Strona · s. 5strona oryginału ↗
Ukazała się książka Światosława Wasylczuka „Z sławnego rodu Rudanskich-Borżkowskich”
Слово Просвіти, №51 за 2021 рік
Natalia KOWSZEWNA, Żytomierz
Medycyna, historia, literatura i kwiaty – to cztery powołania, które harmonijnie splotły się w losie żytomierskiego proświcianina Ołeksija Borżkowskiego. Dwudziestego siódmego listopada skończył 87 lat. Człowiek-epoka. Człowiek pełen energii i zamysłów. Właśnie o Ołeksiju Wasylowyczu Borżkowskim jest nowa książka zasłużonego dziennikarza Ukrainy, laureata Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej imienia Iwana Ohijenki, profesora Poleskiego Narodowego Uniwersytetu Agroekologicznego Światosława Wasylczuka.
W książce jest prawie 120 stron z fotoilustracjami, jednak czyta się ją, pełną ekskursów w przeszłość, ciekawych opowieści o teraźniejszości i nienachalnych historyczno-kulturowych uogólnień, jednym tchem. Ktoś, kto osobiście zna Światosława Karpowycza Wasylczuka, czytając jego książkę, dosłownie będzie słyszał głos tego pisarza i dziennikarza: wypracowany przez lata styl, wyrazisty, rozpoznawalny, wysokiej klasy artystycznej, a jednocześnie prosty i serdeczny.
Z tytułu książki dowiadujemy się, że
Ołeksij Borżkowski – jest ze sławnego rodu Rudanskich. Tak, jest prawnukiem bratanka sławnego Stepana Rudanskiego. I w pamięci od razu pojawiają się „Śpiwomowky” wybitnego poety. I „Powij, witre, na Wkrainu”, a także – „Ta hej, byky! Czoho ż wy staly?”. Humorystyczny i liryczny Rudanski… Lekarz i poeta Stepan Rudanski – to przede wszystkim wielki ukraiński patriota, człowiek honoru i czynu, który swoją twórczością i działalnością społeczną dodał otuchy niejednemu pokoleniu bojowników o wolność i państwowość Ukrainy. Całe życie badając i propagując życiową i twórczą drogę swojego pradziada, Ołeksij Borżkowski akcentuje właśnie to, zwraca uwagę czytelników na jego zakazane w czasach radzieckich wiersze. O tym pisze w swojej książce także Światosław Wasylczuk, podkreślając patriotyczną istotę samej postaci Stepana Rudanskiego. W książce zamieścił wybrane utwory poety, wśród których są i te niegdyś zakazane. Jest tu też humoreska „Moskowśka ikra”, którą znają dziś także nasi żołnierze na froncie, broniąc Ukrainy w wojnie przeciwko tym samym moskalom.
Moskowśka ikra
Sydyt moskal koło ławy,
Poroch nasypaje.
Aż pidchodyt stara baba:
„A szczo to?” – pytaje.
„A szczo ż! Ikra sałdackaja, –
Staw moskal brechaty. –
Wit’ s etawu u nas, babka,
Wychodut sałdaty!..”
„Poczekaj że, bisiw synu, –
Stara sobi każe, –
W mene żywo ikra wasza
U peczi polaże!”
Tilko łyche moskałynu
Z chaty widwernuło –
Baba poroch – ta do peczi, –
Peczi jak ne buło!..
„Czy ż ne bis, – howoryt baba,
Z wrażoju ikroju!
I w ikri szcze moskałyna,
A smurdyt moskwoju!”
Jakże trafiła ta pieśń na Donbas?
O tym też opowiada w książce Światosław Wasylczuk. Był to pomysł Ołeksija Borżkowskiego – zaproponować winnickim pisarzom wydanie antyokupacyjnego zbioru satyry pod tytułem „Moskowśka ikra” dla podniesienia ducha bojowego żołnierzy, którzy bronią Ukrainy przed moskiewskimi agresorami, i stać się jednym z tych, którzy udzielili pomocy finansowej wydawcom. Jej tysięczny nakład przywieziono żołnierzom na antymoskiewski front na Donbasie. W książce są satyryczne poezje Ołeha Czornohuza, Anatolija Bortniaka, Wołodymyra Rabenczuka, Łeonida Kucego, Mykoły Pasicznyka, Ołeksija Bojki, Wiktora Cymbała, Ołeksandra Wysoczanskiego i, oczywiście, Stepana Rudanskiego.
Oto tak przeplata się przeszłość z teraźniejszością i przyszłością w losach Stepana Rudanskiego i Ołeksija Borżkowskiego. Subtelnie zauważył to w swojej książce Światosław Wasylczuk.
W wydaniu po raz pierwszy opublikowano unikalną fotografię, która stała się ilustracją do historycznych opowieści o początku ubiegłego wieku. Na niej – sześciu młodych inteligentnych mężczyzn w garniturach z krawatami i bez. Na dole – drukowany podpis: Wydawnictwo „Wik”, Kijów, 1907 rok. Na zdjęciu – znani w tamtym czasie uczeni, pisarze, wydawcy: Fedir Matuszewski (w latach Ukraińskiej Rewolucji 1917–1920 – członek Ukraińskiej Centralnej Rady), Serhij Jefremow, Wasyl Domanicki, Wołodymyr Straszkewycz, Wołodymyr Durdukiwski, Ołeksandr Łotocki. Właśnie w tym wydawnictwie ukazała się książka śpiwomowok Stepana Rudanskiego dzięki pochodzącemu z Podola Ołeksandrowi Łotockiemu.
Bliskie Ołeksijowi Borżkowskiemu Podole, a teraz już i Polesie, Jałta, gdzie pracował jako lekarz Stepan Rudanski i gdzie propagował twórczość oraz ojczyste słowo w ogóle jego potomek, Daleki Wschód, na którym służył jako lekarz wojskowy i dokąd niósł ukraińską ideę Ołeksij Wasylowycz, – wszystko w książce Światosława Wasylczuka obraca się wokół jednego – Ukrainy. Tak jak w życiu dwóch kluczowych postaci wydania – Stepana Rudanskiego i Ołeksija Borżkowskiego.
Ołeksij Borżkowski – lekarz,
tak jak jego sławny przodek. Wysokiej klasy profesjonalista, o dobrym sercu. Służył na Dalekim Wschodzie, w Niemczech, w Przykarpackim Okręgu Wojskowym. Jako emeryt przeprowadził się do Żytomierza i przepracował w tutejszym szpitalu jako laryngolog 25 lat, później – jako lekarz miejskiej przychodni związkowej, w Czerniachowskim szpitalu rejonowym, Żytomierskim miejskim centrum medycyny profilaktycznej.
I obok tego – tytaniczna praca nad badaniem i popularyzacją rodowodu Stepana Rudanskiego, jego twórczości. Opowieść o wszystkich tych faktach i wydarzeniach w wykonaniu Światosława Wasylczuka – jest ciekawa i pouczająca, zwłaszcza dla młodego pokolenia: patriotyczny ród nie zaginie – bierzcie przykład, dorastajcie jako oddani synowie i córki Ukrainy.
W tym aspekcie niezwykle ciekawy dla czytelników książki będzie los jeszcze jednego wiersza Stepana Rudanskiego, który stał się pieśnią – „Hej, brattia kozaky, sidłajtano koni!”. Tę pieśń z żwawym marszowym rytmem Światosław Wasylczuk słyszał we wczesnym dzieciństwie. Śpiewała ją w ich domu bojówka powstańców UPA. Wtórowały mu starsze siostry Hania i Nadia z bratem Tarasem. Śpiewał ją w latach 60. student Światosław Wasylczuk z kolegami z roku. Śpiewają ją dziś na froncie – donieśli pieśń do żołnierzy żytomierscy proświcianie, wydając ją w kilkutysięcznym nakładzie.
A jeszcze w książce Światosława Karpowycza – są pasjonujące opowieści o podróżach, wszak Ołeksij Borżkowski odwiedził wszystkie miejsca związane z imieniem Stepana Rudanskiego: Sankt Petersburg, Jałta, Chomutyńci, Szarogród, Kamieniec Podolski, Rudanske, Chocim, Symferopol, Bakczysaraj i wiele innych. Pracował w muzeach, bibliotekach, archiwach, spotykał się ze studentami i uczniami w wielu zakątkach Ukrainy i wszędzie darował fotografie, kserokopie, fotostendy poświęcone poecie i lekarzowi.
Brał udział w świętach literacko-artystycznych w wielu zakątkach Ukrainy, pomagał w wyposażaniu sal muzealnych, w tym na Krymie, ustanawiał własnym kosztem tablice pamiątkowe.
Proświcianin Ołeksij Borżkowski
Wspólnie z żytomierskimi proświcianami brał udział w prezentacji historyczno-dokumentalnego filmu „Stepan Rudanski – duchowa jedność pokoleń”, a także krótkometrażowych filmów wideo „Strzec pamięci rodu”, „Strzeżmy Ukrainę słowem”, „Żywa pamięć”, „Pamiętamy, nie poddajemy się”, które stworzyły w latach 2015–2017 żytomierskie dziennikarki Ludmyła Natykacz i Wira Czerneć.
W swojej książce Swiatosław Wasylczuk zwrócił uwagę na jeszcze jedną stronę talentu Ołeksy Borżkowskiego – ogrodniczo-kwiaciarską. W gęsto zabudowanej dzielnicy Żytomierza posiada on około trzech arów, które zamienił w żywą oazę w kamiennej miejskiej dżungli. Już od wielu lat uprawia tutaj ogród. Każdemu odwiedzającemu pan Ołeksa zbiera pokaźny bukiet kwiatów lub oferuje wiaderko moreli, śliwek, porzeczek, owoców morwy. Żyje dla ludzi. Sprawianie im dobrego nastroju i radości jest dla niego największą przyjemnością. Swiatosław Wasylczuk z dumą pisze o wieloletnim członkostwie Ołeksy Wasylowycza w Żytomierskim Obwodowym Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. I my, młodsi proświcianie, również jesteśmy dumni z tego człowieka i cieszymy się z jego obecności pośród nas. Bierzemy z niego przykład, czerpiemy inspirację i chcemy, aby tę ciekawą i pożyteczną książkę przeczytało jak najwięcej ludzi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
