Strona · s. 15strona oryginału ↗
Obszar chroniony Łesi Ukrainki
Слово Просвіти, №51 за 2021 рік
Repertuar Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” składa się głównie z klasyki ukraińskiej. Nie stał się wyjątkiem nowy spektakl, który wystawiono na podstawie sztuki kierownika artystycznego teatru Wołodymyra Petraniuka – „Mawka. Tajemnice »Pieśni leśnej«”, do stworzenia której zainspirował światowej sławy dramat-feeria Łesi Ukrainki. – Od dzieciństwa zachwycałem się poezją Łesi Ukrainki – wyznał Wołodymyr Petraniuk. – Ale do końca nie rozumiałem jej obrazów, chociaż czułem je duszą. Jednak tego było za mało, aby rozszyfrować kod pisarki. W repertuarze naszego teatru są spektakle o Tarasie Szewczence, Iwanie Mazepie, był spektakl o Stepanie Banderze, który mamy nadzieję wznowić. Wreszcie nadszedł czas, aby stanąć twarzą w twarz z naszą Berehynią, śpiewaczką ducha narodowego Łesią Ukrainką. Niestety, wielu ludzi, którzy ukończyli szkołę radziecką, a nawet poradziecką, nie rozumie Łesi Ukrainki. Po tym, jak dziesiątki razy przeczytałem „Pieśń leśną”, postanowiłem zrobić wycieczkę edukacyjną niby do parku jurajskiego, aby przeniknąć do strefy chronionej Łesi Ukrainki. Wtedy narodził się pomysł opowieści teatralnej, w której dwoje ludzi – mężczyzna i kobieta, być może profesorka i student, będą rozmawiać o „Pieśni leśnej”. I rozmawiając, mimowolnie zaczynają grać ten dramat-feerię. Wydaje mi się, że taki sposób podania materiału będzie mógł zainteresować przede wszystkim młode pokolenie i skłoni do zwrócenia się ku fantastycznemu światu Łesi Ukrainki. Moim celem jest, aby reżyser starał się być na miejscu widza, do którego adresowany jest ten spektakl. Dlatego chciałem, aby był to młody reżyser, a jeszcze lepiej – reżyserka. Bo sama Łesia Ukrainka mówiła, że mężczyzna nie mógłby napisać czegoś takiego. Uważałem również, że opowiedzieć o tym środkami scenicznymi najlepiej będzie mogła właśnie kobieta. Wcześniej nigdy nie współpracowałem z reżyserką spektaklu Mariamną Kapitułą. Ale to, że uczyła się u Petra Ilczenki, którego znam jako dobrego ukraińskiego reżysera, było dla mnie najlepszą rekomendacją. W tym spektaklu jestem autorem rozwiązania scenograficznego. Starałem się opanować przestrzeń miejsca, w którym istnieją bohaterowie. To las ręczników. A ręczniki to droga z przeszłości w przyszłość, to nasz los, nasza ścieżka. Razem z tym – to wielki nasz ród. Wykonawczyni roli Mawki Olha Onoprijuk jest reżyserką, pracuje z młodzieżą. Oprócz pracy w naszym teatrze ma młody zespół teatralny. Gra razem ze mną w spektaklu o Tarasie Szewczence „Posmak ostatniej miłości”. Olha głęboko rozumie poważne ukraińskie kwestie mentalne. Wiedziałem, że kocha Łesię Ukrainkę, czuje i rozumie jej twórczość. Dlatego zaproponowałem jej tę rolę. Arlen Jusupow (Łukasz) – krymski Tatar, patriota Ukrainy. Opuścił Krym, przeprowadził się na Ukrainę kontynentalną, przyszedł do naszego teatru. Łukasz szuka swojej ścieżki w lesie i nie znajduje jej, a Arlen znalazł. Także aktorzy grają dwoje narratorów, którzy robią wszystko, abyśmy my, widzowie, też znaleźli swoją ścieżkę. Dublerów u Olhy i Arlena nie ma. Mamy niewielki teatr, dlatego nieczęsto możemy pozwolić sobie na drugi skład. Ale to podnosi dla aktorów poprzeczkę odpowiedzialności twórczej. W utworze Łesi Ukrainki jest wiele postaci, a na naszej scenie – tylko dwoje aktorów. Dlatego staramy się rozszerzyć pole spektaklu środkami wyrazu. Właśnie w tym celu pokazujemy wideo, które dodaje ciekawych akcentów do poszczególnych scen. Ale najważniejsi na scenie są, oczywiście, aktorzy: jeśli trzeba, to mogą zagrać spektakl bez wideo, a nawet bez dekoracji. Kostiumy zamówiliśmy w pracowni twórczej „Świetlik” ze Lwowa, to utalentowany zespół pod kierownictwem Oleny Łysianśkiej, z którym od dawna współpracujemy. Zaproponowaliśmy im scenariusz, a po trzech dniach przysłali rozwiązanie, na które się zgodziliśmy. Staraliśmy się robić wszystko, aby w spektaklu kolor, światło, kostiumy, język i plastyka stanowiły jedną całość. Nieprofesjonalna pedagogika przez ostatnie stulecie stworzyła mur między czytelnikiem a Łesią Ukrainką, to samo dotyczy, niestety, Wasyla Stusa i innych ukraińskich pisarzy. Staramy się go przebić. Naszym celem jest, aby człowiek po spektaklu chciał dowiedzieć się więcej. Aby po powrocie do domu wziął do ręki książkę… Porozmawialiśmy także z innymi twórcami spektaklu. Mariamna Kapituła, reżyserka-wystawiająca: „Z Wołodymyrem Petraniukiem poznał nas reżyser Teatru Franki Dmytro Cyrypiuk, z którym razem pracowaliśmy nad bajką »Aladyn«. Wołodymyr Iwanowycz pokazał mi scenariusz, spodobał mi się i zaczęliśmy pracę. Pracować było bardzo ciekawie. Myślę, że Oldze Onoprijuk pomogło tak naturalnie wpisać w spektakl to, że jest ziomkinią Łesi Ukrainki, zdołała zainspirować się duchem wołyńskich lasów. Przyznam, że martwiłam się, jak poradzi sobie ze swoim zadaniem Arlen Jusupow, gdyż ma bardziej komediową naturę. Ale wszystko wyszło. A to, że rolę Łukasza gra rodowity mieszkaniec Krymu, stało się wisienką na torcie spektaklu. Spodobał mi się pomysł Wołodymyra Petraniuka z ręcznikami. Stały się u nas i lasem, i archiwum. Na tych ręcznikach niby wyszyta jest sama »Pieśń leśna«. Jestem autorką oprawy muzycznej. Bardzo kocham etnomuzykę. Za jej pomocą odtwarzamy w spektaklu krakanie wron i skrzypienie drzew. Braliśmy różne elementy takiej muzyki i tworzyliśmy swoją historię. Nasz spektakl to nie po prostu »Pieśń leśna«, a historia o tym dramacie-feerii. I dwoje naszych współczesnych, którzy zagłębiają się w tę historię, stają się pełnowartościowymi postaciami. Jestem wdzięczna całemu zespołowi pod kierownictwem Wołodymyra Petraniuka, dzięki któremu spektakl zagrał jasnymi barwami. Oczywiście, mamy jeszcze nad czym pracować. Myślę, że dodamy jeszcze jedną scenę właśnie z życia Łesi Ukrainki, wykorzystamy jej korespondencję. To doda spektaklowi większego dramatyzmu. A dalej – tournée”. Olha Onoprijuk, wykonawczyni roli Mawki: „Łesia Ukrainka – jedna z moich ulubionych pisarek. A w »Pieśni leśnej« najbardziej przyciągają mistyka i fantasy. Jednak nigdy nie widziałam siebie w roli Mawki, raczej rusałki czy Kyłyny. A najbardziej ulubionym w tym utworze jest dla mnie obraz Losu. Jestem szczęśliwa, że wzięłam udział w tej inscenizacji”.
mów, który gra niemal we wszystkich inscenizacjach teatru. W roli Amerykanki Helen, która śledziła wszystkich – Lilija Milewśka. W roli początkowo samotnego i porzuconego, a potem rozkwitłego i szczęśliwego mężczyzny – Ołeksandr Bryhineć. Rolę Mary wykonuje Wiktorija Tołkaczowa, Semena zagrał Wołodymyr Synelnykow, który niedawno przyszedł do teatru. Równolegle z próbami nowego spektaklu wprowadzano go w rolę Iwana w „Cieniach zapomnianych przodków”. To pierwsza premiera dla jeszcze jednego naszego nowego aktora – Bohdana Czornoho, który wykonuje rolę studenta grającego na harmonijce. To bohater, który potrafi śpiewać autentyczne pieśni, a także zarabiać na weselach, stypach i innych wydarzeniach, gdzie potrzebni są muzycy. Postacie nimf, które pracują w kawiarni, ale marzą o wielkiej scenie, o kabarecie w Nowym Jorku, tworzą Maryna Korohoda, Natalka Kuczer, Ludmyła Bołtiweć oraz Kateryna Bereźnyćka. Epatującą rolę niedźwiedzia zagrał Wiktor Piskun. Rola niewielka, ale zapadająca w pamięć. A starą Hucułkę, która przychodzi na wszystkie święta, gra jedna z twórczyń teatru „Berehynia”, zasłużona artystka Ukrainy Nadija Burawśka. Z artystką plastykiem Switłaną Zaikiną długo szukaliśmy rozwiązania scenograficznego. Nasza historia dzieje się w górach. Na scenie wyciągi, którymi można szybko wjechać w górę i tak samo szybko zjechać na dół. Pod koniec spektaklu te metalowe „obce” konstrukcje zamieniają się w kwitnące drzewa weselne. Razem ze swoim partnerem ze sceny tworzymy jeszcze dwa obrazy. Początkowo miały to być zwykłe dzieci. Potem u mnie pojawiają się okulary i wskaźnik, co dodało postaci charakterystyczności. W końcu pojawili się nauczycielka i uczeń, którzy rozwiązują tajemnice powstania „Pieśni lasu”. Uzupełniamy spektakl faktami z życia Łesi Ukrainki. Nasza inscenizacja to niczym mała Wikipedia dla widza, który jest słabo zaznajomiony z tym utworem. Złożyliśmy już wniosek o udział w festiwalu w Kołodnie. Chcemy, aby ten spektakl zobaczyła cała Ukraina”. Arlen Jusupow, wykonawca roli Łukasza: „To już moje drugie zwrócenie się ku twórczości Łesi Ukrainki. Przed okupacją Krymu mieszkałem w Symferopolu. Jeszcze podczas nauki w szkole przez dziewięć lat uczęszczałem do studia teatralnego „Switanok”, gdzie wystawiano „Pieśń lasu”. Grałem Tego, co w skale siedzi. Podczas pracy nad nowym spektaklem przypomniałem sobie emocje i uczucia z lat dziecięcych. Bardzo ciekawa postać Łukasza. Niestety, popełnił on fatalny błąd, w istocie zniszczył swoje marzenie. Jestem wdzięczny, że powierzono mi taką pracę. Pomaga ona doskonalić kunszt aktorski i zdobywać nowe doświadczenie”. Zdjęcie Dmytra ŁOHYNOWA Kostiumy wybrano symboliczne. Elementem łączącym jest huculski pas, który postanowiono dodać do elementów każdego kostiumu. Nie chcieliśmy przywiązywać się do jakiegoś konkretnego czasu, gdyż taka historia mogła wydarzyć się zarówno dziś, jak i dawno temu. Dlatego kostiumy są abstrakcyjne, tym bardziej że współczesny widz dąży do takiej symboliki. Część pieśni weszła z operetki Jarosława Barnycza, wykorzystano także huculski materiał muzyczny oraz pieśni emigracyjne. W finale postanowiono trzymać się części wokalnej, bliskiej folklorowi weselnemu. Plastyką zajmowała się Switłana Diadiun. W teatrze to już jej druga praca. Wcześniej Switłana pracowała nad inscenizacją „Wesela w Awlabarze”. Szybko znaleźliśmy wspólny język. Pracowała nie tylko z artystami baletu, ale także z wokalistami. Wszystko udało się zrobić na wysokim poziomie. To nasz pierwszy premierowy spektakl z chórmistrzynią Iryną Bańkiwśką, która wcześniej zajmowała się spektaklami już obecnymi w repertuarze teatru. Najpierw pracowała z każdym aktorem indywidualnie – online. A ostatnie dwa tygodnie pracowaliśmy nad wokalem wszyscy razem. Myślę, że spektakl będzie rósł, napełniał się. Ja jako reżyserka nie będę mogła go porzucić, dopóki będzie żył. Zdjęcie Andrija MINTENKA Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
