Strona · s. 8strona oryginału ↗
Tajemnica wysłowionego świata
Слово Просвіти, №51 за 2021 рік
Bohdan DIACZYSZYN, Lwów. Nie słowo przy człowieku, żeby być słowem, a człowiek przy słowie, żeby być człowiekiem. Andrij Sodomora. Na małym skupiamy się nie oczami, a duchem swego niezgłębionego jestestwa, myślą serca. Każda rzecz – to żywa i rozumna istota. Wszystko zależy od naszego postrzegania, kontemplacji, przemyślenia, zrozumienia, dotyku serca. Niezgłębione – jest ono i oczywiste, oczarowuje nas zagadkowością, doskonałością, prostotą. W małym dostrzec wielkie! Kiedy rozmyślamy, dochodzimy do wniosku, że jest ono i wielkie, wszystko we wszystkim, i porywająca stanie się chwila, której nie zauważamy; kontemplujmy więc sercem: „Zaprawdę, pisać można o wszystkim, nawet – „o niczym”, ściślej, o tym, co nie poddaje się określeniu. O czym, na przykład, jest poezja Mykoły Winhranowskiego – ta, która zaczyna się słowami: „Ponad łąką szara siermięga…”? Chyba o tym, jaka to dziwna rozkosz w tej „niesamotnej” samotności, kiedy czujesz się cząstką tego wielkiego Całości – czujesz „duszę” tej szarości, tego deszczyku, który „kropi na łące ciemną krówkę, / bociana, czaplę i mnie…” Właśnie cząstką, która jest w tej Całości, a nie – poza nią…” Szczęśliwy człowiek, który włada sztuką stosowania słowa, zdolny jest je usłyszeć, rozmyśla nad jego tajemnicą: „…słowo – to mowa (gr. doxa, łac. fama). To jest to, co w dobrej pamięci ludzi, o czym oni mówią i będą wspominać – nie głośno, krzykliwie, a szczerym, „cichym słowem”…” Rok 2021 był dla Andrija Sodomory rokiem codziennych twórczych trudów. Przypomina się myśl z Księgi Koheleta o tym, że człowiek urodzony jest do pracy: „I widziałem, że nie ma dla człowieka nic lepszego, jak cieszyć się swoimi dziełami, bo to jest jego udział!” (3:22). A pan Sodomora ma się z czego cieszyć, wszak w wydawnictwie „Apriori” niedawno ujrzały światło dzienne trzy jego książki: 1. Owidiusz Nazon Publiusz. Miłostki. Elegie miłosne. Sztuka kochania. Lekarstwa na miłość: przeł. z łaciny Andrij Sodomora: artysta Andrij Czebykin. – Lwów: Apriori, 2021. – 288 s., il. 2. Kwintus Horacjusz Flakkus. Ody. Epody. Satyry. Listy: przeł. z łaciny Andrij Sodomora. – Lwów: Apriori: – 2021. – 432 s., il. Odnowiony, pełny, z obszernymi komentarzami naukowymi przekład z wysokości 60-lecia działalności translatorskiej i życia z Horacjuszem Andrija Sodomory – to, uważam, rzecz znamienna. W 1961 roku została przetłumaczona i opublikowana oda Horacjusza „Do przyjaciela”, a w 1982 roku w wydawnictwie „Dnipro” wyszła książka: Kwintus Horacjusz Flakkus, „Utwory” (przekład z łaciny, przedmowa i przypisy Andrija Sodomory. W tamtym czasie było to najpełniejsze wydanie utworów poety na Ukrainie). 3. Andrij Sodomora. O czym pisać… Lwów: Apriori, 2021. – 152 s., il. Właśnie o tej książce oryginalnej prozy „O czym pisać…” są moje rozmyślania.
Myślące słowo daje owoc, w którym jest nasienie. Nasiona padają na grunt duszy, gdzie zgniją lub wykiełkują, owocując dobrem, miłością, szlachetnością osobowości. Dusza żywego człowieka jest zdolna poznawać siebie i świat: “Poznanie odbywa się nie dzięki odczuciom, a dzięki “duszy”, tylko ona widzi ideę. Twierdząc to, Platon jednoznacznie daje pierwszeństwo temu, co inteligibilne, światu duchowemu w przeciwieństwie do doświadczenia, materialnie danego” (Maria Fürst, Jürgen Trinks, “Filozofia”). Alois Prinz twierdzi, że ludzie zmęczyli się zmyślonymi historiami. Cytuję myśl Jewhena Barana (“Z “Księgi żywych””), którą musimy przemyśleć w teraźniejszości, aby nie stracić młodzieży, Ukrainy: “O doświadczeniu czytania… Teraz nie interesują mnie historie ludzi. Mnie prowadzi historia duszy… I coraz mniej potrzebujemy książek-historii… Problem, jak zawsze, w wewnętrznej gotowości do drogi”. “Czym jest odpowiedzialność artysty? Do czego artysta powinien popychać czy kierować widzów? Najkrótsza odpowiedź – do krytycznego myślenia” (Krzysztof Warlikowski – polski reżyser teatralny, przewodniczący jury Prix du livre européen [Europejskiej Nagrody Literackiej] 2018 roku). “O czym pisać…” – książka do rozważnego, wnikliwego czytania, jest ona dla człowieka, który żyje w duchowej przestrzeni życia. Ludzkość traci zdolność do odwagi korzystania ze swojego rozumu. Aby przemyśleć kolosalne potencje słowa, potrzebne są nadludzkie wysiłki rozumu, duszy i serca. Więc powędrujmy stronami myślącego, solidnego i ważkiego słowa Andrija Sodomory, każdą książkę którego, a tę zwłaszcza, trzeba czytać sercem, aby uchwycić, zapamiętać wszystko to, co go żywi: “Echo w tej książce utworów literatury europejskiej, przede wszystkim antycznej…” Styl wykładu książki zachęca czytelnika do rozmowy z autorem i przemyślenia “…najważniejszego, z klasycznej starożytności, powiedzenia: “Vivere est cogitare” (“Żyć oznacza myśleć”)”. Życie – myśli, aforyzmy, które dotknęły żywej duszy autora. Myśli – to nie tylko pulsowanie świadomości, które skłania do myślowego działania, ale i zrost energii słowa, języka, darowanego nam przez Wszechmocnego. Każda nasza myśl kiełkuje słowem ojczystego języka, bo w nim – prawda, siła, głębokie poruszenia duchowego postępu myślącego człowieka. Aforyzm – to oko światowej literatury. Kuliste oko – mózg, wyniesiony na peryferie. Dlatego zadbajmy o to, aby nasze oczy stąpały śladem duszy. Są książki, które można opowiedzieć, a wyważone, sprawdzone życiem i doświadczeniem, pisane duszą i sercem książki Andrija Sodomory trzeba czytać-przeczytywać, delektując się nurtem autorskich myśli, czytając sercem, aby czerpać zmysłowe informacje. Oto kilka fragmentów z jego twórczego skarbu “O czym pisać…” “Doczytawszy do końca “Eneidę” Iwana Kotlarewskiego, musimy wyjaśnić dla siebie: był nasz Eneasz “na wszystko ZŁE zwinny” czy “na wszystko złe ZWINNY”?” (“Trzeci wers naszej “Eneidy”, albo Podróż epiteta”). “O czym pisać?.. Cyceron w jednym z listów prosi swojego syna Attyka: “Chciałbym, abyś częściej pisał do mnie; nawet wtedy, kiedy na myśl nie przychodzi, o czym pisać, mimo wszystko – pisz”… Można powiedzieć tak: bierz papier, pióro (szkoda, że odeszły te rzeczy!), a myśl o czym pisać, sama przyjdzie… Jak do muzyka, który siada do fortepianu, bierze do rąk gitarę czy skrzypce, – przychodzi melodia…” (“O czym pisać…”). “ P r z y p o m n i j m y George Sand: “Miłość to uczucie, które Bóg dał dla wszystkich, znane tylko niewielkiej liczbie ludzi”. A co, jeśli zamienimy “miłość” – “językiem”?.. Czyż nie on jest – “duszą narodu”?.. Czyż dusza – nie jest danością?.. I czy każdy tak już wyrywa się, by odkryć dla siebie jakąś nową strunę narodowej duszy, która w niezliczonych naszych pieśniach?.. Zaprawdę, z języka, z zawartych w nim potencjałów każda epoka (jak i człowiek w tej epoce) bierze tyle, ile może wziąć, i to, co chce wziąć; a bywa, że bierze skrajnie mało, tylko niezbędne, do potocznego komunikowania się… Przysłuchawszy się językowi naszej epoki – zgodzimy się z Seneką: “Jakie życie – taki i język”. Możemy i kontynuować tę myśl: jaki jest nasz język obecnie – takimi będziemy i my, jutrzejsi, i nasze, w tym “jutrze”, życie. Przecież język – to wielostrunny (tych strun i liczyć nie sposób) nie ręką ludzką stworzony instrument. Jak do niego się odniesiemy, w jakim stopniu będziemy nim władać, takim i będzie nasze szczęście” (“Primus” – łac. Pierwszy). Właśnie tak. W każdej żywej istocie, jak i drzewie, roślince (w jaki sposób one myślą, nie wiemy i nie mamy możliwości zbadać dostępnymi metodami), jest niewielka, maleńka cząstka Bożego Ducha (Bożej Duszy). Różnica między człowiekiem a zwierzęciem polega na tym, że człowiekowi darowano zdolność napełniania swojego mózgu wiedzą i myślenia, tworzenia, pomnażając tego Ducha; zwierzęta zaś otrzymują do życia Ducha z podstawową zawartością zaprogramowanych instynktów. Zwierzę patrzy pod nogi, a człowiek czasami spogląda w rozgwieżdżone niebo. Jeśli tego “czasami” będzie więcej, to i duchowość człowieka będzie wzrastać. Duch człowieka nie znika, nie rozpuszcza się we Wszechświecie, a osiada, zapisuje się na Bożych nośnikach pamięci: “I wróci proch do ziemi, jak był, a duch (dusza. – B. D.) wróci znowu do Boga, który dał był go!” (Księga Koheleta 12:7). Aby zrozumieć i ocenić wysiłek Andrija Sodomory podczas pracy nad tą książką, warto przede wszystkim przejrzeć listę imion autorów cytowanych w niej tekstów, a to ponad 150 imion – wtedy i otworzy się nam tytaniczność jego pracy. A są przecież w tym wykazie światła myśli, cytowane po kilka, a nawet po kilkadziesiąt razy! “Główne w życiu – życie. A reszta – literatura”, – mówił Wasyl Stefanyk. W życiu – życie, czas życiowy! Ten czas, o którym mówi Seneka: “Nic nie jest naszą własnością, – nic, oprócz czasu, którym żyjemy, w którym żyjemy. Wszystko inne obce” (“Listy moralne do Lucyliusza”). Ale czy żyjemy my w czasie, w którym żyjemy? Andrij Sodomora twierdzi, że “...czas – to to, co w nim. /…/ Ocalałej chwili tej nie ma ceny / Bo czas – echo straty: / on – to my” (“Poezja. Proza”). Więc wędrujmy drogą życia, badając, coż w tym czasie my znaleźliśmy, czym go napełniliśmy, przecież każda zmiana zaczyna się od uświadomienia istoty swojego “Ja” – części wielkiej Całości, bo “myśl pragnie głębi i ciszy”. Jeśli was pytają: “O czym pisać?” O życiu – teksty, które skłaniają do rozmyślań: ““Przyjemne” – to to, co przyjmujemy (“nieprzyjemne” – nie przyjmujemy). Autor szczerze będzie się cieszył, kiedy czytelnik w wolnej chwili przyjmie te rozmyślania i, dołączywszy do nich, pójdzie dalej lub znajdzie i swoje coś – nie tylko o czym myśleć, ale i o czym pisać”… Redakcja tygodnika “Słowo Proświty” szczerze gratuluje Andrijowi Sodomorze nagrody w nominacji “Książka roku BBC – Eseistyka – 2021” za zbiór esejów “O czym pisać...” Życzymy nowych twórczych radości i zwycięstw!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
