Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Narodowokulturowość: próby rewizji», s. 1

Narodowokulturowość: próby rewizji

Слово Просвіти, №51 за 2021 рік

Zakończenie. Początek na str. 2. Jednak produktywny i pryncypialny dialog ukraińskiej inteligencji z władzą w kontekście minimalizacji tego zagrożenia wciąż się nie odbywa. Na próżno. Ponieważ masa nagromadzonych i nierozwiązanych problemów staje się krytyczna. Rady społeczne (czasami kieszonkowe) przy ministerstwach i urzędach nie są w stanie zrekompensować niezbędnych kontaktów zawodowych i obywatelskich dla wypracowania adekwatnej reakcji na istniejące wyzwania, co świadczy o słabości społeczeństwa obywatelskiego i autorytarności szeregów władzy. Oczywiście, znaczna część budżetowego środowiska inteligenckiego, wychowanego w duchu paternalistycznym, „choruje” nie tylko na niezdecydowanie, strach przed utratą jedynego źródła utrzymania, ale także na ugodowość i przystosowawstwo do istniejących wrzodów społecznych. Jednak kryterium inteligenckości nie tkwi w stanowiskach, tytułach czy nagrodach, a w adekwatnej „reakcji na świat”, kiedy pod żadnym pozorem osobowość nie staje się obojętna na to, co dzieje się wokół ciebie, obok ciebie. Nie wystarczy mieć wyższe czy „najwyższe” wykształcenie, żeby stać się ukraińskim inteligentem, być przykładem dla innych. Bo wiedza zawodowa jest niczym, kiedy kulturalność, obywatelskość, moralność, poświęcenie dla idei ukraińskiej są wyrzucone na margines. Nie ukrywam, w niepodległej Ukrainie wiele robi się „nie tak”, by hodować zubożenie, zależność, służalczość „inteligencji”, która nie jest w stanie zdobyć się na odwagę obywatelską, być prawdziwym przewodnikiem narodu. Rozumiem, że daleko nie wszystko można zmienić na lepsze dzięki misji oświatowej inteligencji. J. Fichte w „Mowie do narodu niemieckiego” zauważył: „Przez niewiedzę zamglenie nie zmniejszy się, a przez wiedzę nie zwiększy; jednak rozproszyć je można tylko przez to ostatnie”. Zatem społecznym przeznaczeniem ukraińskiej inteligencji jest nie tylko tworzenie idei narodowej, strzeżenie ideałów wartościowych, ale także niesienie światła wiedzy i prawdy ludowi. W książce Iwana Dziuby „Są poeci dla epok”, poświęconej Linie Kostenko, są pouczające słowa: „Wyjść z tego trudno. Trzecie tysiąclecie – to już nie czas na stawanie się. To już alternatywa: być albo nie być. Ukraina odstaje od dynamiki czasu. Jedynie realne powstanie społeczeństwa obywatelskiego może zmienić sytuację na lepsze. Ale przede wszystkim – nowa jakość myślenia jako główny czynnik tej transformacji”. Jedynie aktywna, narodowo świadoma osobowość jest zdolna kształtować przyszłość swojego „Ja”, swojego Państwa. Ukrainy. Szczególne zapotrzebowanie na taką jakość Człowieka występuje w warunkach rosyjskiej agresji, rosnących globalnych wyzwań, zagrożeń, brutalnej konkurencji. Jednak nic nie bierze się z niczego. Potrzebna jest ofiarna praca i osobisty etyczny przykład inteligencji, aby naród nie zszedł na kręte i wąskie manowce. Trzeba codziennie, w każdej chwili dawać odpowiedzi i szukać prawych dróg, przejawiając nietolerancję prawdziwego inteligenta wobec wrzodów zła, które wyrządzane są Człowiekowi, Ukrainie. Jest ich pod dostatkiem i czynione są często przez tych, którzy obsiedli wysokie szczeble władzy. Bo kiedy wspomniana książka I. Dziuby ujrzała światło dzienne równo dziesięć lat temu (2011 r.), wtedy na Ukrainę wracały czasy „neostołypinowszczyzny”, represje władzy przeciwko ukraińskości nabierały tempa. Czy ktoś posłuchał tego, co powiedział Dziuba? Można stwierdzić, że tak. Bo naród powstał na Majdanie. To były najlepsze, najbardziej inteligentne warstwy narodu, arystokracja ducha narodowego i godności. Jednak była też inna „najwyższa inteligencja”, która świadomie, na rzecz niemoralnego politykierstwa, zaliczyła się do „intelektualnej prostytucji”. Ta lista znanych na Ukrainie poszczególnych prezesów akademii, rektorów uniwersytetów, znanych profesorów, działaczy kultury i sztuki, dziennikarzy postrzegana jest do dziś jako „czarna tablica duchowego hołodomoru” Ukraińców. Niektórych już nie ma wśród nas, niektórzy kontynuują głoszenie na ekranach telewizorów, niektórzy później zostali deputowanymi, a resztki próbują nadal kierować po raz kolejny oszukanym narodem. I kiedy przychodzi słuchać takich faryzeuszy, którzy, przewróciwszy się na drugą stronę, służą już innemu molochowi, robi się nieswojo, bo kogo mogą wychować tacy „moralni liderzy narodu” (według oceny Janukowycza). U takiej „inteligencji” nawet zabrakło odwagi obywatelskiej, żeby przeprosić naród za swoją poniżającą i służalczą postawę. List-„odobriams” (3 sierpnia 2011 r.), w którym mówi się, że „Wy (Janukowycz) powinniście wyraźnie trzymać się wybranego kursu. I uczciwi ludzie poprą Was. Idźcie odważnie wybraną przez Was drogą. Wasze zmagania o państwo prawa odniosą sukces. Z Wami naród...”, to swoisty wzorzec sprzedajności i samoponiżenia nieinteligentnej „inteligencji”. Nie warto zagłębiać się w historię, bo lekcje przystosowawstwa, tego zgubnego złudzenia, są oczywiste. Nie zmienić na lepsze otaczający świat, a przystosować się do niego – stało się dla takich życiowym credo, zmieniając politykę narodową w żebraninę. „Chleba i mięsa”, „służby i stanowisk” – pisał o nich D. Doncow (Sansara, 1928 r.). Boże, uchroń naród od takich „patrycjuszy”, którzy publicznie zakochują się w „klatce i swoich treserach”, bo z nimi nie osiągnąć sukcesu ani w dziedzinie kultury, ani w gospodarce, ani w polityce. I takie lekcje należy zapamiętywać. Bo jakimi by prognozami, marzeniami i oczekiwaniami nie żył naród ukraiński, zawsze pożądane muszą być doświadczenie, szlachetne i podłe czyny, wiedza, umiejętności, tradycje, ideały. Musimy wiedzieć o tym, co wzniosłe i co podłe, bo tylko wtedy staje się możliwe tworzenie przez inteligencję prawdziwej Idei. A kiedy nie jest ona zdolna tego zrobić, albo nie chce, to naród zawsze znajduje w swoim środowisku godnych ludzi, którzy, zwracając się do dorobku przodków, ponieważ doświadczenie jest niezbędne, aby w tym wiecznym procesie zapewniać ciągłość wieków, epok, ludzi, ich nastrojów i dążeń, jednocząc pokolenia „prawem umarłych”. Ukraińszczyźnie dla przetrwania niezbędne jest siedzenie na „karku przodków”, korzystanie z ich kapitału życiowego, duchowego i materialnego dorobku. Poznając, a co tam za horyzontem, przenikając w złożony świat przeszłości, pewniej wytycza się drogę w przyszłość. Do wartości przeszłości jest różny stosunek. Ideały i dążenia jednoczą i dzielą masy społeczne. Ale właśnie w przeszłości znajdujemy często te idee, które obecnie są aktualne w nie mniejszym stopniu, aniżeli w pierwotne i pradawne czasy swoich narodzin i samostanowienia. I nawet gdyby udało się zdegradować współczesną inteligencję do tego stanu, że będzie „niezdolna do żadnej akcji, chyba tylko do bycia popychadłem”, to ochroną i kapitałem duchowym dla narodu będzie służyć twórczość życiowa wielkich Ukraińców czasów, które minęły. Ukraina i Ukraińcy przetrwają, zachowają siebie i będą tworzyć nawet wtedy, gdy pozostaną tylko z Szewczenką. Ponad sto lat temu (1911 r.) w czasopiśmie „Naszo hołos” została wydrukowana artykuł Dmytra Doncowa „Szewczenko i patrioci”, w którym ostrzegał przed tymi niebezpieczeństwami, które czyhają na Ukraińców w odniesieniu do gigantycznej falsyfikacji idei tej znaczącej postaci historycznej. Powiedziane przez niego w tym samym roku potwierdzało się faktami represji, skierowanych nie tylko przeciwko żyjącym, ale także przeciwko wielkiemu dla narodu ukraińskiego Człowiekowi, który już odszedł pół wieku temu w wieczność. Przecież właśnie wtedy moskiewskie imperium zabroniło Ukraińcom czcić 50-lecie śmierci Tarasa Szewczenki. Te nieustanne ukrainofobiczne kampanie, niezależnie od carsko-rosyjskiego czy czerwono-rosyjskiego oblicza, miały zawsze wspólną namiętność – zniszczyć ducha narodowej wolności, a w zamian zasiać anemię, wiernopoddaność, zdradę. Nic nowego nie zobaczymy także we współczesnej ideologii putinizmu, której kwintesencją jest kolonialna zależność Ukrainy od Moskowii. A dlatego najbardziej boją się oni takiej inteligencji oraz ukraińskiego społeczeństwa, które jest wychowane przez Szewczenkę – Budziciela Ducha, Wojownika, wielkiego Buntownika. Bo Jego energia czyni Naród niezwyciężonym. Heroika Majdanu jedynie potwierdza prawdę, że tworzyła się ona proroczą ideą Słowa Tarasa. Tak było i tak będzie nadal, ponieważ właśnie on naród zakazany i uśpiony, skazany na duchowe ubóstwo i rusyfikację, obudził, wyprowadził jego wypaloną duszę spod okrutnego jarzma Moskowii. Każdy świadomy Ukrainiec jest zobowiązany o tym pamiętać, ponieważ ten temat staje się we współczesnej Ukrainie coraz bardziej wrażliwy. Tak, w 2021 roku, w zorganizowanej przez moskalofilów petycji do Prezydenta Ukrainy (inicjator: Isajew Mykoła Wsisowycz), powołując się na sondaż Ukraińców przeprowadzony przez Instytut Gallupa (USA), ogłoszono, że 83% obywateli Ukrainy rzekomo potwierdziło, iż ich “rodnym jazykom jawlajetsia russkij”. A dlatego żądają: 1. SDIEŁAT’ RUSSKIJ JAZYK – gosudarstwennym jazykom Ukrainy; 2. WNIESTI sootwietstwujuszczije izmienienija w Konstituciju i zakonodatelstwo Ukrainy. Zatem ruskomirstwo zachowuje się coraz bardziej zuchwale, czując bezpośrednie wsparcie Kremla. Nieco dziwnymi nastrojami przesiąknięty jest także przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Jurij Makarow wraz z podobnie myślącymi, który, sądząc po ostatnich wywiadach, przyznaje, że wychował się na rosyjskojęzycznych przekładach Szewczenki (“Mieliśmy zbiór utworów Szewczenki w rosyjskim przekładzie – z tym dorastałem”). Jednak on nie jest tylko szefem Komitetu, a orędownikiem chutorjańszczyzny, szarowarszczyzny; tradycyjności w najgorszym sensie, która ukształtowała się w czasach Starej Hromady w połowie XIX wieku; ludzi, którzy przywykli być w swojej estetycznej bańce; narodnictwa, które nie było ukraińskim wynalazkiem; powiatowego smaku “kołchozowego estetycznego getta” itp. Zamiast tego na arenę walki o nowoczesną ukraińską kulturę wychodzą, zgodnie z jego rozumowaniem, nowe twarze narodowego proletkultu, “młodzi i zaawansowani menedżerowie kreatywnych branż”. Odnosi się wrażenie, jakoby Komitet Szewczenkowski i jego przewodniczący, który jest zwolennikiem ponownego odkrycia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, obrali radykalny modernistyczny kurs. Chociaż ukraińska kultura, jak i Szewczenko, nie potrzebują kolejnej rewizji i takich “reform”. Nagroda Szewczenkowska powinna przede wszystkim stać się tym społecznym katalizatorem, który stymuluje procesy narodotwórcze, aktywnie wprowadzając szewczenkoznawstwo do systemu edukacji, kultury, środowiska informacyjnego, jakościowo wpływając na ochronę, rozwój, autorytet ukraińskiego języka państwowego, stymulując wzrost ukraińskiego drukarstwa, transformując ducha Majdanu Szewczenki, stawiając Jego Testament u podstaw jedności Narodu Ukraińskiego, doprowadzając do narodowej świadomości i ludowego poczucia siłę Słowa Szewczenki właśnie teraz, w fatalnych czasach istnienia Ukraiństwa, które prowadzi wojnę, rozpętaną przez moskiewską ordę, o swoją Wolność, Suwerenność, Tożsamość, Państwowość. Jednak, być może, dla zarozumiałego “urzędnika od Szewczenki” jest to “archaika”, której należy się pozbyć, bo nadszedł czas na wielką modernizację Szewczenki, ukraińskiej kultury, którą zrealizują “młodzi, kreatywni, nowocześni”. A oto “establishment starego typu”, “tradycyjne getto”, muszą odejść, żeby nie powiedzieć “wymrzeć”. Czyli nowi makarowie-moderniści wyszli na “świętą” walkę z wczorajszymi kołchoźnikami, z przestarzałą, staroświecką prowincjonalną estetyką, która była jedyną formą istnienia ukraińskości. Nagroda Szewczenkowska nie staje się, niestety, czynnikiem jednoczącym, a generatorem tworzenia polarnych, antagonistycznych środowisk intelektualnych. Czuć, że już za chwilę zbliżamy się do wymarzonego przez niektórych kulturowych “wszechświatowców” Rubikonu – pokonać “ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”. Nie będzie błędnym sąd, że szereg kulturowych (i nie tylko) działaczy wolałoby na tę falę nastawić nawet tak poważne instytucje, jak: Dowżenko-Centrum, Ukraiński Fundusz Kultury, Ukraiński Instytut Książki, Ukraiński Instytut, jakby nie uświadamiając sobie, że są one zobowiązane służyć właśnie tej sakralnej Tradycji dla zachowania ukraińskiej Tożsamości, Duchowości, Języka, Kultury, Pamięci Historycznej, Państwowości, którą próbują wydeptywać “kulturowi” szarlatani. Czyżby ta słaba na moskalofilstwo “inteligencja” tak i nie przyszła do rozumu, żeby zrozumieć, kim dla Ukraińców jest Szewczenko z jego niezgłębioną wzniosłością w stosunku do siebie, narodu, świata, Ukrainy? Pytanie, które wiecznie będzie nurtować, poznając, przemyślując czas, wyzwania, swoją przeszłość i przyszłość. Przykro, kiedy Nim “służbowo” czy “z polecenia” zaczynają zajmować się nędzni ludzie, którzy raczej wychowani są nie na słowie Szewczenki, a na żółci Bielińskiego. O takich bardzo trafnie powiedziano już przez wspomnianego literaturoznawcę: “Wszystko wielkie – jest uciążliwe dla małych”. Oni z jakiegoś powodu uważają, że są zdolni rewidować ukraińską kulturę, zaproponować “nowe odczytanie Szewczenki”, “zmodernizować” te wartości, z którymi żył i nadal będzie żył naród. Jednak prawda polega nawet nie na tym, że to nie jest w mocy nowoczesnych “gości”, a jedynie na tym, że tej zniewagi nie potrzebuje ani Szewczenko, ani ukraińska tradycja kulturowa. Bo odczucie jest takie, jakby do Cerkwi weszli (świadomie!) w bardzo brudnych butach. Chce się przypomnieć nowo objawionym modnisiom: do Świątyni wchodzi się z czystymi myślami i wewnętrznie schludnym. Taka jest ludowa ukraińska tradycja. Nie kołchozowa, którą podobni do takich postmodernistów przez długi czas wpychali w ludzkie dusze. Ale nie ma się czemu dziwić. Ukryte i otwarte szewczenkofobie regularnie przejawiają się w naszej socjokulturowej przestrzeni. To zawsze niepokojący znak, ponieważ nie wywołuje żadnej wątpliwości, że ukrainofoby i szewczenkofoby to “bliźniacy-bracia”. Ale struktury władzy wolą o tym milczeć lub pobłażać temu. Dlatego też pojawiły się dzięki wszechwybaczeniu i solidaryzacji całe zastępy grekowych, bobrowych, buzynów, suszyńskich i innych “szewczenkoznawców”, redaktorów naczelnych “Krymskiej prawdy” oraz donieckiego “Goroda” (baharewy, ryszkowy), którzy oprócz nienawiści do Ukraińców niczego nie oferowali społeczeństwu, jednak ich tolerowano, nagradzano, a ich pisma w wielkich nakładach rozprowadzano w szkołach, księgarniach. Ten sam Baharew (deputowany Rady Najwyższej ARK) z oficjalnych trybun wielokrotnie oświadczał jeszcze w 1997 roku (rok podpisania przez Ukrainę traktatu o przyjaźni... z Rosją), że “nie ma takiego języka ukraińskiego, sztucznie wymyślili go Szewczenko i inni awanturnicy, nie ma takiego narodu jak Ukraińcy, nie ma przyszłości w państwie ukraińskim”. Warto o tym pamiętać, czynić naród oświeconym i wykształconym. Szewczenko, zwłaszcza od 1849 roku, jak pisał o nim jeden z jego najlepszych biografów Ołeksandr Konyski, nieustannie myślał o edukacji zarówno jako student Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, jak i członek Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, a także jako rzucony przez carską samowolę w kaspijskie stepy rekrut-żołnierz. Rozumiał, że edukacja i wykształcenie powinny dać narodowi dostęp i szansę do ojczystego słowa jako głównego warunku jego duchowej wolności, do prawdy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn