Strona · s. 12strona oryginału ↗
Współczesne ukraińskie Boże Narodzenie
Слово Просвіти, №51 за 2021 рік
W programie Współczesnego ukraińskiego Bożego Narodzenia znalazł się projekt wystawienniczy „Do domu na Boże Narodzenie” oraz współczesny spektakl muzyczno-teatralny „Szopka. Misterium neobarokowe”. To unikalna okazja, by zapoznać gości z całego świata z ukraińską tradycją – wielowymiarową i oryginalną, ucieleśnioną w sztuce, folklorze i życiu codziennym. Projekt wystawienniczy „Do domu na Boże Narodzenie” to przytulna, gościnna przestrzeń w samym sercu Kijowa, która połączyła tradycję ze współczesnością w dziełach ceramiki, malarstwa, rzeźbie w drewnie i zabawkach, gwiazdach betlejemskich oraz wyrobach tkackich. W ramach wystawy zaprezentowano twórczość Iwana Prychodźki, Marii Prymaczenko, Wołodymyra Szahały, Nelli Isupowej, Wasyla Omeljanenki, Iwana Bobkowa, Ołeksandry Prokopenko, Dmytra Mołdowanowa, Albiny Jałozy, Jełyzawy Portnowej oraz innych znanych mistrzów. Na wystawie przedstawiono unikalne prace artystki Ołeksandry Prokopenko, członkini Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, laureatki nagród im. Danyła Szczerbakiwskiego i im. Petra Werny, zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej, która doskonale włada wszystkimi technikami tkactwa, kilimiarstwa i haftu. Ołeksandra Prokopenko jest nosicielką unikalnej tradycji kocarstwa, czyli techniki wyrobu dywanów z runem, która była rozpowszechniona na Słobożanszczyźnie, w szczególności w Charkowie, na początku XIX wieku i wykorzystywana głównie do produkcji derk dla koni. Wyrazistą cechą kocarów jest wydłużone runo w porównaniu z innymi dywanami runowymi, dzięki czemu koce mają bardziej „puszystą” fakturę. Jak zauważają badacze twórczości Prokopenko, artystka tworzy swoje koce, opierając się na tradycjach ludowych wzorców Naddnieprza i Podola. Dzieła artystki Ołeksandry Prokopenko znajdują się w muzeach Ukrainy oraz w kolekcjach prywatnych. Współczesna ukraińska majolika jest reprezentowana przez pełną życia, czarującą ceramikę Nelli Isupowej. Jest ona odzwierciedleniem oryginalnego światopoglądu artystki. Rzeźby roślinno-ludzkie, cudowne zwierzęta, żywe ubrania, krzesła i czajniczki-planety – jej oryginalność i autorska wizja przejawiały się już podczas pracy w Wasylkowskich Zakładach Majoliki w latach 60. i 70. XX wieku, gdzie była jedną z czołowych artystek, obok Nadiji i Wałerija Protoriewów oraz Mychajła Denysenki. Już wtedy Nelli Isupowa rozpoczęła swoje poszukiwania formy oraz współczesnego i indywidualnego odczytania narodowych tradycji ceramicznych. Bycie wierną sobie to jedno z kluczowych credo artystki, które pomagało jej nie zważać na komentarze i podążać własną drogą twórczą. Nelli Isupowa tworzy wyroby bez użycia koła garncarskiego, rozwija własny styl współczesnej ceramiki dekoracyjnej i użytkowej, dużo improwizuje z jaskrawymi farbami i wielobarwnym malowaniem, które jest charakterystyczne dla majoliki, łączy je z plastyką wyrobów i elementami dekoracyjnymi, poszukując równowagi. Kiedy patrzy się na majolikowe wyroby: Konia, Lwa i Świecznik, od razu staje się jasne, że ojczyzną tych zwierząt jest Opisznia. Zostały one stworzone przez Mychajła Kytrysza, zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (1999 r.). Pan Mychajło pracował w zakładzie „Chudożnij keramika”, był uczniem mistrza Josypa Marechy. Z czasem zaczął pracować w pracowni twórczej przy zakładzie, tworzył rzeźbę dekoracyjną, szukał własnych sposobów dekorowania w celu ożywienia tradycyjnej plastyki ceramiki opiszniańskiej, co z powodzeniem mu się udawało. Mychajło Kytrysz wykwintnie pracował z połączeniami kolorów, szkliwami, szukał nietypowych rozwiązań kolorystycznych i ciekawych współbrzmień. Niestety, postępująca utrata wzroku nie pozwoliła mistrzowi na kontynuowanie tej pracy twórczej. Dzieła Mychajła Kytrysza znajdują się w wielu zbiorach muzealnych i kolekcjach prywatnych Ukrainy. Na wystawie zaprezentowano również malarstwo naiwne, rzeźbę w drewnie i zabawki Iwana Prychodźki, zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy, laureata nagród państwowych im. Pawła Czubynskiego, Kateryny Biłokur i Petra Werny. Mistrz od ponad 60 lat owocnie pracuje w dziedzinie malarstwa dekoracyjnego, zabawek ludowych i rzeźby w drewnie. Lejtmotywem twórczości Iwana Prychodźki jest naturalne dążenie do nakreślenia granicy między światem brutalnej codzienności a czystym blaskiem ludowego obrazu. Dlatego, wybierając lakoniczność naiwnej formy i poetyckość wypowiedzi, coraz pewniej przekształca własne dzieła w znaki i symbole. Jednocześnie obecna jest w nich opowieść – legenda, mit, które prześwitywują przez dekoracyjność, rodzą tajemnicę obrazu artystycznego, właściwe tradycyjnej, archaicznej świadomości, a jednocześnie bliskie współczesnemu, przepełnionemu informacjami światu. Sztuka Prychodźki, oprócz ważnej misji kulturowej zachowania fragmentów ludowej świadomości, służy ludziom w życiu codziennym, zdobiąc domy. Język artystyczny Iwana Prychodźki jest prosty i właśnie dlatego znajduje zwolenników oraz koneserów wśród różnych środowisk kulturowych. Jest on uniwersalny, odwołuje się do głębokiej warstwy ludzkiej tożsamości – jej pamięci duchowej. A oto takie wspaniałe „Gwiazdy”, „Gwiazdy betlejemskie” i „Szopki” Wołodymyra Szahały – unikalny skarb bożonarodzeniowej atrybutyki, który został przekazany przez artystę do Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy w 1991 roku. Dziś światełka gwiazd i szopki są prezentowane na wystawie „Do domu na Boże Narodzenie” w centralnej sali Ukraińskiego Domu i darzą odwiedzających jasnym przeczuciem nadchodzących świąt. Wołodymyr Szahała – etnograf, folklorysta i osoba nieobojętna na przedmioty swoich badań, starannie rysował i notował wszystko na temat codziennego układu życia swoich czasów. Szczególną pasją zasłużonego działacza kultury była symbolika obrzędowa. Jego gwiazdy szkieletowe utrwalają unikalną atrybutykę świętowania Bożego Narodzenia i kolędowania w ukraińskich wsiach. Niektóre z wyrobów Szahały to prawdziwe olbrzymy. Ich skomplikowane konstrukcje wykonano tak, aby do środka można było wstawić świecę, a sam szkielet gwiazdy mógł obracać się wokół własnej osi, przypominając kolorowy kalejdoskop. „W latach 30. najlepsze gwiazdy wytwarzano we wsiach Peredilnycia, Hubyczi, Truszewyczi, Serakiwci, Kłokowyczi. Robiono je z papieru na drewnianym szkielecie, ozdabiano malarstwem dekoracyjnym, papierowymi kutasami” – pisał w swoich wspomnieniach Wołodymyr Szahała. Szopki Wołodymyra Szahały to sklejone z papieru na stelażach trójkondygnacyjne świątynie z tematycznymi scenkami na pierwszym planie. Z szopką, podobnie jak z gwiazdami, kolędnicy chodzili w święta Bożego Narodzenia, a w niektórych wsiach szopkę brano tylko w Szczodry Wieczór. Starannie udokumentowane przez Wołodymyra Szahałę schematy wytwarzania gwiazd betlejemskich i szopek dają nam możliwość ożywienia ukraińskiej tradycji świętowania Bożego Narodzenia. LoraShen wspólnie z Prymachenko Family Foundation prezentuje unikalną kolekcję ozdób choinkowych Zodiac ZviroKroot oraz oryginalnych wazonów „Ogrody Marii”, wykonanych na motywach dzieł znanej ukraińskiej artystki Marii Prymaczenko. Każdy wazon przedstawia fantazyjny kalejdoskop kwiatów, roślin i zwierząt, zrodzonych w wyobraźni Marii Prymaczenko, a ozdoby choinkowe – jedno z bajkowych zwierząt artystki: 12 miesięcy, 12 zwierząt, 12 bombek. Wszystkie wyroby są ręcznie malowane przez artystki ze studia LoraShen.
Dzieła artysty Iwana Bobkowa są prezentowane w przestrzeni wystawienniczej jako współczesne wcielenie podolskiej tradycji garncarskiej. Już ponad 20 lat artysta rozwija i przedłuża życie tradycyjnej ukraińskiej ceramiki, wzbogacając ją swoją autorską wizją. Rzeźba ceramiczna, świeczniki, kumańce, talerze – garncarskie zainteresowania i twórcze wypowiedzi Bobkowa już dawno zyskały sympatię koneserów ceramiki oraz odwiedzających wystawy. Artysta nieustannie wyszukuje coraz to nowe motywy roślinne i kwiatowe pod względem koloru oraz formy, aby wcielać je w talerzach i dekorowaniu rzeźb. Zoomorficzna plastyka Bobkowa jest rozpoznawalna w jego barankach, „ruchliwych” konikach oraz w stylistyce malatur. „Szopka. Neobarokowe misterium” to muzyczno-teatralny performans stworzony na podstawie dokumentów szopki Gałaganów. Zespół projektu, pracując z dokumentami, zanurzając się w materiał historyczny i muzyczny, stworzył współczesne widowisko performatywne, które pokazuje dwie części szopki: biblijną historię narodzin Jezusa oraz obraz świecki, złożony z charakterystycznych scenek rodzajowych. Tego projektu nie należy postrzegać jako restauracji szopki Gałaganów, raczej jest to jej współczesna interpretacja. W pracy nad performansem wykorzystano jednak materiały tekstowe i muzyczne wyłącznie z szopki Gałaganów, niektóre momenty zostały skrócone lub zebrane w nową kompozycję, ponieważ ten performans działa według praw widowiska teatralnego żywego planu, a nie teatru lalek, którym była autentyczna szopka. Zespół twórczy projektu: formacja Ignea Corda, reżyseria i inscenizacja Bohdana Poliszczuka, scenografię oraz tak niezwykle wspaniałe kostiumy stworzyła do spektaklu Ołena Poliszczuk, na klawesynie – Lubow Tytarenko, partie wokalne wykonują: Rusłan Kirs, Ołeksej Fiszczuk, Nadija Kupczynśka. Wszystko to połączy współczesne Boże Narodzenie w Ukraińskim Domu i zanurzy widza w magiczną świąteczną podróż! Przygotowała na podstawie komunikatów prasowych Hanna OBORSKA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
