skutecznemu przeciwdziałaniu zgubnej zewnętrznej, a także świadomej wewnętrznej interwencji humanitarnej, ideologicznej, informacyjnej, wpływowi obcych naszemu narodowi «wartości», które często bez przeszkód są wprowadzane przez media, książkę, cerkiew. Podczas obrad Głównej Rady. Występuje honorowy przewodniczący SOU J. Łupakow
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
uniwersyteckich zakładów edukacyjnych, tym samym tworząc „sprzyjające” warunki do masowej migracji młodzieży do innych krajów, często tracąc szanse na powrót; — skoncentrować działalność działaczy Proświty Ukrainy na kształtowaniu polityki pamięci narodowej z wykorzystaniem nie tylko tragicznych, lecz także heroicznych wydarzeń historii Ukrainy. Domagać się od państwowego Ukraińskiego Instytutu (przy MSZ) opracowania programu (uzgodnionego z ukraińskim społeczeństwem) popularyzacji Ukrainy na świecie, którego ważnym składnikiem jest utworzenie sieci centrów kultury w priorytetowych stolicach świata, zapoznających cudzoziemców i zagranicznych rodaków z Ukrainą, angażujących ich do poznawania ukraińskiej kultury, sztuki, nauki, historii, realizując tradycyjną dla świata politykę „miękkiej siły”. Rada Główna zwraca się do instytucji państwowych z propozycjami: a) należy realizować działania zgodnie z postanowieniami Konstytucji Ukrainy dotyczącymi zaspokajania potrzeb językowo-kulturalnych Ukraińców zamieszkałych poza granicami Ukrainy. Przyjąć skuteczny państwowy program działań wobec ukraińskiej diaspory. Otworzyć (wznowić!) działalność konsulatów w krajach masowego zamieszkania Ukraińców; b) zapewnić promocję języka ukraińskiego w światowej przestrzeni językowo-informacyjnej (Internet, Wikipedia, Ukraińskie Instytuty Zagraniczne itp.), a także rozwój ukraińskiego segmentu Internetu oraz wyposażenia komputerowego w język ukraiński. Stymulować rozwój narodowej bazy słownikowej i zapewnić do niej wolny dostęp; c) intensyfikować badania naukowe i popularyzację dawnych pisanych zabytków historycznych; chronić i w pełni rozwijać państwowy język ukraiński, kino, ukraińską książkę, teatr, sztuki plastyczne i ludowe, muzykę, pieśń, narodowe przemysły kulturalne; zapewnić człowiekowi dostęp do dóbr kulturowych, nie przekształcając procesu wychowania narodu ukraińskiego we wspólnonarodowy projekt komercyjny i żywioł rynkowy; g) opracować ogólnonarodową stronę internetową, która skutecznie wspierałaby funkcjonowanie ukraińskich wspólnot, działalność placówek oświatowych, globalnie łącząc Ukraińców w jedną grupę etniczną, tworząc tak zwaną ukraińską sieć etniczną, mającą wspólną Ojczyznę, która dla każdego z jej członków jest źródłem UKRAIŃSKIEJ kultury, języka, historii, tradycji, tożsamości narodowej; d) Rada Główna, witając strategiczną decyzję konstytucyjną Rady Najwyższej Ukrainy dotyczącą zatwierdzenia celu uzyskania przez Ukrainę członkostwa w NATO, która odpowiada nastrojom narodu ukraińskiego w sprawie gwarantowania bezpieczeństwa narodowego i suwerenności, zwraca się do członków „Proświty” z prośbą o zintensyfikowanie oświatowej działalności społecznej, skierowanej na informowanie ludności o znaczeniu euroatlantyckiej współpracy Ukrainy z NATO w sferach politycznej, prawnej, społecznej, gospodarczej, bezpieczeństwa, humanitarnej życia.
normy, na których ma opierać się ustrój agrarny kraju i które mają regulować wszystkie fazy obrotu ziemią przeznaczoną na cele rolnicze. Tak niedoskonałe uregulowanie obrotu gruntami rolnymi oraz wprowadzenie rynku ziemi w czasie wojny nieuchronnie doprowadzi do rozgrabienia narodowego zasobu ziemi przez rodzimych oligarchów i cudzoziemców, doprowadzi do otwarcia wielu frontów napięć wewnątrz państwa, co uczyni Ukrainę podatną na rosyjską agresję. Rada Główna Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” przestrzega nową władzę i społeczeństwo przed dalszym wdrażaniem zaproponowanej przez „sługi narodu” reformy ziemi na podstawie modelu rynku ziemi przeznaczonej na cele rolnicze, zawartego w projekcie ustawy 2178-10. Taka reforma ziemi jest niedopuszczalną i niebezpieczną awanturą o charakterze globalnym. Rada Główna, popierając niezaprzeczalną opinię społeczną, że ziemia jest strategicznym zasobem narodu, od właściwego wykorzystania którego zależy dobrobyt i bezpieczeństwo całego narodu ukraińskiego, samo istnienie państwa ukraińskiego, wzywa do opracowania nowego modelu reformy ziemi, który odpowiadałby najlepszym światowym zasadom i narodowym tradycjom w organizacji produkcji rolnej.
Proświtianie żądają od Prezydenta Ukrainy W. Zełenskiego, Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz frakcji parlamentarnej Partii Politycznej „Sługa Narodu”:
1. Niezwłocznie zdjąć z porządku obrad Rady Najwyższej projekt ustawy „O wprowadzeniu zmian do niektórych aktów prawnych Ukrainy w zakresie obrotu ziemią przeznaczoną na cele rolnicze” (numer rejestracyjny 2178-10), aby nie kontynuować podsycania napięć w społeczeństwie.
2. Do końca 2019 roku podjąć decyzję o przedłużeniu moratorium na kupno-sprzedaż ziemi przeznaczonej na cele rolnicze do końca wojny, którą Rosja rozpętała przeciwko Ukrainie i prowadzi ją już prawie sześć lat, aby nie niszczyć jedności narodu i nie rodzić wewnętrznych frontów konfrontacji wobec zagrożenia rozszerzenia agresji ze strony Moskwy.
3. Jak najszybciej (do końca lutego 2020 roku) wprowadzić zmiany do Konstytucji dotyczące uznania rodzinnego gospodarstwa rolnego za podstawę ustroju agrarnego Ukrainy (projekt ustawy o numerze rejestracyjnym 6236 z 24.03.2017 r.), aby uniemożliwić kurs na latyfundium i zapoczątkować politykę utrwalania w sektorze rolnym ustroju farmerskiego opartego na gospodarstwie rodzinnym.
4. Pilnie utworzyć przy Prezydencie Ukrainy Komisję złożoną z przedstawicieli władz, biznesu rolnego i farmerów, organizacji społecznych oraz instytucji naukowych odpowiedniego kierunku działalności, w celu opracowania całego kompleksu projektów ustaw i mapy drogowej na zasadach paradygmatu zrównoważonego rozwoju, niezbędnych do przeprowadzenia reformy ziemi, aby uzgodnić interesy wszystkich warstw społeczeństwa między sobą i z interesami narodowymi.
5. Zakończyć w pierwszej połowie 2020 roku inwentaryzację ziemi przeznaczonej na cele rolnicze oraz wypełnienie Państwowego Katastru Gruntów, aby zapewnić przejrzystość i skuteczność reformy ziemi, zmniejszyć jej podatność na korupcję i wyeliminować przejmowanie majątków (rejderstwo).
10 grudnia 2019 r., m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Nowa władza „sług narodu” na czele z prezydentem Ukrainy W. Zełenskim pospiesznie zabrała się do przyspieszonego wprowadzenia rynku gruntów rolnych. 13 listopada 2019 roku Rada Najwyższa, głosami deputowanych ludowych frakcji Politycznej partii „Sługa narodu” (227 głosów) oraz deputowanych pozafrakcyjnych (13 głosów), uchwaliła w pierwszym czytaniu projekt ustawy o obrocie gruntami rolnymi (numer rejestracyjny 2178-10). Naczelna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” uznaje ten projekt ustawy za zasadniczo błędny i niebezpieczny dla ukraińskiej państwowości i przyszłości narodu, ponieważ opiera się on na prymitywnym rozumieniu przeznaczenia gruntów rolnych i zmierza do wprowadzenia ultraliberalnego systemu ich obrotu, który graniczy z modelem dzikiego rynku. Ten projekt ustawy reguluje jedynie niewielką część stosunków związanych z obrotem gruntami rolnymi, ponieważ nie jest dokumentem systemowym, lecz składa się z pojedynczych, odrębnych zmian i uzupełnień do kilku istniejących ustaw. W projekcie brak jest zasadniczych norm, na których powinien opierać się ustrój agrarny kraju i które regulowałyby wszystkie etapy obrotu takimi gruntami. Doświadczenie światowe i własne uczy, że tam, gdzie brakuje systemu ustawowej regulacji stosunków ziemskich, regulują je zbójeckie siły najeźdźców i pieniądze, bez oglądania się na interesy chłopów i interesy narodowe. Jak uczy praktyka państw europejskich, cywilizowany rynek ziemi obiektywnie wiąże się z wysokim poziomem regulacji wszystkich aspektów stosunków ziemskich. Ukraina nie może być wyjątkiem od tej reguły. Model rynku gruntów rolnych zawarty w projekcie nie tylko odrzuca naturalną ukraińską tradycję organizacji produkcji rolnej, u podstaw której leży gospodarz-chłop, który żyje i pracuje na swojej ziemi, lecz także przeczy praktyce europejskiej, gdzie podstawą ustroju rolnego uznaje się farmę — gospodarstwo rodzinne. Proponowany model rynku ziemi ma na celu zaspokojenie interesów biznesowych oligarchów, spekulantów ziemskich i cudzoziemców oraz ma utrwalić w sektorze rolnym Ukrainy nadmonopol produkcyjny — latyfundium, a nie ustrój farmerski z milionami gospodarstw rodzinnych. Projekt ustawy „sług narodu” pozwala koncentrować w rękach jednej osoby fizycznej lub prawnej ponad 210 000 ha użytków rolnych. Prosty rachunek pokazuje, że cała ziemia rolnicza na Ukrainie może znaleźć się w rękach około dwustu rodzin. Inicjatywa ustawodawcza nowej władzy przygotowuje właśnie taką perspektywę dla Ukraińców, ponieważ znosi ostatnie wymogi wobec nabywcy ziemi — obywatela Ukrainy (wykształcenie rolnicze lub doświadczenie pracy w rolnictwie albo prowadzenie produkcji rolnej). Pieniądze i tylko pieniądze, według zamysłu twórców tego projektu, czynią każdego obywatela właścicielem gruntów rolnych. Co więcej, ustawodawca proponuje, by obok obywatela Ukrainy nabywcami były także osoby prawne, co otwiera bezpośrednią drogę cudzoziemcom i rodzimym oligarchom do ukraińskiej ziemi. Obecność osób prawnych wśród nabywców działek jest ukrytym sposobem nabycia prawa własności na ziemię przez kapitał zagraniczny oraz tworzenia w Ukrainie wielkich latyfundiów (agroholdingów), których właścicielami będą zarówno ukraińscy oligarchowie, jak i cudzoziemcy. Ponadto obecność wśród podmiotów prawa własności na grunty rolne osób prawnych zniekształca pierwotną naturę własności prywatnej — jako własności osoby fizycznej. Naczelna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” stanowczo protestuje przeciwko nadaniu osobom prawnym prawa nabywcy działek ziemi rolniczej. Projekt ustawy stwarza podstawy prawne do legalizacji mienia bezprawnie przywłaszczonego wcześniej za pomocą czarnych schematów (z obejściem prawa) przez obywateli z ukradzionymi pieniędzmi oraz przedstawicieli władzy, milionów hektarów ziemi. W tym celu „słudzy narodu” proponują uchylić normę Przepisów przejściowych Kodeksu ziemskiego Ukrainy dotyczącą nieważności umów o zbyciu działek ziemi i udziałów (paїв) od momentu ich zawarcia, jeżeli zostały zawarte w okresie obowiązywania moratorium na sprzedaż gruntów rolnych (punkt 15). Wykreślenie tego przepisu jest legalizacją przestępczej działalności kradzieży ziemi na poziomie państwowym. Aby skorzystać z uchylenia tej normy, przewidziano odroczenie wejścia w życie ustawy do 1 października 2020 roku, przy braku bezpośredniego zakazu — moratorium — ich sprzedaży. Proponowany model obrotu gruntami rolnymi opiera się wyłącznie na uwzględnianiu interesów biznesowych i spekulacyjnych transakcji. W reformie ziemskiej nowej władzy przewidziano prawo właściciela do sprzedaży działki ziemi, lecz prawo obywatela do jej kupna w żaden sposób nie jest zagwarantowane, tak więc chłopi tracą prawo własności na ziemię. Prawo własności na ziemię dla chłopów staje się fikcją. W tym modelu rynku ziemi przeznaczenie użytków rolnych sprowadza się jedynie do funkcji zwykłego zasobu produkcyjnego, porównywalnego z maszynami, budowlami itp. Tymczasem grunty rolne są szczególnym zasobem produkcyjnym, od którego nie można naliczyć amortyzacji i odtworzyć go od nowa. To zasób dany przez Boga. Jest ograniczony czasem i przestrzenią. To zasób, który ma cechy towaru, innymi słowy, jest to szczególny towar. Rynek tego towaru zawsze jest ściśle regulowany przez ustawodawstwo na wszystkich etapach obrotu ziemią. Przeznaczenie gruntów rolnych nie wyczerpuje się ich produkcyjnym wykorzystaniem. Obejmuje ono sferę społeczną, sytuację ekologiczną, bezpieczeństwo kraju, jego gospodarkę. Grunty rolne są zasobem, na bazie którego kształtuje się wiejski sposób życia, będący niezwykle ważnym elementem tożsamości narodowej, kamieniem węgielnym ukraińskiego języka, ukraińskiego obyczaju i tradycji. Wykorzystanie gruntów rolnych jest ściśle związane z rozwiązywaniem problemów społecznych dla znacznej części społeczeństwa — problemów zatrudnienia, zaopatrzenia w żywność itd. Biorąc pod uwagę, że grunty rolne zajmują ponad 70 procent terytorium państwa, warunki ich wykorzystania w znacznym stopniu kształtują sytuację ekologiczną w kraju i wpływają na kontrolę nad jego suwerennym terytorium. Autorzy tej reformy ziemskiej kierują się bardzo wąskim rozumieniem efektywności, które nie uwzględnia ważnych aspektów i problemów społecznych, ekologicznych i związanych z bezpieczeństwem. Takie prymitywne rozumienie efektywności determinuje kurs nowej władzy na latyfundium (agroholdingi), co w ostatecznym rozrachunku prowadzi do wyniszczającej specjalizacji surowcowej kraju. Władza „sług narodu” ignoruje oczywisty fakt, że tylko gospodarstwo rodzinne farmerskie, a nie latyfundium, jest zdolne zapewnić trwały rozwój obszarów wiejskich i kraju w ogóle. Naczelna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” uważa, że polityka prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy i parlamentarnej monokoalicji dotycząca przyspieszonego wprowadzenia rynku ziemi na podstawie tego projektu ustawy słusznie wywołała niepokój o los państwa i narodu w większości ukraińskiego społeczeństwa. Realizacja takiej polityki zapoczątkuje proces ostatecznego zniszczenia nielicznego ukraińskiego farmerstwa — małych i średnich rodzinnych gospodarstw farmerskich, doprowadzi do pozbawienia ziemi milionów chłopów, wyludnienia dużych obszarów państwa, pogorszenia sytuacji ekologicznej, zniweczy pierwsze zalążki spółdzielczości, zablokuje kompleksowy rozwój rolnictwa jako podstawy potężnego agrokompleksu. I ostatecznie zamieni Ukrainę w producenta wyłącznie surowców rolnych. Przeprowadzenie reformy ziemskiej na proponowanym modelu rynku ziemi stworzy zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego, pozbawi państwo ukraińskie możliwości kontrolowania znacznych części swojego suwerennego terytorium, w tym uniemożliwi ich wykorzystanie do stworzenia kompleksowego ogólnonarodowego systemu ochrony państwa przed zagrożeniami zewnętrznymi, zwłaszcza ze strony Rosji. Wielki właściciel-latyfundysta, który nie mieszka na wsi i nie uprawia ziemi sam, nie będzie tworzyć odpowiedniej infrastruktury na terenach wiejskich. Interesować go będzie wyłącznie uzyskiwanie zysków i wprowadzanie technologii nastawionych na szybki wynik biznesowy, a nie zachowanie wsi. Dotychczasowa praktyka gospodarowania agroholdingów w pełni to potwierdza. Projekt ustawy pozostawia poza sferą regulacji normatywnej praktycznie wszystkie najważniejsze obszary stosunków ziemskich w przestrzeni obrotu gruntami rolnymi. W projekcie brak zasadniczych
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. w nr 49, 50 z 2019 r.
— Czy liczyła Pani, tworząc UGG, że po podpisaniu przez Breżniewa Aktu Końcowego z Helsinek w ZSRR nie będzie już aresztowań politycznych? — O, nie. Rozumiałyśmy, że aresztowania będą. I ze świadomością, że czeka nas więzienie, szliśmy na utworzenie Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Mykoła Rudenko był pewien, że Związek Radziecki się rozpadnie. Był tego tak głęboko pewien, że i mnie do tego przekonał. Jednak ani on, ani ja nie spodziewaliśmy się, że rozpadnie się tak szybko. W tamtym czasie przeczytaliśmy już książkę Andrieja Amalrika „Czy Związek Radziecki dożyje do 1984 roku?”. Mykoła Rudenko miał przyjaciela, filozofa Mykołę Rożenkę. Po przeczytaniu „Ekonomicznych monologów” Rudenki, Rożenko przeprowadził obliczenia ekonomiczne czasu rozpadu ZSRR. I wyliczył, że ZSRR powinien rozpaść się w 1984 lub 1985 roku. Rudenko, jeśli znają Państwo jego pracę ekonomiczną, przytaczał cykle słoneczne i pokazywał ich wpływ na cykle ekonomiczne w rolnictwie. — Ciekawe. A dlaczego realnie ZSRR przetrwał siedem lat dłużej, niż pokazywały obliczenia? Niedokładność teorii? — ZSRR był wielkim mocarstwem jądrowym. Zachód bardzo bał się jego niekontrolowanego rozpadu, spowodowanego prognozowanymi przez Rudenkę buntami głodowymi. Mimo represji politycznych w ZSRR, Zachód sprzedawał Związkowi miliony ton zboża. A kiedy Związek nie miał już za co kupować żywności, ponieważ na świecie gwałtownie spadła cena ropy, głównego źródła wpływów walutowych, to Zachód bezpłatnie udzielał Związkowi pomocy żywnościowej. I właśnie dzięki tej pomocy ZSRR przetrwał do końca 1991 roku. Gdyby nie ta pomoc i związane z nią sztuczne odciąganie rozpadu Związku, to ten rozpad w czasie prognozowanym przez Amalrika i Rożenkę (1984 r.) wiązałby się z ogromnym rozlewem krwi. Ale Pan Bóg odsunął od nas to straszydło. Choć nie możemy powiedzieć, że rozpad ZSRR był całkowicie bezkrwawy. Po próbie zdławienia siłą (z ofiarami w ludziach) w styczniu 1991 roku dążeń niepodległościowych Litwy przez Kreml, republiki nadbałtyckie ogłosiły pełne wyjście ze składu ZSRR. W drugą rocznicę tragicznej nocy w Tbilisi (9 kwietnia 1989 roku) „saperskich łopatek” (kiedy wojsko pod dowództwem generała Rodionowa w stolicy Gruzji zarąbało saperskimi łopatkami 19 cywilów, a ponad 4000 raniło), 9 kwietnia 1991 roku ta republika ogłosiła pełną niepodległość państwową. Po nieudanej próbie przewrotu sił reakcyjnych, znanej jako GKCzP, Ukraina, Białoruś, Kazachstan i inne republiki ogłosiły pełną niepodległość państwową. Każda z byłych republik-kolonii zaczęła ratować się sama, pokojowo odradzać swoje państwo. — Czy nie było wobec Pani w pracy represji z powodu „niestandardowego myślenia” (z punktu widzenia KC KPU) Mykoły Rudenki? Wspomina on, że przeszła Pani z recepcji dyrektora sanatorium na stanowisko laborantki wodociągów… — Tradycyjne dla reżimów totalitarnych zwolnienia z pracy zaczęły się po aresztowaniu Mykoły. Przejście do laboratorium nie było spowodowane represjami, a było moim świadomym wyborem, aby mieć więcej czasu, by maksymalnie pomagać mężowi w sprawie, o którą walczył. Tym również tłumaczyło się to, że porzuciłam naukę w Kijowskim Instytucie Kultury. Mykoła przekonująco mnie przekonał, że żadne instytuty, a tym bardziej zaoczne, nie mogą dać człowiekowi tej wiedzy, którą daje gruntowne samokształcenie. Oboje rozumieliśmy również, że po tym, jak jego prace pojawiły się w samizdacie, a fragmenty jego utworów zaczęły brzmieć w audycjach rozgłośni „Swoboda”, nie dadzą mi możliwości ani ukończyć instytutu, ani pracować w instytucji państwowej. — Po aresztowaniu Mykoły Rudenki zmienił się stosunek do Pani sąsiadów, znajomych, przyjaciół? Nie obserwowała Pani przypadków, kiedy zasiana propagandą wspomniana przez Panią komsomolska nienawiść zmieniała się w coś na kształt współczucia? — Dość trudno odpowiedzieć na to pytanie. Zarówno przed aresztowaniem Mykoły, kiedy zaczęły się otwarte ataki na niego, jak i po, sąsiedzi i znajomi prawie ze mną nie rozmawiali. Trudno powiedzieć, czy był to przejaw strachu, czy obojętności. Czy może nosili w sercu zasianą propagandą nienawiść do mnie i Mykoły. Bardzo wątpię, by bez terapii szokowej prawdą i bez sprzyjającego otoczenia duchowego wrzucona w duszę nienawiść mogła przerodzić się we współczucie. A wtedy żadnego środowiska duchowego nie mogło być, była natomiast monopol informacyjny KPZR. Wiedzą Państwo, jak łatwo propaganda może zrobić z człowieka robota i jak trudno potem z robota zrobić znów człowieka! Po aresztowaniu Mykoły w środowisku inteligencji było współczucie. Choć ludzie z tego środowiska unikali bezpośredniego kontaktu ze mną. Chyba że ktoś spotykał się gdzieś w lesie, żeby obce oczy nie widziały. Bywały przypadki, że ktoś z pisarzy wsuwał mi jakąś kopiejkę. Żona Jurija Smołycza nie bała się otwarcie ze mną rozmawiać. Mówiła: jeśli potrzebujecie jakiejś pomocy — nie wstydźcie się, zwracajcie się. Ale ja byłam tak wychowana, że wstydziłam się prosić o pomoc. Jeśli koniecznie potrzebowałam jakichś pieniędzy, a tak bywało po aresztowaniu Rudenki, to po prostu wyprzedawałam swoje rzeczy. Zostały mi dwa kostiumy, żebym mogła na zmianę się przebrać. Pewnego razu, spotkawszy mnie na poczcie, Wasyl Mynko wsunął mi do kieszeni 50 karbowańców. Dla mnie były to duże pieniądze, prawie moja miesięczna pensja, którą otrzymywałam po aresztowaniu Mykoły na nowym „stanowisku” stróża. Wtedy zarabiałam zaledwie 60 karbowańców. Moja pensja szła na to, by pojechać do donieckiego więzienia, zawieźć Mykole paczkę. Choć przez pierwsze 3 miesiące, jeszcze przed sądem, nie wiedziałam, gdzie trzymają mojego męża i czy w ogóle jeszcze żyje. Zwracałam się i do prokuratury, i do KGB z pytaniem, gdzie podziali mojego męża. Od nich odpowiedź była jedna: nie wiemy, gdzie jest wasz mąż… — To było drwienie z Pani i z Mykoły Rudenki. Czy były wobec Pani jakieś prowokacje, aby zniszczyć Wasze małżeństwo, jak to stało się w przypadku małżeństwa Wiaczesława Czornowoła i Ołeny Antoniw? O prowokacjach wobec Pani wspomina się we wspomnieniach człowieka, który zachował archiwum Mykoły Danyłowycza z czasów jego zesłania na Ałtaju. — A jak Państwo wyobrażają sobie KGB bez prowokacji? Oczywiście, były. Bardzo zabiegał o mnie podesłany przez KGB mężczyzna pochodzenia ormiańskiego. Domyślałam się, że jest „oddelegowany” do mnie przez KGB. Na różne sposoby go unikałam, a on coraz bardziej bezczelnie mnie znajdował. Gdziekolwiek poszłam, wyłaniał się na mojej drodze. Oznaczało to, że miałam „ogon”, a być może nie jeden, którzy informowali, dokąd idę. Bo czym innym można wytłumaczyć, że wyłonił się przede mną, kiedy pewnego razu byłam na moście Rusaniwskim. Doprowadził mnie do tak głębokiej rozpaczy, że byłam gotowa rzucić się do wody. Historia zna przypadki, kiedy doprowadzeni intrygami KGB do rozpaczy ludzie popełniali samobójstwo. To wypróbowana metoda walki reżimów totalitarnych z przedstawicielami inności myślenia. Ale Opatrzność miała inne plany wobec mnie. Człowiek, o którym opowiadam, podbiegł do mnie i nie pozwolił mi skoczyć do wody. Kiedy potem myślałam o tym przypadku, zrozumiałam, że gdybym skoczyła, to wymyśliliby jakąś „historię”, żeby i mnie, i Rudenkę zhańbić na cały świat. Dziękowałam Bogu, że mnie uchronił. Dlatego w przyszłości, choćby jak ciężko było, choćby jak obsiadali mnie esbecy prowokatorzy, nigdy więcej czegoś podobnego nie zrobiłam. — A kiedy to było? I czy po tym przypadku ta osoba przestała Panią prześladować? — To było w czasie, kiedy Mykoła Rudenko był już w mordowskim obozie koncentracyjnym. Mnie wtedy zwolnili z pracy. Musiałam pracować jako stróż. Osoba, o której opowiadam, również pracowała jako stróż. I zdaje się, nie w jednym miejscu. Pewnego dnia przyszedł do mnie do domu. Ponieważ w drzwiach nie miałam wizjera, nie wiedziałam, kto dzwoni, więc otworzyłam. Dziś już nie pamiętam, jaki powód znalazł, żeby wejść. Nie minęła minuta, jak po nim wszedł do mnie milicjant z dwoma świadkami. Choć mój prowokator był w płaszczu, choć byłam ubrana, jednak nie przeszkodziło to milicjantowi sporządzić protokół, którym potwierdzili, że zastali u mnie obcego mężczyznę. Jako „świadka” wezwali jeszcze sąsiadkę z dołu. O wszystkim tym Rudence od razu doniesiono, podkreślając, że przyjmuję obcych mężczyzn. Do niego z tą „wieścią” dosłownie na drugi dzień pojechał esbek z Kijowa. — W jednym z wywiadów powiedziała Pani, że „uwięziono Panią, bo odmówiła Pani donoszenia na swojego męża” — i nie jest to metafora. To było lustro ówczesnej rzeczywistości, kiedy reakcja breżniewowska doszła do najwyższego poziomu cynizmu. Wymagali od Pani, aby świadczyła Pani przeciwko mężowi? — Święta prawda. Wymagali ode mnie zeznań przeciwko Mykole Rudence. Jeszcze przed aresztowaniem Rudenki rozmawiał ze mną kapitan KGB Kotowenko Iwan Iwanowycz. Teraz jest pułkownikiem w stanie spoczynku. Potem był gdzieś w Ludowym Ruchu Ukrainy blisko Czornowoła. I Wiaczesław Maksymowycz nawet nie domyślał się,
że jest on niedawnym pracownikiem KGB. O tym, że kręci się on wokół Czornowoła, dowiedzieliśmy się później. Tutaj trzeba zauważyć, że w KGB byli także Ukraińcy, a wśród nich niemało patriotów. Ale pracowali oni w oddziale wojskowym i nie mieli wyboru, jak jeszcze uniknąć represji samym. Zatem kapitan KGB Kotowenko w latach 70. XX wieku przyjacielsko mi „radził”, że mogę uratować swojego męża od więzienia. W tym celu powinnam napisać i opublikować w gazetach artykuł, że mój mąż oszalał. A jeśli nie chcę ogłaszać go obłąkanym, to już go nie uratuję od więzienia, ale siebie jeszcze mogę uratować. Po prostu muszę napisać, że Mykoła Rudenko pracuje dla CIA. Powinnam przez prasę potępić całą jego działalność i wyrzec się go jako męża. I za tę „usługę” „zapomną” mi wszystko, co robiłam w czasie mojego małżeństwa z Rudenką. Nikt mnie nie będzie sądził. Oczywiście, bez wahania wybrałam więzienie, a nie hańbę. A swoim „dobrym doradcom” powiedziałam, że ani pierwszego, ani drugiego nie mogę zrobić, bo to nie odpowiada rzeczywistości! W sensie psychicznym mój mąż jest absolutnie normalny. A po drugie, dokładnie wiem, że on dla CIA nie pracuje, a jedynie pragnie, aby nieunikniony kryzys ZSRR był maksymalnie łagodny dla ludności, zwłaszcza dla Ukrainy. „Skoro tak — mówi mi Kotowenko Iwan Iwanowycz — już dokonała pani swojego wyboru. Nie tylko pani męża, ale i panią aresztują”. „Aresztują, to aresztują, cóż mam robić. Swojego losu nie tylko nie ominiesz, ale i koniem nie objedziesz” — odpowiedziałam ludową mądrością na to ostrzeżenie „dobrego doradcy”. Od tego czasu zaczęli jakieś „papierki” zbierać i na mnie. Mykołę Rudenkę na długo aresztowali w lutym 1977 roku, a mnie — w kwietniu 1981. I po 4 miesiącach „śledztwa” mnie skazano. Moje „5+5” — to standardowy wyrok w czasie tak zwanego „trzeciego pokosu”, kiedy człowieka po raz pierwszy sądzono. Póki przyszła „obiecana” przez kapitana Kotowenkę moja „kolej”, jeździłam na widzenia do Mykoły Rudenki, przywoziłam stamtąd jego napisane za kratami wiersze, przepisywałam je i starałam się rozdać ludziom, bo wiedziałam, że przyjdą do mnie z rewizjami. Wkrótce kagebiści zrozumieli, w jaki sposób trafiają na wolność Mykołowe więzienne wiersze. Śledzono mnie już uważnie. Nie wiem, czy w moim domu były jakieś „podglądaczki”. Wiem, że u kobiety w budynku naprzeciwko zajęli jeden pokój. I tam zainstalowali skierowaną na moje okna aparaturę. Z drugiej strony była budka kinowa, która wychodziła na nasze okna. Tam również zainstalowali aparaturę. I z jednej, i z drugiej strony aparaturę zainstalowali, kiedy Rudenko jeszcze był na wolności. — W „Encyklopedii historii Ukrainy” czytamy, że w czasach Gorbaczowa pozwolono Pani wyjechać na Zachód. W innych materiałach powiedziano, że zmuszono Panią do wyjazdu! Co jest prawdą? — Wiecie, tutaj bardzo przebiegle to zrobiono. Tak, zwolnili nas i powiedzieli: jesteście wolni. Ale nie mieliśmy się gdzie podziać. Nie jesteśmy już zesłańcami. Zatem pokój w akademiku, który nam dali jako zesłańcom, już zabierali, bo uważano, że państwo już nic nam nie było winne. Kagebiści z Ukrainy wyraźnie dali nam do zrozumienia, że w Kijowie nie zobaczymy żadnego mieszkania. Według ich słów, możemy wrócić na Ukrainę. I nawet do Kijowa. Ale musimy sami szukać pracy i na ogólnych zasadach od nowa stawać w kolejce po mieszkanie. A gdzie mamy mieszkać? W garażu? Z całego naszego majątku, który mieliśmy przed aresztowaniem, pozostał tylko garaż Mykoły. Dobrze znając naszą sytuację materialną, ałtajski kagebista wezwał nas i „doradził”: „Możecie jechać za granicę”… — Mówi Pani, że z majątku pozostał Wam tylko garaż. Ale przecież mieliście mieszkanie w Koncza-Zaspie! Gdzie ono się podziało? — Jak wydano na mnie wyrok, to je mi odebrano. Choć w ówczesnej Konstytucji USRR był artykuł 53, na mocy którego obywatelom
Ołena Hołub, Raisa Rudenko, Kyryło Bułkin, Mykoła Rudenko, Jewhen Swerstiuk, Wasyl Owsijenko. 2001 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińskiej SRR gwarantowano nienaruszalność mieszkania, jednak ta sama Konstytucja dawała państwu prawo pozbawiania obywateli mieszkań, jeśli istniały ku temu „podstawy prawne”. A państwo totalitarne zawsze znajdzie takie „podstawy”, jeśli będzie tego potrzebowało. Tym bardziej, gdy była to własność państwowa lub socjalistyczna. A z nią państwo może robić wszystko, co mu się podoba. Zwłaszcza mieszkania państwowe były jednym ze sposobów trzymania człowieka w niewoli. Obecnie robi mi się strasznie, gdy słyszę, z jaką nostalgią wspominają czasy, kiedy państwo „dawało” ludziom mieszkania. To świadectwo niewolniczej mentalności. Państwo nigdy niczego nie daje, a takimi ochłapami stawia człowieka w głębokiej zależności. Kiedy nadszedł czas, byśmy wracali, Mykoła próbował udowadniać esbekom, że nie mieli prawa odbierać nam mieszkań, ponieważ jest inwalidą wojennym. Na te jego argumenty w ogóle nie zwracano uwagi, a drwiąco oświadczono: „Wtedy w Kijowie staniecie w kolejce mieszkaniowej dla inwalidów wojennych. Jeśli takie kolejki jeszcze istnieją”… — W jednym z wywiadów powiedziała Pani, że za pracę „Energia postępu” Mykoła Rudenko powinien był otrzymać Nagrodę Nobla. Zgodzę się z tym, choć uważam, że jego utwory literackie łatwiej się czyta niż dzieła niektórych nagrodzonych tą nagrodą autorów. Swego czasu akademik Ihor Juchnowski mówił, że dopóki „Energia postępu” nie zostanie położona u podstaw polityki gospodarczej, Ukraina nie wyjdzie na wysokie orbity rozwoju. Niedawno w zagranicznej prasie znalazłam szokujący nagłówek o Ukrainie: „Bardzo bogaty kraj bardzo biednych ludzi”. Czy może już Pani rozwikłała, dlaczego klasa gospodarcza i polityczna Ukrainy nie przyjmuje, nie zna tej pracy Mykoły Rudenki? — Istota problemu tkwi zarówno w poziomie intelektualnym ludzi, którzy dochodzą do władzy, jak i w ich osobistym interesie. Czasami można odnieść wrażenie, że władza nie rozumie wartości rolnictwa w rozwoju gospodarczym. W rzeczywistości ludzie u władzy dobrze to rozumieją. Ale nie chcą czynić go priorytetem strategii rozwoju państwa. Obecnie widzimy dążenie do jak największego zagrabienia zasobów państwowych. Jest to możliwe, dopóki trwa bezlitosna eksploatacja chłopów, a dokładniej, gruntów rolnych, źródeł ropy, gazu i węgla. To właśnie na spekulacji zbożem, ropą i gazem narodziła się klasa oligarchów. To zwykli oszuści. System sowiecki wychowywał w sowieckim człowieku poczucie nienawiści do bogatych. I my jako społeczeństwo, w pielęgnowanej przez dziesięciolecia nienawiści do bogatych, nie nauczyliśmy się odróżniać tych, którzy doszli do bogactwa drogą tworzenia realnego produktu konsumpcyjnego, od tych, którzy wzbogacili się na pośrednictwie przy eksploatacji zasobów ziemi, a przede wszystkim rolników. W poemacie „Głód” pokazano, jak w latach 20. XX wieku odbierano ludziom ziemię. Sowieccy liderzy doby pieriestrojki już dobrze rozumieli wartość ziemi, ale bali się wypuścić ją ze swoich rąk. Bali się pojawienia się niezależnego gospodarza. Nasi obecni liderzy — gdzie bezpośredni, a gdzie jedynie mentalni potomkowie tych, którzy swoimi obawami przed daniem ziemi gospodarzowi doprowadzili do rozpadu ZSRR. Obecni kierownicy również boją się pojawienia się realnego ukraińskiego gospodarza, który będzie dbał o swoją ziemię, a nie próbował wyssać z niej wszystkie soki, jak robią to dzierżawcy i oligarchowie. Pamiętam wspomniane przez Panią słowa akademika Juchnowskiego. Zostały wypowiedziane w pomieszczeniu Rady Centralnej podczas omawiania pierwszego wydania książki Mykoły Rudenki „Energia postępu”. Niestety, pomimo wielkiego autorytetu uczonego, jego słowa nie zostały usłyszane na Olimpie władzy. Ale nas to nie zdziwiło. My przecież dobrze znamy problemy nieuznawania talentu. Tak było ze wszystkimi uczonymi na całym świecie, którzy swoimi ideami i poglądami wyprzedzali swój czas. Wierzę: badania ekonomiczne i kosmologiczne Mykoły Rudenki kiedyś staną się bardzo znane na świecie, na nich będą bazować programy gospodarcze odnoszących sukcesy państw. To obowiązkowo się stanie, choć ja do tego czasu nie dożyję. — Dziękuję za rozmowę. Redakcja „Słowa Proświty” szczerze gratuluje Pani jubileuszu. Niech Los daruje Pani możliwość oglądania prawdziwie ukraińskiej Ukrainy. Rozmowę prowadził Myrosław ŁEWYCKYJ
W ukraińskiej świadomości narodowej Ród postrzegany jest nie tylko jako jedność krwi, ale także jako duchowa i ideowa ciągłość pokoleń, niekoniecznie połączonych więzami krwi. W konsekwencji ukształtowało się u nas również pojęcie narodu jako wielkiego Rodu. Kiedy w jednym Rodzie naturalnie łączą się oba te składniki, Ród staje się silny, znaczący narodowo, wzorcowy w różnych wymiarach — historycznym, społeczno-politycznym, obywatelskim, duchowym, kulturowym itd. Przykładem takiego Rodu jest ród Żepłynśkych. Materiał dobrany przez autorów i redaktorów książki przedstawia jego historię na przestrzeni kilku stuleci – od czasów kozackich do współczesności (“Ks. Mychajło Żepłynśkyj: służba Bogu i Ukrainie”. Autorzy/redaktorzy Żepłynśkyj B.M., Kowalczuk D.B., ks. Żepłynśkyj T.B., Żepłynśkyj Ju.R., Kowalczuk M.M. — Lwów: Rastr — 7, 2019. — 356 s., il.). Pierwsze wiadomości o przodkach Żepłynścy zachowali w swoim przekazie rodzinnym. Opowiada on o dwóch braciach-kozaku Hryhoriju i Mychajle. Byli oni nie tylko dobrymi gospodarzami, ale także mężnymi i odważnymi wojownikami, patriotami rodzinnego kraju. Przekaz rodzinny zachowuje historię pojedynku jednego z nich z samym tureckim paszą, któremu kozak odciął rękę. To właśnie oni położyli podwaliny pod ukształtowanie się rodu Żepłynśkych: szlachetne czyny, służba wysokim ideałom, pobożność, troskliwy stosunek do dziewcząt i kobiet, osób starszych od siebie, zwyczajów rodzinnych, ich pomnażanie. W czym, w jakich działaniach i czynach, w jakich zasadach życiowych i ideałach potomków Hryhorija i Mychajła przejawiły się te fundamenty rodu? Jaka jest ich treść? Redaktorzy i autorzy książki “Ks. Mychajło Żepłynśkyj: służba Bogu i Ukrainie” (L., 2019) zdołali odpowiedzieć na te pytania konkretnie, treściwie i przekonująco. W centrum uwagi znajduje się kształtowanie charakteru, światopoglądu, narodowej postawy obywatelskiej, osobowości w ogóle ojca, dziadka i prapradziadka ks. Mychajła Żepłynśkiego, które zbadano w najściślejszych wzajemnych powiązaniach i uwarunkowaniach historycznymi okolicznościami, ciągłością wartości rodu, na bogatym, często po raz pierwszy opublikowanym materiale archiwalnym z wykorzystaniem wspomnień, listów, fotografii itp. W rezultacie ks. Mychajło Żepłynśkyj jawi się jako wzór duchowej i obywatelskiej doskonałości ukraińskiego człowieka, wyraz honoru Rodu, który stał się dla następnych pokoleń przykładem do naśladowania. Ze stron książki ks. Mychajło Żepłynśkyj wyłania się nie tylko jako kapłan, ale także jako działacz kulturalno-oświatowy i społeczny, którego interesy narodowe są najściślej związane z interesami tego otoczenia, w którym żył i pracował, któremu oddawał wszystkie swoje siły, wiedzę, doświadczenie życiowe. Przybywszy na parafię do wsi Zawadka Rymanowska na Łemkowszczyźnie, od razu poczuł palącą potrzebę zachowania języka ojczystego, narodowej duchowości i narodowego charakteru Łemków, podniesienia poziomu ich gospodarstw. W związku z tym niezwłocznie i skutecznie zabrał się nie tylko za sprawy kościelne, ale także za podniesienie ogólnej kultury i oświaty miejscowej ludności. Zorganizował szkołę i sprowadził pierwszego w historii wsi nauczyciela, dbał, aby uzdolnieni młodzi współmieszkańcy kontynuowali naukę w Przemyślu i Lwowie oraz zdobywali potrzebne wsi specjalności, przejął się troską o organizację czytelni “Proświty” i otworzył ją. Co więcej, jak wspomina jego syn Bohdan Żepłynśkyj, ojciec — były żołnierz UPA i strzelec siczowy, we wszystkim lubił porządek, posłuszeństwo, dyscyplinę i wymagał tego od innych, konsekwentnie i celowo tworzył wokół siebie i we wsi w ogóle rdzennie narodowe ukraińskie otoczenie i tym samym przeciwdziałał polonizacji i rusyfikacji swoich współmieszkańców, kształtował ich światopogląd, świadomość narodową, zdobywając od nich w pełni zasłużony szacunek. “Miejscowy proboszcz nigdy nie zważał na podłe oszczerstwa miejscowego nauczyciela, kacapa, który — tak przynajmniej wszyscy ludzie opowiadają — pisał do Zdroju o wszystkim, co dzieje się we wsi. Bo trzeba wszystkim uczciwym ludziom wiedzieć, że kacapy to taka rasa, która nie chce, żeby biedny wieśniak stał się mądrzejszy, żeby mu lepiej wiodło się gospodarstwo; moskal cieszy się, gdy gospodarz głoduje, gdy nie ma w co ubrać swojego dziecka, gdy czarna niedola goni go przedwcześnie do grobu; wtedy dla moskala największa radość. W rezultacie takich donosów przepadła ks. Żepłynśkiemu 6-miesięczna emerytura. Ale nic go nie powstrzymało, by choćby ciernistą drogą iść do celu. Zasiane słowo dało piękne owoce. Dziś nie ma siły, która sprowadziłaby Zawadczan na manowce” (s. 88), — wspomina Marija Starczak-Wawryczyn. Znamienny jest też taki przypadek. Kiedy sowieckie wojska wkroczyły do wsi Nakoneczne I, dokąd przeprowadziła się rodzina Żepłynśkych, ks. Mychajło nie opuścił swoich parafian, podtrzymywał ich niezłomnego ducha. Pewnego razu przyszedł do niego sowiecki żołnierz-Ukrainiec i zapytał, czy banderowcy nie ostrzeliwali ich domu. Takich ostrzałów jeszcze nie było, ale żołnierz ostrzegł księdza, że następnej nocy, przebrani w mundury banderowców, będą ostrzeliwać ich w okna kuchni, i żeby gospodarze kładli się na podłogę. Tak też się stało. Rodzina ocalała. A w dzień ks. Mychajła wezwano do rejonu i w organach nowej władzy wypytywano, czy nie ma u nich we wsi banderowców. “Jest ich pełna wieś, — dyplomatycznie odpowiedział ksiądz, — a wy tu na coś czekacie, tej nocy nas ostrzelali”. Zdziwieni takim “donosem”, przedstawiciele władzy wypuścili go. Przedstawione w najściślejszych wzajemnych powiązaniach te i inne fakty wszechstronnie odkrywają rdzennie narodowe ideowe, historyczne, duchowe, psychologiczne fundamenty rodu Żepłynśkych, ciągłość w nowych pokoleniach. Co więcej, umacniały się one także rodem ks. Josyfa Myzia, który szedł po linii żony ks. Mychajła Żepłynśkiego, mamy Bohdana i Romana Żepłynśkych. W swoich wspomnieniach Roman wspomina, jak u dziadka Josyfa i babci Kazymyry dzieci nie raz słuchały opowieści o książętach, kozakach, strzelcach siczowych, własnoręcznie wykonywały popiersia T. Szewczenki, S. Petlury, J. Konowalca, co sprzyjało zainteresowaniu dzieci nie tylko tymi postaciami, ale także historią narodową w ogóle, już od dziecięcych lat kształtowało narodową, obywatelską postawę, co później przejawiało się w konkretnych działaniach i czynach. Z wystarczającym przekonaniem w książce pokazano to na przykładzie losów Bohdana i Romana, synów ks. Mychajła i matuszki Natalki. Obaj oni przez całe życie nie zdradzili odziedziczonych zasad, chociaż musieli wytrzymać niewiarygodnie ciężkie próby. Władza sowiecka cynicznie, planowo i konsekwentnie niszczyła wszystko, co choćby czymś przypominało o ukraińskich wartościach narodowych, wyznaczało podstawę i istotę narodowego ustroju naszego życia, gwałtownie przeprowadzała sowieto-komunizację świata duchowego Ukraińców, ich świadomości itd. Wszystko, co przeszkadzało w realizacji okupacyjnej polityki sowietów, ogłaszano wrogim, poddawano szykanom, podstępnie, najokrutniejszymi sposobami i metodami usuwano ze wszystkich sfer ukraińskiego społeczeństwa. Ponieważ studenci Politechniki Lwowskiej Bohdan i Roman Żepłynścy, oprócz nauki, opanowywali grę na bandurze, brali udział w koncertach instytutowej amatorskiej twórczości artystycznej, to bez żadnych wahań zaliczono ich do szkodliwych elementów i wrogów ludu, a wkrótce aresztowano, uwięziono i wysłano na 5-letnie zesłanie w syberyjską tajgę. Ale i to nie złamało ich wolnomyślnego ducha, przejętego od rodziców, dziadków, babć i innych dalekich przodków, więc zdołali zorganizować się na opór wobec komuno-sowieckiej władzy. W głębokiej bezludnej tajdze razem z przyjaciółmi w niedoli wytwarzali bandury i zorganizowali zespół bandurzystów, kółko dramatyczne, brali udział w festiwalach amatorskiej twórczości artystycznej w Tomsku, zbierając materiały do encyklopedycznego informatora o ukraińskich kobzarach, bandurzystach i lirnikach, potajemnie przechowywali je do lepszych czasów (taki informator Bohdan Żepłynśkyj razem z córką Daryną Kowalczuk wydali dopiero w 2011 roku). Opublikowane w książce artykuły, wspomnienia, dokumenty, fotografie, materiały archiwalne opowiadają, jak po powrocie z zesłania, doświadczając ciągłych ucisków, przeszkód, prześladowań, zwolnień z pracy, wymuszonych przeprowadzek z jednego miejsca zamieszkania na inne, Bohdan i Roman Żepłynścy kontynuowali opór wobec natarcia komuno-sowieckiej władzy na duchowo-obyczajowe sfery narodowego życia narodu ukraińskiego. Pod czujnym nadzorem KGB, kompartyjnego i sowieckiego kierownictwa spośród studentów, robotników, inteligencji tworzą zespoły i kapele bandurzystów, których uczestnicy występują z koncertami, propagują ukraińską pieśń ludową i kulturę w miastach i wsiach Zachodniej i Wschodniej Ukrainy, Kijowie, na Krymie, w Polsce. Pochlebnie wypowiadają się o nich nie tylko zwykli słuchacze, ale i wybitni działacze literatury, nauki, sztuki i kultury, tacy jak Iwan Honczar, A. Kos-Anatolśkyj, Borys Kyrdan, Wasyl Jaremenko i inni. Bohdan Żepłynśkyj występuje w periodykach Ukrainy, Polski, Jugosławii, Niemiec, Anglii, USA i innych krajów z rozprawami z historii kobzarstwa i muzykowania na bandurze, zostaje wybrany członkiem redakcji czasopisma “Bandura” (USA). Taka “zuchwałość” “burżuazyjnych nacjonalistów”, “byłych represjonowanych” nastawia nieufnie i drażni przedstawicieli “niezmordowanego oka” i ich popleczników. Zespoły i kapele podstępnie, pod zmyślonymi przyczynami rozwiązują, bandury i stroje wyprzedają, a organizatorów tych kolektywów przenoszą na inne miejsca pracy i zamieszkania, ale i tam, pokonując wszystkie przeszkody, kontynuują swoją sprawę i organizują nowe amatorskie kolektywy, prowadzą wielką pracę kulturalno-oświatową wśród studentów, robotników, innych warstw i grup miejscowej ludności. W kontekście ówczesnej rzeczywistości było to wyrazem walki o zachowanie duchowych fundamentów naszego narodowego bytu, tych fundamentów, które jesteśmy zobowiązani nie tylko zachować, ale i pomnożyć w obecnych i następnych pokoleniach Ukraińców. W książce podano opowieści, dokumenty i fakty o tym, jak wnuki i prawnuki ks. Mychajła Żepłynśkiego kontynuują sprawę swoich pradziadów, prababć, rodziców i matek. Powiedzmy, córka Bohdana Żepłynśkiego Daryna Kowalczuk i jego wnuk Myrosław Kowalczuk kontynuowali sprawę ojca i dziadka i razem z nim ukończyli jego prawie sześćdziesięcioletnią pracę nad przygotowaniem i wydaniem pierwszych na Ukrainie encyklopedycznych informatorów “Ukraińscy kobzarze, banduryści, lirnicy” (L., 2011), “Zespoły bandurzystów” (L., 2016), “Kapele bandurzystów” (L., 2016), “Dudarze” (we współautorstwie z Dmytrem Diduszką. – L., 2017), zbiorów “Kobzarstwo i my. W dwóch tomach” (L., 2014). Oni, razem z innymi przedstawicielami rodu, skutecznie propagują życie i twórczość swojego ojca i dziadka. Syn Bohdana Żepłynśkiego Taras został kandydatem nauk, docentem Narodowego Uniwersytetu “Politechnika Lwowska”, a obecnie, zostawszy księdzem, kontynuuje sprawę Mychajła Żepłynśkiego i Josyfa Myzia. Kontynuują pomnażanie zwyczajów rodu Żepłynśkych i Myziów także Roman Bodnaruk, Sołomija Żepłynśka, Marta Kowal, Marijka Żepłynśka, Matwijko Jaskiw, czyli czwarte i piąte jego pokolenie.
Tłumaczenie maszynowe
W gościnnej sali Słowiańskiej Centralnej Biblioteki Miejskiej im. M. Petrenki zebrali się członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, krajoznawcy, bibliotekarze, uczniowie i studenci uniwersytetu pedagogicznego oraz dziennikarze. Tego dnia odbyła się prezentacja drugiego numeru almanachu historyczno-krajoznawczego oraz literacko-artystycznego „Step/Step: Niepokonany ukraiński Donbas”. W gości do mieszkańców Słowiańska przybyli członkowie kolegium redakcyjnego almanachu na czele z redaktorem, przewodniczącym organizacji społecznej „Towarzystwo Ołeksy Tichego”, członkiem Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Jewhenem Szapowałowem. Walerij ROMANKO, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Słowiańsk, obwód doniecki. Wydarzenie otworzyła dyrektor Słowiańskiej Biblioteki Miejskiej im. Mychajła Petrenki Łarysa Mamedowa. Almanach przedstawił jego redaktor, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy oraz członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jewhen Szapowałow. Zatrzymał się on na trudnościach, które trzeba było pokonać, aby wydanie ujrzało światło dzienne, na jego specyfice jako wydania narodowo-patriotycznego, w odróżnieniu od tych, których dziś na Donbasie jest niemało. Znaczącym artykułem, który otwiera almanach, jest artykuł „Doniecka rana Ukrainy” znanego rodaka, akademika Iwana Dziuby. Następnie o specyfice swoich artykułów mówili autorzy czasopisma. Krajoznawca i pisarz Walerij Romanko przekazał do almanachu artykuł „Andrij Malyszko i Wasyl Stus: dialog dwóch artystów”, a także przedmowę do twórczego dorobku poety z Doniecka Stanisława Żukowskiego „Pozostaje wierny ukraińskiemu słowu, ojczystemu państwu”. Odczytał wiersz poety z okupacji „Debalcewe”, a także przeanalizował reportaż literacki swojego syna Ołeksandra „Wieczne średniowiecze chorej prowincji”, który również ukazał się w tym numerze almanachu. Historyk, proświcianin Wołodymyr Kaczur szczegółowo przeanalizował swój artykuł „Drużkiwka podczas trzech rewolucji”. Dziennikarz i krajoznawca Jewhen Fiłko opowiedział o niedawnych tragicznych stronach naszej historii — okupacji rodzinnej Drużkiwki przez rosyjskich najemników wiosną i latem 2014 roku. Te wydarzenia naświetlił w artykułach „Ofiary i kaci. Opowieść o tym, co działo się w Drużkiwce w maju-sierpniu 2014 roku” oraz „Jego „przestępstwo” — miłość do Ojczyzny”. Członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, sekretarz odpowiedzialny Donieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Dmytro Biłko opowiedział o swoim artykule „Krótka biografia H. Stecenki na tle epoki”, a także przedstawił kolejny numer czasopisma historyczno-krajoznawczego „Doniecczyzna: Przyroda. Ludzie. Kultura”, które wydaje Donieckie Obwodowe Muzeum Krajoznawcze. Z krótką przemową wystąpił skromny, ale odważny Anatolij Wodolazki, który w okresie okupacji Drużkiwki 22 maja 2014 roku wyszedł z flagą Ukrainy do centrum miasta, pod pomnik Lenina. Po 15 minutach został schwytany przez okupantów, pobity, wrzucony za kraty. Cudem pozostał przy życiu. Później został odznaczony wysokim odznaczeniem „Narodowy Bohater Ukrainy”. W tym numerze almanachu zamieszczono wiersze członków Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyla Hołoborodki i Jurija Docenki; artykuły krajoznawcy, pisarza Wadyma Olifirenki o Wasylu Hajworonskim i Wasylu Hołoborodce; materiały wykładowcy szkoły wyższej Wołodymyra Ałtuchowa o Danyle Szumuku i Anatoliju Łupynosie. I oczywiście kontynuację materiałów z archiwum Ołeksy Tichego — tym razem „Rozważania o języku ukraińskim i kulturze w obwodzie donieckim” oraz „Słownik nieodpowiednich norm ukraińskiego języka literackiego”. Wszystkie materiały almanachu „Step/Step” łączy temat niepokonanego ukraińskiego Donbasu, gdyż przygotowali je prawdziwi patrioci, którym losem pisane było żyć w donieckim kraju, tej pięknej części niepodległej Ukrainy. zaczynał swoje 7 klas po wojnie. Tak zrobiliby wszyscy, którym drogie jest ukraińskie słowo. Chociaż najbardziej „ogłupiającym” dla Ukraińców pozostaje telewizor. Kiedy wreszcie u nas będzie możliwa nie tylko reklama kandydatów do parlamentu, w ogóle władzy, ale i antyreklama? „Rozliczenie” po wyborach czy brzemiennych w skutki decyzjach Rządu, Rady Najwyższej? Ale nasza prasa milczy. Oto dlaczego za bojko-rabinowiczami tyle oddano głosów w centrum, na południu i wschodzie. Dopiero potem, ocknąwszy się, wychodzimy na majdany. A dlaczego by nie myśleć przedtem, jak?! Nie dodam nic do „ukrainofobicznych homosowietikusów i kacapskiej ordy” Sałyhy. O tym opowiadam wśród swoich, ale powtórzę: kiedy w przywódcach wnętrze jest obce, gdzie nacjonalizm (czyli miłość do ukraińskiego, rodzimego narodu i swojej ziemi) nawet nie nocował, a rozmawiać z opatentowanym Monebrem jest i trudno, i przegraną sprawą. A nasze „nie NATO” i obecna „baryłka ukraińskiej krwi za wiązkę moskiewskich obwarzanków” leżą na wszystkich naszych prezydentach kroplami krwi i łez. A na nas wszystkich, wybaczcie, choćby rosą czy mgłą też. Co dopuściliśmy! Urozum nas Wszechmogący! Nie chciałem aż tak — głęboko, ale nie mogę milczeć. P.S. Milczę o kupczeniu całą Ukrainą. Mówią, że żydowskiego ucznia nauczyciel pyta: ile jest dwa razy dwa? Ten doprecyzowuje: rebbe, a my sprzedajemy czy kupujemy?
Tłumaczenie maszynowe
Olena LEONTOWYCZ, członkini NSPU, m. Kijów
W związku z dziwnym, by nie rzec ostrzej, projektem ustawy o ziemi, która ma być uchwalana nie w interesie i nie na korzyść Ukrainy i jej narodu, wbrew zdrowemu rozsądkowi, który zdominowana przez Sługę Narodu większość mimo wszystko dąży uchwalić w „turbotrybie”, przypomniało się inne Prawo ziemskie, opracowane 101 lat temu. W listopadzie 1918 roku przygotował je Wołodymyr Leontowycz, minister Spraw Ziemskich Państwa Ukraińskiego. Zatwierdził je wówczas także hetman Pawło Skoropadski, a miało ono zostać wprowadzone w życie przez Radę Ministrów. Z czego wychodziło to Prawo? Przede wszystkim z tego, że Ukraińskie Państwo Hetmańskie zamierzało przeprowadzić szeroką reformę ziemską, stworzyć gospodarczo silną klasę ukraińskich małych i średnich chłopów-gospodarzy, aby stała się ona mocnym filarem pomyślnego rozwoju rolnictwa. W tym celu miał zostać utworzony Państwowy Bank Ziemi na podstawie przymusowego wykupu ziemi, którą wielcy właściciele ziemscy posiadali ponad ustanowioną Prawem normę 200 dziesięcin, z jej późniejszą parcelacją (podziałem ziemi na drobne działki). Chłopi mogli kupić za pomocą państwa nie więcej niż 25 dziesięcin ziemi na jedne ręce poprzez Państwowy Bank Ziemski. Podstawą Prawa było uznanie własności prywatnej. Do 200 dziesięcin Prawo dopuszczało dla wielkich gospodarstw wyłącznie przy wysokiej agrokulturze prowadzenia gospodarki rolnej. Więcej niż normę mogli posiadać jedynie ci gospodarze, którzy „obsługiwali cukrownie, hodowali kulturalne bydło (na rasę) lub uprawiali kulturalne nasiona”, jednak także z pewnymi ograniczeniami. Przy opracowywaniu projektu tego Prawa uczestniczyła komisja (do 25 osób), w skład której weszli zarówno znani uczeni, jak i odnoszący sukcesy gospodarze: W. M. Leontowycz, prof. K. T. Wobłyj, prof. W. A. Kosynski, J. Ch. Czykalenko, I. H. Czarnysz, prof. S. A. Frankfurt i inni. To Prawo ziemskie uchodziło za jedno z najbardziej demokratycznych spośród wszystkich podobnych na całym świecie i równe jedynie prawodawstwu ziemskiemu Nowej Zelandii, które wyprzedziło inne kraje i „ewolucyjną drogą rozwiązało kwestię ziemi ku wielkiej korzyści pracującego ludu”. A teraz, po wszystkich cierpieniach XX wieku i osiągnięciu Niepodległości, młodzi politycy pod dyktando światowej plutokracji wraz z rodzimymi nienasyconymi oligarchami przeforsowują przez Radę Najwyższą ustawę, której skutkiem może być całkowicie realna utrata państwowości i suwerenności, utrata największego bogactwa ukraińskiego narodu — najżyźniejszej ziemi na świecie — i pełny upadek Ukrainy jako państwa! Nie bez powodu historyczne retrospekcje pojawiły się w decydującym czasie…
Tłumaczenie maszynowe
Kwestia języka to nie tylko sprawa państwowa; jest ona ogólnonarodowa, głęboka, ma podstawy mentalne i określa wolę narodu do uznania jego praw i swoistości w budowaniu państwa oraz w istnieniu jego Ojczyzny.
Lina TOPIUK, emerytka, m. Kijów
Trzeba wracać do źródeł ukraińskiego języka i słowa oraz służyć im „dniem i nocą”. Bo słowo było u Boga, a ze słów składa się język, on jest uświęcony Bożą łaską. Język odzwierciedla istotę naszego życia, tożsamość narodu ukraińskiego, codzienne życie, obyczaje, obrzędy, kulturę. Język to także dziedzictwo genetyczne, jak kod rodu. Po brzmieniu tych czy innych słów poznajemy, z jakiej miejscowości pochodzi człowiek, z jakiego kraju, poznajemy jego kulturę i zwyczaje. Język odzwierciedla naszą duszę i porusza serce, jest czuły i wynosi człowieka ponad wszelkie przeciwności. Nasz język jest też bogaty w koloryt, ozdobiony wspaniałymi, wielobarwnymi kolorami. Bo czasem aż dzwoni, aż śpiewa. Takiego języka nigdzie na świecie nie ma. Nasi przodkowie dobierali słowa współbrzmiące z słonecznym rankiem, z wonią traw na łąkach, z dojrzewającym chlebem na polach. Nawet przekleństwa były inne, nie raniły, jak się mówi, uszu i nie raniły duszy człowieka do smutnych westchnień i łez. Cóż więc to było? To działo się – Boży dar, który przez Pana dawany był ludziom dla dobra, szczęścia, porozumienia, a przede wszystkim miłości do wszystkiego, co ziemskie, co tak było opiewane w pieśniach, przysłowiach, podaniach, w różnych obrzędach. Działo się tak, jakby sama natura rozmawiała z człowiekiem w różnych językach, a jednak rozumieli się nawzajem. To splot słowa, duszy i wszechświata, które brzmią w jednym tonie z ziemskim stworzeniem. To jest być może wielkie, niepojęte i ogarniające wszystko, czego nie sposób wyrazić samymi słowami. Może po tych słowach ktoś zechce przemówić ojczystym językiem ukraińskim, to powiem jeszcze głębiej: to także pępowinowa więź matki z dzieckiem i języka ze swoim rodzimym narodem i swoją Ojczyzną. Zróbcie jeszcze jeden krok, a poczujecie, jak wzbogaca się wasza dusza, nawet zaczniecie inaczej postrzegać otaczający świat. Można uczyć się innych języków i je szanować. Lecz trzeba kochać i szanować swój język jak matkę, jak swoją Ojczyznę, bronić go: nie kalać, nie przekręcać, nie szydzić, nie poniżać. Bo to jest święte, co było przekazywane i, mamy nadzieję, będzie przekazywane z pokolenia na pokolenie na wieki. Kiedy moja mama była w niewoli podczas wojny w Niemczech, wielkim pragnieniem było, aby wraz z wyzwoleniem z niewoli usłyszeć ojczyste słowo w języku ukraińskim. Było ono równoznaczne z wolnością. Język jest jak źródlana woda, która w upale ratuje człowieka przed pragnieniem.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij PEREDERIJ, obw. zaporoska
Rozumiem, że czasy się zmieniły: komputeryzacja, Internet, zalew obcojęzycznych wydawnictw, anemiczność naszych, ukraińskich. Ale na tym tle wyróżniają się „Literaturka” i „Słowo Proświty” jako wydawnictwa elitarne. I to dobrze. Excelsior, jak mówili starożytni. Ale dlaczego w bibliotekach, a zwłaszcza szkolnych, można was spotkać tak rzadko? Dzieci trzeba odrywać od smartfonów, a nauczycielom „wysoki” temat nie zaszkodzi. Przecież w każdym numerze tygodnika „Słowo Proświty” grono autorów uderza takimi narodowymi decybelami! Nie będziemy przekonywać siebie nawzajem o oczywistości. Lepiej zastanówmy się, jak poszerzyć grono odbiorców. Może warto „nienachalnie” zarekomendować obwodowym oddziałom Proświty na miejscach zbierać prenumeratę? Nawiasem mówiąc, wasza prenumerata kosztuje niewiele (dzięki Bogu!) w porównaniu z innymi gazetami. Otóż zwróciłem się do zamożnych fermerów, przedsiębiorców czy może wdzięcznych uczniów swojej dawnej szkoły, aby zaprenumerowali „Słowo Proświty”, „Literaturną Ukrainę”, ten czy inny ukraiński czasopismo. Mam nadzieję, że moją notatkę w gazecie rejonowej wydrukują. Ponownie ofiaruję półroczną prenumeratę „Słowa Proświty”, ale tej szkole, gdzie po-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja historyczno-przygodowej dylogii Mykoły Pawłenki „Tryzuby Chołodnego Jaru, czyli Przygody Jakoba Sztofkego na Ukrainie. Chcę spokoju, światła, pokoju i dobra”. Prezentację prowadzili Pawło Mowczan i Serhij Hałczenko.
P. MOWCZAN: — Czytałem rękopis książki, czytałem, kiedy ukazała się drukiem. I cieszy mnie, że pewnie tylko w ukraińskiej rodzinie może dochodzić do zebrania w tak kameralnym gronie przyjaciół i współmyślących, jak dziś na tej prezentacji, która zgromadziła prawdziwych miłośników książki. Nie jest tajemnicą, że w naszych czasach przyspiesza proces stopniowego wypierania ze świadomości tak ważnej sprawy, jak literatura, odsuwając ogół od szerokiego formatu organizowania podobnych wydarzeń, jakim było to skrojone w ostatnich czasach, gdy przepełnione sale nie mieściły wszystkich chętnych, by uczestniczyć w wysokim Słowie literatury. Dziś w tej sali zebrali się prawdziwi znawcy literatury, by uczcić człowieka znanego nam ze swoich naukowych opracowań, prognoz, swojej wizji i odczytania Jutra. Jednak niespodziewanie dla nas samych Mykoła Pawłenko zafascynował się tym, co nazywa się międzyczasem: między tym, co było, a tym, co będzie. Wydawałoby się, że to, co było, już należy do historii, ale czasem zapominamy o ważnym składniku każdego czasu, którym jest w istocie czas eschatologiczny. Ta kategoria powstała wraz z chrześcijaństwem jako zespół religijnych wyobrażeń o skończoności świata i związanym z tym losie ludzkości. I wydarzenia, które dziś rozpatrujemy, mają do tego bezpośredni związek. Bo czym są 100 lat, które minęły od wydarzeń opisanych w książce? Dla młodego pokolenia to wiele, dla historii zaś, a zwłaszcza dla odmiany Czasu, który jest poza Czasem, — to kategoria, która przewija się w wcześniejszych pracach Mykoły Pawłenki. Zwłaszcza w „Biblii Rozumu, czyli Jak stać się szczęśliwym” oraz „Płynącym przez nas Życiu bezgranicznym, czyli Prawie do nieśmiertelności!” W tych utworach jest wiele domysłów i odczuć, które odczytywane są na poziomie intuicji, nawet nie w sposób przemyślany, bo są one odbierane jako uczucia, gdyż mówią o człowieku poza Czasem. Człowiek jest boskim stworzeniem, dlatego dane mu jest odczucie ponadczasowości. Z eschatologicznego punktu widzenia wszystko w życiu opiera się na Duszy. Wszystko to, co przenosi się poza granice Czasu. I to, co wydarzyło się 100 lat temu na Ziemi, nabiera zupełnie innego wymiaru, nie historycznego, lecz raczej eschatologicznego. Bo obserwujemy kolosalne echa między tym, co było 100 lat temu, a dniem dzisiejszym. Tak właśnie podczas wojny doszło do przecięcia się dwóch postaci bohaterów powieści Mykoły Pawłenki — Jakoba Sztofkego i Iwana Supony. Ich światy są dla każdego z nich „Atlantydą”: dla Sztofkego — Ukrainą, dla Supony — Niemcami, czymś niepoznanym, nieprzyjętym. Tak samo, jak dla współczesnego Ukraińca niezrozumiałe jest, w jakim świecie dziś żyjemy?! Lektura tego dzieła skłania do refleksji i pytań, z których jedno jest dla mnie zbieżne z pytaniem L. Tołstoja z jego epilogu do powieści „Wojna i pokój”: „Так что же движет судьбами народов?”. Czy to nie to samo dzieje się na naszych oczach, gdy Ukrainę wtłacza się w kolosalny problem, w to wydarzenie, które dzieje się dziś. Co działo się na oczach chołodnojarczyków 100 lat temu, gdy stawiali opór okupantom. Cytuję: „A czyż dziś nasza Ukraina, której nazwa z sanskrytu tłumaczy się jako „Boża ziemia”, nie przeciwstawia się zjadliwym psogłowcom Federacji Rosyjskiej?! I czyż to nie oni dziś atakują Niemcy, agitując przeciwko Ukrainie jako państwu niepodległemu”. A współcześni Niemcy widzą tych „ochotników”, których sprowadzono z głębi Rosji — Kałmuków, Czuwaszów, Czeczenów, by pomagali i bronili „rosyjskojęzycznych”?! Autor zamodelował tę sytuację, łącząc ją z wydarzeniami na wschodzie Ukrainy, „z wojną o wolną ukraińską ziemię, która żyje, oddycha, walczy”. Nie zdając sobie z tego sprawy, autor tworzy i ratuje świat; człowiek dąży do tego, by dawać innym dobro, pokój, swoją życzliwość, czyli to, co Pan nazwał swoim głównym przykazaniem — kochać! Kiedy w tym świecie jest miłość, bohater żyje, jest życie, a kiedy zwycięża zło, bratobójstwo, wzajemna nienawiść, wtedy bohater ginie. I każdy z nas w życiu zawsze ma wybór. Dlatego właśnie takie książki, jak dzieła Mykoły Pawłenki, pomagają ludziom dokonywać właściwego wyboru w swoim życiu. Ten Jakob wróci do domu, szczęśliwy, że ocalono mu życie, że ma dwie córki, które będzie wychowywał. I opowie im, że był w dziwnym kraju Ukrainie, gdzie mieszkają niezwykli ludzie, którzy nawet w nieludzkich warunkach mnie ogrzali, nakarmili i ocalili życie. Bohaterowie, których widzimy w książce, są szczególnie potrzebni we wszystkich czasach, a zwłaszcza w dzisiejszych trudnych, i żeby ich wybór zawsze służył dobru, służył przyjaźni między narodami.
Wypowiedzi w jednym zdaniu, w jednym akapicie
W. KREMEŃ: — Utwór czytałem z przyjemnością. Jest przesiąknięty ludzką szczerością, mistrzowsko kreśli i przekazuje humanistyczną istotę wzajemnych relacji bohaterów z tak różnych krajów, jak Ukraina i Niemcy, w tyglu wojny. Książka jest skrojona na wartościach dobra, zgody i pokoju, wzywa do tolerancyjnego stosunku, uczy szacunku i miłości do człowieka w każdych okolicznościach. Bez wątpienia utwór o takiej filozofii zainteresuje młodzież, a zatem zasługuje na włączenie go do programu szkolnego.
W. WASZCZENKO: — W pełni podzielam myśl, że prawda powiedziana bez miłości (w tym wypadku do utworu) przypomina obelgę. Starałem się, jak to się mówi, wziąć tę książkę za życie, postawić ją na nogi. Zarówno w różnych warstwach społecznych, jak i w różnych krajach, także w Niemczech. I doszedłem do wniosku, że tak głęboko filozoficzna praca w dzisiejszych warunkach globalnej gadżetomanii staje się wydawnictwem niekomercyjnym, wypadającym z ogólnego szeregu znanych zainteresowań, zwłaszcza młodzieży. Prawda jest jednak taka, że to nie jest bezwyjście, po prostu oznacza to, że bez odpowiedniej interwencji w proces promocji na szczeblu państwowym takie utwory, nawet genialne, są skazane na porażkę i zapomnienie. Dlatego uważam, że utwór o ogólnoludzkich definicjach: człowiek-dusza-moralność należy zbliżyć do dorastającego pokolenia, zasłużenie włączając go do programu szkolnego. Jest to to, co wcześniej upraszczająco nazywano „wychowaniem wojskowo-patriotycznym”.
M. RYLSKI (wnuk): — Książka przesiąknięta jest miłością do człowieka, uczy humanitaryzmu, internacjonalizmu. Zachwycony językiem, jego barwą, nasyceniem i plastycznością opisywanych wydarzeń, mistrzowskim malowaniem przyrody.
A. KORYŚKO: — Również do dziś staram się „przepchnąć” książkę do kręgu kinematograficznego. Podczas tego wydarzenia odkryłem niewiarygodną przeszkodę, dlaczego moje wysiłki w tym kierunku nie mogą zostać zrealizowane: nasi koryfeje kina są tak „wychowani”, że na moją propozycję nie potrafią powiedzieć „nie”, a jednocześnie nie potrafią odmówić. Taki sobie kinowy cugcwang. Toteż do dziś dylogia Mykoły Pawłenki, której ekranowe wcielenie mogłoby stać się wydarzeniem kinematograficznym, mieni się w nieważkości ludzkiej obojętności profesjonalistów od kina.
W. BOCZKARIOW: — Szkoda, że nie miałem możliwości wcześniej przeczytać utworu. Dlatego, korzystając z wyrażenia profesora Kryżanowskiego „Książki nie czytałem, ale mam swoje zdanie”, muszę uznać ją za wyjątkowe zjawisko w życiu kulturalnym, tym bardziej po tym wszystkim, co właśnie usłyszałem od znakomitych literatów. Jednocześnie, jako niezmienny attaché prasowy Narodowego Centrum Badań Antarktycznych MON, zapewniam obecnych, że wszystkie książki Mykoły Pawłenki znajdują się w bibliotece ukraińskiej stacji antarktycznej im. Wernadskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Podczas prezentacji: P. Mowczan, M. Pawłenko, S. Halczenko. Zdjęcie H. Łukjanczuka tworzy swój równoległy świat, który przebywa z nami, chociaż my go nie odczuwamy i nie widzimy. To jak śmigło, które kręci się i znika. Prędkość ma taką, że staje się niewidzialne: materialne przechodzi w niematerialne, niebytowe. Ależ ono jest! I takich równoległych światów wokół nas jest mnóstwo. W szczególności tworzy je literatura wyobraźnią pisarza. Według definicji religioznawców żyjemy w dobie „świętego Ducha”. Wychodzi na to, że poprzednie dwie historyczne doby „Ojca i Syna” ludzkość już szczęśliwie minęła. Sądzę, że intuicja i umiejętności, które przychodzą do autora, są podarowane przez Niebo, zmuszając do wykładania teorii, domysłów, wizji, interpretacji historycznych epizodów, co daje nam podstawy do pytania: tak coż nami kieruje? Według teorii Bierdiajewa, jeśli świat będzie nieskończony w swoim rozwoju, to, zdaniem Dostojewskiego, będzie to „głupia nieskończoność”. Człowiek musi być szczęśliwy przy każdym rozwoju cywilizacji. Bo jeśli on sam nie odczuwa szczęścia, nie formuje go, jeśli nie wpływa na niego, to powołane jest do tego Słowo i ten, kto służy Słowu, w szczególności Mykoła Pawłenko. On właściwie wyłożył pod nasz osąd tak głęboko filozoficzny utwór, który wypada z ogólnego szeregu beletrystyki i można go interpretować na różne sposoby. Ale autor ma to, co najważniejsze — Ducha, to, co nim kieruje. S. HALCZENKO: — Ja też nie raz przeczytałem utwór. Przeczytałem jednym tchem. To, co w nim napisano, okazało się dla mnie bliskie, rodzime. Jeszcze długo trzymałem książkę u siebie, czym wywołałem ze strony Mykoły Hryhorowycza pytanie: to może coś napiszecie?! Oczywiście, chętnie się zgodziłem. Nasz język jest tak bogaty, barwny, że w swoim posłowiu użyłem neologizmu „zbezniewieścił się” zamiast trywialnego „zaginął bez wieści”, czym wywołałem zachwyt u autora. Mnie, historyka literatury, dokumentalistę, ucieszyły obie powieści, zamieszczone w książce, połączone jednością zamysłu. Przyjemnie połechtały moje nerwy, bo to, co czytam, ja to widzę. Mówię tak nie dlatego, że zapraszam obecnego wśród nas znanego filmowca Romana Bałajana, by zrobił to samo, czyli zobaczył w tym utworze możliwość nakręcenia dobrego kina. Kiedy czytam niektóre teksty, ja naprawdę „widzę” je jakby na ekranie. Tak było i z tekstami Mykoły Pawłenki, z jego „nieczuj-lewickimi” opisami przyrody, pogodowych kataklizmów i na ich tle ludzkich cierpień cudzoziemca, który nie ze swojej woli trafił do kraju, którego nie zna, tak jak nie zna i jego języka. A kiedy on, Jakob Stofke, faktycznie wróg, znajduje się w chacie Ukraińca Iwana Suponi, co on ma pomyśleć i co ma zrobić leśnik-partyzant Suponia w zaistniałych okolicznościach? Ale Suponia, jako prawdziwy chrześcijanin, ratuje zranionego i zmęczonego okupanta. Dokumentalizm utworu na tyle poraża swoją wyraźną plastycznością, jasnością i realizmem tekstów, wypisanych z wielką miłością, że aż prosi się na ekran. H. SOROKA: — Ja i nasze Muzeum cieszymy się, że możemy witać prezentację tego autora. To nie pierwsza i, mamy nadzieję, nie ostatnia prezentacja utworów Mykoły Pawłenki, aktywnego uczestnika życia kulturalnego. Każda jego książka to pewne odkrycie dla nas, czytelników. To nowa wiedza, nowe tematy, nowe rozmyślania o sensie bytu, o sensie ludzkiego życia. Tym razem M. Pawłenko po raz kolejny nas zadziwił przede wszystkim tym, jak zdołał połączyć w sobie tak różne hipostazy: dziennikarza — z uwagą na dokumentalny detal; historyka — przy podawaniu nam faktów historycznych, historycznej retrospektywy i dokładności w swoich odniesieniach; psychologa — badaniami ludzkiej duszy we wszystkich jej przejawach i tajemnych głębiach; artysty — kiedy jego bohater przeżywa w ciągu kilku dni, kilku wieczorów, nocy, poranków i wschodów słońca, a ja dziwię się, jak autorowi udaje się znajdować za każdym razem nowe niepowtarzalne słowa, barwy, aby to wszystko opisać, odmalować niesamowity barwny cud przyrody. Powieści są niewielkie objętościowo, pozbawione karkołomnych zwrotów akcji, ale czytasz je nieodrywanie jak prawdziwie przygodowy utwór, gdzie jesteś cały czas przykuty do wewnętrznego świata bohaterów. I czytelnik razem z tymi przeważnie milczącymi bohaterami przeżywa wszystko to, co im przyszło przeżyć: uczucie strachu, nienawiści, nadziei, głębokiej miłości. I w tym przejawia się kunszt autora, bo te niewielkie utwory są gęsto zasiane rozmyślaniami i tematami, ważnymi dla każdego z nas, w końcu ważnymi dla całego świata. Tutaj są stosunki człowieka z człowiekiem, jego stosunek do przyrody, poszukiwania wiary w siebie, w Boga i nadzieja na Boga. To rozmyślania o przyszłym życiu, życiu po wojnie. Jak człowiek w ciężkich okolicznościach odczuwa nie tylko fizyczne męki, ale przede wszystkim moralne, jak godnie znajduje z tego wyjście. Każdy czytelnik znajdzie w utworze jakiś swój ważny życiowy temat. Powiedzmy, dla mnie niezwykle ważne jest, że w tej książce wybrzmiało to, co najcenniejsze, co może być w naszym życiu — o wartości samego życia, które podarował nam Stwórca, obdarzył nas rozumem i dał możliwość żyć w tym pięknym świecie, kochać, wychowywać dzieci, rozmyślać nad swoim życiem, nad życiem ludzkości. Nawet Jakob ubolewał nad naszym losem: „Jaka u nich żyzna ziemia, to dlaczego oni tak biednie żyją. My, Niemcy, zrobilibyśmy tu…”. Każdy człowiek prędzej czy później stawia przed sobą pytanie: jak ja, Boże stworzenie, mam godnie wyjść z tej czy innej życiowej sytuacji, która zaistnieje w tym świecie? I dwie tezy w książce dają na to odpowiedź: kto uratuje jedno życie — ten Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Łarysa MOROZ, doktor nauk filologicznych, profesor …Z pamięci dawnych lat wyłania się film (zdaje się, brytyjski), który już wtedy wywarł na mnie wrażenie, pod tytułem „Sługa” — to, oczywiście, w rosyjskim przekładzie (a dziś tym słowem czyż nie wzbogacili — wszyscy, „zgodnie”, języka ukraińskiego…). Zaskoczyła już sama historia — o tym, jak dżentelmen (arystokrata) i jego służący (niewiadomo kto — tak przynajmniej zachowało się w mojej pamięci) niby zamieniają się miejscami. To znaczy rolami społecznymi: służący stopniowo przemienia swojego pana w swojego służącego. Lecz przerażająco było obserwować sam proces owej przemiany. Jak pracownik — młody, dobrze ustawiony w życiu (dobrze zarabiający), przyzwyczajony do dbania o swój wygląd, ubiór itp., najmuje sobie pomocnika do spraw domowych (bo jest samotny), wskutek swojej życzliwości i delikatności stara się być uprzejmy i uważny wobec najętego i zupełnie nie oczekuje od niego żadnej agresji. Dżentelmen stopniowo, w istocie, traci siebie — nie tylko pewność siebie, ale nawet godność i, jak pamiętam, swoje mieszkanie — niezłe, przytulne mieszkanie w centrum miasta: wszystko zagarnął ten, kogo tak nierozważnie najął i wobec kogo okazał maksymalne zaufanie… Nie chcę czynić aluzji, nie chcę analogii… Jednak chciałabym poradzić „partii rządzącej” chociaż zmianę nazwy. A także chciałabym nieco ich ostrzec: życzyć jej przedstawicielom, by pilnowali się, wszak zmiany bywają i nieoczekiwane, poza własną wolą. [Przy okazji, powątpiewając w to, że słowo „sługa” jest ukraińskie (i do dziś jestem przekonana, że przyszło ono wskutek kilkusetletniej rusyfikacji), zajrzałam do kilku słowników. Sławny „Słownik języka ukraińskiego” w opracowaniu B. Hrinczenki podaje to słowo i niemałe gniazdo wyrazów pokrewnych. Jednak w przytoczonych tam przykładach samo ono czytane jest w znaczeniach „posługa” czy „pomoc”. Natomiast w wielkim „Słowniku rosyjsko-ukraińskim” z 2011 roku, wydanym przez wydawnictwo o wymownej nazwie „Perun”, pod redakcją ogólną W. Busela, czytamy: „iron[iczne] „sługa narodu”. Właśnie w takim znaczeniu zostało ono użyte w szeroko znanym serialu telewizyjnym, od którego dosłownie straciła głowę tak wielka liczba ludzi (głównie młodych, studentów, jak pokazuje statystyka). A w tym Słowniku ono zapewne od dawnych czasów bardzo popularnego dowcipu: „Godzina 6 rano. W kierunku fabryk spieszą piesi z niewielkimi paczuszkami (obiad lub „drugie śniadanie”) — to naród idzie do pracy. A bliżej 10-ej — w samochodach (głównie czarnych) podjeżdżają pod komitety rejonowe, obwodowe partii i radzieckie urzędy — spokojne i pewne siebie osoby — to słudzy narodu”.] I — prowadzę dalej apel do „nowych” — Boże uchowaj was od upodobnienia się do osławionych „bolszewików”, z ich „do podstaw, a potem…” I jeszcze: ludzie, na miłość boską, przestańcie (właściwie, ze wszystkich stron) ględzić o „73% Ukraińców” czy, ściślej, „73% narodu”!!! Wszak to są procenty tylko od tych, którzy wzięli udział w wyborach, — a było ich 60% wszystkich wyborców Ukrainy. („Z jakiegoś powodu” tę ostatnią cyfrę tak szybko „zapomniano”). Zatem 73% to w istocie 40%. Też niemało. Choć i niezrozumiałe, w jaki cudowny sposób do 30% z pierwszej tury urosło te 17%, które stanowiły rankingi kandydata już w lutym 2019 roku, a dalej jeszcze o 10% (może kiedyś badacze wyjaśnią — psycholodzy, na przykład). Tymczasem obserwujemy u was — zwycięzców — jednak spore „zawrót głowy od sukcesów”. I to niepokoi nas, obywateli. Niepokoi też narastanie niezrozumiałego poczucia niestabilności sytuacji: niby wszystko wokół — na odwrót, wbrew zdrowemu rozsądkowi… Spójrzcie tylko na TV: „Świat na opak”, „Wymiana żon”, „4 wesela”, „Zważeni i szczęśliwi”, „Kto przeciw blondynkom”, „Kto jest na górze” itp. Czy nie za wiele? Rozumiem, że to nazwy komercyjne, dla zarobku, i mimo wszystko… Mamy wojnę, ludzie! I nie opuszcza poczucie, przepraszam, wywrócenia myślenia. Dlatego nie tylko z RF-owską „inicjatywą” wiąże się w moim rozumieniu najnowsza polityczna (!) idea „rozdzielenia wojsk”. I dlaczego to NASZE wojsko ma się wycofywać, przecież jest na swojej ziemi! A i jak im — na zimę — przechodzić w czyste pole, żeby w te okopy i inne budowle w ziemi (wzniesione ich ciężką pracą) przyszli grzać się „przybysze”, bandyci i ich słudzy??!! Niech sami „tamci” się wycofują!! Nasi skromni bohaterowie, którzy są na froncie, mówią: „My po to tu stoimy, żeby ludzie na Ukrainie mieli normalne życie”. Nisko, z wdzięcznością chylę przed nimi swoją siwą głowę. Tym bardziej, że oni tam nie po prostu stoją… do nich strzelają — i prawie codziennie giną lub otrzymują ciężkie rany ci, którzy są najlepszymi z ludzi — dlatego że zrezygnowali ze swojego zwykłego życia i ryzykują co chwilę swoim życiem — dla nas z wami!! To musi nam codziennie przypominać, że i my mamy pewne obowiązki. A tymczasem… Zdaje się, że my w ogóle zapomnieliśmy o wszystkim… Oto na ekranie — prawdziwe święto gracji, plastyki, twórczej fantazji — „Tańce z gwiazdami” (niedziela, 8 sierpnia, kanał, oczywiście, „1+1” — myślę, że wszyscy pamiętają, co właśnie przyszło z tego kanału). …A co tak uwiera, nie daje spokojnie się bawić?.. Przyglądam się — i widzę: w prawym górnym rogu sieroco miga mała świeczka — znak uczczenia pamięci ofiar (wtedy nie zapisałam, a teraz przypominam sobie: dzień deportacji przez Moskali Ukraińców zachodnich ziem Ukrainy). Nie wiem, jak i komentować… Tylko zapytam: tych tańców nie można było przenieść?.. I przypomina się, że nawet inaugurację nowo wybranego prezydenta chcieli wyznaczyć na Dzień Pamięci Ofiar Deportacji Tatarów Krymskich. Wtedy jednak domyślili się, że to rzeczywiście byłby zły znak (a dla nas, obywateli, — przede wszystkim znak braku szacunku dla narodu krymskotatarskiego). A teraz co — czasu było za mało, nie zdążyli? (Obecnie dość oryginalnie „zrekompensowali” ten czy nie ten czas: stworzyli z Rady Najwyższej „wściekłą drukarkę”). A jak zrozumieć następny wątek? Prowadząc konferencję prasową, mówca nagle przechodzi na język rosyjski, wyjaśniając: „Żeby na wschodzie mnie lepiej zrozumieli”. Replika z sali: „Oni dobrze rozumieją ukraiński”. Prowadzący, powstrzymując irytację: „Dziękuję wam, że wy do tej pory dzielicie ludzi według zasady językowej”. Oponent-nieudacznik milczał. A ja tak i nie zrozumiałam: kto tu naprawdę kogo dzieli? Poczucie wywrócenia świata powstaje nie tylko wtedy, gdy rozbrzmiewa reklama jakiegoś napoju alkoholowego — „Najlepsze święto — kiedy niczego nie pamiętasz” — toż to wbijanie w świadomość młodzieży atrakcyjności owego nieświadomego stanu… Oczywiście, wspomniane poczucie powstało nie dzisiaj. Faktów można przytaczać wiele — na całą książkę się uzbiera, bo żyjemy jednak w absurdalnym świecie. Oto chociaż kilka osobnych można przypomnieć — ogólnie znanych. Dotyczą one nie tylko języka i nie tylko Ukraińców. Od autorytatywnego oświadczenia szefa żandarmów całego imperium (w 1863 r.), że „żadnego tak zwanego małoruskiego języka nie ma, nie było i być nie może” aż po krwawe „zmuszenie do pokoju” zbyt samodzielnej Gruzji półtora wieku później oraz dzisiejszych „ichtamnietów” na terytorium naszego Donbasu, a nawet Syrii, a teraz już i Afryki. Oprócz (lub — w dodatku do) tych momentów sprzeczności słów i czynów ludzkich, mnie nadto niepokoi słowna abrakadabra, która coraz bardziej zaśmieca eter i w końcu nasze mózgi. Nadto często brzmią, na przykład, formuły w rodzaju „nie mogę się powstrzymać, żeby nie powiedzieć”. Jak myślicie, co to oznacza? (Dosłownie przed chwilą usłyszałam niepokojące wieści o masowym wyjeździe ludzi naszych za granicę: „jak powstrzymuje od tego, żeby NIE jechać za granicę”). Kilka jeszcze realnych przykładów. Z kontekstu zrozumiałe, że mówiącemu czegoś bardzo się nie chce, — ale brzmi: „Jak by nam się nie chciało tego robić”. Jeszcze: „nie dopuścić, żeby nie przepadł”. A oto i arcydzieło: „Amerykański wywiad rozwiał wątpliwości o jego boskim pochodzeniu” („Dwa plus dwa”, chodzi jednak nie o Jezusa Chrystusa, a o znanego terrorystę Bin Ladena). To znaczy, ludzie rzucają pierwsze lepsze słowa, zupełnie nie obciążając swojego aparatu myślowego. A co, jak to się mówi, z nich weźmiesz, kiedy nawet naukowiec pozwala sobie powiedzieć, że Machno „był przodkiem zaporoskich kozaków” (w rzeczywistości — potomkiem, wszak przodkowie — to ci, którzy byli wiele pokoleń wcześniej). A współczesny mądry dziennikarz, zdolny myśleć i przygotowywać się do wystąpień (twierdzę, mimo pewnych naszych różnic światopoglądowych), ale najwyraźniej nie dość uważny, informuje, że park „Zofiówka” w Humaniu założył… Szeptycki (w rzeczywistości — polski magnat Potocki pod koniec XVIII w.). Wybitny językoznawca O. Potebnia dowodził, że język nie tylko odbija, odkrywa myślenie człowieka, ale i formuje, tworzy je. Więc jakie myślenie, jaką świadomość uformuje taki język-winegret? A czego warte niemało tłumaczeń filmów fabularnych (pociesza to, że istnieją i prawie doskonałe)! Nie ma miejsca, by przytaczać mnóstwo, delikatnie mówiąc, niestosowności. Czasem nawet wydaje się, że takie rzeczy robi się umyślnie — żeby skompromitować samą cudowną ideę tych tłumaczeń. Aż do takiej głupoty: w filmie dokumentalnym o Wachtangu Kikabidze „ukrainizowano” wszystko — i opowieści unikalnego artysty, i nawet fragmenty jego piosenek — absolutnie niestosownie, to było prawdziwe znęcanie się, chociaż całkowicie wystarczyło skorzystać z napisów (jak to się robi w wielu przypadkach). Analogicznie — i w jednej (gdybyż tylko jednej! ale piszę o tym, co usłyszałam) z audycji serii „Wspomnienia”: chodzi o aktora Olega Borisowa i jego cudowne wykonanie roli Hołochwostowa w popularnym filmie „Za dwoma zającami”. Jego zabawną piosenkę o „papci”, który „mają sklep”, czyli surżyk tej postaci i sarkastyczne brzmienie piosenki — zastąpili poprawnym ukraińskim tłumaczeniem, które podłożył absolutnie neutralny głos. STRASZNA językowa niechlujność jest świadectwem waszej nieprofesjonalności, panowie. A już czysto językowe biedy — to nasza dawna choroba, inaczej nie pisałby B. Antonenko-Dawydowycz swojej sławnej książki „Jak mówimy”. A nasi czołowi językoznawcy w setkach wystąpień — i ustnych, i drukowanych — nie musieliby tyle sił wkładać w podniesienie kultury językowej naszych obywateli. I czasem wydaje się, że wszystkie te wysiłki — są marne. Przychodzą nowe pokolenia — i powtarzają błędy poprzedników, zupełnie nie chcąc myśleć, CO mówisz. Jeszcze i swoje dodają. Przynajmniej takiej nieumiejętności odmieniania — i nie tylko rzeczowników, ale i liczebników ja jeszcze nie obserwowałam. Zdaje się, wielka część tych błędów jest uwarunkowana wpływem języka rosyjskiego, który uparcie siedzi w głowach mówiących. To dotyczy i problemu leksykalnego. Wrażenie takie, że korzystają z pomocy tłumaczenia komputerowego, a tam z szeregu propozycji podawana jest tylko pierwsza. Spojrzeć dalej — czy to czasu nie ma, czy wyczucia języka brakuje. Więc i wypadają z użycia rodzime ukraińskie słowa, czasem zastępowane „kalkami”. Czy i po prostu zubożeje język. Szkoda mi pięknego słowa „czy” — czy zupełnie je zapomniano? Bo wszędzie tylko „albo”, chociaż ono wcale nie jest na miejscu w wielu przypadkach, zwłaszcza w konstrukcjach pytających. (Zajrzyjcie choć w klasykę: „Czy ja tobie nie mówiłam” — pieśń ludowa; „Być albo nie być?” — z utworu W. Szekspira). Bardzo rzadko — tylko dla obejrzenia niektórych filmów kinowych — włączam kanał telewizyjny „Inter”. 1 grudnia, zatem, zupełnie nieoczekiwanie stamtąd słyszę: „Wielka piosenkarka Taisija Powalij…” To znaczy jej — wielki — jubileusz planują obchodzić na wysokim poziomie. Zrozumiałe: ten kanał jest własnością prywatną. Coś nie przypominam sobie, aby chociaż na kanale „Kultura” na takim poziomie uczcili wybitny jubileusz prawdziwie Wielkiego działacza ukraińskiej kultury i Państwa Ukraińskiego Dmytra Pawłyczki. I jak teraz mam odnosić się do niegdyś szanowanego kanału telewizyjnego, który gdzieś w połowie jest Publicznym, a w drugą połowę — Państwowym? A „państwowa” branża kultury obecnie rozdzielona między jakimi resortami? Oj, te jeszcze ministerstwa i urzędy, w których rzucono się wymieniać wszystkich po kolei — niezależnie! — od poziomu fachowości, po prostu wykształcenia!!! Jeden minister spokojnie i pewnie oświadcza, że on książek nie czyta i innym nie radzi czytać, bo one, widzicie, „nie rozwijają”… Oczywiście, nie będą rozwijać, jeśli ich nie czytać! A inny — o, Boże,
Czy możliwe jest coś takiego w przytomnym Państwie?!?! — to pozwala na „Wieczór ukraińskiej pieśni”, poświęcony twórczości D. Pawłyczki, to nie pozwala — bo „nie rozumieją, co to za persona…”. Brać się za kierowanie kulturą, na której ni-cze-go się nie znasz… (Nie mówiąc już o elementarnym szacunku do starszego człowieka). To już wychodzi Ministerstwo antykultury… Takie przypadki uzupełniają szereg tych momentów, w wyniku których Jurij Szczerbak napisał o swoim bólu i wstydzie za Ukrainę — w swojej nowej książce „Ukraina w epoce wojny-pokoju”. Telewizja to sfera szczególna. Czasem to, co słyszę z ekranu telewizora, poważnie mnie przeraża. Naprawdę! Ot, na przykład, usłyszałam ostatnie frazy reklamy jakiegoś spektaklu, stworzonego przez zagranicznych (czy nie z Norwegii?) artystów na kanwie baśni o Królowej Śniegu. I zdumiewający komentarz: mianowicie, tam, u nich, ta królowa jest dobra i miła, i są zdziwieni, że u nas dzieci uważają (!) ją za złą… Może coś „nie tak” usłyszałam, ale aż strach mnie obleciał: czyżby ani tamci — działacze teatru przecież! — ani nasi, którzy to opowiadają — nie wiedzieli, co to za postać, nie czytali — chociażby tej jednej — baśni Hansa Christiana Andersena?!.. ABSURDY „rozkwitają” nie tylko w języku i telewizji, ale i w życiu naszego rodzinnego Kijowa. Chociaż bardzo trudno go oszpecić, a jednak — zdołali to ci działacze, którzy ogarnięci są bezmierną żądzą pieniędzy. Zabudowali miasto bez żadnych „przesądów”, w rodzaju harmonii otoczenia. I bezlitośnie wycinają drzewa. A jeszcze pół wieku temu Kijów był wśród stolic Europy — najbardziej zielonym. (Obecnie nieco „zzieleniał”, tylko trochę „nie w tę stronę”). A pomniki! Biedną kruszynkę Annę Jarosławownę — dziecko — z trudem znalazłam na placu Lwowskim. Czyż taką wyruszyła do Francji i została królową?! Nie mogę pogodzić się z tym, że Obraz piękności Ukrainy na Majdanie Niepodległości z niektórych punktów wygląda jak postać… bez głowy! Najwyraźniej architekt nie brał udziału w jego wznoszeniu. Tak jak w budowie „szklanego mostu”: wszak pomnik Włodzimierza-Chrzciciela, w rezultacie, z niektórych punktów wygląda nie tylko na ściśniętego w wąskiej przestrzeni, ale i… przeciętego w pasie — to absolutnie niedopuszczalne. (Mam nadzieję, że kiedyś ten most zburzą, z Bożą pomocą, albo sam się zawali). Czy nie zagraliśmy się my (to znaczy — przede wszystkim — wy)? Może czas wrócić do surowej rzeczywistości? Nie należy przekształcać Państwa w „Ligę śmiechu”! Bo Szewczenkowe „Doprowadziła się Ukraina…” może zmienić się w „Dożartowała się Ukraina” — i nie zauważymy, jak… zauważymy tylko skutki, nie daj Boże… Więc — trochę więcej powagi, panowie. I opowiedzcie narodowi nie o tym, co „mieliście na myśli” pod formułą Ławrowa, który schował się pod pseudonimem „Steinmeier”, — a o tym, CO tam realnie JEST NAPISANE. Wszak obecnie nikt na świecie nie pyta, CO mieli na myśli, podpisując Porozumienia Mińskie, każdy przypomina: wykonujcie to, co podpisaliście… Żeby zbudować wymarzoną Ukrainę, konieczne jest wykonanie pracy nad błędami (i, nawiasem mówiąc, nie tylko swoimi!). NAM WSZYSTKIM! Byle tylko nie było za późno.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
efektywnie. I oczywistym jest, że cennym doświadczeniem wdrażania SEL w szkole najchętniej dzielą się szkolni i uniwersyteccy wykładowcy języka ukraińskiego. Kierownik katedry, profesor Wiaczesław Szołkowy, po raz kolejny podkreśla konieczność popularyzowania idei edukacji emocjonalnej już na etapie uniwersyteckiego kształcenia nauczyciela. Dlatego coroczne seminarium stało się platformą do szerzenia idei prowadzenia zintegrowanych lekcji, wydarzeń, technologii nauczania języka ukraińskiego, których celem jest przeżywanie, współodczuwanie, analiza i wychowanie spektrum emocji za pomocą środków języka ukraińskiego. Naukowe podłoże seminarium jest innowacyjne nie tylko w wymiarze ukraińskim, ale i europejskim: konstruowanie emocji za pomocą środków językowych jest niezbędne dla życia i przetrwania społeczeństwa. Kurator kursów edukacyjnych z języka ukraińskiego dla przyszłych nauczycieli, profesor Ołesia Lubaszenko, w 2018 roku zainicjowała ambitne badanie mowy emotywnej w strefach ryzyka: w komunikacji z wojskowymi i rannymi, w pracy negocjatorów zajmujących się uwalnianiem zakładników, w mowie kapelanów wojskowych. Wnioskami z tego badania, prezentowanego między innymi w Madrycie i Brukseli, stało się potwierdzenie konieczności kształtowania nowego pokolenia Ukraińców, które kontroluje, rozpoznaje i konstruuje emocje dla efektywnej komunikacji w trudnych i niekomfortowych warunkach komunikacyjnych. Taka młodzież godnie odpowie na wyzwania współczesności. I funkcja takiego wychowania przede wszystkim należy do kompetencji zawodowych nauczyciela-filologa. Zatem modele nauczania i kooperacja europejskich nauczycieli-filologów na podstawie badań Rogera Weisberga, kierownika Stowarzyszenia na rzecz Akademickiego, Społecznego i Emocjonalnego Uczenia się przy Uniwersytecie Illinois
Tłumaczenie maszynowe
Olesia LUBASZENKO, profesor katedry metodyki nauczania języka ukraińskiego i języków obcych oraz literatur IF KNU im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcie Walerija POPOWA. Kształtowanie inteligencji emocjonalnej (EQ) w lingwodydaktyce jest żyzną glebą, na której współpracują studenci i wykładowcy Instytutu Filologii, nauczyciele-filolodzy oraz uczniowie. Pokazał to IV Naukowo-Metodyczny Seminarium „Lingwodydaktyka w szkole ogólnokształcącej Ukrainy: integracja nauki i praktyki”, który został zainicjowany przez katedrę metodyki nauczania języka ukraińskiego i języków obcych oraz literatur i który każdej jesieni odbywa się w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Seminarium stało się już stałym ogniwem procesu kształcenia studentów i magistrantów specjalności „Edukacja średnia”, którzy przygotowują się do bycia nauczycielami języka ukraińskiego i angielskiego. Poszukiwania naukowe zawsze zaczynają się od pytań. Edukacja daje możliwość odpowiedzi na nie. Ale pytania i odpowiedzi mogą być pełne pasji lub obojętne, zainteresowane lub nudne. Repertuar emocjonalny nauki i edukacji jest ważny dla ich rozwoju, ponieważ uczucia mogą zarówno przyspieszyć, jak i zahamować, a nawet zatrzymać zarówno naukowy, jak i edukacyjny postęp społeczeństwa. Sukces społeczeństwa kumuluje sukcesy jego obywateli, dlatego sukces jednostki zależy od poprawnych pytań nauki, od potężnych odpowiedzi edukacji i od kompetencji emocjonalnej, która będzie kształtowana przez całe życie. Zatem sukces człowieka, jej inteligencja emocjonalna, edukacja i nauka — to współrzędne jednej osi. Dodajmy do tego sprawność komunikacyjną, kulturę zachowań komunikacyjnych i mowy — a otrzymamy idealną strategię rozwoju ukraińskiej lingwodydaktyki. W tym roku kierunkiem seminarium określono kształtowanie i rozwój inteligencji emocjonalnej uczniów w kursie języka ukraińskiego w szkole średniej. Taki wybór jest umotywowany. Książka D. Golemana „Inteligencja emocjonalna” w ukraińskim tłumaczeniu nie traci popularności wśród nauczycieli, rodziców i uczniów. Liderzy w zawodzie, w nauce, w komunikacji międzykulturowej powinni otrzymywać wczesne doświadczenie samoregulacji emocjonalnej i empatii. Dlatego koncepcja uczenia się społecznego i emocjonalnego (SEL) jest dziś rdzeniem programów nauczania na uniwersytetach Europy i USA. Ale także na Ukrainie wszyscy, którym zawodowo potrzebne jest rozwijanie kompetencji emocjonalnej, wdrażają tę koncepcję nie mniej aktywnie. Teoria, którą rozwija profesor Lisa Feldman Barrett na Uniwersytecie w Chicago, jest żywotnie ważna dla ukraińskiej edukacji. I jeśli lingwistyka bierze na uzbrojenie poznawczą teorię emocji i określa sposoby werbalizacji emocji, to lingwodydaktyka, zdaniem O. Lubaszenko, nieodzownie powinna opierać się jeszcze na teorii konstruowanych emocji. Termin „emotional construction” został wprowadzony do lingwodydaktyki z psychologicznego konstruktywistycznego modelu emocji, który wyjaśnia mechanizmy, za pomocą których mowa odgrywa główną rolę w życiu emocjonalnym człowieka zgodnie z teorią aktu konceptualnego — język jest głównym elementem subiektywnych przeżyć emocji i ich postrzegania od innych podmiotów. Aktywna mowa wspiera wiedzę konceptualną, a ta z kolei jest wykorzystywana do semantyzacji uczuć, odczuć, przeżyć w sytuacjach komunikacyjnych w kontekście życiowym. Zatem mówca nie używa, a konstruuje przeżycia zgodnie ze swoim doświadczeniem emocjonalnym, poziomem mowy emotywnej i kompetencją emocjonalną. Dlatego, według wniosku O. Lubaszenko, jednym z ważnych celów lingwodydaktycznych jest nauczanie konstruowania emocji za pomocą środków języka i w procesie mówienia. W języku łacińskim seminarium to szkółka od semen — nasienie. W starogreckich i rzymskich szkołach seminaria przeznaczone były do szerzenia wiedzy, omawiania problematycznych kwestii, dysput. Uczestnicy seminariów dowiadują się, komentują, dzielą się doświadczeniem, proponują swoje wynalazki. Tak samo i w teraźniejszości szereg gwiazdorskich przedstawicieli wspólnoty filologicznej — nauczyciele języka ukraińskiego, wśród których absolwenci Kijowskiego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki i wychowankowie szkoły naukowej profesora Stanisława Karamana: Iryna Kosmidajło, Oksana Juszczenko, Julia Nabok-Babenko, Tetiana Reznik dzielili się doświadczeniem zintegrowanych form nauczania języka ukraińskiego i swoimi pomysłami dotyczącymi kształtowania inteligencji emocjonalnej u uczniów, zadawali pytania i odpowiadali na pytania studentów i magistrantów. Jak wychowywać dumę i patriotyzm, śledzić to, co sławne i dramatyczne w zintegrowanym nauczaniu języka ukraińskiego oraz historii i geografii Ukrainy? Iryna Kosmidajło, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w szkole średniej I—III stopnia nr 258 w Kijowie, zaproponowała autorską wersję badania zwycięstw i porażek Bohdana Chmielnickiego oraz kształtowania kohezji i koherencji ustnej i pisemnej mowy ukraińskiej. Dane geograficzne o wyprawach czasów Chmielniczyzny, jej zdaniem, są najlepszym materiałem do nauki ukraińskiej toponimiki, trenowania uczniów w pisaniu nazw własnych i pospolitych. Pedagog opowiedziała o przeżyciach i uczuciach swoich uczniów podczas zintegrowanej lekcji języka ukraińskiego i zainspirowała studentów uniwersytetu do systemowego rozwoju mowy emotywnej swoich przyszłych uczniów. Jak nauczyć się przeżywać radość i smutek, rozkosz i zakochanie w dźwiękach i melodiach, a jednocześnie aktywizować zapamiętywanie materiału nauczania i przygotować licealistów do ZNO w zintegrowanym nauczaniu języka ukraińskiego i muzyki? Oksana Juszczenko, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w szkole średniej nr 207 z pogłębionym nauczaniem języka angielskiego w Kijowie, przygotowała zalecenia metodyczne do zintegrowanych lekcji, na których można posłuchać wierszy Pawła Tyczyny czy Wasyla Symonenki w stylach instrumentalno-chóralnych lub rapowych. Można jeszcze przeanalizować, na przykład, odmianę części mowy w pieśni Natalki z „Natalki Połtawki” Iwana Kotlarewskiego i zastanowić się, czy ta sztuka jest gatunkowo dramatem społeczno-obyczajowym, czy „małorosyjską operą”. A można przeprowadzić dyktando fonetyczne na materiale poezji Mychajla Semenki. Głównym celem jest, aby uczniowie nauczyli się czerpać przyjemne emocje w trakcie nauki języka ukraińskiego i dzielić się nimi z kolegami z klasy i nauczycielami. Jak poczuć szkodę i ból zadane przez nienawiść, obrazę, zazdrość i zemstę na zintegrowanej lekcji języka ukraińskiego oraz literatury ukraińskiej i światowej? Jak zapobiec ciężkim skutkom gniewu, rozpaczy, zwątpienia? Takie pytania postawiła Tetiana Reznik, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w szkole średniej I—III stopnia nr 162 w Kijowie. Analiza mowy Hamleta z tragedii Williama Szekspira oraz Czypki z powieści społeczno-psychologicznej Panasa Myrnego, zdaniem pedagoga, daje odpowiedzi na te pytania. Tetiana Reznik spróbowała znaleźć rozwiązanie problemu „smutnej literatury” poprzez badanie języka bohaterów i ich emocji oraz odnotowała pozytywne wyniki swoich uczniów w kierowaniu własnymi emocjami. Jak czerpać zadowolenie z pracy w zespole, przeżyć wspólny sukces i pokonać indywidualizm w zintegrowanym nauczaniu języka ukraińskiego i matematyki? Julia Nabok-Babenko, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w Zespole Szkół „Szkoła Nowopecherska”, zdołała odpowiedzieć na to pytanie poprzez wychowanie ucznia-lidera i rozwój jego cech przywódczych. Proponowała studentom specjalności „Edukacja” zostać architektami szkoły swoich marzeń, liczyć uczniów w niej oraz książki do ich biblioteki, odmieniać ukraińskie liczebniki, przekonywać swoich oponentów o najlepszych perspektywach szkoły swoich marzeń i poprawnie używać jednostek języka ukraińskiego w swoich przemówieniach. A jednocześnie dała możliwość wszystkim poczuć cały wachlarz emocji, który można przeżyć tylko wspólnie: dumę z udanej odpowiedzi członka swojego zespołu, radość z sukcesu swojego kolektywu oraz uznanie przewagi w odpowiedziach zespołów rywali. Pytania, na które kadra katedry, nauczyciele i studenci aktywnie szukali odpowiedzi podczas seminarium, stymulowały rozwój własnej kompetencji emocjonalnej wszystkich uczestników, bez której niemożliwa jest działalność pedagogiczna jako ukochany zawód. Jak zaznaczył profesor W. Szołkowyj, absolwenci specjalności „Edukacja średnia”, których wspólnie z kolegami z Instytutu Filologii przygotowuje katedra metodyki nauczania języka ukraińskiego i języków obcych oraz literatur, stanowią nowe pokolenie wykształconej Ukrainy, ponieważ wiele potrafią: uczyć uczniów języka ojczystego i języków obcych, wykładać literatury i krajoznawstwo; uczyć obcokrajowców języka ukraińskiego; prowadzić działalność badawczą, pisać prace naukowe do czasopism branżowych; po zakończeniu kursu magisterskiego przystępować przez konkursową selekcję do studiów doktoranckich na poziomie doktora filozofii; przygotowywać zaplecze dydaktyczno-metodyczne procesu nauczania języka i literatury; wnosić swój wkład w rozwój reform MON Ukrainy i koncepcji Nowej Ukraińskiej Szkoły. Ale najcenniejszym osiągnięciem, ukształtowanym w murach uniwersytetu, dla nich, zapewne, będzie zawodowe włączenie się w wychowanie emocjonalnie kompetentnych młodych Ukraińców, którzy są zdolni przeżywać i współodczuwać, wirtuozersko komunikować się w języku ukraińskim we wszystkich tonacjach emocjonalnych.
Tłumaczenie maszynowe
Tragiczne wydarzenia spowodowane rosyjską agresją na Krym i Donbas nie znikają z łamów naszej prasy. Na tym tle niepostrzeżenie zmieniła się wiedza społeczeństwa o wydarzeniach na południowo-zachodnich rubieżach naszego państwa. Chodzi o etnicznie ukraińskie Naddniestrze, gdzie na dawnych naszych ziemiach powstała samozwańcza i nieuznana przez wspólnotę światową Naddniestrzańska Republika Mołdawska, a nawet dawne polityczno-administracyjne i kulturalno-oświatowe centrum regionu, Tyraspol, pozostało tym samym miastem. Zmienił się najwyżej jego status. Odtąd jest to stolica PMR. Niestety, nasze wyobrażenie o tym, co tam się działo i dzieje do dziś, utknęło na poziomie wiedzy o wydarzeniach z lat 90. ubiegłego wieku. Ale przecież mieszkają tam nasi rodacy?! Co więc z nimi począć?!
Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Dotychczas niezmienne pozostają ich światopogląd i narodowy kulturalno-artystyczny świat, które karmią ojczyste ukraińskie słowo, pieśń ludowa, wymiar duchowy, pamięć historyczna, jednolita przestrzeń informacyjna, nierozerwalny związek etniczny i, bez wątpienia, gorąca miłość do matki-Ukrainy. Więc jak nam postępować? Jak działać? Kiedy rozum się nie zgadza i język nie chce się obrócić, by to stwierdzić, lecz mimo wszystko, wbrew swojej istocie, uznajemy, że na własnych etnicznych terenach powstała i żyje diaspora, choć najbliższa i najdroższa nam, to jednak diaspora?! Ukraina uznaje i przestrzega porządku światowego, nie zamierza stosować metod siłowych w celu powrotu historycznych terytoriów etnicznych utraconych z rozmaitych przyczyn. Lecz ignorowanie kulturalno-artystycznego życia ukraińskiej wspólnoty Naddniestrza to już zbyt wiele. Nie można do tego dopuszczać. O tym właśnie pisaliśmy w zeszłym roku. Czy zaszły jakieś jakościowe zmiany? Krótkim „tak” czy „nie” nie da się oddać tego, co widziano i słyszano. Bo za tym stoi najważniejsze — usłyszeć i zrozumieć siebie nawzajem, jednocząc się na wszystkich szczeblach, zwłaszcza poprzez dyplomację ludową, obronić i zachować istniejącą tam własną etniczną obecność, nie dopuścić, by się rozpłynęła i rozproszyła wśród innych enklaw. Pod koniec listopada — na początku grudnia br. z kulturalno-oświatową wizją w Naddniestrzu przebywała grupa działaczy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Oprócz proświtian reprezentowali oni także inne organizacje społeczne i instytucje. Zwłaszcza humanitarne naukowo-badawcze, oświatowe, kulturalno-artystyczne i szczególnie — o szerokim spektrum działalności międzynarodowej. Tak więc zasłużony pracownik oświaty Ukrainy W. F. Semystiaha — Prezydium UWKR, zasłużony pracownik kultury Ukrainy S. A. Halczenko i narodowa artystka Ukrainy S. I. Myrwoda — Zarząd Towarzystwa „Ukraina — Świat”. Wspólnie z szanowanymi działaczami — kierownikami ukraińskiego ruchu społecznego w Naddniestrzu P. P. Bohuckim i W. H. Fomenkiem delegacja spotkała się z najwyższym kierownictwem samozwańczej i nieuznawanej PMR. Odbyła się wzajemnie korzystna wymiana informacji i poglądów dotyczących kulturalno-artystycznego życia ukraińskiego anklawu na tym terytorium, przyszłości ukraińskiej wspólnoty w regionie w ten trudny i niepokojący czas. Nie jest tajemnicą, że prezydenci PMR I. M. Smirnow i W. M. Krasnosielski wyższe wykształcenie zdobyli na Ukrainie, a oprócz rosyjskich paszportów mają ukraińskie. Mimo trudnej sytuacji społeczno-gospodarczej w Naddniestrzu każdy z jej 72 etnosów otrzymał równe prawa, możliwości i ochronę. Język ukraiński w Naddniestrzu ma status państwowy, uniwersytet w Tyraspolu od 1939 r. i do dziś nosi imię T. H. Szewczenki, tuż obok stoi pomnik Wielkiego Kobzarza; w obiegu są banknoty z wizerunkiem geniusza narodu ukraińskiego; nawet nocą widać nazwy ukraińskich miast partnerskich, i nie tylko w Tyraspolu. W Naddniestrzu szczerze dziękują Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence za uznanie na szczeblu państwowym prawdy o Hołodomorze-ludobójstwie narodu ukraińskiego. 30 października 2019 r. w Tyraspolu odbyła się masowa akcja ponownego pochówku i upamiętnienia ofiar represji politycznych w ZSRR. Według niepełnych danych w Naddniestrzu rozstrzelano przez egzekucyjne komando moskiewsko-radzieckich służb specjalnych do 25 tys. niewinnych osób. W wyniku przeprowadzonej ekshumacji udało się imiennie ustalić 1260 z nich i otworzyć muzeum ofiar bezprawia politycznego i zniszczonego kozactwa na terytorium Twierdzy Tyraspolskiej. Co więcej, na tym nie spekulowano i nie zajmowano się piarem politycznym. A nabożeństwo za niewinnie zamordowanych odprawili po kolei duchowni czterech wyznań. Zdaniem prezydenta PMR W. M. Krasnosielskiego władza parlamentarna i państwo parlamentarne są jednonarodowe. Dlatego, bywając w Moskwie, wielokrotnie oświadczał, że jest głęboko przekonany: Ukraina powinna być jedna i niepodzielna. Jej rozczłonkowanie przyniesie nieszczęście zarówno Europie, jak i samej Rosji. I będzie to katastrofa dla wszystkich. My zaś jesteśmy przekonani, że brak wspólnej granicy z Rosją wyklucza sytuację w Naddniestrzu, charakterystyczną dla „ŁRL”. Tutaj jednak nie splądrowano zakładów produkcyjnych, nie niszczy się zabytków ukraińskiej kultury materialnej i sztuki, nie ma prześladowań ze względu na przynależność językową, etniczną czy edukacyjną. Specjalistów od języka i literatury ukraińskiej oficjalnie przygotowuje się na Uniwersytecie im. Szewczenki w Tyraspolu. Działają ukraińskie gimnazja, szkoły, klasy, świetlice szewczenkowskie. Być może chciałoby się więcej. Ale fakt pozostaje faktem. Udało nam się odwiedzić szkołę ogólnokształcącą w Bliższym Chutorze, obejrzeć klasę z ukraińskim językiem nauczania (ponad 20 uczniów), otwartą przez społeczność międzynarodową przy udziale ukraińskiej organizacji społecznej „Świetlica” (kierownik Wołodymyr Fomenko), ukraińskiej ambasady w Mołdawii, oraz porozmawiać z kierowniczką klasy i nauczycielką języka i literatury ukraińskiej, działaczką lokalnej „Świetlicy” S. W. Hajdaj. To, co widzieliśmy i słyszeliśmy, wstrząsa. Okazało się, że czworo absolwentek szkoły zdobyło dyplomy uniwersyteckie nauczycielek języka i literatury ukraińskiej, wróciło do rodzimej szkoły i przygotowuje młodą ukraińską zmianę. W klasie umieszczono państwową flagę Ukrainy, obok — tekst, nuty i podkład muzyczny państwowego hymnu Ukrainy, liczne pomoce naukowe do języka ukraińskiego, biblioteczkę dzieł ukraińskich klasyków literatury, ich portrety itp. Zamiast ław — wygodne stoły i krzesła, odpowiadające światowym wymogom i standardom edukacyjnym. Każdy maluch, który tu trafia, oświadcza, że chciałby w takiej klasie całą dobę zdobywać wiedzę w ojczystym języku ukraińskim. Czy coś takiego jest możliwe w „ŁRL”, gdzie prześladuje się za przynależność językową i mimo gołosłownych deklaracji o drugim państwowym języku ukraińskim wykorzenia się go, bo, widzicie, ich celem jest stać się częścią putinowskiej Rosji. Komentarze są zbędne! Ostatniego dnia listopada w północnej stolicy Naddniestrza, mieście Ryбnica, odbył się tradycyjny, już XVI festiwal-konkurs ukraińskiej pieśni ludowej „Pszeniczne Pereweslo”. Najlepszy Pałac Kultury (absolutna kopia tyraspolskiego) zgromadził pod swoimi sklepieniami ponad 20 zespołów amatorskich w składzie prawie 300 uczestników. Przez kilka godzin prezentowali na głównej scenie miasta wysokie mistrzostwo zawodowe i artyzm, wykonując programy konkursowe, zachwycając różnobarwnymi, wysokoartystycznymi strojami narodowymi. Od tego, co widziano i słyszano, zapierało dech w piersiach, bo wszystko to przypominało boskie fantasmagoryczne widowisko. ...Na sali — miejscowi urzędnicy, przedstawiciele placówek konsularnych i dyplomatycznych Ukrainy w Mołdawii, liczni goście z Kijowa, działacze ukraińskich organizacji społecznych Naddniestrza itp. Dlaczego do przeprowadzenia XVI „Pszenicznego Perewesła” wybrano Rybnicę? Ponieważ to właśnie stąd, z miejskiego placu, po raz pierwszy wyruszył i przemierzył Naddniestrze ten majestatyczny pieśniarski Forum, który stał się znaczący nie tylko dla Ukraińców tego kraju. Odtąd jego cechą charakterystyczną stało się silne młodzieżowe zaangażowanie. A to oznacza, że ukraińska pieśń i dumka nie opuszczą tego kraju, nie umrą i nie zginą. Uczestników i organizatorów „Pszenicznego Perewesła” powitali prezydent Naddniestrza Krasnosielski, ukraińscy ambasadorowie, przywódcy lokalnych organizacji Ukraińców Bohuckij i Fomenko, proświtianie ze stolicy Ukrainy. W swoich przemówieniach S. Halczenko, S. Myrwoda, W. Semystiaha, witając obecnych z okazji znaczącego wydarzenia, w imieniu matki-Ukrainy, przytaczali wiersze Tarasa Szewczenki i Wołodymyra Sosiury, wzywając do miłowania swojego narodu, swoich rodaków i ich kulturalnego dziedzictwa tak, jak miłowały je pokolenia praojców, przekazali życzenia i pozdrowienia od przewodniczącego proświtian Ukrainy, posła do Rady Najwyższej Ukrainy I–VI kadencji Pawła Mowczana, podarowali „Kobzarze” T. H. Szewczenki, rarytasowe wielotomowe encyklopedie szewczenkowskie, unikatowe kolorowe albumy z historii ukraińskiego malarstwa i sztuki. Mistrzowską lekcję gry na bandurze i wykonanie ukraińskich romansów zaprezentowała Switłana Myrwoda, zachwycając amatorów wysoko profesjonalnym kunsztem. Zwłaszcza ukraiński romans miejski „Akacje białej grona pachnące”, który uważa się za „swój” w Kijowie, Tyraspolu, Ługańsku, po raz pierwszy w tej sali zabrzmiał po ukraińsku w jej natchnionym wykonaniu. Niestety, w świadomości ogółu w czasach radzieckich utrwalił się on w rosyjskiej wersji znanego w ZSRR poety z Ługańska Michaiła Matusowskiego. Dlatego jego wykonanie w języku oryginału wywołało burzę oklasków, wyjątkowo złożony przejaw emocji: od nostalgii i smutku ze łzami w oczach — po dumę z tęczowego ukraińskiego świata. Kierowane przez nią jury konkursu-festiwalu nagrodziło dyplomami komitetu organizacyjnego wszystkich uczestników tego wielkiego wydarzenia. Najlepsi w swoich nominacjach zostali uhonorowani specjalnymi dyplomami za zajęcie I–III miejsc, cennymi nagrodami i Grand Prix. Okazało się, że wiele zespołów o wysokoduchowej sztuce zapoznawało mieszkańców wielu obwodów centralnej i północno-zachodniej Ukrainy, zachwycając swoim kunsztem. Ale i tu, na sali, amatorzy nie mniej mistrzowsko pokazali, na co ich stać.
W nominacji „Dzieci” Grand Prix zdobył solista Heorhij Badiul z Tyraspola za wykonanie piosenki „Siał chłop proso”. Młodzieżowy duet Hanny i Andriji Wernyczesko z Bendier z duszą i po nowoczesnemu, we własnym aranżacji, znakomicie wykonał znany romans „Noc taka księżycowa, gwiaździsta, jasna”.
Pierwsze miejsca w swoich nominacjach zdobyły także zespoły: „Wesołe nutki” (Dniestrowsk), „Werbiczenka” (Hrygoriopol), dziecięcy zespół pieśni ukraińskiej „Złote dzwoneczki” (Rybnica), który błyskotliwie zaśpiewał „Miałem raz dziewczynkę” i „Ach, żeby, Boże, już zapadł wieczór”.
Urzekł wykonaniem dawnej pieśni „W jesiennym sadzie białe astry” zespół wokalny „Kirowczanka” (Tyraspol), na „pożyczoną” melodię, do której w Rosji śpiewa się przebój „Ktoś zszedł z górki”. Wśród zespołów gości miłym zaskoczeniem okazał się zespół folklorystyczny „Barwinok” z Oleksiejewki w rejonie floreszteńskim Mołdawii.
Bez wątpienia XVI „Pszeniczne Pereweslo” jak nigdy było udane i pouczające. Jednak nie można przy tym przemilczeć także czegoś innego. Wkrótce minie 30. rocznica krwawych wydarzeń w Naddniestrzu, w wyniku których powstała PMR. Do dziś stacjonują tam pozostałości 14. armii rosyjskiej z ogromnym arsenałem broni, co destabilizuje sytuację w regionie i realnie zagraża bezpieczeństwu europejskiemu.
Jak zatem oceniają taką sytuację w nieuznawanej PMR? Pod koniec 2018 r. tam zatwierdzono prawnie „Strategię rozwoju PMR na lata 2019–2026”. Wychodząc z prawa narodów do samostanowienia i nielegalności terytorialnej przebudowy na mocy paktu „Mołotowa-Ribbentropa”, postawiono nią zadanie trojakie:
— osiągnąć międzynarodowe uznanie;
— zbudować państwo o orientacji socjalnej z rynkową formą gospodarki;
— ukształtować wspólnotę — naród naddniestrzański, obejmujący przedstawicieli różnych narodowości, grup etnicznych i opierający się na zachowaniu i rozwoju ich języków, kultur, obyczajów i tradycji.
Identyczne rzeczy już słyszeliśmy. Nie pomylimy się, wskazując na prorosyjskich najemników z terenów niekontrolowanych przez państwo na południowym wschodzie Ukrainy. Zatem jasne, czyje uszy tu wystają.
Nie zajmujemy się geopolityką. Od tego są państwowe instytucje dyplomatyczne. Jednak rozumiejąc logikę rozwoju wydarzeń, jako patriotyczna opinia publiczna, zauważamy, że sprzyjamy i wspieramy to, co swojskie, ukraińskie.
Tłumaczenie maszynowe
W Domu Kina zaprezentowano książkę dziennikarza, pisarza, eseisty, dyrektora Muzeum Wołodymyra Iwasiuka w Czerniowcach Myrosława Łazaruka „Czortoryjskie marzenia-widzenia”, poświęconą wybitnemu ukraińskiemu aktorowi Iwanowi Mykołajczukowi. Powieść w nowelach „Czortoryjskie marzenia-widzenia” można uznać za pierwsze dzieło prozatorskie, które obejmuje życiowe i twórcze kolizje, jakie stały się udziałem tego, kto przyniósł całemu światu wysokość ducha narodu ukraińskiego. Literat, autor wielu utworów poetyckich, prozatorskich i eseistycznych, buduje osobliwości ojczystego języka aktora, reżysera, inscenizatora, scenarzysty, autora muzyki, kładzie most do tego, co zrobił Iwan Mykołajczuk w kinie poetyckim, grając genialne role ukraińskiego Geniusza Tarasa Szewczenki, Iwana Palijczuka z niegasnących „Cieni zapomnianych przodków” Serhija Paradżanowa, Petra Dzwonara z „Białego ptaka z czarnym znamieniem”, Fabiana z filmu „Babilon XX” i wielu innych. Nie powtarza on tego, o czym od wielu lat mówi kinematografia. Raczej przeciwnie, próbuje zagłębić się w to, o czym nie zawsze mówią twórcy filmowi. Dlatego też postać Iwana Mykołajczuka wyłania się taką, jaką widział ją autor i zaproponował swojemu czytelnikowi. Jeszcze przed ukazaniem się książki światu, wysoko ocenili ją znani działacze kultury ukraińskiej. Iwan Dziuba: „Myrosław Łazaruk ma dar zachwycania się wyrazistymi ludzkimi talentami, poświęcania im swojego szczerego uznania i swoją radością z tego uznania pragnie podzielić się z czytelnikami. Ale są postacie, są ludzkie losy dla niego szczególnie drogie i do tych losów czuje wewnętrzną przynależność. Jest to przede wszystkim Iwan Mykołajczuk. Zna go i rozumie jak mało kto, a w tym, co o nim pisze, słychać pełnię pamięci i duchowe pokrewieństwo, przeżywanie znanych i nieznanych momentów kształtowania się jego osobowości. Stąd głęboka emocjonalność jego opowieści”. Wołodymyr Horpenko: „Zrobiliście wyjątkową, niezwykle potrzebną rzecz, a do tego w unikalnej formie. Jedyne, o czym mógłbym powiedzieć, to sposób połączenia… W sumie pożądane byłoby, aby nie pozostawała ona oddzielnymi cząstkami biografii, a wyrażała pewną integralność człowieka. My, jak mi się wydaje, jesteśmy przybliżeni w zasadzie — Iwan to swoista osobowość planetarnej skali i Geniusz, który zdołał wyrazić istotę narodu. Każdy drobiazg jego życia nie może być tylko cząstką czasu, w nim chciałoby się zobaczyć głębię postrzegania świata, czym tak wyróżniał się spośród współczesnych”. Nadija Babycz: „Dusza jego nie umiała milczeć… Nie umiał milczeć i los. »Ludzie, odchodzę od Was, taki jaki jestem, innym być nie chcę i nie mogę być. Muszę tworzyć wam wszystkim dobro. Wtedy i sam staję się szczęśliwy«. Nie myślałam, że trafi się tekst książki, od której nie można się oderwać! Wracałam do mało znanych mi, czerniowczance, leksemów dialektalnych, które tworzyły nie raz poczucie zbliżenia do głębokiej ludowości. I to jest pierwsza »rodzynka«, którą jesteś gotów »smakować« do końca. Stopniowo i autor książki, pisarz Myrosław Łazaruk, i jego główny bohater wyłaniają się przed czytelnikami uczciwi jak prawda. Autor powieści w nowelach dał swoim czytelnikom prawo i wolność wyboru tego, aby oni, znający inne publikacje o Iwanie Mykołajczuku, weszli w nieznane lub mało znane: na przykład: »Rajskie arie«, »Kormyha«, »Wykluczenie«, »Rozmowy-konwersacje z czyśćca«, »Mój idealny widz«. Emocjonalność tekstów: to radosnych, to niepokojących, przekonuje, że zebrane przez niego materiały ze szczerych źródeł zostały nabyte od tych, którzy szczerze kochali artystę, który czasem mawiał: »Nie ma większej tragedii niż bycie geniuszem. Ja, chwała Bogu, nie jestem geniuszem«. Przeczytajcie o tym w książce…” — Wziąłem na siebie trudny ciężar napisania utworu o Iwanie Mykołajczuku — opowiedział autor. — W tej książce, która składa się z 17 nowel, jest kino Iwana i rysunki Iwana Ostafijczuka. I skromny człowiek Myrosław Łazaruk, który spróbował to wszystko połączyć i opisać. Chcę nisko pokłonić się Mariczce Mykołajczuk. Wspomnieć całą rodzinę Iwana Wasylijowycza. I przede wszystkim jego mamę oraz siostrę Marijkę, którą dobrze znałem osobiście. Każdej z bliskich osób Iwana poświęcono osobną nowelę. Dobrze znam każdy zakątek w Czortoryi, policzyłem wszystkie jeziora. W książce nie ma ani kropli fantazji, tutaj jest wszystko to, co słyszałem i poczułem, o czym opowiedzieli jego bliscy i krewni. Do dziś żałuję, że osobiście nie poznałem Iwana Mykołajczuka, choć miałem ku temu okazję. Iwan pozostawił wielki ślad. Musimy robić wszystko, aby on nie zakończył się na nas, będziemy przekazywać go swoim dzieciom i wnukom. O miejscu Iwana Mykołajczuka w kulturze ukraińskiej i światowej opowiedzieli poeta, moderator prezentacji Wasyl Herasymjuk, artyści ludowi Ukrainy Jarosław Hawryluk, Wałentyna Kowalśka, Łarysa Kadocznikowa, zastępca przewodniczącego NSKU Serhij Trymbacz, akademik APNU, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Heorhij Filipczuk, pisarka Sofija Majdanśka, wdowa po aktorze Mariczka Mykołajczuk i inni. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Oleg OLEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
W odświętnie udekorowanej sali konferencyjnej Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Olesia Honczara swoje pierwsze urodziny obchodziła arty-laboratorium „Ukraińska Chata — bogata talentami”. Na zaproszenie założycieli innowacyjnego projektu Ołeha i Oksany Oleksiuków odpowiedzieli przyjaciele i stali bywalcy arty-laboratorium. Ogółem w uroczystym koncercie wzięło udział ponad 180 miłośników ukraińskiej sztuki.
Z ciepłymi i przyjacielskimi życzeniami założycieli i partnerów projektu powitali: zastępczyni dyrektora Komunalnego Zakładu „Chersońska Obwodowa Uniwersalna Naukowa Biblioteka im. Olesia Honczara” Chersońskiej Obwodowej Rady Halina Szenderuk, prezes kobiecego klubu „Inicjatywa” Zoja Bereżna oraz zastępca przewodniczącego Mikołajowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kandydat nauk filologicznych Inna Bereza.
Na 20 posiedzeniach arty-laboratorium „Ukraińska Chata — bogata talentami” zjednoczyło ponad 2000 miłośników ukraińskiej sztuki z Chersonia oraz z rejonów: oleszkiwskiego, hola-prystanskiego, kałanczackiego, biłozerskiego, kachowskiego, nowoworontsowskiego, nowotroickiego i bierysławskiego.
Wystawy indywidualne ukraińskich malarzy Wołodymyra Honczarenki, Wasyla Bożenki, Anatolija Bykowa i Iwana Bieliczа, wystawy ukraińskiej haftu od ludowych mistrzyń Antoniny Telenczak, Ludmiły Handzjuk, Tetiany Połiwanej, Raisy Bożenko, zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy Natalii Remiszewskiej, studentów technikum politechnicznego Chersońskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego, wystawa ukraińskiego rzeźbiarza-amatora Ołeha Bantiuszewskiego i malarki-amatorki Tetiany Kysylynczak, prezentacje kilkudziesięciu wydawnictw książkowych mistrzów pięknego piśmiennictwa, druk zbiorów poetyckich młodych autorów w serii „Bibliotieczka arty-laboratorium «Ukraińska Chata — bogata talentami»”, twórcze wędrówki do Kałanczaka, Wielkiej Oleksandrówki, Biłozerki, Oleszek i Nowej Zburiwki — oto niepełny spis tego, czego dokonał aktyw arty-laboratorium. Dziękuję wszystkim szanownym osobistościom Chersonszczyzny za ścisłą współpracę.
Niestety, nie wszyscy dożyli pierwszego świątecznego obchodu. Nasze szeregi opuściła wspaniała dziennikarka, fotograf artystyczny, wrażliwa i dobra osoba Switłana Taranenko. Jestem pewien, że cieszyliby się naszymi sukcesami ukraiński folklorysta, kompozytor, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Walerij Drugalow oraz znany ukraiński kompozytor Walentyn Sterenok.
Minutą ciszy zebrani na uroczystościach uczcili pamięć rodaków, którzy odeszli w wieczność.
Serdecznie dziękujemy przewodniczącemu i korpusowi deputowanych rady osiedlowej Kałanczackiej wspólnoty terytorialnej, przewodniczącemu i korpusowi deputowanych Nowozburiwskiej rady wiejskiej za porozumienie i wsparcie, dziękujemy naszym partnerom w organizacji i przeprowadzeniu święta: Towarzystwu Języka Ukraińskiego (Chicago, USA), Chersońskiej Fabryce Cukierniczej, regionalnej dyrekcji Telewizji Publicznej Ukrainy, ogólnoukraińskim tygodnikom kulturoznawczym „Słowo Proświty” i „Kultura i Życie”, rejonowym biuletynom zakładowym „Hola-Prystański Herold”, „Kachowska Zorza”, „Wiejskie Wieści”, „Prydniprowska Gwiazda” i innym.
Ludowy zespół pieśni ludowej „Zburiwczanka” z Nowozburiwskiego wiejskiego domu kultury (kier. Walentyna Jefimowa), Ludowy zespół pieśni ludowej „Berehynia” z Kałanczackiej Świetlicy Babuni Lidy (kier. Larysa Krasikowa), Ludowy zespół folklorystyczny „Czułakiwna” z Czułakiwskiego wiejskiego domu kultury (kier. Ołha Sribna), ludowe zespoły pieśni ludowej „Czerwona kalina” (kier. Hanna Hura) i „Chersońskie mołodyczki” (kier. zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wiaczesław Hrebeniuk) Chersońskiego Obwodowego Pałacu Kultury, chór ukraińskiej pieśni ludowej „Śpiewocze barwy” (kier. Ludmiła Kurczenko) oraz Ludowy zespół wokalny „Bereziy” (kier. Walentyna Rozum) Chersońskiego Obwodowego Pałacu Kultury darowali obecnym niezapomniane ukraińskie pieśni.
Publiczność oczarowali piosenkami ludowy artysta Ukrainy Charis Szyriński oraz laureaci ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Tetiana Dudkina, Iwan Burłaka, Bohdan Palij, Anton Kolomijec i Ołeksandra Fendyk. Śpiew darowała wykonawczyni ze Lwowa Iwanka Mudryk oraz wspaniały śpiewak Azubike Chidżoke, który nauczył się języka ukraińskiego za pomocą ukraińskiej piosenki. To przykład dla tych, komu „очень тяжело” nauczyć się państwowego języka Ukrainy.
Czułemu i delikatnemu występowi ośmioletniej Jany Osokiny towarzyszył zapalny ukraiński humor, którym obdarowali rodaków starsi uczniowie Komyszańskiej szkoły ogólnokształcącej Wiktor Szyszko i Andrij Dryhwał.
Wzruszający patriotyczny występ teatru pieśni gestami „Szans” Chersońskiego Kolegium Medycznego (kier. Ołena Kuzniecowa), wysoce profesjonalna gra duetu muzycznego w składzie: Julia Bondarenko (bandura) i Maria Morozowa (gitara) oraz autorska kompozycja literacko-piosenkowa zespołu „Nefenszuj” dodały wszystkim obecnym sił i wiary w zwycięstwo człowieczeństwa i dobra.
Szanujmy się! Jednoczmy się w Ukraińskiej Chacie, która jest bogata talentami.
Tłumaczenie maszynowe
Już po raz kolejny Glebocka Centralna Rejonowa Biblioteka zbiera dwa pokolenia: aktywną młodzież i ludzi w podeszłym wieku, na bibliotecznych posiadach „Od Katarzyny do Andrzeja”. Uczestnikami wieczornic byli uczniowie Gimnazjum w Głębokiej, członkowie literacko-artystycznego studia „Witoki”, przewodnicząca Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Ołeksandra Woźniak, główny specjalista wydziału kultury i turystyki Glebockiej Rejonowej Administracji Państwowej Jewhen Korżakow oraz rodzice uczestników imprezy.
Ludmiła SABRAN, metodyk Glebockiego Centrum Bibliotecznego
Dzwoniły śmiechy i rozlegała się pieśń, dowcipny żart rozweselał duszę. Dziewczęta tradycyjnie wróżyły sobie o losie, a chłopcy figlarnie dopingowali. Na święcie nie zabrakło gryzienia kality. Widzowie zanurzyli się w porywającą atmosferę ukraińskich andrzejkowych wieczornic. Wspaniałym prezentem dla obecnych był występ tria Hryszczuk „Róże”, które wykonało kolędę „Niech Jezus, dziecię małe” oraz pieśń „Wieczorna Głęboka”. Rozweselał salę swoimi humoreskami miejscowy poeta Mychajło Stasiuk. Brzmiały dawne rumuńskie pieśni w wykonaniu laureatki nagrody im. Olgi Kobyłiańskiej Flori Lerki. Zadowolona ze świątecznego wydarzenia gospodyni — dyrektor Glebockiego Rejonowego Centrum Bibliotecznego Ołha Kowalczuk — serdecznie podziękowała obecnym.
Po zakończeniu wieczornic prowadzący pożegnali wszystkich nadchodzącymi świętami, podziękowali uczestnikom i gościom oraz podkreślili, że takie wydarzenia jednoczą społeczność w jedną rodzinę, pomnażając ukraińskie tradycje ludowe. Na zakończenie święta wszystkich częstowano smaczną tradycyjną ukraińską kalitą, pierogami i pieczonymi jabłkami.
Tłumaczenie maszynowe
W Operze Kijowskiej (Kijowskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) uhonorowano twórcę, który pisze muzykę dla najmłodszego słuchacza. Autora muzyki do licznych przedstawień baletowych, operowych, dramatycznych, utworów na orkiestrę kameralną i symfoniczną, niestrudzonego siewcę ukraińskiego melosu w światowej przestrzeni muzycznej, kompozytora Jurija Szewczenkę. Wieczór autorski nosił tytuł „5 kroków do Bożego Narodzenia”. Zabrzmiało pięć fragmentów z ogromnego dorobku twórczego kompozytora w wykonaniu orkiestry symfonicznej Opery Kijowskiej (dyrygenci Dilaver Osman i Jewhen Woronko). O drodze twórczej artysty opowiedziała prezenterka telewizyjna Switłana Łeontiewa. A Jurijowi Wałentynowyczowi wręczono nagrodę im. Wiktora Kosenki, którą przyznaje się za muzykę dla dzieci i młodzieży. — Przypadł mi wielki zaszczyt wręczenia tej nagrody kompozytorowi, bajkowemu pod względem piękna języka muzycznego, dramaturgii i fantazji. Bardzo miło, że te uroczystości odbywają się właśnie w Operze Kijowskiej, którą bardzo kocham — podkreśliła przewodnicząca jury, artystka ludowa Ukrainy Łesia Dyczko. — W Narodowym Związku Kompozytorów Ukrainy jest kilka nagród imienia wybitnych kompozytorów. Nagrodę Kosenki wręcza się za najlepsze utwory, które piszą dla dzieci i młodzieży. Tworzenie takich utworów nie jest proste. Ministerstwo Kultury Ukrainy, NZKU, Kijowska organizacja Związku i nasze szanowane jury postanowiło przyznać tę nagrodę za 2019 rok Jurijowi Szewczence za piękną bajkową operę „Król Drozdobrody”. Cześć i chwała kompozytorowi za jego twórczość operową. Cześć i chwała wspaniałemu teatrowi, który przygotował tak wystawny wieczór autorski, cześć i chwała naszym kolegom, naszym muzykologom, którzy robią wszystko dla rozkwitu rodzimej kultury. — Dla mnie wielki zaszczyt otrzymywać tę nagrodę od wybitnej Łesi Wasyliwny Dyczko, z której twórczością jestem zaznajomiony jeszcze ze szkolnej ławki. Ona zawsze mnie inspirowała. To mój wielki nauczyciel — wyznał Jurij Szewczenko. — Jestem wdzięczny jury, które tak wysoko oceniło moją pracę. Jestem wdzięczny Ministerstwu Kultury, dzięki któremu stał się możliwy ten wieczór, Związkowi Kompozytorów, który pomógł go przeprowadzić. Dla kompozytora niezwykle ważne jest, kiedy wykonują jego muzykę. To wielkie święto, dla tego właśnie my, kompozytorzy, żyjemy. Moja muzyka to znak mojego szacunku i miłości do Państwa. Koncert rozpoczął się „Szczedrykiem”, do stworzenia którego kompozytora zainspirowała twórczość Piotra Czajkowskiego. Jak wiadomo, w balecie „Dziadek do orzechów” wykonują tańce różnych narodów. Powstał pomysł, by stworzyć dla niego także ukraiński taniec. Ten balet z ukraińskim tańcem już od ośmiu lat wykonuje zespół taneczny „Szumka” z Edmonton (Kanada). Właśnie we współpracy z tym zespołem Jurij Szewczenko napisał balet-kantatę „Kobziarz”. Utwór został stworzony dla zespołu baletowego, chóru i orkiestry symfonicznej. „Kobziarz” został napisany na jubileusz Tarasa Szewczenki. Premiera baletu-kantaty z sukcesem odbyła się w Kanadzie. A na wieczorze autorskim miała miejsce ogólnoukraińska premiera utworu. „Kobziarz” składa się z czterech części, u podstaw każdej leży bardzo znana ukraińska pieśń do słów Tarasa Hryhorowycza: nr 1 „Dumy moi, dumy...”; nr 2 „Sadoć wysznewyj koło chaty”; nr 3 „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj” oraz nr 4 „Taka jiji dola”. Do jego wykonania, oprócz chóru i orkiestry symfonicznej teatru, zaproszono także solistów Narodowej Akademickiej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy, artystę ludowego Ukrainy Heorhija Ahratynę (swirył) i zasłużonego artystę Tarasa Stoliara (bandura). Po tym wykonano suitę w sześciu częściach z baletu „Barmalej i Ajbolit”, właśnie od tego baletu rozpoczęła się jego owocna współpraca z Operą Kijowską. Baletmistrz-inscenizator przedstawienia Wiktor Łytwynow wystawił łącznie dziesięć baletów do utworów ukraińskich kompozytorów. Jak dotąd nikt nie zdołał pobić tego rekordu. „Wokalizę” (Pamięci przyjaciela...) J. Szewczenko zadedykował chórmistrzowi Serhijowi Malowanemu, który dziewięć lat temu odszedł z życia. Ten utwór ma wersje na skrzypce, orkiestrę smyczkową i symfoniczną, głos. Kompozytor nie wskazał w tytule, komu dokładnie dedykuje „Wokalizę”, bo każdy ze słuchaczy stracił kogoś z bliskich i krewnych, a słuchając tej muzyki, być może, wspomni o nich. Solista — zasłużony artysta Ukrainy Andrij Ilkiw — grał na instrumencie muzycznym flugelhornie. I koncert zakończył się finałem z opery „Król Drozdobrody”, która oprócz nagrody im. Wiktora Kosenki zdobyła najwyższe nagrody na festiwalach „Kijowska Pektoral”, „Hra” oraz „pUp.pet”. Wdzięczni słuchacze długo nie chcieli wypuszczać ze sceny chóru i orkiestry symfonicznej teatru, a także utalentowanych solistów Jewhena Małofiejewa, Darię Mykołenko, Anastasiję Poliszczuk, Pawła Denysenka oraz Ołeksandra Wozniuka. Wyznał, że próbował stworzyć iluzoryczną fantazję, w której rozwija się historia miłosna i w którą wdzierają się dziwacy z życia, aby zniszczyć marzenie. Baletmistrz-inscenizator Wadym Prokopenko jest pewien, że muzyka Imre Kálmána i dziś jest popularna. Według słów chórmistrza-inscenizatora Serhija Nesteruka, każda premiera to prawdziwe święto zarówno dla widzów, jak i dla całego zespołu teatru. A kostiumograf Iryna Dawydenko za swoje zadanie uważała oddanie wschodniego kolorytu w nowoczesności, bohaterom przedstawienia zrobiono imitację tatuażu w stylu wschodnim. Tego wieczoru zaprezentowano nową usługę dla widzów. Narodowa Operetka Ukrainy została partnerem międzynarodowego koalicyjnego programu lojalnościowego „KEYCARD” od „Ukrgazbanku”. Od teraz wszyscy, którzy będą płacić za bilety kartą tego banku w kasie teatru oraz biurze widza, będą otrzymywać żywe pieniądze w postaci cashbacku na swoje konto. Ale najbardziej wszyscy czekali na pokaz nieśmiertelnej „Bajadery”. Widzowie ciepło witali zasłużonych artystów Ukrainy Ihora Łewencia, Arsena Kurbanowa, solistów-wokalistów teatru Janę Tatarową-Cuckiridze, Ihora Tychonowa, Kyryła Baskowskiego, Tetianę Diduch, Serhija Jacuka, Maksyma Harę i innych. Bohdan Strutynski opowiedział naszemu korespondentowi, że obecnie w teatrze myślą nad tym, aby ukrainizować także „Zemstę nietoperza”. Bohdan Dmytrowycz chce, aby nową inscenizację przedstawienia zrealizowała artystka ludowa Ukrainy Tamara Tymoszko-Horiuszko. Jeśli uda się wcielić ten zamysł, to zakończy się rozpoczęty 30 lat temu przez Serhija Smijana proces przenoszenia Narodowej Operetki na język ukraiński. Zdjęcie Anatolija FEDORCIWA. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. Jewhen Woronko, Jurij Szewczenko, Ludmyła Nahorna, Switłana Łeontiewa
Tłumaczenie maszynowe
Narodowa Operetka Ukrainy zaprezentowała premierę operetki „Bajadera” w reżyserii reżysera-inscenizatora, artysty ludowego Ukrainy Bohdana Strutyńskiego — współczesną interpretację klasycznego dzieła do muzyki Imre Kálmána. W ciągu 85 lat historii teatru jest to szósta inscenizacja tej operetki. Poprzednia, którą zrealizował Serhij Smijan, była w repertuarze prawie 20 lat. Nowa inscenizacja operetki „Bajadera” na współczesnej scenie Narodowej Operetki Ukrainy kryje wiele niespodzianek. Nawet muzyka Kálmána, którą łatwo odróżnić po „szczególnych cechach” — węgierskich intonacjach, tym razem brzmi inaczej. Melodie „Bajadery” zadziwiają połączeniem wschodnich intonacji z popularnymi rytmami shimmy, two-stepu, walca bostońskiego, fokstrota. Scenografia jest całkowicie nowoczesna, a reżyserskie odkrycia zmieniają standardy i ustalone ramy. — Ta fantastyczna muzyka po raz pierwszy zabrzmiała prawie sto lat temu w Paryżu — powiedział dyrektor generalny i kierownik artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy Bohdan Strutyński. — „Bajadera” to trzecia operetka Imre Kálmána, napisał ją po fantastycznej „Księżniczce czardasza”. Z czasem pozwolił sobie na improwizację, odszedł od czardasza. Słyszymy tu i fokstrota, i shimmy. Oraz niezwykle fantastyczny motyw wschodni, który przewija się przez cały spektakl. Tak samo pozwoliliśmy sobie improwizować w nowej inscenizacji i my. Gatunek operetki jest żywy. Musi być odzwierciedleniem współczesności. Mamy co najmniej dwie paralele — stworzenie wersji telewizyjnej „Bajadery” i właściwie sam spektakl „Bajadera”. Staraliśmy się pokazać, jak dzisiaj upraszcza się temat relacji, temat miłości, temat sztuki w ogóle. Jeszcze jedna innowacja: jeśli u Kálmána trzeci akt rozgrywa się na dworcu kolejowym, to u nas — na lotnisku. U podstaw musicalu zawsze leży poważna dramaturgia. Właśnie takiej dramaturgii pragnął Kálmán. Ale w libretcie zazwyczaj proponowano mu lekkie historie. W czasach radzieckich gatunek operetki jeszcze bardziej zniekształcono. Stał się lekkomyślny, wręcz prostacki (nie prosty, bo w prostocie jest wielka odpowiedzialność i filigranowa praca, a właśnie prostacki). Te bariery i szablony trudno przełamać. Nam udało się to zrobić. Widzimy to po odmłodzeniu naszej publiczności. Na sali jest dużo młodzieży. Naszym zadaniem jest, aby ten gatunek brzmiał poważnie. Jesteśmy jedynym w państwie teatrem, który ma w swojej nazwie słowo operetka. Ale rozszerzamy ramy gatunkowe, stale eksperymentujemy. — Teatr operetki wziął na warsztat znane dzieło, które ma bardzo wiele interpretacji. Dlatego zanim zaczęliśmy tworzyć libretto w języku ukraińskim, chcieliśmy przestudiować wszystko, co było wcześniej, aby niczego nie pominąć — opowiedziała tłumaczka i autorka tekstów Jana Iwanicka. — Miałam 13 wariantów w językach ukraińskim i rosyjskim, a czternasty — oryginalny. Zamawialiśmy nawet tłumaczenie dosłowne. Postanowiliśmy wziąć to, co najlepsze ze wszystkich wariantów i napisać własny. Dyrygent-inscenizator Ihor Jaroszenko podkreślił: sukces udało się osiągnąć dzięki kreatywności i profesjonalizmowi całego zespołu realizatorów. Scenograf Ołeksandr Biłozub przyznaje-
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki obchodzono 85-lecie istnienia teatru.
16–18 grudnia w Narodowej Operetce Ukrainy odbyło się Międzynarodowe Forum Muzyczne „Operetta grand music”, w ramach którego przeprowadzono Seminarium z międzynarodowej koprodukcji teatralnej („Theatre coproduction workshop”). Wzięli w nim udział przedstawiciele teatrów-członków międzynarodowej organizacji Europe Opera na czele z dyrektorem Nikolasem Payne'em, a także przedstawiciele teatrów muzycznych Ukrainy. Głównym wydarzeniem obchodów był efektowny program pokazowy. Materiał czytajcie w kolejnych numerach „Słowa Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na, pracjowyta i natchnenna. Jego twórczości prytamanni wysokyj riwień majsterności i wysoka hromadjanśka pozycija. Kożna z robit — wielika niespodziwanka, wielika radist dla nas usich. — Diakuju Kijiwśkij miśkij orhanizaciji NSCHU za możlywist wystawyty swoji roboty w cij czudowij haleriji. Dyrektoriu ta pracziwnykam “Mytsia” — za czudowu atmosferu, jaku wony stworiuju dla chudożnykiw, — rozpowiw Ołeksandr Doroszenko. — Duże dowho widkładaw cju wystawku. Chotiw szcze szczoś napysaty, bułło bahato nerealizowanych idej. Wreszti wyriszyw, szo pryjszow czas. Dobroju nahodoju dla wystawky stav mij jubiłej. Maju szcze bahato idej, zadumiw, spodiwajusia, szo wstyhnu jich wtilyty w żyttia. Czudowo, szo chudożnyk ne maje pensijnoho wiku. Joho twórczist trywaje i pisla zawerszennia zemnoho żyttia. Kartyny prodowżuju żyty w nowych umowach, w riznych mistach, riznij obstanowciji, riznych kolekcijach. Wony prodowżuju peredawaty nastrojy chudożnyka, joho poczuttia, wse te, szo win wtilyw u swojich robotach. Duże wdiacznyj swojij drużyni Olenij, jaka zabezpeczyła meni typ, pobut i możlywist pracjuwaty. Bez neji usioho coho ne buło b… Swojimy wrażenniamy wid twórczosti chudożnyka podilylysia joho druzi, kolehy, uczni Serhij Pozniak, Jewhen Syzoluk, Kateryna Pasiuk ta inszi.
Kartyna “Duet” — pro te, szo z wikom ljudyna otoczuje sebe swojim własnym switom, swoju kapsułoju. Ale ce ne oznaczaje, szo wona ne może buty szczasływoju. Robotu “Swiatkowyj pyriah” stworiuwaw na począłku 90-chh pid czas rozpadu Radianśkoho Sojuzu, ale wona ne wtraczaje swojeji aktualnosti j nyni. Zawżdy znajdesja ljudyna, jaka zachoczee szczoś sobi widirwaty wid spilnoho swiatkowoho pyrohy. U cej że czas pysaw kartynu “Zrujnowanyj mistok”. Korystujuczys bezladdiam, kożna ljudyna намahałasia z noho widchopyty chocz doszku. I wreszti wsi zrozumiły, szo zalyszylysia bez mostu. Poszczowchom do napysannia “Bohyni wody” posłużyła schidna lehenda, szo rozpowidaje pro zw'jazok ljudyny z pryrodoju. Pokazano uzbećke narodne swiato, jake perehukujetsia z naszym — Iwana Kupała. A pejzaż z kotom, namalowanyj u Hreciji, czymos nahaduje kyjiwśkyj Podił.
Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Galeria „Mytecz” Kijowskiej Miejskiej Organizacji Narodowej Spілki Artystów Ukrainy zaprosiła na otwarcie wystawy zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Doroszenki, poświęconej jubileuszowi twórcy.
Już podczas nauki w Republikańskiej Szkole Artystycznej im. Tarasa Szewczenki Aleksander doznał urazu kręgosłupa i od tego czasu porusza się na wózku inwalidzkim. Ale to nie przeszkodziło mu ukończyć Kijowski Instytut Artystyczny. Pracował jako artysta-konstruktor w Kijowskiej Fabryce Jubilerskiej. Obecnie — na pracy twórczej. W 2001 roku w Kijowie otworzył własną galerię „Dorosz-Art”. Uczestnik wystaw zbiorowych i indywidualnych, które odbywały się w Kijowie, Pardubicach (Czechy), Atenach (Grecja). W tym roku odbyły się jego wystawy indywidualne „Miasto i lata, w snach i na jawie” w Żydowskim Centrum Kultury oraz „Nie umiera nasza dusza, nie umiera wola” w miejskiej radzie Kijowa. Aleksander Doroszenko — artysta o kierunku neoromantycznym. Autor portretów, martwych natur, pejzaży, szkiców do wyrobów ze złota, zdobionych drogocennymi kamieniami i emalią. Większość obrazów poświęcona jest Kijowowi: miasto jawi się romantyczno-poetyckie i liryczno-rozjaśnione w zmiennym przebiegu przemian przyrody. Indywidualnej manierze Doroszenki właściwe są szerokość i miękkość malarskiej artykulacji, bezpośredniość i wyrafinowanie. Świat obrazowy artysty jest nadzwyczaj przytulny i rozjaśniony, choć nie pozbawiony pewnego dramatyzmu. Znaczną uwagę artysta poświęca tematowi walki narodu ukraińskiego o swoją niepodległość, zwłaszcza tematowi ATO: prace: „Obrączka ślubna” (2016), „Droga na Kijów. Przerwa na papierosa” (2017), „Kremlowski byk” (2016), „Ranna lalka” (2016), „Ruski mir na Donbasie” (2018) i in. Ogółem w dorobku twórczym artysty jest ponad 2000 obrazów. Dyrektor galerii „Mytec” Anna Ławreha pogratulowała artyście otwarcia wystawy, w której ekspozycji przedstawiono 48 prac, wykonanych w ostatnich latach. Wystawa indywidualna to bardzo intymna sprawa, kiedy artysta odsłania swoją duszę przed widzem. — Artysta odsłonił swoją duszę — spójrzcie, jaka ona twórcza i malarska. Powinniśmy być dumni z takich artystów, jak Aleksander Doroszenko — zaznaczył zasłużony artysta Ukrainy Petro Zykunow. — Chcę podziękować galerii „Mytec”, która propaguje twórczość współczesnych ukraińskich artystów. — Znam Aleksandra od wielu lat. Można się z nim poradzić w każdej sprawie, która może nawet nie dotyczyć sztuki — przyznał artysta i pedagog Eduard Miedżul. — Jest człowiekiem obdarowanym…
„Droga do Kijowa. Przerwa na papierosa”
Tłumaczenie maszynowe
Najbardziej znany na świecie ukraiński artysta Iwan Marczuk przedstawił w stołecznej przestrzeni artystycznej ARTAREA swoją wystawę „Sekrety geniuszu”, która, według zamysłu twórcy, jest ostatnią w Kijowie. — Wszedłem do tej galerii i kiedy zobaczyłem na ekranie bohaterów Salvadora Dalí i Picassa, powiedziałem sobie, że bardzo chcę widzieć na tym ekranie swoje obrazy. Prezentuję prace namalowane od 1965 do 1980 roku. Był to okres, kiedy pożegnałem się z socrealizmem i postanowiłem, że chcę być nie normalnym artystą, nie takim jak wszyscy. Ale jakim dokładnie, wtedy nie wiedziałem — wyznał Iwan Marczuk. — Na wystawie zaprezentowano także wczesne prace, które niewielu jeszcze widziało. Zaczynałem od prac graficznych. Bardzo cieszyłem się, że robię to, czego nie robią inni. Stopniowo krystalizowała się moja droga. Myślałem, jak to można nazwać. Tak powstał „Głos mojej duszy”. Cieszyłem się, że nie ma za mną profesora, że nikt mi nie wystawia ocen. I zrozumiałem, czym jest wolność twórcza. „Głos mojej duszy” — to drzewo, które rośnie i wypuszcza gałązki. A pień — to główny rdzeń mojej twórczości. Jestem nienasycony, opętany. Wciąż myślę o tym, czego jeszcze nie zrobiłem. W końcu zacząłem malować z zamkniętymi oczami. W drodze wykonałem blisko 400 takich rysunków. Są tam różne zwierzątka: podobne do konia, krowy, kota, kozy. Całe życie patrzę na obrazy. Bardzo trudno mi się z nimi rozstawać. Mieszkałem w Nowym Jorku, a obrazy były w Kijowie. Płakałem za obrazami, a one — za mną. Tak samo w Kijowie płakałem za tymi pracami, które pozostały w Nowym Jorku. Z obrazami rozmawiam, bo oprócz nich nie mam nikogo, gdyż mieszkam sam. Moje obrazy są „zasiane” po całym świecie, gdzieniegdzie „wykiełkowują”. Chcę, aby była koncentracja tych obrazów — około 200 prac, żeby ludzie mogli chodzić i stale je oglądać. Pytają mnie o muzeum, ale w Ukrainie nie chcą tego muzeum. Są gotowi je zrobić w Turcji, na Litwie, ale nie na Ukrainie… Zamykając okres wystawienniczej otwartości, I. Marczuk zaprezentował ponad 100 prac, które wcześniej nigdzie nie były eksponowane. Oprócz malarstwa i grafiki artysta przedstawił na nowej wystawie prace plastyczne, a także pierwszą instalację cyfrową (digital) inspirowaną jego pracami. Artysta przeprowadził również kilka autorskich oprowadzań i warsztatów mistrzowskich z malarstwa. Iwan Marczuk — narodowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki, członek Złotej Gildii Rzymskiej Akademii Sztuki Współczesnej. W jego dorobku jest około 5000 obrazów. Przez ponad pół wieku działalności twórczej zorganizował ponad 150 wystaw indywidualnych i brał udział w ponad 100 wystawach zbiorowych na Ukrainie i poza jej granicami. W 2007 roku Marczuk znalazł się w rankingu „100 geniuszy współczesności”, opracowanym przez brytyjski dziennik The Daily Telegraph. „Iwan Stepanowycz ze swoim „pljontanizmem” i magnetycznymi pejzażami, nie figuratywnymi pracami, które tak przypominają pieśń samotnych, łagodnie smutnych skrzypiec, z biografią „niedocenionego geniusza” i nawet z wieczną nutą niedokochania, niedoceniania przez Ojczyznę w wywiadach i rozmowach, od dawna stał się jednym z niewzruszonych składników marki „Ukraina”, według której oceniamy siebie. I zapewne na zawsze takim pozostanie” — pisze krytyczka sztuki Alla Czerdyncewa. Na liczne prośby widzów pokaz wystawy przedłużono do 12 stycznia 2020 roku.
Tłumaczenie maszynowe
To właśnie ta idea przewija się jak czerwona nić przez malarskie i graficzne prace narodowego artysty Uzbekistanu Hajrata Bajmatowa, prezentowane na jego indywidualnej wystawie w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridze.
Dzieciństwo i młodość przyszłego artysty upłynęły w starej uzbeckiej dzielnicy Taszkentu. „W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku to miasto było wielonarodowe i nasza ulica nie była wyjątkiem — wspomina Hajrat. — Kontakty z ludźmi różnych narodowości odcisnęły piętno na mojej późniejszej twórczości. Duże znaczenie dla mojego dalszego rozwoju miały twórcze podróże po ZSRR i innych krajach”. Wykształcenie zdobył w Republikańskiej Szkole Sztuk Pięknych im. Bieńkowa w Taszkencie oraz w Instytucie Artystyczno-Przemysłowym w Charkowie. Brał udział w specjalistycznych wyjazdach twórczych artystów po Zachodniej Ukrainie, Kijowie, Łotwie, Półwyspie Kolskim, Syberii, a także do Bułgarii, Macedonii i Belgii. Uczestnik wielu wystaw zbiorowych i indywidualnych. Jego prace znajdują się w galeriach i zbiorach prywatnych Uzbekistanu, Ukrainy, Bułgarii, Macedonii, Belgii, Szkocji, Korei, Kanady, Polski, Łotwy, Niemiec, Rosji i innych krajów.
— Dziś to wyjątkowe wydarzenie dla naszego muzeum i całego życia kulturalnego stolicy — podkreślił dyrektor Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridze Ołeksandr Junin. — Projekt ten realizowany jest przy wsparciu naszych kolegów z Charkowa oraz stowarzyszenia społecznego „Andrijiwski Uzwiz”.
Na wystawie zaprezentowano akwarele i grafiki wykonane w różnych technikach. W swoich pracach artysta ukazuje własne spojrzenie na życie i stara się przekazać je widzom. Na pamiątkę spotkania O. Junin podarował artyście katalog rzeźb Iwana Kawaleridze, przechowywanych w miejskich muzeach Kijowa.
— Na wystawie zaprezentowano jedynie niewielką część wielkiego dorobku twórczego Hajrata Bajmatowa — zauważyła dyrektorka artystyczna ds. wystaw i sprzedaży Larysa Polewicz. — Rozmawiając z Hajratem, zaczynasz rozumieć, czym jest prawdziwa sztuka. To nie tylko nienaganne mistrzostwo autorskiej techniki, ale też niezwykle głęboka treść. Na pierwszy rzut oka można pomyśleć, że na obrazie „Car ptaków” namalowano człowieka-ptaka. Lecz jeśli przyjrzysz się uważniej, zobaczysz, że w rzeczywistości składa się on z wielkiej liczby ptaków. Podstawą fabuły jest legenda o tym, że ptaki rozleciały się po całym świecie, szukając sobie cara. Po trzech latach zebrały się razem i zaczęły wybierać przywódcę. Bardzo się pokłóciły, ponieważ każda miała własne zdanie. I tylko jeden mądry puchacz powiedział: „Przyjaciele, tylko wtedy, gdy jesteśmy wszyscy razem, wspólnym wysiłkiem, wspólnym rozumem, możemy podejmować właściwe decyzje”. Płótno „Granat” powstało pod wrażeniem podróży artysty do Syrii. Na Wschodzie granat jest symbolem dobrobytu i dostatku. A rozłupany granat pokazuje, że świat się rozpada. Obraz jest reakcją na działania wojenne w tym kraju. W tryptyku „Odkrycie Indii” artysta starał się oddać uczucia wojownika-muzułmanina, zdobywcy, gdy zetknął się z tradycjami i kulturą ludu indyjskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
mniejszości. Dokładniej państw, gdzie te mniejszości są narodem tytularnym. Podsumowując, przytoczę jeszcze jeden cytat z uzasadnienia posłów Szewczenki i Bużanśkiego, który chyba najlepiej charakteryzuje ich pragnienie wprowadzenia cenzury ukraińskiej pamięci narodowej: “Powyższa decyzja jeszcze bardziej pogłębia rozłam w społeczeństwie obywatelskim i może doprowadzić do negatywnych skutków, ponieważ nie wzięto pod uwagę opinii większości obywateli Ukrainy odnośnie określenia najważniejszych wydarzeń w życiu społeczno-politycznym Ukrainy oraz jubileuszy wybitnych osób”. Co dzień, to mem...
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET Podczas prezentacji nowej wizji pracy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej na posiedzeniu komitetu ds. polityki humanitarnej i informacyjnej Rady Najwyższej Ukrainy jego niedawno wybrany szef Anton Drobowycz podkreślił, że kierowana przez niego instytucja powinna bardziej zajmować się tymi postaciami historycznymi, które nie dzielą Ukraińców. Jako przykład podał Petra Bołboczana, Kazimierza Malewicza i Wałerija Łobanowskiego. Ta koncepcja nieco różni się od tej, którą stosował poprzedni szef UIPN. Wołodymyr Wiatrowycz starał się akcentować uwagę instytutu na odczarowywaniu propagandowych mitów minionych czasów, na niejednoznacznych postaciach, które wywołują dyskusję w społeczeństwie i wymagają nowego, bezstronnego spojrzenia. Po prezentacji w jednym z komentarzy Drobowycz zaznaczył, że „rewizji” podlegają w szczególności niektórzy działacze oporu narodowego z czasów II wojny światowej, akcentując przy tym postać przywódcy OUN Andrija Melnyka. Z dziwnym zbiegiem okoliczności w przeddzień prezentacji Drobowycza do Rady Najwyższej Ukrainy został złożony Projekt Uchwały o wprowadzeniu zmian do Załącznika do Uchwały Rady Najwyższej Ukrainy „O obchodzeniu pamiętnych dat i jubileuszy w 2020 roku”. Wnieśli go deputowani z frakcji „Sługa Narodu” Jewhenij Szewczenko i Maksym Bużanski. W uzasadnieniu deputowani proponują wykluczyć z już zatwierdzonej listy jubileusze przywódcy Koliszczyzny Maksyma Zalizniaka, pułkownika Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Iwana Połtawca-Ostrianyci, pułkownika UPA Wasyla Łewkowycza, pisarza Ułasa Samczuka, pułkownika UPA Wasyla Sydora, członka Ukraińskiej Centralnej Rady Kyryła Osmaka, pułkownika Armii URL Ołeksandra Wyszniwskiego, organizatora i głównego redaktora „Encyklopedii ukrainoznawstwa” Wołodymyra Kubijowycza, pułkownika UPA Wasyla Hałasy, publicysty Jarosława Starucha oraz przewodniczącego OUN Andrija Melnyka. Prawda, w projekcie samej uchwały Ułasa Samczuka, Kyryła Osmaka, Ołeksandra Wyszniwskiego, Jarosława Starucha oraz Andrija Melnyka już nie ma. Być może przez nieoczekiwany rezonans po ostatnim komentarzu nowego szefa UIPN? Jak by nie było, wyżej wymienieni deputowani obecnie proponują nie obchodzić w 2020 roku takich jubileuszy (cytujemy z uzasadnienia, wraz z uzasadnieniem): „280 lat od dnia urodzin Maksyma Zalizniaka — przywódcy Koliszczyzny, organizatora żydowskich pogromów i masowych mordów Żydów w mieście Humań. 130 lat od dnia urodzin Iwana Połtawca-Ostrianyci — nazistowskiego kolaboranta, kierownika UNAKOR — organizacji ukraińskich kozaków-nazistów. W składzie UNAKOR działały bataliony ukraińskiej policji pomocniczej, które brały udział w masowych mordach tysięcy Żydów na Wołyniu, w Żytomierzu, Białej Cerkwi, Winnicy. 6 lutego — 100 lat od dnia urodzin Wasyla Łewkowycza — nazistowskiego kolaboranta, zbrodniarza wojennego z ukraińskiej policji pomocniczej w mieście Dubno, organizatora i uczestnika masowego mordu 5 tysięcy Żydów w mieście Dubno i wielu tysięcy Żydów w mieście Równe. 24 lutego — 110 lat od dnia urodzin Wasyla Sydora — nazistowskiego kolaboranta i zbrodniarza wojennego, funkcjonariusza batalionu „Nachtigall” i 201. batalionu policji pomocniczej. Brał udział w masowych mordach Żydów, Polaków i operacjach karnych przeciwko partyzantom i ludności cywilnej na Białorusi. 23 września — 120 lat od dnia urodzin Wołodymyra Kubijowycza — nazistowskiego kolaboranta, organizatora dywizji SS „Galizien”. 12 listopada — 100 lat od dnia urodzin Wasyla Hałasy — aktywisty OUN, jednego z organizatorów i uczestników żydowskich pogromów w obwodzie tarnopolskim, organizatora i uczestnika masowych mordów Polaków”. Argumentacja jest zrozumiała. Wołodymyr Kubijowycz już nie jest wybitnym ukraińskim uczonym-encyklopedystą, a nazistowskim kolaborantem. Inni nie są bojownikami o ukraińską państwowość, którzy działali zgodnie z realiami tamtych czasów, a uczestnikami „masowych mordów”... Szczególnie dziwi obecność na tej liście opiewanego przez Tarasa Szewczenkę Maksyma Zalizniaka (chociaż po wykluczeniu jego „Hajdamaków” z programu ZNO na 2020 rok nie ma się co dziwić). „Organizator żydowskich pogromów”. Z takim sformułowaniem można śmiało wykluczać z kalendarza pamiętnych dat Bohdana Chmielnickiego, a także wszystkie wydarzenia związane z Wojskiem Zaporoskim — ukraińskim państwem kozackim. Przecież nawet w jego pierwszej na świecie Konstytucji z 1710 roku zapisano, że „innowiercom współżycia na Ukrainie, a najbardziej wiarołomności żydowskiej, nie dawać zezwolenia”. Rażący antysemityzm! Ale jest jedno ale. Do Wielkiej rewolucji francuskiej świat żył według zupełnie innych pojęć. Nie było w nowoczesnym rozumieniu obywateli, narodów, państw. Nawet terminologia była inna. Tak, termin „antysemityzm” po raz pierwszy został użyty w 1879 roku w Niemczech, a termin „żydowskie pogromy” wszedł do użycia dopiero w drugiej połowie lat 80. XIX wieku, po słynnych wydarzeniach w Imperium Rosyjskim. Deputowani największej frakcji ukraińskiego parlamentu mogą osiągnąć znaczne „sukcesy” w tworzeniu prawa, jeśli będą próbowali przepisać ukraińską historię, opierając się na historycznych koncepcjach poszczególnych narodowych P R Z E D P Ł A T A — 2 0 2 0 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny – Pawło MOWCZAN
Kod pocztowy – 30617. Strona w katalogu – 77.
Na 1 miesiąc – 19 hrywien 82 kopiejki. Na 3 miesiące – 56 hrywien 86 kopiejek. Na pół roku – 107 hrywien 32 kopiejki. Na rok – 209 hrywien 94 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Dział korekty Olga ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Eduard OWCZARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe