Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Jak wygina się wojenne koło

Слово Просвіти, №51 за 2021 рік

Iryna HOŁOWAJ, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Strach przed słowem jest straszniejszy niż strach przed wysokością, strachu przed śmiercią dawno nie ma. Jaryna Czornohuz Spotkanie przyjaciela. Jaryna Czornohuz „Jak wygina się wojenne koło” – taki tytuł nosi zbiór wierszy wolnych z wojny okopowej Jaryny Czornohuz. Ta młoda piękność to współczesna ukraińska amazonka, bezkompromisowa, prawdziwa, zdecydowana i odważna. Przed wojną Jaryna studiowała w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zgłębiała filologię i literaturoznawstwo, była aktywną uczestniczką maratonu językowego „Przejdź na ukraiński”. Na front poszła w 2019 roku w składzie ukraińskiego ochotniczego batalionu medycznego „Hospitallery”, później złożyła przysięgę na wierność Ukrainie i służy na kontrakcie w piechocie morskiej w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Zbiór poezji Jaryny Czornohuz „Jak wygina się wojenne koło” jest unikalnym wyborem wierszy wolnych o wojnie, o tym, co wieczne i przemijające, grzeszne i święte, prawdziwe i fałszywe. „To zbiór poezji o świecie człowieka i kraju, który zawsze prowadził wojnę obronną, aby istnieć niezależnie. Autorka spotkała tę wojnę na jednym z wygięć jej koła jako ochotnik-medyk, a później wybrała drogę wojskową. I pomimo bólu straty poczuła, że właśnie na wojnie można spotkać prawdziwość” – tak napisano w nocie do zbioru. Książka poświęcona jest poległemu na wojnie Mykole Soroczukowi (pseudonim „Krasnyj”) – ukochanemu mężczyźnie autorki, unikalnemu i heroicznemu chłopakowi, który przez ironię losu zginął od kuli snajpera właśnie 22 stycznia, w Dniu Jedności Ukrainy. Jaryna Czornohuz na prezentacji swojej książki odnośnie tytułu zbioru zaznaczyła: „Mój zbiór „Jak wygina się wojenne koło” (wiersze wolne z wojny okopowej) – jest eksperymentalny. Dlaczego koło? Bo wojna… nie skończy się nigdy. To wojenne koło. Wojna trwa. To nasz los. Dla mnie koło to symbol archiobecności w świecie. Tego koła nie można rozerwać. Można je tylko przyjąć. (Wiersz wolny – poezja bezrymowa, przeważnie liryczna, jedna z wiodących form współczesnej poezji)”. Jarynkę Czornohuz pamiętam jeszcze ze szkolnej ławki: uczyła się w Ukraińskim Liceum Humanistycznym KNU imienia Tarasa Szewczenki, gdzie pracowałam. Zawsze sumienna i aktywna, odpowiedzialna i uczciwa, była przewodniczącą parlamentu uczniowskiego, nigdy nie stała z boku w kwestiach ukraińskich, historii. Pamiętam, jak w 9 klasie pisałyśmy z nią badanie do Małej Akademii Nauk „Trypolskie korzenie ukraińskich ornamentów”, które zostało wyróżnione nie tylko na wydziale kulturoznawstwa MAN, ale także na Międzynarodowym konkursie prac naukowo-badawczych z ukrainoznawstwa, który przeprowadzał Naukowo-Badawczy Instytut Ukrainoznawstwa MON Ukrainy. Dzisiaj Jaryna jest przykładem dla wielu uczniów i nauczycieli, wielu współczesnych, ponieważ wybrała niezwykle trudną, niekobiecą misję – z bronią w ręku bronić Ukrainy przed rosyjskim agresorem. Godna Ukrainka, Obrończyni, wspaniała Mama i twórczy Człowiek, wybrała prawdziwą i ryzykowną Poezję Życia na granicy Ukrainy i Rosji, Życia i Śmierci, tego co Wieczne i fałszywe. poezja naszej doby to misterium które straciło rym które straciło rytm które wie że tylko krew rymuje się ze wszystkim jeśli raz miało ją na rękach poezja naszej doby to obnażony sens z epoki baroku czerwono-czarny w kolorze wygięty w wojenne koło Zbiór J. Czornohuz „Jak wygina się wojenne koło” jest bardzo bolesny, antywojenny, pełen filozoficznych rozważań o sensie życia, o życiu pośród codzienności na pierwszej linii frontu, o tak nieuniknionych i nieodwracalnych stratach, o nieśmiertelności miłości. Przed czytelnikiem staje obraz lirycznej bohaterki jako „kilkusetletniej kamieniarki”, „jurodiwej”, takiej sobie „narzeczonej… której krzyczeć o miłości swojej na cały step”: Horyzont jest tylko dla tych, którzy gotowi są w każdej chwili odejść Wierność istnieje tylko dla tego, kogo już nie ma, kogo osiedlasz w sobie za pragnieniem po tym, Jak wszystkie zatrzaski odpięły się Wojownik – ten, kto nie myśli, co za granicą, Mykoła Soroczuk („Krasnyj”) i Jaryna Czornohuz A z każdym oddechem za nią idzie, nie wziąwszy ze sobą niczego Śmierć staje się przyjaciółką, kiedy poznajesz miłość do tego, kto za granicę poszedł… („Krasnemu”) Wiodącymi w zbiorze są motywy nieskończonej walki – ze strachem („strach przed słowem straszniejszy niż strach przed wysokością / strachu przed śmiercią dawno / nie ma”), ze śmiercią („Śmierć – to część życia. Nie – śmierć to właśnie Życie… Martwe nie umiera…”), o pokój, o miłość („Miłość i namiętność nie kończą się po śmierci…”). Język zbioru Jaryny Czornohuz jest szczególny, pełen niepowtarzalnych metafor, nowych obrazów i terminów współczesnego słownictwa wojskowego. Przytoczymy przykłady użycia unikalnego słownictwa wojskowego w celu uwydatnienia obrazowości i malowania kolorytu wojny: „każdy ledwo słyszalny głos chce się/ porównać do kuli drobnego kalibru”); „przełożyliśmy pierwszą i ostatnią drogę/ – tę co okop,/ nawarzę płyt pancernych, narąbię kłód,/ a naboje – o nich, wiesz, lepiej milczeć”; niebo spadło ci bez mnie/ i ja nie chcę tego spadłego/ jak łuska nieba/ jak łuska od twojego woga…”; „jesień – jak stara kobieta-cyborg” ; „strach przed stratą waży jedną sekundę/ strata wchodzi do historii wieczności jako/ domowej roboty urządzenie wybuchowe/ detonator…”; „niebo – twój główny nabój”; „…na niebie jest hak,/ żeby powiesić na nim/ zimowy bułat…”; „niebo spada łuską”; „ty kręcisz głową i wyrzucasz go za przedpiersie” … To słownictwo wojskowe niesamowicie uwydatnia bolesne i porażające obrazy wojny oraz światopogląd lirycznej bohaterki – delikatnej i odważnej, majestatycznej i ziemskiej, takiej sobie nieśmiertelnej „Lilith”, która wiecznie kocha i wysławia swojego jedynego Mężczyznę – Wojownika, Bohatera. Przeżyłam z tobą jedyne prawdziwe wesele – pogrzeb kto z nas bardziej trzymał się znaków? Tak krzywo jak zerwany zwinięty Przewód Ja zmuszam ciszę latać czy to zmuszam Milczenie jęczeć I koło moje wojenne co ledwo się wygięło zamyka się na wygięciu twojej skóry Dominującymi w zbiorze Jaryny Czornohuz są obrazy „wojennej ciszy”, „przejrzenia”, „wieczności”, „miłości”, „śmierci”, „samotnego podrywacza”, „Jesieni – starej Kobiety-cyborga”… Poetka posiada głęboką wiedzę z mitologii, literatury, a dlatego w jej tekstach obecna jest pewna intertekstualność, odniesienia do już znanych obrazów, symboli. Ból i Bóg, nieśmiertelność Miłości, absurdalność Byt, Życie jako szalony arkan, Wojna jako ogólnoplanetarna tragedia, odwieczna rana Duszy – kluczowe dominanty zbioru: czas który przeżyliśmy jest innym wymiarem jak zapisany dziecięcymi rękami zeszyt w komórce . . . . . . . . . . . . tobie dwadzieścia dwa nie lat a kręgów na spirali twoje oczy odmarzyły snami z książek moje – we krwi matki kiedy w głębiach gruntu wypala się błękitnym paliwem epoki miedzi ziemia ja idę do ciebie przez potrzaskane lodami bryły i to co jeszcze się nie narodziło ale będzie twoje Zbiór Yaryny Chornohuz jest oryginalny pod względem obrazów, nastrojów, kolorystyki, tematów, niepowtarzalnego słownictwa i głębokiej filozofii zbolałej, ale nie zwątpiałej Duszy. “Yaryna Chornohuz – kobieta, która zna się i na kalibrze, i na wierszu wolnym. Ona jest i paramedykiem-bandażującym, i poetką-buntowniczką przeciwko wszelkiemu złu i przeciwko słabości, która przeszkadza je pokonać”, tak pisali o niej krytycy. Dyrektor wydawnictwa “Folio” Ołeksandr Krasowycki na prezentacji książki zaznaczył: “Po każdej wojnie pojawia się literatura. Jaskrawy przykład – poezja Yaryny Chornohuz. To “pierwsza jaskółka”. Wydaliśmy ten zbiór z pewnością, że będzie kontynuacja”. Odnośnie pojawienia się na świecie zbioru wierszy wolnych i wybranej misji Yaryny znany pisarz Ołeh Chornohuz (dziadek Yaryny) w jednym z wywiadów zaznaczał: “U nas rodzina wojskowych. Moi starsi bracia zakończyli swoją ziemską drogę jako starsi oficerowie, ja naśladowałem ich, ale zmieniłem zdanie i poszedłem… w literatów. Syn Jarosław naśladował mnie… Yarynka – nas oboje. Ona – i wojskowa, i poetka. Oprócz tego, dobra i wnikliwa publicystka. Tak, jak ona, ja nie napiszę. Jestem bezgranicznie szczęśliwy. Yaryna wzniosła się wyżej ode mnie w swojej twórczości. Przynajmniej ani syna, ani mnie żadne wydawnictwo nie wydaje na swój koszt. Dziękuję “Folio” za taki “finansowy wyczyn”. Yarynka już od pierwszej książki – literacka laureatka. I to sprawiedliwe: dzieci, wnuki muszą iść dalej…” Musimy przyznać, że mamy z kogo być dumni w naszej Ukrainie, przyjemnie uznawać, że dzieci, wnuki, uczniowie w wielu kwestiach przerastają swoich poprzedników. Bezkompromisowość, godność silnego czynu, szczera miłość do Ukrainy, natchnienie, twórczość – te cechy wyróżniają niepowtarzalną obrończynię, bojowniczkę o sprawiedliwość, samotną Bojowniczkę przeciwko kapitulacji na Wschodzie Ukrainy (akcja “Wiosna na granicie” 2020 roku) Yarynę Chornohuz. Sława Ukrainie! Sława Yarynie! Sława każdemu, kto stoi na straży Państwowości, Miłości i Prawdy!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn