Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 51 (1235), 21–27 grudnia 2023
MICHAJŁO KOSIW
Wesołych Świąt Bożego Narodzenia!
Halina Daciuk, dziennikarka
Znacznik czasu: idziesz do Domu Nagrań Ukraińskiego Radia na przedpremierowy pokaz drugiej części filmu dokumentalnego Myrosławy Barczuk „Kakaja raznica. Lekcje” z jej autorskiego projektu „Ostatnia wojna”, a trafiasz do niepokojącego „dubbingu”. Ona swawolnie rozwija prezentację, jednocześnie stając się niefiltrowanym kadrem filmu. Nie dziwisz się, bo już przywykło się żyć w opcji żywego zatrzymanego kadru. Bo codziennie zawieszasz się między rzeczywistością a wiarą, którą bohater Mykołajczuka wyraził w sposób kanoniczny: „Ludzie, to wam się śni!”. I jesteś gotowa przeczekać ten „sen” w podziemiu, dopóki wreszcie nie otworzy się most przez Dniepr, by przeprawić się na prawy brzeg. I sto razy pytasz samą siebie: jak mogło się stać, że w twoim kraju trwa Wielka wojna, która dziś blokuje ruch i życie? Na prawym brzegu „sen” się nie kończy. Najwyraźniej, czując, że ostatnia wojna staje się dla niego ostatnimi dniami, wróg szaleje szczególnie. Tuż przed pokazem ogłaszają piąty alarm powietrzny i wszyscy są zmuszeni zejść do schronów. Ale jeśli rosję paraliżuje furia, to naszych
Ciąg dalszy na str. 8
Ołeksandra Hordijec. „Kolęda”, 2002–2003
WOŁODYMYR MELNYCZENKO
12–13
Tłumaczenie maszynowe
Główna Rada i Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w dniu swojego 155-lecia ogłosiły laureatów Ogólnoukraińskiej nagrody Proświty im. Borysa Hrinczenki. Dyplomami i medalami uhonorowano profesorów Wasyla Jaremenkę, Irynę Farion, Pawła Hrycenkę, Mykołę Tymoszyka oraz pisarza Oleksę Synyczenkę. To znani na Ukrainie i poza jej granicami działacze Proświty, których niestrudzona i konsekwentna praca umocniła i wzmocniła państwowe pozycje języka ukraińskiego, hrinczenkoznawstwo, prawodawstwo językowe i leksykografię.
Serdecznie gratulujemy laureatom, składamy im hołd, życzymy sił, mocy i inspiracji do dalszej twórczej pracy.
Bez języka nie ma narodu! Ukraiński – to język Zwycięstwa!
Więcej czytajcie w następnym numerze „Słowa Proświty”.
14–15
Witamy!
Tłumaczenie maszynowe
Tłumaczenie częściowe: inna część tego materiału jest na razie pokazana po ukraińsku
Halyna Datsiuk, Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, Iryna Plechowa, Roman Koliada
Tłumaczenie maszynowe
Diana HOVERA, członkini Proświty. Członkowie Proświty z Iwano-Frankowska biorą aktywny udział w życiu społeczno-politycznym i wnoszą znaczący wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, budowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego. „Proświta” jako jedna z pierwszych zaczęła mobilizować zasoby, aby pomagać naszemu wojsku i ludziom zmuszonym do ucieczki przed wojną… Trwa drugi rok Wielkiej wojny z okupantami. Trudne wyzwania wymagają od nas zorganizowania, solidarności i wysokiej świadomości obywatelskiej. Dlatego każda komórka miejskiego zjednoczenia jest komórką zjednoczenia narodowego. Stoimy na szczytach naszych rodów, które są silne jak ukraińskie góry, więc nie mamy prawa ich zawieść. I nie zawiedziemy, bo nie ma na świecie nic ponad wartość wolności. W obwodowym Domu Narodowym „Proświta” mieści się Sztab Obrony Terytorialnej, w którym pracują wolontariusze. Członkowie Proświty i po prostu nieobojętni mieszkańcy Iwano-Frankowska pomagają, zbierając środki na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Sztab Obrony Przykarpatia zorganizował dla ludności cywilnej systematyczne zajęcia z podstaw taktyki oraz kursy pomocy przedmedycznej, które prowadzą weterani ATO/OOS oraz wykwalifikowani medycy. W Iwano-Frankowsku utworzono całodobowe call-center „Pomoc wojskowym” oraz Sztab Koordynacyjny ds. zakwaterowania osób tymczasowo przesiedlonych. W Domu Narodowym „Proświta” zbierane, wytwarzane i przekazywane są wojskowym niezbędne środki, amunicja, leki oraz produkty żywnościowe. Tutaj również przyjmuje się i udziela wszechstronnej pomocy ludziom, którzy przyjeżdżają z obwodów Ukrainy, gdzie prowadzone są aktywne działania wojenne. Od pierwszego dnia wojny w „Proświcie” sortowane są otrzymane leki, które wysyłane są zgodnie z przeznaczeniem. Dzięki pracy i autorytetowi przewodniczącej Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Marii Hucol do działalności wolontariackiej włączono także studentów-obcokrajowców, którzy wielokrotnie dostarczają leki. Patriotyzm, profesjonalizm, humanitaryzm i poświęcenie – takimi cechami obdarzeni są młodzi członkowie Proświty-wolontariusze. Chciałabym wyrazić swój podziw dla studentek Iwano-Frankowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, Iwano-Frankowskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Nafty i Gazu oraz Przykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka, które rozpakowują towary przeznaczenia humanitarnego, a także dla pracowników medycznych, którzy profesjonalnie sortują środki lecznicze. Przewodnicząca miejskiej „Proświty” Maria Hucol zorganizowała sortowanie, pakowanie i wysyłkę w różnych kierunkach humanitarnej pomocy medycznej, którą mieszkańcy Iwano-Frankowska dostarczają w rejony działań wojennych, a stamtąd przywożą uchodźców, pomagając w zakwaterowaniu w wygodnych, wyspecjalizowanych pomieszczeniach. Nasi lekarze udzielają fachowej pomocy przymusowym przesiedleńcom oraz wszystkim, którzy tego potrzebują. Imponuje niestrudzony duch pracownic „Proświty”, takich jak odpowiedzialna sekretarz Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Natalia Synycia. W świetlicy miejskiej „Proświty” pracuje ona z oddaniem dla zwycięstwa Ukrainy, a jednocześnie wspiera moralnie innych, doradza, dzieli się własnym doświadczeniem życiowym i wspomnieniami o udziale członków Proświty w wywalczeniu Niepodległości Ukrainy. Członkowie Proświty Wołodymyr Bociurko, Ołeh Wiwczarenko, Orest Putko, Iwan Hawryłowycz, Wołodymyr Szpilczak, Mykoła Kardaszczuk, Hanna Doroszenko, Natalia Diaczenko, Diana Hovera, Mychajło Siczka, Witalij Botiuk, Olha Bojczuk, Lidia Bryndzej, Mychajło Juskiw, Olha Ludkewycz, Łesia Kozak i po prostu nieobojętne mieszkanki miasta, bez względu na wykształcenie, zawód czy stanowisko, mając w duszy niegasnący płomyk miłości do rodzinnego kraju, całodobowo robią wszystko, aby zapewnić odczuwalną pomoc naszym obrońcom na froncie i tym, którym jest ona potrzebna w Iwano-Frankowsku. „Tylko reżim godziny policyjnej przerywa pracę, a tak to szyłabym nawet w nocy” – mówi Ołena Chytra, która zorganizowała szycie rzeczy dla wojskowych. Razem z nią pracują Hałyna Nakoneczna, Natalia Drozdowa, Switłana Hładka, Hanna Hovera, Maria Wujanko, Maria Turczyn, Olha Synycia oraz Daria Petreczko. Właścicielka atelier krawieckiego Iwanna Bandura kupuje za własne środki i szyje niezbędne wyposażenie dla żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. W tymczasowo umieszczonej w Domu Narodowym „Proświta” kuchni przygotowują obiady dla wolontariuszy i przesiedleńców życzliwe Ukrainki Maria Uljaszkewycz, Lubow Sołomon, Switłana Keller, Hałyna Sywaczuk. Sortują i pakują środki lecznicze Ludmyła Jancz, Natalia Kuźmyk, Wałentyna Kostiak, Bohdan Łewniuk, Ihor Sawczak, Nadia Dumanska, Bohdan Hucol, Hałyna Kostiuk, Olha Rudyk, Mariana Wasylenko i inni. Wszyscy oni dokładają starań, pracując zgodnie i starannie, można by nawet powiedzieć, z pewnym zdrowym fanatyzmem, dla przybliżenia naszego zwycięstwa nad okrutnym i krwiożerczym wrogiem. Ważne jest, że istnieje pomoc od zagranicznych organizacji wolontariackich i nieobojętnych krajów. W miejskiej „Proświcie” podpisano umowę o współpracy i pomocy wolontariackiej z Międzynarodowymi stronami. Mykoła pracował z granatnikiem RPG-7 radzieckiego wzoru, a Kostiantyn – z amerykańskiego karabinu maszynowego M-20, który ma dużą siłę niszczącą. Zlikwidowali wielu wagnerowców. Bliżej rana przyszła pomoc i stało się łatwiej. Obrońca opowiada, że ataki wroga są ciągłe. Był moment, kiedy podczas zmiany na linii zerowej rozpoczął się zmasowany ostrzał artyleryjski. Trzeba było przejść do najbliższego bunkra w odległości 350 metrów od pozycji zerowych. Spędziliśmy tam około 4 godzin. Ziemia drżała, jakby od trzęsienia ziemi. Cudem żaden pocisk nie trafił w bunkier. Czasem trzeba było iść pieszo 5-6 km w pełnym ekwipunku bojowym w mróz czy upał, w deszczu, śniegu, po bezdrożach lub przez otwarty teren stepowy, który był stale ostrzeliwany przez wroga. Szliśmy pod celownikiem wrogich snajperów, przy świstach kul, wybuchach, jasnych błyskach, pod hukiem kanonady. Kostiantyn z Mykołą to nierozłączni towarzysze broni przez ponad 10 miesięcy pobytu pod Bachmutem.
ną organizacją społeczną Newlenox Gospel Hall oraz Włoskim stowarzyszeniem “HELP UKRAINE ODV”, a także z “Proświtą” Włoch i Polski. W ciągu tego roku przekazano pomoc medyczną o wartości ponad 2 mln hrywien z Włoch. 23 sierpnia 2023 r. autobus z lekami o wartości 1,8 mln hrywien z Włoch przybył do miasta. Wszystkie medykamenty przekazano Iwano-Frankiwskiej wspólnocie terytorialnej w osobie mera miasta Rusłana Marcinkowa. Ta cenna, kosztowna pomoc została dostarczona do placówek medycznych wschodu Ukrainy oraz punktów medycznych na linii frontu. Wielu mieszkańców Iwano-Frankiwska, w tym członków Proświty, wstąpiło do Sił Zbrojnych Ukrainy (w szczególności pułku “Azow”) oraz Gwardii Narodowej, aby walczyć z okupantami. Ktoś niszczy raszystów na froncie, ktoś zapisał się do obrony terytorialnej, a ktoś został wolontariuszem. Członkowie Towarzystwa “Proświta” zbierają ciepłą odzież, leki, produkty zarówno dla naszych żołnierzy, jak i dla obywateli ewakuowanych na Przykarpackie ze stref działań wojennych. Przewodniczący oddziału miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” M. Hucoł bierze aktywny udział w ważnych wydarzeniach miasta i stale podkreśla, że “jedność Ukraińców i zwycięstwo nad ich odwiecznym wrogiem-moskalem – to jest to, do czego wszyscy musimy nie tylko dążyć, ale i aktywnie realizować codzienną pracą”. Dziś członkowie Proświty są wielką, zjednoczoną rodziną, w której szanuje się tradycje i z wiarą w miłosierdzie oraz pomoc Pańską modlą się do Boga. Modlą się o to, aby rok 2024 stał się zwycięską stroną naszej historii, którą obecnie tworzą miliony Ukraińców. Dlatego wszystkie komórki “Proświty” powinny być ośrodkami jednoczenia narodu wokół ukraińskiej idei narodowej. Od prawej do lewej: M. Hucoł, S. Wołkowecki, L. Bryndzej, O. Iwas, N. Synycia, M. Siczka i D. Howera
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro NYKYFORIAK, przewodniczący Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Niedawno w Banylivskim Liceum Oporowym odbyło się spotkanie uczniów i nauczycieli z żołnierzami i wolontariuszami – absolwentami szkoły. Nauczycielka klas początkowych Olesia Strynadko cieszyła się ze spotkania z byłym uczniem, obecnie żołnierzem-obrońcą Kostiantynem Turaszem. Wierzy on mocno w zwycięstwo Ukrainy, ale uważa, że stanie się to szybciej, jeśli ukraińskie społeczeństwo się zjednoczy, rzucając przeciwko wrogowi wszystkie swoje siły i zasoby. Kostiantyn Turasz urodził się w Banylivie 8 grudnia 1999 roku w rodzinie Jarosława i Hałyny Turaszów. Mama pracowała w handlu, a tata był budowlańcem. Wychowali troje dzieci: żołnierza Kostiantyna, córki Waleriję – stomatologa, oraz Anastasiję, która uczy się w szóstej klasie Banylivskiego Liceum Oporowego. Lata szkolne (2006–2017) chłopak wspomina jako najlepsze. Lubił lekcje biologii i etyki chrześcijańskiej. Dobrym słowem wspomina dyrektorkę szkoły Lubow Nykyforiak, która była przykładem życzliwości i miłości do dzieci. Po ukończeniu szkoły od razu zaczął pracować. W latach 2018–2019 podjął pracę w Czechach. Po powrocie do domu zajął się blogowaniem. Razem z przyjaciółmi stworzyli kanał, na którym tworzyli parodie ukraińskich i światowej sławy piosenek. Mieli milionowe wyświetlenia użytkowników portali społecznościowych na kanale „SILIRADA” w serwisie YouTube. W 2020 roku zespół Kostiantyna Turasza stworzył popularny teledysk „Valentyna” na dzień świętego Walentego, który zdobył ponad 20 milionów wyświetleń i został uznany za najlepszy na Ukrainie. Jeździli z zespołem po całej Ukrainie, występowali na festiwalach. Wojna wszystko to przerwała… Zastała go w domu. Kostiantyn nie panikował, wszystkie niezbędne rzeczy miał już spakowane. Na początku kwietnia 2022 roku udał się do Rejonowego Terytorialnego Centrum Rekrutacji i Wspierania Socjalnego. Ponad miesiąc pełnił służbę w kompanii ochrony, a potem wraz z towarzyszami broni został wysłany na szkolenie do nowo utworzonego Czerniowieckiego 57. Samodzielnego Batalionu Strzeleckiego. W Kijowie przez pół roku przechodzili rygorystyczne szkolenie wojskowe, co pozwoliło im wytrzymać pod Bachmutem na linii zerowej prawie rok. Po szkoleniu batalion został przemieszczony. Pierwsze 30 dni działań bojowych były najtrudniejsze. Początkowo nawet nie rozumieli, gdzie się znajdują. Prawdziwe piekło, ciągłe strzały, wybuchy, domy waliły się, raszyści wszystko równali z ziemią. Do tego była zima: ani chwili, żeby odpocząć, ogrzać się, wysuszyć ubranie. Szukali bezpieczniejszych miejsc w półzniszczonych budynkach. Starali się trzymać razem, prowadzić obronę. Właśnie tutaj poczuł, czym jest prawdziwa braterska przyjaźń i wsparcie. Od 16 lutego 2023 roku do dziś Kostiantyn stale przebywa na linii zerowej z krótkimi przerwami. Pododdział cały czas jest pod ostrzałem artyleryjskim, czołgowym i atakami lotniczymi. Kostiantyn Turasz jest strzelcem-sanitariuszem, medykiem bojowym, gdyż podczas szkolenia wojskowego w Kijowie przeszedł odpowiednie kursy. Szkolili ich wysokiej klasy ukraińscy medycy wojskowi, przyjeżdżali także instruktorzy z krajów NATO. Żołnierz wspomina, jak razem z towarzyszem broni Mykołą niszczyli wagnerowców w okopach. Jednego udało się wziąć do niewoli. Kostiantyn pokazuje wideo, jak prowadzą jeńca. Zdrowy, ale skomle i płacze, bo boi się naszych żołnierzy. Do wagnerowców wzięto go z więzienia. Kostiantyn mówi, że wagnerowcy to tylko ludzka powłoka, a w rzeczywistości to dzika horda. Oddali jeńca dowództwu i wrócili na pozycje bojowe. Pewnego razu podczas wykonywania zadania bojowego wielu towarzyszy broni zostało rannych. Kostiantyn i Mykoła udzielili im pomocy medycznej, pomogli ewakuować z pola walki. Po tym musieli trzymać obronę we dwóch, a wróg nacierał z trzech stron. Pewnego razu przyszli na zmianę na linię zerową, a tam właśnie zakończyła się krwawa bitwa. Rannych zabrano, ale jednego żołnierza nie zauważono. Żołnierz przeleżał w okopie około dziesięciu godzin z przestrzelonymi nogami, sam sobie tamując krew. Chłopcy znaleźli nosze i nieśli towarzysza broni około dwóch kilometrów do miejsca ewakuacji. Niesamowitego wysiłku ze strony żołnierzy kosztuje nasze życie w ciepłym tyle. Pamiętajmy o tym, pomagajmy naszym Bohaterom, bądźmy godni ich wyczynów.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr SABADUCHA, doktor nauk filozoficznych, docent; Ołeh MALARCZUK, doktor nauk historycznych, profesor, Iwano-Frankiwsk. Odpowiedź na to pytanie wymaga wiedzy nie tylko o ekonomicznych, politycznych, historycznych, geopolitycznych przyczynach i treści wojny rosyjsko-ukraińskiej. Jak by to nie brzmiało dziwnie, wymaga to wiedzy o ludzkiej istocie. Rosyjski, chiński, irański, północnokoreański człowiek totalitarny wypowiedział wojnę wartościom europejskim. Trzeba uczciwie przyznać, że otwarcie wystąpić przeciwko człowiekowi totalitarnemu człowiek liberalny się nie odważa, a jedynie pomaga ukraińskim osobowościom. Wartości europejskie bronią ukraińskie osobowości. Wydarzenia te mają dawne przyczyny i zostały przewidziane w chrześcijaństwie oraz oznaczone pojęciami Sąd Ostateczny, Apokalipsa. Przyczyną Apokalipsy, z punktu widzenia chrześcijaństwa, jest panowanie na świecie Diabła, Szatana. To chrześcijańskie przewidywanie w języku filozoficznym brzmi tak: światem kieruje człowiek przeciętny, cham, pasożyt. Ludzkość żyje według zasad człowieka przeciętnego: mieć i posiadać. U człowieka totalitarnego wszystko było przygotowane do globalnej wojny: obecność piątej kolumny na Ukrainie, w Europie, USA, na Bliskim Wschodzie, w tym czasie człowiek liberalny pławil się w dobrach materialnych i czekał, aż totalitaryzm sam się zawali. Człowiek totalitarny, według wniosków amerykańskiego psychologa E. Fromma, jest chory na nekrofilię – nienawiść do wszystkiego, co żyje. Nie chce ginąć sam, lecz pragnie zabrać na tamten świat ludzkość. Świadczą o tym wydarzenia wojny rosyjsko-ukraińskiej. Człowiek liberalny nie wziął pod uwagę, że intelekt człowieka totalitarnego może dorównywać jego intelektowi. Ale „przewagi” człowieka totalitarnego polegają na tym, że dla niego nie istnieją żadne zasady moralne. Rosyjski poeta M. Lermontow samokrytycznie nazwał Rosję – „kraj niewolników, kraj panów”. Rosyjskiemu człowiekowi totalitarnemu mało eksploatować swoich niewolników, bo współczynnik użytecznego działania od niewolników jest minimalny. Naród imperialny zawsze żyje kosztem innych państw, a co najważniejsze – kosztem potencjału intelektualnego innych państw. Tak, M. Hruszewski swego czasu udowodnił, że rosyjska nauka i kultura w 80 procentach rozwijała się kosztem ukraińskiego potencjału intelektualnego i duchowego. Narody imperialne, z reguły, starają się opierać na mankurtach zniewolonego narodu. Niestety, trzeba przyznać, że takich w państwie ukraińskim jest wystarczająco dużo. Nigdzie nie zniknęli po uzyskaniu niepodległości. Jesteśmy przekonani o zwycięstwie militarnym, ale musi ono zostać dopełnione zwycięstwem w sferze świadomości społecznej. W tym kontekście trzeba zrozumieć, że prawdziwe zwycięstwo będzie wtedy, gdy świadoma część narodu ukraińskiego zrozumie, że na czele narodu muszą stać osobowości, natchnione ideą ukraińską, a nie przeciętności-manipulatorzy. Takie zmiany ze swej istoty są rewolucją duchową. Dla takiej ewolucji filozofowie muszą doprowadzić do świadomości społeczeństwa, że obiektywnie istnieją stopnie rozwoju społeczno-politycznego, psychologicznego i duchowego człowieka: człowiek zależny, człowiek przeciętny, osobowość i geniusz. Człowiek przeciętny uformował bezosobowe zasady gry: manipulacje; swoim wszystko, a obcym prawo; zysk ponad wszystko. W języku świeckim – panowanie człowieka przeciętnego jest panowaniem chama. Niestety, trzeba przyznać, że przez lata niepodległości Ukrainą przeważnie kieruje człowiek przeciętny, którego pobudką jest zysk ekonomiczny, polityczny. Ten typ człowieka doprowadził Ukrainę do wojny i nadal pozostaje u władzy, podczas gdy osobowości bronią państwa na froncie. Istota człowieka przeciętnego nie zmienia się nawet w warunkach wojny. Ukraińcy muszą zrozumieć, że człowiekowi przeciętnemu nie można powierzać władzy po zwycięstwie, bo jego istota polega na tym, że w każdej sytuacji szuka zysku dla siebie kosztem innych i państwa w całości. Dla człowieka przeciętnego nie ma nic świętego. Manipuluje nawet interesami narodowymi i bezpieczeństwem narodowym. Brak pojęcia „interes narodowy” w ukraińskiej Konstytucji stwarza dodatkowe warunki dla takich manipulacji. Zatem specyfika człowieka przeciętnego polega na tym, że jest on zdolny przystosowywać się do każdych warunków. Jesteśmy przekonani, że rozpowszechnienie idei stopni duchowego rozwoju człowieka jest zdolne zasadniczo zmienić atmosferę moralną w społeczeństwie. Na podstawie tej idei można sformułować prawo nazywania: „Kto jest kim?” i „Co jest czym?”, które pozwoli wszystko nazywać po imieniu, a przez to będzie sprzyjać przezwyciężaniu korupcji, w tym politycznej. Dla aktywnej części społeczeństwa teoria stopni duchowego rozwoju człowieka musi stać się podstawą życia społeczno-politycznego. Uczciwie przyznajmy, że teoria ta póki co nieadekwatnie jest postrzegana zarówno przez opinię publiczną, jak i humanistów, a właśnie oni błędnie uważają ją za szkodliwą, a nawet antyhumanitarną. To nie odpowiada jej istocie. Teoria stopni duchowego rozwoju człowieka dowodzi obiektywnej istoty człowieka, jednak w kontekście relacji międzyludzkich oraz życia społeczno-politycznego wymaga, aby do każdego odnosić się jak do osobowości. Naród ukraiński musi uświadomić sobie fundamentalne prawo historyczne, odkryte przez brytyjskiego historyka A. Toynbee’ego: społeczeństwo degraduje, jeśli władza należy do człowieka przeciętnego, którego uczony nazwał „wewnętrznym proletariatem”. To prawo podzielał ideolog ukraińskiego nacjonalizmu J. Stećko: „Za degradacją elity jak cień podąża degradacja narodu”. Wojna rosyjsko-ukraińska zmusza nas do uświadomienia sobie tego prawa historycznego. Spójrzmy na naszą tak zwaną elitę. Służyli Juszczence, Janukowyczowi, Poroszence, a kiedy zmieniała się sytuacja polityczna, to od razu zmieniali swoje poglądy. Dzisiaj degradacja moralna człowieka przeciętnego doszła do granicy. Zwycięstwo ideowe wymaga ideologii, u podstaw której musi zostać położona idea osobowości. Ideologia personalizmu musi ustanowić nowe zasady gry. Naród musi wiedzieć wszystko o osobach publicznych, o ich potencjale moralnym, zawodowym, intelektualnym, majątku, powiązaniach ze służbami specjalnymi obcych państw. Musi istnieć odpowiednia ustawa, która pozwalałaby testować potencjał zawodowy, intelektualny, moralny kandydatów na stanowiska państwowe i fotele deputowanych. Naród ma prawo bronić się przed człowiekiem podłym. Pod wpływem wojny musimy uświadomić sobie: człowiekowi przeciętnemu (chamowi) nie można powierzać władzy. Jesteśmy przekonani, że ukraińskie osobowości będą w stanie dokonać rewolucji duchowej w świadomości obywateli. Transformacja świadomości – to zmiana wartości i zasad światopoglądowych bytu społecznego. Priorytet materialnego („idee żołądkowe”, I. Franko) musi zostać zastąpiony priorytetem duchowego, moralności. Będzie to oznaczać, że w społeczeństwie zostaną sformułowane zasady, które będą stać na przeszkodzie korupcji, w tym politycznej. Priorytet duchowego – to priorytet osobowości we wszystkich sferach życia społeczeństwa. Tylko w tych warunkach nie tylko odniesiemy zwycięstwo, ale położymy fundamenty wstąpienia do UE, NATO i zapoczątkujemy nowy – osobowościowy – sposób życia. Na takiej reorientacji wygra całe społeczeństwo. Zwycięstwo Ukraińców zapoczątkuje nowe zasady życia we wspólnocie europejskiej. Będzie to oznaczać początek upadku człowieka totalitarnego i transformację człowieka liberalnego w osobowość. W przeciwnym razie będzie to oznaczać degradację zarówno Ukrainy, jak i świata. Taka jest cena wiedzy o ludzkiej istocie.
Tłumaczenie maszynowe
“To nie my napadliśmy na Rosję, lecz Rosja napadła na nas” – tymi słowami rozpoczął spotkanie z działaczami organizacji społecznej “Czarnobyl-Pomoc”, orędownikami społeczeństwa, Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. Spotkanie odbyło się w rezydencji Patriarchy w drugim dniu po dniu imienin Patriarchy, a obecni ciepło powitali Jego Świątobliwość z tej okazji. Całe swoje życie Patriarcha Filaret poświęcił służbie Bogu i Ukrainie. W naszym rozumieniu, zważywszy na wielkie osiągnięcia i dokonania, właśnie Patriarcha Filaret jest tym filarem współczesnej historii Ukrainy, który zdołał zbudować ukraińską arkę naszego duchowego ocalenia i nadziei. To właśnie on stał się przewodnikiem czystości myśli i czynów w służbie swojemu narodowi. Wielkie szczęście przypadło nam, współczesnym i świadkom jego wielkich dzieł. Mądrość i niezłomność – oto co bezsprzecznie określa postać Świątobliwego Filareta. Celem delegatów, którzy dostąpili zaszczytu osobistej audiencji, było okazanie szacunku i wyrażenie wdzięczności za wielkie dzieła na rzecz Ukrainy Patriarchowi całej Rusi-Ukrainy, a ze strony Świątobliwego Filareta – osobiste udzielenie wskazówek, życzeń i wizji dotyczących teraźniejszości kraju oraz przyszłości ukraińskiego społeczeństwa. Obecni to nietuzinkowi ludzie: Lubow Iwanowa – całe życie poświęciła pomocy potrzebującym w odpowiednim ministerstwie, Wołodymyr Semystiaha – wybitny historyk, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, Wasyl Łabunin – pisarz i badacz ukraińskiego prawosławia, Antin Bobyr – dziennikarz, redaktor naczelny gazety “Ukraina Kozacka”, Marija Matwijenko – odpowiedzialna pracownica Narodowej Akademii Nauk, Ołeksandr Riabokrys – znany reżyser dokumentalista, Wiktor Tupiłko – przewodniczący towarzystwa “Czarnobyl-Pomoc”. Każdy z obecnych chciał posłuchać mądrego słowa i miał co powiedzieć oraz o co zapytać Patriarchę. Delikatnie pomagał w tym Arcybiskup Andrij – człowiek wielkiej erudycji oraz unikalnych zdolności komunikacyjnych i organizacyjnych. Cechą szczególną tego długiego, ciepłego spotkania z Patriarchą była konkretność w omawianiu pilnych spraw. Uzyskano wsparcie i aprobatę inicjatywy Patriarchy dotyczącej Wiecu-requiem oraz dalszego tworzenia galerii wyhaftowanych w ukraińskim stylu Świętych Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, ornamentów “Pamięć na życie” i “Pochodnie Ukrainy”. Na zakończenie spotkania Świątobliwy Patriarcha Filaret pobłogosławił każdego z obecnych z osobna i przekazał swoje podarunki jako zachętę do dobrych dzieł cerkiewnych i społecznych. Każdy otrzymał nie tylko pamiątkowe ciepłe spotkanie, ale i cząstkę duchowej siły stoika i geniusza, wielkiego syna ukraińskiego narodu, oddanego Cerkwi i ludziom – Wielkiego Patriarchy. Stepan KOPANKA, dziennikarz. Imiona zwycięzców stały się znane podczas uroczystej ceremonii w Kijowie 17 grudnia – w dniu urodzin językoznawcy, historyka literatury ukraińskiej i eseisty. Laureatem Nagrody imienia Jurija Szewelowa–2023 został pisarz Ołeksandr Myched. Wyróżnienie pisarz i kulturoznawca otrzymał za książkę “Sygnał wywoławczy dla Hioba. Kroniki inwazji”. “Codziennie toczy się walka o istnienie Ukrainy – zaciera się granica między epokami. Wiarę w siłę literatury przywraca poczucie więzi z pokoleniami ukraińskich pisarzy i pisarek, którzy już spotykali się z tym samym wrogiem i przechodzili przez to samo piekło. Moja literatura zawdzięcza im wiele” – zaznaczył. W ramach Nagrody wręczono również dwa specjalne wyróżnienia Kapituły: pierwsze specjalne wyróżnienie zostało przyznane pośmiertnie Andriji Hudymie za książkę “69 przypraw dla Serca”. W wydaniu zebrano kulinarne sekrety i tajemnice doświadczeń Andrija Hudymy, który pragnął dzielić się ze światem wiedzą i miłością do wszystkiego. Autor nie zdążył zobaczyć własnej książki, oddając za swój kraj życie. Nagrodę odbierała córka Andrija Hudymy, Julija Hudyma. Zdobywcą kolejnego specjalnego wyróżnienia Kapituły za wirtuozerską kontynuację tradycji ukraińskich neoklasyków w eseistyce został Andrij Sodomora za książkę “Pod cudzym cieniem” wydawnictwa “Litopys”. Powieść ułożona jest z barwnych epizodów życia i pracy literackiej autora, doświadczonego tłumacza i pisarza. Również podczas ceremonii już po raz czwarty wręczono specjalne wyróżnienie Radia Kultura. Imię jego zdobywcy ogłosiła producentka Radia Kultura, dziennikarka, tłumaczka i pisarka Iryna Sławinśka. Wyróżnienie otrzymał pisarz, malarz, wojskowy Andrij Humeniuk. “Afryka” – to jego druga książka. Jest to zbiór biograficznych nowel-notatek, szczera rozmowa o wojnie, którą autor uzupełnił swoimi ilustracjami oraz zdjęciami z frontu. Własna inf. Wokół Patriarchy od lewej do prawej: O. Riabokrys, A. Bobyr, W. Semystiaha, M. Matwijenko, L. Iwanowa, W. Łabunin, W. Tupiłko, Arcybiskup Andrij
Tłumaczenie maszynowe
Serhij Laszczenko
Pod ostrzałem rakietowym odesyci twardo nastawili się na zmiany. W tym także na usuwanie zewnętrznych znaków epoki imperialnej. Chodzi o zmianę nazw ulic i demontaż odiozowych pomników. Istnieje pasjonackie, aktywne jądro, które rękami i nogami jest „za”. Pewna część odesytów jest przeciw. Czy czekają nas bitwy ideologiczne? Czy możliwa jest inna droga – pokojowa i kompromisowa, bez nadmiernej kategoryczności i „łamania” przez kolano? Spróbujmy spokojnie to rozważyć.
Znajomy odesyta przeprowadził się z Odessy do Lwowa na stałe 23 lutego 2022 roku. Dzień przed wojną. Czy wiedział o możliwym wybuchu działań bojowych? Nie. Ale nie miał co do tego żadnej wątpliwości: w najbliższych latach jego dwaj mali synowie nie będą mieli w Odessie ukraińskojęzycznego otoczenia. Z przeprowadzki nie żałuje, bo teraz dzieci mają wielu przyjaciół i od dawna przestały być „białymi krukami”. Jeszcze dwie patriotyczne rodziny przeniosły się do Galicji z Zaporoża, również z powodu języka. I również są zadowolone.
A my? Czy zadowala nas, że ukraiński dominuje przede wszystkim na zachodzie Ukrainy? Jak sprawić, by i w Odessie, i w Zaporożu, i w Charkowie język zaczął odradzać się na szeroką skalę i w sposób nieodwracalny? Co do ostatecznego celu większość ludności Ukrainy jest zgodna z Iriną Farion. Co do taktyki istnieją spore rozbieżności.
Poszukiwanie optymalnej drogi
Pewne podstawy do optymizmu istnieją. W mediach społecznościowych wyraźnie wzrosła liczba ludzi, którzy okazują nienawiść do putinowskiej Rosji i od roku-półtora przeszli na język ukraiński. Choć piszą z błędami. Język na pewno przetrwa! Ale na ile skuteczne są metody siłowe? Spójrzcie, jak Facebook wrze od potępienia siłowych działań przedstawicieli TCK. A ich teraz trudno oskarżyć o to, że są niezdecydowani. Mimo że chodzi o linię frontu, o los państwa, o ochronę milionów ukraińskich żyć, większość ludzi takie „zdecydowanie” potępia. Myślicie, że z językiem będzie inaczej? Znajdzie się sporo zwolenników tezy „nie na czasie”, a poza tym organizowane przez putinowską agenturę antyukraińskie siły mogą narobić wielu czarnych spraw. Tymczasem wielu ludzi proponuje teraz inne podejścia. Oto co pisze młody mieszkaniec Krzywego Rogu, zwracając się do Iryny Farion:
„We Lwowie są dziesiątki tysięcy przesiedleńców z kiepską ukraińszczyzną. Roboty jest co niemiara! Więc idź choćby do jednego przesiedleńczego „getta” w Zaporożu, Dnieprze czy w Słowiańsku. Porozmawiaj z ludźmi, po prostu usiądź i porozmawiaj z tym dzieckiem, które słyszało ukraiński tylko z „pudełka”. Potrzymaj je za rękę, poczuj głębię tej przepaści, z której wydostały się dziesiątki tysięcy naszych współobywateli. Popłacz z nimi... Przecież chcesz ukrainizacji? Chcesz? Czy chcesz zemsty na rosyjskojęzycznych? Tu trzeba się zdecydować, bo jednego i drugiego nie da się połączyć. Zbierz ich w dowolnej kawiarni – kobiety z dziećmi, które bawią się obdarowanymi zabawkami. Postaw im kawę z placuszkami albo lodami. Przeprowadź łagodną lekcję mistrzowską z języka ukraińskiego pod żarty i uśmiechy pań i otaczających. Przecież to nagrają i „zwirusują” na TikToku, jak Irena z akademickiej harpii zamienia się w prostą i czułą Ukrainkę, która pomaga swoim rodakom. Nie, nie tylko lepiej mówić po ukraińsku, ale i żyć! W takim momencie można wystąpić w zupełnie innej roli. Zażartuj jakoś zabawnie ze swojej dawnej wpadki z imionami dzieci w przedszkolu. Pokaż się w mediach społecznościowych. Jeździj po kraju! Pojedź na ten uniwersytet w Dnieprze, gdzie wykładowcy prowadzą zajęcia po rosyjsku, porozmawiaj z nimi. Pomóż, pokaż, naucz. Wnieś choćby jedną kroplę porządku w nasz wieczny chaos walki i niezgody”.
Zakończenie należy do Wiktora z Krzywego Rogu, który podaje przekonujący argument: „Bez konsensusu rozpadnie się front wschodni, a po tym rozpadnie się nasze państwo”.
O kompromisie dla dobra naprzód
Pamiętam, jak część mieszkańców dawnego Dniepropetrowska protestowała przeciwko proponowanej nazwie „Siczesław”, a radziła zostawić starą nazwę. Co prawda z obowiązkowym wyjaśnieniem, że miasto zostało nazwane na cześć apostoła Piotra, a nie bolszewika Pietrowskiego. Dobrze, że większość mieszkańców miasta-milionera zgodziła się na nazwę Dniepr, bo miejscowi do tej nazwy przywykli, a „Dniepropetrowsk” był tylko na użytek urzędowy. Na tym się porozumiano, zapominając o wariancie z Siczesławiem.
Podobnie jest z Pawłogradem. Proponują pozostawić nazwę, ale zaznaczyć, że nie na cześć rosyjskiego cesarza Pawła, lecz całkowicie apostoła Pawła. Nie wiem, czy to ostateczna decyzja, ale podobnego podejścia można zastosować także do obecnej Odessy. Tylko tak, żeby z tego była korzyść. Z narodem trzeba się radzić, tym bardziej że wariantów do dyskusji jest kilka.
Powiedzmy, że ulicę Aleksandra Puszkina można przemianować na ulicę białoruskiego artysty Ales Puszkina. Imperialną postać usunąć, a patriotę Białorusi i przyjaciela Ukrainy zostawić. Czyli nazwa pozostanie, odessici nie będą musieli się przestawiać. Puszkin był i Puszkin będzie. Dla nas ważne jest to, że Ales można nazwać białoruskim Stusem. Ich artysta swoją nieugiętością bardzo przypomina naszego poetę. I losy są podobne: białoruski Puszkin zginął w ... Wzniósł M. Nomys” (Petersburg, 1864), która zawiera ponad 14,5 tys. przysłów i zagadek. Są w niej też opublikowane zapisy Stepana Rudańskiego, Wasyla Biłozerskiego, Pantelejmona Kulisza, W. Łazarewskiego, Marka Wowczka i innych. Ideolodzy KPZR zaliczyli Nomysa do tzw. „burżuazyjnych działaczy”. Dlatego znaczna część jego utworów w ZSRR nie była wznawiana. Dopiero w 1985 roku z inicjatywy i za pieniądze kolejnego wybitnego poltawczanina, siostrzeńca Symona Petlury i patriarchy UAPC Mstysława (Stepana Skrypnyka), niektóre książki zostały wznowione na emigracji, a po odzyskaniu niepodległości, na początku lat 90., w czasopiśmie „Kijów” i wydawnictwie „Łybid”. Swoje prace Matwij Symonow podpisywał ... w więzieniu w niewyjaśnionych okolicznościach 11 lipca 2023 roku.
Powiecie, że imperialnie nastawionym odessitom taki wariant i tak nie przypadnie do gustu? Przypuszczam. Białoruscy „nacjonaliści” również nie są ich idolami. Ale nie jestem pewien, że takich będzie większość. Zresztą chodzi o samo podejście do sprawy. Nie narzucać siłą, lecz dyskutować. Nie uda się po naszemu teraz, to uda się później. Bo zwycięstwem jest nie tyle siłowe „wciskanie” w lokalną toponimikę pomnika czy ulicy, ile zmiana światopoglądu odessitów.
Dopuszczam, że ktoś, zaciskając zęby, zgodzi się na kompromis, by przeforsować swoje gdzie indziej. Może i tak. Za to zachowamy pokój, czas będzie działał na naszą korzyść, a dzieci dzisiejszych „kompromisowych” mogą za 10–15 lat stać się wzorowymi ukraińskimi patriotami. Ważne jest kształtowanie spójnego obrazu świata.
Białorusini byli i, mam nadzieję, pozostaną jedynym naszym spokojnym, przewidywalnym sąsiadem. Bardzo bliskim pod względem historii i kultury. A inteligencja białoruskojęzyczna, jaka była, taka pozostanie wyjątkowo przychylna wobec nas. I to, że są okupowani przez Rosję, nie oznacza, że trzeba na nich stawiać krzyżyk. Znaczna część Zaporoża, obwodu chersońskiego, Donbasu, niemal cała Ługańszczyzna i cały Krym również są okupowane. Ale czy uważamy je za obce? Wierzymy w wyzwolenie i reintegrację terytoriów. Mimo że tylko w Horliwce 20 tysięcy mężczyzn zginęło, walcząc przeciwko Ukrainie. W innych miastach obraz jest podobny. Będzie trudno. Więc po co robić wroga jeszcze i z Białorusi? Widzicie, jak dziś zachowują się Polacy, Słowacy, Węgrzy? A przecież nie są okupowani przez Rosję! Dlatego musimy stale pracować nad tym, by pęknięcie z Białorusią się nie pogłębiało. Pomniki białoruskich wojaków, którzy zginęli, broniąc Ukrainy
...wał „M. Nomys” – ten pseudonim powstał od części (bez -ow) prawdziwego nazwiska, czytanej wspak, oraz skrótu imienia pisarza i folklorysty. Jeśli słowo Symon przeczytać wspak, otrzymamy Nomys. Także na znaku upamiętniono: ukraińską pisarkę Nadiję Kybalczycz (pseudonim literacki Natalka Połtawka); założycielkę pierwszego w Łubnach ukraińskiego prywatnego żeńskiego gimnazjum, działaczkę oświatową (córkę Kateryny Skarżyńskiej) Olgę Klimową; ukraińskiego archiwistę, kierownika Łubeńskiego archiwum Matwija Astriaba oraz profesora agronomii Uniwersytetu Charkowskiego, jednego z pierwszych organizatorów rolniczej badawczej ... w składzie pułku Kastusia Kalinouskiego, również potrzebne.
*** Nie wolno zapominać również o narodowych działaczach tych narodów Rosji, które jeszcze nie utraciły swojej tożsamości. Naukowiec z Udmurcji Albert Razin w 2019 roku dokonał samospalenia w Iżewsku, protestując przeciwko niszczeniu języka udmurckiego. U nas wszyscy go znają? Obawiam się, że nie. A w Kownie, gdzie byłem kilka lat temu, o nim słyszeli wszyscy Litwini średniego i starszego pokolenia, z którymi rozmawiałem na miejscu samospalenia ich narodowego bohatera Romasa Kalanty. Kijowianin Wołodymyr Olivec, koordynator i jeden z twórców „Białoruskiego Klubu Konwersacyjnego”, który obecnie walczy na wschodzie Ukrainy, zgadza się ze mną w pełni. Tak jest zarówno w kwestii stosunków z Białorusinami, jak i z narodami Rosji. Pisze on: „Tak, właśnie teraz trzeba przebijać w przestrzeni informacyjnej temat niszczenia tożsamości narodów Rosji. W wielu miastach Ukrainy są ulice Dżochara Dudajewa i jest to normalnie przyjmowane zarówno przez Czeczenów, jak i przez Ukraińców”. W ten sposób ulica Alberta Razina (zamiast Stepana Razina) w Odessie przyczyniłaby się do integracji miasta milionowego z ukraińskim życiem narodowym. Tym bardziej, że właśnie z Odessy rozeszła się po przestrzeniach dawnego związku imperialna narracja: „Ukraińscy naziści w Odessie palili ludzi żywcem!”. Niech młodzi odessyci poznają prawdę: imperialna Rosja doprowadzała ludzi do samospalenia nawet wtedy, gdy na Ukrainie nie było działań wojennych. Zatem nawet przy obniżeniu poziomu radykalizmu (którego Rosja często używa na swoją korzyść) zysk może być osiągnięty dzięki znacznemu poszerzeniu bazy informacyjnej i zwiększeniu liczby dobrych czynów w skali całej Ukrainy.
Anastasija Zajkewycz
Obecni uczcili wybitnych łubeńczyków minutą ciszy i zapalili znicz pamięci ziomkom, którzy patrzą na nas z wysokości Wieczności.
„Niech ich dusze w niebie się ucieszą, że pamiętano o nich w najbliższej sercu małej ojczyźnie. Jasni, wyjątkowi ziomkowie, którzy wnieśli wielki wkład w skrzynię kulturalnej, naukowej, oświatowej i literackiej spuścizny Ukrainy, dziś zostali uhonorowani. Niech ten pamiątkowy pomnik przypomina o powołaniu, by trwać w jedności na drodze walki o ukraińską tożsamość, soborowość, niepodległość!” – podsumowała prowadząca wydarzenie.
Połtawskie biuro UINP
Tłumaczenie maszynowe
W tym roku z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy na szczeblu państwowym obchodzona jest pamiętna rocznica – 200 lat od urodzin Matwija Nomysa. Z tej okazji w Dziecięcym Parku im. O. Donczenka w Lubniach odsłonięto pamiątkowy znak ku czci znanych rodaków-lubieńczyków. Na znaku wyryto nazwiska działaczy, których imiona zapisały się na kartach historii i którzy swoim życiem umacniali ukraińską kulturę i naukę.
W uroczystości otwarcia wzięli udział działacze społeczni, dziennikarze, pracownicy Lubieńskiego Muzeum Krajoznawczego im. Hnata Stelleckiego oraz pracownicy bibliotek, urzędnicy państwowi, młodzież uczniowska, a także członkowie komisji ds. realizacji polityki państwowej odnowy i zachowania pamięci narodowej Narodu Ukraińskiego na terytorium Lubieńskiej Gminy Terytorialnej: sekretarz rady miejskiej Małgorzata Komarowa oraz kierownik wydziału edukacji komitetu wykonawczego Lubieńskiej Rady Miejskiej Myrosław Kostenko. Znak wzniesiono z inicjatywy wspomnianej komisji i zgodnie z decyzją komitetu wykonawczego Rady Miejskiej w Lubniach. Wyryto na nim imię etnografa, pisarza i pedagoga, działacza społecznego i dobroczyńcy, pierwszego dyrektora Lubieńskiego Męskiego Gimnazjum Matwija Symonowa (Nomysa). „Imię rodaka z dumą nosi I Gimnazjum im. Matwija Nomysa – dawne Lubieńskie Męskie Gimnazjum. Wśród zrusyfikowanych placówek oświatowych Ukrainy Lubieńskie Męskie Gimnazjum, którym kierował Matwij Nomys, stało się miejscem, gdzie od pierwszych lat i na zawsze zamieszkał duch ukraiński i słowo ukraińskie, dało ruchowi narodowemu Ukrainy całą plejadę wybitnych działaczy”, – podkreślano podczas uroczystości. Prowadzący ceremonię otwarcia oraz inni mówcy opowiedzieli o Matwiju Nomysie. Gromadził on cenne materiały o życiu ludowym, obyczajach i obrzędach, zapisał wiele przykładów ustnej twórczości ludowej. Redaktor i wydawca jednego z najpełniejszych i najbardziej autorytatywnych zbiorów ukraińskiego folkloru ustnego małych gatunków (przysłowia, powiedzenia, zagadki, stałe porównania językowe itp.). Najwybitniejsze dzieło Nomysa – „Ukraińskie przysłowia, przypowieści i tym podobne. Zbiory O. Markowicza i
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło KOSIW
Przywłaszczyli sobie to wszystko, zamiast budować własną historię w oparciu o wydarzenia, które miały miejsce na terytorium międzyrzecza Oki i Wołgi aż po Ural. Dlatego też w okresie imperium samowładczego wydano ponad 130 carskich ukazów, okólników, instrukcji i zarządzeń ministerialnych, które sprowadzały się do jednego: „Żadnego języka ukraińskiego nie było, nie ma i być nie może, istnieje tylko narzecze małorosyjskie”. A zatem – nie ma żadnego narodu ukraińskiego ani takiego kraju jak Ukraina, to „gubernia południoworuska”, co najwyżej „Małorosja”, organiczna i nieodłączna część „jednego i niepodzielnego wielkoruskiego państwa”. Za czasów imperium moskiewsko-bolszewickiego robili to samo, ale sprytniej: wymyślili „demokratyczny” program zlania się narodów i języków w jedną jedność społeczno-polityczną – naród „sowiecki”. Wszyscy rozumieli, że proces „zlania się” w praktyce oznacza „odrzucenie” wszystkiego, co własne, narodowe; wszyscy mieli stać się Moskalami, z jednym ich językiem, w jednym państwie. W obecnym raszystowskim „ustroju” Moskwa powraca do samowładczych twierdzeń: terytorium Ukrainy to „odwiecznie ruska ziemia” (przecież tutaj kiedyś istniała Ruś Kijowska, a według ich ordyńskich wyobrażeń to Rosja (nazwę ukradli nam w 1721 roku), żadnego narodu ukraińskiego nie było i nie ma, wymyślili go w austriackim sztabie wojskowym podczas I wojny światowej jako przeciwwagę dla Moskwy, więc nie ma ani języka ukraińskiego, ani historii, ani kultury, a wtedy – rzecz jasna – samodzielne państwo ukraińskie istnieć nie może. Moskwa obecnie ruszyła na wojnę, aby przywrócić na tych ziemiach „sprawiedliwość dziejową”, tworząc twór państwowy – Noworosję. Dwa „małoruskie państwa” – „DRL” i „ŁRL” – udało im się jednak ulepić. To powszechnie znane fakty historyczne. Jednak my, Ukraińcy, musimy nieustannie głosić, że prowadzimy walkę nie tylko o wyzwolenie terytoriów, ale także o samo prawo do życia. U podstaw współczesnej moskiewskiej wojny hybrydowej przeciwko nam (podobnie jak w poprzednich wiekach) postawiono zadanie: zniszczyć naród ukraiński poprzez zniszczenie języka ukraińskiego. W celu realizacji tego zadania w przeszłości moskiewscy potomkowie „Złotej Ordy” na wyludnione, wysiedlone w „nieprzebraną Syberię”, wyniszczone represjami w gułagach i wymorzone trzema wielkimi głodami ukraińskie ziemie masowo przesiedlali swoją ludność. Wszystkie wojny, które dotąd toczono na świecie, musiały mieć (i miały) swój motyw. Putin zaś jasno, na najwyższym szczeblu państwowym, określił: Rosja sięga tak daleko, jak daleko istnieje język rosyjski… I wojnę na Ukrainie prowadzą w obronie języka rosyjskiego i „rosyjskojęzycznej ludności”. Podczas apogeum Hołodomoru-ludobójstwa narodu ukraińskiego, w maju 1933 r., Konsul Królewski Włoch w USRR Sergio Gradenigo pisał ze stołecznego Charkowa do Rzymu w raporcie do swojego zwierzchnika Mussoliniego: „Obecna katastrofa spowoduje kolonizację Ukrainy głównie przez ludność rosyjską. Zmieni to jej tożsamość etniczną. Być może w niedalekiej przyszłości nie trzeba będzie już mówić ani o Ukrainie, ani o narodzie ukraińskim, a zatem nie będzie też problemu ukraińskiego, ponieważ Ukraina faktycznie stanie się częścią Rosji”. („UP”, 01.11.2023). To „katastrofalne” zjawisko kolonizacji drogą „odnarodowienia” (istnieje taki pojemny termin w mowie mieszkańców Galicji) zostało poświadczone przez zagranicznego dyplomatę na podstawie osobistych obserwacji rzeczywistości. Tak więc rozpowszechnione twierdzenie, jakoby świat zachodni wówczas nie wiedział, co dzieje się na Ukrainie, nie odpowiada prawdzie. Wiedział, ale nie chciał „zadzierać” z Moskwą. „Europa milczała” – pisał z ogromnym bólem genialny Ołeksandr Ołeś. Teraz już nie całkiem milczy, chociaż również nie chce wciągać się w wojnę z Ordą. W badaniu Iryny Mahryckiej „Ocalona pamięć. Hołodomor 1932-1933 lat na Ługańszczyźnie” (Ługańsk, 2008 r.) zawarto świadectwa 296 osób ze 122 wsi z 16 rejonów przylegających do granicy z FR. Straszne, mrożące krew w żyłach obrazy! Tam, na ich stronę, zaledwie kilkaset metrów czy kilka kilometrów dalej, wycieńczeni głodem Ukraińcy nieśli wszystko, co można było wynieść z chaty, aby wymienić na coś jadalnego. Ale łapali ich „czerwono-pagony” i wszystko odbierali. A w domu z głodu puchły i umierały dzieci… Rozpacz! Gniew! Nienawiść! Pragnienie zemsty na zbrodniarzach... Takie odczucia powinny pozostać w pamięci historycznej Ukraińców. Z inicjatywy grupy deputowanych ludowych w Radzie Najwyższej VI kadencji (na czele z Łewkiem Łukjanenką) pod koniec 2009 r. zorganizowano otwarcie sprawy karnej na podstawie artykułu 422 Kodeksu Karnego Ukrainy: „Organizacja i dokonanie ludobójstwa narodu ukraińskiego”. Wniosek sądowy złożyło Główne Zarząd Śledcze SBU. Wykonawcą wnioskodawcy był generał-major sprawiedliwości W. W. Wowk. Podziękujmy dzisiaj generałowi za odwagę i sumiennie wykonaną pracę, która zakończyła się epokowym orzeczeniem. Do rozpatrzenia sądowego zebrano 230 tomów najróżniejszych dokumentów państwowych i ponad 2000 świadectw ofiar, które cudem przeżyły. Sąd Apelacyjny miasta Kijowa 13 stycznia 2010 r. wydał Postanowienie (nie wyrok, ponieważ wszystkich oskarżonych o zbrodnię Hołodomoru-ludobójstwa nie było już wśród żywych). W dokumencie sądowym napisano: „Po obaleniu Ukraińskiej Republiki Ludowej w listopadzie 1920 roku reżim bolszewicki rozpoczął na jej terytorium aktywne działania mające na celu niedopuszczenie do odrodzenia niepodległego państwa ukraińskiego poprzez brutalną politykę represyjną, skierowaną na ustanowienie ładu komunistycznego i stłumienie wszelkich partii i ruchów, które broniły idei ukraińskiej samodzielności. W tym celu Stalin J. W., wraz z wyżej wymienionymi osobami (a są to, uściślijmy: Mołotow (Skriabin) W. M., Kaganowicz Ł. M., Postyszew P. P., Kosior S. W., Czubar W. J., Chatajewicz M. M.) rozpoczęli przymusową kolektywizację rolnictwa oraz deportację ukraińskich rodzin chłopskich, nielegalną konfiskatę ich mienia, represje i fizyczną eksterminację Ukraińców”. Wybitny angielski pisarz Robert Conquest, który głęboko przejął się losem narodu ukraińskiego, pisze w swojej książce „Żniwa boleści”: „Ukraińskich chłopów wymarzano nie dlatego, że byli chłopami, ale dlatego, że byli Ukraińcami-chłopami”. Właśnie tak, w życiu ukraińskiej wsi zachowywało się wszystko to, co stanowi tożsamość narodową: język ukraiński i stworzona na jego podstawie kultura – kolędy bożonarodzeniowe, szopka, noworoczne szczedriwki, wielkanocne hajiwki, kołysanki i przyśpiewki, najróżniejsze pieśni obrzędowe, ballady historyczne… Mówiąc słowami Szewczenki: „Śpiewają idąc dziewczęta, A matki na wieczerzę czekają...” To wszystko trzeba było zniszczyć, aby zlikwidować ukraińską duchowość narodową, a w ślad za nią – i naród ukraiński. Wszystko, co robi Moskwa przeciwko Ukrainie, ma znamiona ludobójstwa. Na potwierdzenie – jeszcze jeden fragment Postanowienia Sądu Apelacyjnego: „O skierowaniu ludobójstwa właśnie przeciwko ukraińskiej grupie narodowej świadczy również taki fakt: zgodnie z decyzją Biura Politycznego KC WKP(b) i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR na miejsce wymorzonych głodem Ukraińców do obwodów odeskiego, dniepropietrowskiego, donieckiego, ługańskiego, charkowskiego Ukrainy zorganizowano przesiedlenie ludności z Rosji i Białorusi, czyli dokonywano wymiany składu etnicznego ludności wiejskiej na Ukrainie”. Analogiczne procesy zachodziły również w niewymienionych jeszcze pięciu południowych, wschodnich i północnych obwodach Ukrainy – chersońskim, mikołajowskim, sumskim, zaporoskim, czernihowskim. Po prostu wtedy nie zdążono w pełni uporządkować i przygotować do rozpatrzenia sądowego odpowiednich dokumentów. Z miastami było „łatwiej”. Tam jeszcze od czasów „suczej córki” Katarzyny II odbywało się totalne niszczenie i przesiedlanie Ukraińców oraz zapełnianie opustoszałych miast Moskalami. Materiały tej sprawy sądowej, w szczególności samo Postanowienie wraz ze świadectwami zagranicznych dyplomatów i dziennikarzy, należałoby opublikować dzisiaj w masowym nakładzie, tłumacząc także na język angielski. Zatem nasi rodacy, którzy należą do rosyjskiej mniejszości narodowej, pojawili się na ukraińskiej ziemi jako przedstawiciele moskiewskiego okupanta w celu okupacji. Na nich, na ich język rosyjski, nałożono zadanie: „kolonizacja drogą asymilacji”. Oczywiście, obecnie nie mamy prawa wyrzucać tego naszym rodakom. Oni sami nie są temu winni. Jednak znać prawdę historyczną trzeba. Zniekształcanie rzeczywistości prowadzi do nowego i kolejnego zła. Słucham kolejnego marazmu głównego moskiewskiego raszysty, który niby tłumaczy się, że zmuszony był ruszyć na wojnę przeciwko Ukrainie, „bo oni tam całkiem bezczelni”: nie uznają, że Rosjanie na swoich „odwiecznie ruskich” ziemiach to „rdzenna ludność”. Ale w zeszłym roku w wystąpieniu przed swoją Dumą musiał przyznać, że idea stworzenia na Ukrainie formacji państwowej w postaci „nowej Rosji” upadła. Wychodzi na to, że potomkowie „zorganizowanie przesiedlonej ludności z Rosji” (w 1933 roku) teraz już nie chcą być pod Moskwą. Jaki wniosek z tego mamy wyciągnąć my wszyscy, przedstawiciele „Narodu Ukraińskiego – obywatele Ukrainy wszystkich narodowości”? Jeśli my, zgodnie z zacytowanym twierdzeniem preambuły Konstytucji, jesteśmy jednym narodem, to jedyną najbardziej podstawową, najbardziej decydującą cechą jedności narodowej narodu ukraińskiego jest język ukraiński. Bez niego nie może być jedności społecznej, bez niego nie może istnieć Państwo Ukraińskie. Musimy to sobie uświadomić. Wszyscy, jeśli chcemy żyć w cywilizowanym, odnoszącym sukcesy państwie, gdzie istnieje zarówno materialny, jak i duchowy dobrobyt dla wszystkich. Edukacja – cała, bez żadnych wyjątków – w języku ukraińskim. Ukraiński Kościół Prawosławny, który jest faktycznie Rosyjskim Kościołem Prawosławnym na Ukrainie, musi zostać wyrejestrowany (ze wszystkimi odpowiednimi konsekwencjami) zgodnie z zeszłorocznym postanowieniem Rady Najwyższej. A zatem i wszystko inne – w dziedzinie kultury, w sferze wydawniczej, w telewizji i radiu, w reklamie audio i wideo, słowem – całe życie społeczne na Ukrainie musi być prowadzone zgodnie z przyjętą na początku 2019 r. Ustawą „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Dla ochrony praw i wolności ludzi różnych narodowości mamy szeroką bazę legislacyjną, zaczynając od „Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy”. Później przyjęto „Deklarację praw narodowości Ukrainy”, ustawy „O mniejszościach narodowych na Ukrainie”, „O obywatelstwie Ukrainy”. Oczywiście, najważniejszym aktem prawnym w tej kwestii (jak i całego życia społecznego Państwa) jest Konstytucja Ukrainy. W szczególności stale powołują się na 10. artykuł. Jego postanowienia były opracowywane, uzgadniane, dyskutowane i ostatecznie zatwierdzane w „Komitecie ds. kultury i duchowości”, którym wtedy dane mi było kierować. Chcę wspomnieć o ostrych debatach, które toczyły się przy tworzeniu drugiej części artykułu. Proponowaliśmy taki tekst: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języków mniejszości narodowych”. Oponenci nalegali, że rosyjski trzeba nazwać i wyróżnić osobno. W ich sformułowaniu: „...rosyjskiego i języków mniejszości narodowych”. W ten sposób: między terminami „używanie i ochrona” spójnik „i” zabieramy i stawiamy przecinek, a po nich dodajemy: „rosyjskiego i...”. Wyobrażacie sobie, jakie znaczenie nabiera w tym kontekście spójnik „i”? To oznacza, że język rosyjski jest wyróżniony, istnieje osobno, nie należy do języków mniejszości narodowych. To już po nim, odrębnym, idą „i języki mniejszości narodowych...”. My jednak obroniliśmy „przecinek” i wprowadziliśmy słowo „innych”. Kiedy czasami mówimy, że podczas przyjmowania Konstytucji walka toczyła się nie tylko o osobną normę prawną, zdanie, słowo, ale nawet o znak przestankowy – to tak jest, oto konkretny przykład. Wspominam o tym jeszcze dlatego, że teraz, kiedy przeprowadzamy dekomunizację i derusyfikację, do 10. artykułu Konstytucji Ukrainy trzeba przywrócić ten wariant prawny, który proponowaliśmy my i który „zrąbali” komuniści i sympatycy Moskwy. Właśnie teraz, w czasie wojny, skierowanej przez Moskwę na nasze całkowite zniszczenie narodowe, nadszedł historyczny moment: Ukraina musi stać się ukraińską Ukrainą. Jeśli chcemy przeżyć.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl HŁAHOLUK, przewodniczący Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. W XIX w. zaczęła się jej sława jako miasta literacko-wydawniczego i prasowego. To właśnie tutaj w 1864 r. zapoczątkowano świeckie ukraińskie drukarstwo książkowe, a od 1865 r. – prasowe. Dzisiaj trudno sobie wyobrazić, że w latach 1864–1939 działały tu 33 ukraińskie drukarnie, które stały się bazą dla ukraińskiego drukarstwa książkowego (ponad 3 tys. tytułów książek i broszur) oraz prasowego (ponad 140 ukraińskich wydawnictw). W pewnych okresach historii poziom rozwoju działalności wydawniczej w Kołomyi znajdował się na drugim miejscu po Lwowie. Ogłoszenie Niepodległości Ukrainy dało potężny impuls odrodzeniu działalności literacko-wydawniczej w mieście, utwierdzeniu fenomenu kołomyjskiego krajoznawstwa oraz rozwojowi dziennikarstwa. Kołomyja szczyci się tym, że ma dwóch laureatów Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki (świętej pamięci Tarasa Melnyczuka i Mychajła Andrusjaka). Na początku lat 40. XX w. w Kołomyjskim Gimnazjum uczyli się Roman Iwanyczuk, Dmytro Pawłyczko, którzy z czasem zostaną laureatami Państwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Bohaterami Ukrainy, wybitnymi działaczami państwowymi. W Kołomyi wydają Encyklopedię Kołomyjszczyzny oraz serię książkową „Kołomyjska biblioteka”. Niedawno w środowisku twórczych ludzi regionu, którzy należą do Narodowych Związków Pisarzy, Krajoznawców, Dziennikarzy Ukrainy, zrodził się pomysł wydania książki-albumu z serii „Kołomyja w najnowszej historii Ukrainy”. Realizacji projektu podjął się Wałerij Kowtun, dyrektor Kołomyjskiego Pedagogicznego Kolegium Zawodowego Rady Obwodowej Iwano-Frankiwskiej, honorowy krajoznawca Ukrainy, członek NZDU – człowiek z ogromnym doświadczeniem w działalności wydawniczej, założyciel serii „Ukraińska sztuka na starej pocztówce” (wydano 8 albumów), serii „Kołomyjska biblioteka” (wydano 40 książek). Z jego inicjatywy w mieście stworzono muzeum Książki Kołomyjskiej (założyciele – Kołomyjskie Pedagogiczne Kolegium Zawodowe oraz Kołomyjskie Miejskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki). Księgozbiór muzeum liczy ponad dwa tysiące książek, wydanych od 1864 r. w Kołomyi oraz za granicą. Muzeum jest unikalne tym, że zgromadzono tu wszystkie książki o Kołomyi, autorów kołomyjskich i nie tylko, w których utworach są wzmianki o naszym mieście. We wrześniu 2023 roku muzeum obchodziło 5-lecie działalności. Książka „Kołomyja w najnowszej historii Ukrainy: pisarze, krajoznawcy, dziennikarze naszego miasta” jest już drugą w tej serii (pierwszą była „Kołomyja w najnowszej historii Ukrainy: naukowcy branży edukacyjnej”, wydana w 2021 r.). Znamienne, że prezentacja drugiej książki odbyła się 22 listopada 2023 roku – drugiego dnia po obchodach 10-lecia Rewolucji Godności, w sali Kołomyjskiego Kolegium Pedagogicznego, dokąd zaproszono wszystkich, o których są wzmianki w książce, przedstawicieli społeczeństwa, młodzież, darczyńców wydania. W książce przedstawiono 46 kołomyjan, członków Narodowych Związków Pisarzy, Krajoznawców, Dziennikarzy Ukrainy, którzy pracując w mieście, osiągnęli znaczące rezultaty w dziedzinie pisarstwa, krajoznawstwa, dziennikarstwa i mają własne wydania książkowe. Książka jest rekomendowana do druku przez zarząd Kołomyjskiej „Proświty”, Iwano-Frankiwskie organizacje obwodowe NZPU, NZKU oraz NZDU. Prezentację prowadził Wałerij Kowtun. Jako pierwszy wystąpił członek NZPU, NZKU, NZDU Mykoła Wasylczuk, który scharakteryzował rozwój literacki w Kołomyi od dawnych czasów do współczesności, podkreślając, że wszyscy pisarze Kołomyi wnoszą pokaźny wkład także w rozwój krajoznawstwa. Następnie wysłuchano członka NZKU, autora kilku książek, krajoznawcę Bohdana Wołoszynskiego, który miał upoważnienie od honorowego krajoznawcy Ukrainy Mykoły Sawczuka (autora 90 książek, w większości o charakterze krajoznawczym, laureata różnych ogólnoukraińskich nagród, zasłużonego artysty Ukrainy) przedstawić uczestnikom prezentacji jego wystąpienie „Rozkwitł kwiatem nasz kołomyjski ogród krajoznawczy”. Do książki weszły informacje o 20 krajoznawcach Kołomyi. Wśród nich – honorowi krajoznawcy Ukrainy Mychajło Arsak, Iwan Monolatij, Mykoła Sawczuk, Wałerij Kowtun, świętej pamięci Wasyl Nahirnyj (25 października 2023 r. na fasadzie budynku, gdzie mieszkał W. Nahirnyj, odsłonięto tablicę pamiątkową). Wygłoszono słowa podziękowania pod adresem członków komitetu redakcyjno-wydawniczego wielotomowej Encyklopedii Kołomyjszczyzny. Wielkiego szacunku zasługują krajoznawcy, którzy odeszli do lepszego świata (wymieniono). Odnotowano ścisłą współpracę krajoznawców z muzeami, bibliotekami miasta, w szczególności wymieniono Myrosławę Koczerżuk, Natalię Tarnowecką, Jarosławę Tkaczuk, Mychajła Arsaka, Ulianę Mandrusjak. Wystąpiła także przewodnicząca Kołomyjskiej organizacji NZDU, redaktorka naczelna gazety „Wilnyj hołos” Wałentyna Blyzniuk. Nakreśliła ona działalność lokalnych dziennikarzy, wyostrzyła uwagę na problematycznych kwestiach, które wymagają rozwiązania, przede wszystkim dotyczących prenumeraty mediów drukowanych, niezadowalającej pracy „Ukrposzty” w zakresie podnoszenia cen za dostarczanie prasy do adresata, zmniejszenia liczby listonoszy i oddziałów poczty. W. Blyzniuk zwróciła się do obecnych z apelem o wsparcie mediów drukowanych, branie przykładu z Kołomyjskiego Kolegium Pedagogicznego, które stale prenumeruje gazety. Wydanie zawiera noty biograficzne, indywidualne i grupowe fotografie zaangażowanych osób, ich dorobek twórczy. W swoich powitaniach na początku książki przewodniczący administracji rejonowej, naczelnik Kołomyjskiej Rejonowej Administracji Wojskowej Lubomyr Hłuszkow oraz mer Kołomyi Bohdan Stanisławski dają należytą ocenę pracy dziennikarzy, krajoznawców, pisarzy, którzy podczas pełnoskalowej wojny moskowii przeciwko Ukrainie kontynuują utwierdzanie języka ukraińskiego, kultury, tradycji narodowych, zachowują wartości narodowe, robią wszystko możliwe dla zwycięstwa nad wrogiem. Bohdan Stanisławski, który materialnie pomógł w wydaniu książki, akcentował uwagę na roli i znaczeniu książki w życiu kołomyjskiej wspólnoty, aktywnym udziale wszystkich twórczych ludzi w jej działalności. Takie wydanie będzie cennym prezentem dla delegacji przedstawicielskich, gości miasta. Zapewnił obecnych o tym, że rada miejska będzie wszelkimi sposobami zachęcać pisarzy, dziennikarzy, krajoznawców do twórczego rozwoju miasta nad Prutem. Przewodniczący Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej NZKU, honorowy krajoznawca Ukrainy Mychajło Kosyło podkreślił, że kołomyjscy krajoznawcy po raz kolejny pokazują przykład twórczej pracy krajoznawcom obwodu i Ukrainy w rozwoju kołomyjskiego krajoznawstwa historycznego. Przekazał szczere pozdrowienia od przewodniczącego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, członka korespondenta.
NAN Ukrainy Ołeksandra Rejenta, który jest zafascynowany fenomenem kołomyjskiego krajoznawstwa historycznego. W jego imieniu wręczono dyplomy i podziękowania Jurijowi Plekanowi, Wasylowi Futułujczukowi, Mykole Wasylczukowi, Jarosławie Tkaczuk, Mychajłowi Arsakowi, Bohdanowi Wołoszynskiemu. Wysoką ocenę rozwoju drukarstwa w Kołomyi, twórczej pracy poetów, pisarzy, krajoznawców i dziennikarzy Kołomyi wystawił przewodniczący obwodowej organizacji NSPU, honorowy krajoznawca Ukrainy, krytyk literacki, pisarz Jewhen Baran. Nakreślił on krąg zadań i wyzwań, które jest w stanie rozwiązywać kohorta pisarzy, krajoznawców i dziennikarzy. W dowód wdzięczności przekazał do Muzeum Książki Kołomyjskiej prezentowe wydanie dzieł Wasyla Stefanyka w 3 tomach oraz książkę o laureatach nagrody im. Stefanyka, naukowcach Przykarpackiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stefanyka. Sekretarz obwodowej organizacji NSŻU, koordynatorka Iwano-Frankiwskiego Centrum Solidarności Dziennikarskiej Wiktorija Płachta podziękowała imiennie wszystkim, którzy pracowali nad przygotowaniem książki-albumu, wyróżniła dziennikarzy Kołomyi, którzy ściśle współpracują z organizacjami pisarzy, krajoznawców, którzy aktywnie relacjonują heroiczne czyny naszych obrońców, biorą udział w działalności wolontariackiej, wydawaniu ulotek i książek o charakterze narodowo-patriotycznym. Członek NSKU i NSŻU, kandydat nauk historycznych, docent, przewodniczący Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Wasyl Hłahołuk podkreślił aktywny udział członków stowarzyszenia w działalności kulturalno-oświatowej, gdyż wszyscy oni są członkami najstarszej i najbardziej szanowanej organizacji („Proświta” założona we Lwowie w 1868 r., w Kołomyi – w 1877 r., działała do 1939 r.). Wypowiedział słowa wdzięczności Wszechmogącemu oraz ZSU, dzięki którym istnieje możliwość tworzenia, wydawania, prezentowania ciekawych publikacji, przeprowadzania w rodzinnym mieście, na swojej ziemi różnorodnych wydarzeń. Tylko połączonymi wysiłkami, niestrudzoną pracą przy skutecznym wsparciu organów władzy lokalnej i samorządu można osiągnąć sukcesy w realizacji zadań skierowanych na zwycięstwo i wzmocnienie państwa ukraińskiego. Jeden z ostatnich przykładów, potwierdzenie tego – wzniesienie i otwarcie pomnika Wasyla Stefanyka w Kołomyi (1 listopada 2023 r.) – wyostrzył uwagę każdego i wszystkich członków stowarzyszenia w sferze wydawniczej, organizacji prenumeraty wydawnictw periodycznych, pozyskiwaniu środków od darczyńców. Konkretne propozycje dotyczące poprawy spraw wydawniczych, rozwoju krajoznawstwa, telewizji i radia wybrzmiały w wystąpieniach honorowego krajoznawcy Ukrainy, doktora nauk politycznych, akademika Iwana Monołatija, dyrektora Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Przykarpackiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stefanyka, kandydata nauk historycznych, członka NSKU Jurija Plekana, członka NSŻU, kierownika Służby Odbudowy i Rozwoju Infrastruktury w obwodzie iwanofrankiwskim Wasyla Budżaka, kulturoznawcy, działacza społecznego Tarasa Kosowycza, przedsiębiorcy Jarosława Hoszija. Brzmiała pochlebna ocena pod adresem Wydawniczo-Poligraficznego Towarzystwa „Wik” oraz Kołomyjskiej Drukarni imienia Szuchewycza. Wydarzenie odbywało się przy akompaniamencie muzycznym studentów Kołomyjskiego Kolegium Pedagogicznego oraz Siewierodonieckiego Zawodowego Kolegium Kultury i Sztuki imienia Serhija Prokofjewa (tymczasowo umieszczonego na bazie Kołomyjskiego Zawodowego Kolegium Pedagogicznego).
Tłumaczenie maszynowe
Olha SAMOLEWSKA, reżyserka
Na oddziale intensywnej terapii Instytutu im. M. M. Amosowa po mojej lewej stronie leży z zawałem Koreanka, która w młodości przeprowadziła się na Ukrainę z Rosji i całe życie pracuje na naszą obronność. Patrzy w sufit i opowiada o swoich rodzicach oraz 34-letnim synu – wszystkich ich zabrał zawał... Po prawej stronie za parawanem leży ukraiński oficer, żartowniś i miłośnik Okudżawy. Nie widzimy się nawzajem, ale razem śpiewamy piosenki Bułata Szałwowicza. Przeszyła mnie myśl: jak dobrze, że putinowscy „aswabaditieli” go nie zabili – dlatego właśnie Okudżawa w zranionym sercu „nazisty” ocalał... Kiedy wchodzi lekarz, patrzy nie na chorego, a na monitor, do którego biegną przewody od pacjenta. „Jak się pan czuje?” – zwraca się lekarz do mojego monitora. „Lepiej niż w domu!”, – szczerze odpowiadam. Lekarz śmieje się: „Pierwszy raz słyszę, że w domu jest gorzej niż na intensywnej terapii!” Ale w domu dusiłam się, spać mogłam tylko na siedząco. A tutaj podają mi tlen, tabletki i kroplówki, jak jakiejś pani. Nocy nie ma, jest tylko niepokojąca ciemność, z której od czasu do czasu wyłania się bezładny krzyk starego człowieka, żegnającego się ze światem. I w ten przejmujący głos nagle wplata się wycie syreny – obłęd chorego człowieka i chorego świata. Beznadzieja i brak wyjścia. Napięcie rośnie wraz z wyraźnym buczeniem szahedów, których tak hojnie – aż 75 sztuk – wystrzelono w stronę Ukrainy tamtej listopadowej nocy. Siły Powietrzne i obrona przeciwlotnicza zestrzeliły wtedy 74 drony, 66 z nich – nad Kijowem i obwodem kijowskim. Pełne wrażenie, że wybuchy rozbrzmiewają nad głową. Jakiś sześciogodzinny horror, a raczej słuchowisko, bo okno mam za plecami. A personel medyczny z ciekawością obserwuje fajerwerki. Salowa, przyzwyczajona do wojny, wprawnie operuje mopem i spokojnie komentuje: „Zaraz nasi chłopcy je postrzelają, pozbijają! Wszystko będzie dobrze!” Siwa kobieta o profilu jak u Achmatowej dniem i nocą krząta się przy ciężko chorym mężu w sąsiednim boksie intensywnej terapii. Kiedy mnie już wypisywano, spotkałam ją na korytarzu na parapecie z kawałkiem chleba i kiełbasy – na intensywnej terapii nie wolno jej jeść. Porównałabym ją do dekabrystek, ale one miały służbę... Nagle zaczęła mi bardzo dziękować za wiersze, które wieczorami czytałam na głos. Opowiedziała też z dumą o swoim synu, Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorze Ukrainy w Niemczech. Oto przewożą mnie na salę, gdzie jest pięć kobiet z całej Ukrainy. Dwie z nich – z Donbasu, Ukraina je leczy i ratuje ich serca, a głowy mają w ZSRR, nie chcą ani języka, ani kultury ukraińskiej, są przesycone rosyjską propagandą. Młodziutka Wołynianka Ola przeszła ciężką operację serca. A serce jej – w Bachmucie, tam, gdzie jej Rusłan, który dnie spędza odpierając wroga, a noce wśród wybuchów i ruin, w które zamieniono Bachmut. Moja kochająca wszystkich przyjaciółka Lusia Kijowska prosi mnie, bym dowiedziała się, jak nazywają się matki Oli i Rusłana, żeby ze Stuttgartu modlić się za wszystkich. Ona modli się i za mojego syna, i za siostrzeńca – bo oni bronią Ukrainy, a Lusia prosi Boga, by ich chronił. Dzięki jej! Z przerażającego konwoju śmierci wiozą do kliniki M. M. Amosowa rannych żołnierzy. Niedawno jednemu z nich wyciągnięto z serca magnesem odłamek 7x6x5,5 mm... Kiedy w nocy jedzie „karetka”, światło jej niebieskiej lampy-migacza wraz ze złotawymi reflektorami trzepoczą jak nasza flaga, przebijająca mrok. Karetka się śpieszy, bo w niej drży czyjeś serce. A za karetką, niczym krwawy ślad, ściele się czerwony kolor świateł stopu. Obecnie westybul kliniki zdobi popiersie M. M. Amosowa, a kiedyś w tym miejscu był duży obraz w ramie. Nie, to nie było malarstwo, a tekst: „Towarzysze chorzy i krewni chorych! Proszę was, nie dawajcie prezentów pracownikom instytutu! Dyrektor KNIChCh N. M. Amosow”. Klinika pracuje bez Mykoły Mychajłowycza już ponad dwadzieścia lat, ale tradycja jest żywa, na sali są anonimowe ankiety, w których pacjenci mają napisać, czy lekarze żądają pieniędzy. Ale już zalegalizowano oficjalną opłatę za hospitalizację, a tomografia i leki są już bardzo drogie. Wokół mnie – młodziutcy lekarze XXI wieku. A ja chcę wspomnieć M. M. Amosowa nie tylko dlatego, że w tym roku przypada jego jubileusz – 110 lat. To unikalny człowiek o renesansowej energii. Lekarz, naukowiec, biocybernetyk, pisarz, inżynier, badacz, filozof, działacz społeczny… Jeśli zebrać wszystkich pacjentów, których uratował M. Amosow, wyjdzie liczba ludności małego miasta. A jeśli policzyć wszystkich, których uratowali uczniowie stworzonego przez Amosowa instytutu. Ilu ich jest? Populacja małego kraju? W 2008 roku Mykoła Amosow został uznany za drugiego po Jarosławie Mądrym wielkiego Ukraińca w wyniku sondażu opinii publicznej. W rozwoju każdej sprawy, za którą brał się Mykoła Mychajłowycz, następował jakościowy skok. To on jako pierwszy w Związku Radzieckim przeprowadził protezowanie zastawki mitralnej jeszcze w 1963 roku. Pierwszą płatkową zastawkę serca M. Amosow zrobił z nylonowej koszuli, kupionej za swoje diety w zagranicznej delegacji. Wtedy jeszcze nylonowych koszul w ZSRR nie produkowano, a diety dawano marne. W 1965 r. Mykoła Amosow wprowadza medycynę na nowy szczebel – opracował i z powodzeniem wszczepił protezę zastawki serca z powłoką przeciwzakrzepową. Później takie operacje zaczęto przeprowadzać na całym świecie. Do połowy lat 70. zespół lekarzy pod kierownictwem M. Amosowa wykonywał półtora tysiąca operacji rocznie, a jeszcze po kilku latach ich liczba sięgnęła 5 tysięcy. Był to najwyższy wskaźnik w ZSRR i jeden z najlepszych na świecie. Ale Mykoła Mychajłowycz i tak nie mógł pogodzić się z tym, że chorzy umierają. Próbował znaleźć rozwiązanie problemu poza medycyną. W dziale biocybernetyki, stworzonym przez M. Amosowa, zaczęto budować algorytmy maszyny diagnostycznej. Wkrótce badania poszły jeszcze dalej. Interesował go model ludzkiego mózgu, osobowości, a potem i społeczeństwa. Jego praca o modelowaniu była lekturą obowiązkową dla kilku pokoleń badaczy. Zespół Amosowa opracował neurokomputer, planował stworzyć sztuczną inteligencję i model optymalnego społeczeństwa. Dla lat 70. był to przełom, ale książkę Mykoły Amosowa o modelowaniu społeczeństwa, która ukazała się drukiem, wkrótce wycofano ze sprzedaży, bo autor ośmielił się dowodzić niepowodzenia zbudowanego w ZSRR socjalizmu, dochodząc do wniosku, że kapitalizm i demokracja są bardziej żywotne niż socjalizm i tyrania. Jeszcze w 1997 roku Mykoła Mychajłowycz zapisał w dzienniku: „Dokąd iść? Tylko na Zachód, do dojrzewania, do standardów Ameryki Północnej... W USA zbierają się umysły z całego świata. Przy tym, że oni sami, Amerykanie – są idealistami: zabraniają palić, zabijać zwierzęta... Jeszcze wybierają mądrych prezydentów... Na Rosję nie warto zerkać. Przyszłość jej jest mglista”. …Wielki lekarz wyrywa śmierci dziesiątki tysięcy ludzi. U dyktatora, żeby pozostać wielkim i niezapomnianym, rachunek idzie w setki tysięcy, a nawet miliony. Ale to rachunek zniszczonych ludzi. Eksperymenty dyktatorów z gwałtownego udoskonalania świata wciąż przynoszą ludzkości nieszczęście i śmierć. Mykoła Mychajłowycz odczuwał prawdziwe szczęście, dając: „Społeczeństwo wymaga wyrzeczenia się egoizmu, czyli włączenia w pojęcie siebie także innych ludzi. Tak, minęło życie. Co w nim było najważniejsze? Chyba chirurgia… Pracowałem uczciwie. Pieniędzy nie brałem. Gdyby można było zacząć życie od nowa, wybrałbym to samo: chirurgię. I w dodatku – rozmyślania nad wiecznymi pytaniami filozofii: prawda, rozum, człowiek, społeczeństwo, przyszłość ludzkości. Moje szczęście jest ze mną – ono jest w myśleniu i poszukiwaniu prawdy. Prawda, bez nadziei na jej znalezienie, ale to nie jest najważniejsze: ważne jest szukać”.
Tłumaczenie maszynowe
Jak zauważyła dyrektorka Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Kotlarewskiego Nadija Wlezko, wydarzenie poświęcono znaczącej dacie najnowszej historii – 32. rocznicy ogólnonarodowego głosowania za niepodległością Ukrainy oraz postaci Steszenki. A Hryhorij Tytarenko opowiedział, że w tym roku zbiegły się trzy symboliczne daty związane z Iwanem Steszenką. Po pierwsze, mija 105 lat, odkąd bolszewicy podstępnie, w nocy, zabili go za ukraińskie słowo i przeprowadzenie w 1918 roku ukrainizacji w Wełykich Budyszczach (miał tam majątek w Czerneczym Jarze, a to niedaleko), gdzie nauczanie odbywało się po rosyjsku. Również 10 lat temu ujrzało światło dzienne wydanie, zaprezentowane obecnie w Połtawie – jedyne, jakie mamy na Ukrainie. „Jego utworów dotąd nikt nie wydawał. Ja początkowo planowałem zbierać materiały do jego biografii. A potem zacząłem pracować w kijowskich archiwach i zobaczyłem, w jakim są stanie – dosłownie na skrawkach papieru, wszystko się rozsypuje, wszystko znika. I pojawił się u mnie pomysł, by go wydać. Kiedy miałem już w rękach tę książkę, postanowiłem zrobić prezentację w Wełykich Budyszczach. Przyjechali ludzie z Uniwersytetu Szewczenki, ze Związku Pisarzy, dziennikarze, była jeszcze prezentacja w Kanadzie, a w Połtawie książki dotąd nie prezentowano” – opowiedział Hryhorij Tytarenko. Nawiasem mówiąc, dzięki jego staraniom 15 lat temu w Wełykich Budyszczach niedaleko Dykanki ustanowiono tablicę pamiątkową ku czci Iwana Steszenki. „To bardzo głęboka praca rzeźbiarza Mykoły Pospolitaka (jego Z inicjatywy społeczności krajoznawczej Połtawszczyzny oraz Połtawskiego biura Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) Połtawska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa imienia Kotlarewskiego zorganizowała wieczór pamięci wybitnego Ukraińca, rodowitego połtawianina, poety i pisarza, pierwszego ministra oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) Iwana Steszenki, podstępnie zamordowanego przez bolszewików 105 lat temu. Na wieczorze zaprezentowano książkę „Iwan Steszenko. Utwory, przekłady, wybrana korespondencja” – jedyne wydanie jego dzieł, materiały do którego uporządkował krajoznawca Hryhorij Tytarenko. Ozdobą wieczoru był występ artysty ludowego Ukrainy, znanego kobziarza, lirnika, żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy, lidera zespołu „Choreja Kozacka”, uczestnika festiwalu „Mazepa-fest” Tarasa Kompanyczenki. Tytarenka demonstruje zrozumienie przez Steszenkę ważności obrony URL, wagi sił zbrojnych, aby można było stawiać opór rosyjskiej agresji – czy to denikinowskiej „białej”, czy to leninowskiej „czerwonej”. Kobziarz Kompanyczenko i „Choreja Kozacka” zostali w tym roku laureatami Nagrody Szewczenki. Nagrodę przyznano za album audio „Pieśni Ukraińskiej Rewolucji” – wspólny projekt Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, pana Tarasa oraz kierowanego przez niego zespołu. Na wieczór pamięci Iwana Steszenki Kompanyczenko przybył do Połtawy na zaproszenie Hryhorija Tytarenki. Wyznał on, że z Tarasem poznali się właśnie dzięki Steszence: – Śpiewał pieśń do słów Steszenki, więc do niego podszedłem. Nawiasem mówiąc, Steszenko dużą wagę przywiązywał do muzyki słowa, dlatego jego wiersze łatwo układają się do muzyki. Jego pieśni brzmiały w rewolucyjnym Kijowie na ulicach, nawet nasi współcześni pisali romanse do jego słów. Tak Ołeksij Chuchraj napisał „Modlitwę”, brzmiała ona, gdy odbywała się pierwsza prezentacja. Do późnego wieczora w przytulnej sali biblioteki rozbrzmiewały dumy kozackie, pieśni ukraińskich autorów różnych epok, wśród których także do słów Iwana Steszenki, Wołodymyra Samijłenki oraz własne – w wykonaniu Tarasa Kompanyczenki. Połtawskie biuro UIPN
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pętlę i sieć, którymi kremlowska agentura oplatała i dusiła naszą państwowość. I chociaż ta część filmu ma aspekt kulturologiczny, autorzy nie ominęli najważniejszego na dziś pytania: gdzie jest nasza broń? Tutaj jest cały blok o niszczeniu potencjału wojskowego Ukrainy, o upokarzaniu statusu wojskowego, o poniżaniu Sił Zbrojnych Ukrainy, o cięciu na oczach wszystkich najlepszych na świecie samolotów. I kiedy na twoich oczach liniowcowi obcinają skrzydła, zamieniają w złom naszą potęgę, serce się ściska, a pod frazę wysokiego rangą wojskowego, że niby „widzicie, jakim jesteśmy pokojowym państwem, teraz całkowicie pozbyliśmy się broni”, serce leci w kadr, stając obok obnażonej, bezbronnej, bezbronnej Ukrainy przed paszczą rosyjskiego zwierza. Wyprzedawszy za bezcen, wymieniwszy za grosze, rzekomo na tani gaz, nowiutkie nosiciele rakiet, prorosyjska władza wystawiła je przeciwko nam, wskazując dokładne współrzędne i dając sygnał: Ukraina – bez broni! Teraz rakiety są nad naszymi głowami. A przedtem przez dziesięciolecia, już za czasów odnowionej niepodległości, każdą komórkę bezbronnego ciała Ukrainy przeszywała broń masowego rażenia pod maską kakaraznicy. „Obłóczyła się” w tezę o niedopuszczalności tłumaczenia Biblii na język ukraiński. Zastawiała najlepsze widnokręgi kopułami moskalskich świątyń, gdzie przemywano mózgi „kopułami” cyrylowych parafian/ek. Kakaraznica siadała przy samowarze pić herbatę, filozofując o Wiecznym Mieście. Nie zadawała sobie trudu, by przyswoić język państwowy, bo obcy był jakoś bliższy. Wszakże dla nich rosyjski nie był obcy. Kakaraznica produkowała milionowe nakłady rosyjskich książek z rosyjskimi narracjami, tysiące kilometrów kreskówek z niedźwiedziami i jemielami. A tak naprawdę – z ciała narodu nieustannie wyciekała krew… Dziękuję za potężne katharsis, które oczyszcza ze skurczem w gardle i póki co nie daje swobody oddychania pełną piersią. Jednak film nie pozbawia wiary, przeciwnie, hartuje i dodaje sił do życia. Tylko – z dala, z dala, z dala od moskiewskiego bagna. Chociaż poprawniej – precz z Moskwą. Film trzeba obejrzeć, aby na zawsze przyswoić lekcje Tarasa i uczyć się tak, jak trzeba. Wtedy ta wojna stanie się ostatnimi dniami Rosji, a dla naszego narodu prologiem, by orać ugory. „Bo gdzie jeszcze na świecie jest tak potężny naród, jak nasz!” – optymistycznie nastawia cię Wiktor Andrijowycz. „Bo kiedy po tylu popełnionych błędach nasze państwo jeszcze się trzyma – to oznacza jedno: ukraińska idea jest zdolna, żywotna” – podkreśla swoim filmem dziennikarka Myrosława Barczuk. I ja jestem tego samego zdania. Halina DACIUK co łączy Borysa Hrinczenkę z ługańskim krajem. Podczas posiedzenia plenarnego szczególne zainteresowanie wzbudziły referaty docentki LNU imienia Tarasa Szewczenki Margaryty Krawczenko „Idee edukacji w języku ojczystym Borysa Hrinczenki w nowej ukraińskiej szkole”, dyrektorki centrum edukacyjno-naukowego ds. przygotowania cudzoziemców Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego Łarysy Bohyni „Utwory o wojnie jako jeden ze środków kształtowania kompetencji obywatelskich i społecznych”, docentki LNU imienia Tarasa Szewczenki Switłany Nehodiajewej „Osobliwości poetyki tekstu folklorystycznego Ługańszczyzny (na materiale poezji cyklu zimowego)”, docenta LNU imienia Tarasa Szewczenki Anatolija Najrulina „Formuły życzeń w epistolografii Mychajła Staryckiego jako przejaw komponentu pragmalingwistycznego (konotacyjnego)”, nauczyciela-metodyka placówki wspierającej „Zasulski liceum Rady Miejskiej Łubniów rejonu łubieńskiego obwodu połtawskiego” Natalii Kolisniczenko „Człowiek niby nie lata… a skrzydła ma”, która podzieliła się doświadczeniem pracy studia literackiego „NIMB” w tej placówce. Już tradycyjną w pracy konferencji stała się rubryka „Poetycka strona”. Na posiedzeniu plenarnym swoje osiągnięcia twórcze zaprezentowali studenci Uniwersytetu Ługańskiego, w szczególności wybrzmiał esej Mykoły Wenherenki „Rozstrzelany feniks Ukrainy”, wiersze Wiktorii Borysenko „Wiara, nadzieja, krew” i „Modlitwa matki”, Sofii Starikowej „Łuna języka ukraińskiego”, Karyny Szewczenko „Język” i „Rozmawiaj po ukraińsku”. Konferencje przebiegły z elementami dyskusji podczas omawiania poruszonych kwestii. Osoby zdobywające wyższe wykształcenie miały możliwość wyrazić swoje przemyślenia i zainspirować się treściwymi oraz głębokimi referatami naukowców, co wywołało szczerą rozmowę i przyjemne wspomnienia, skłoniło do dalszych poszukiwań naukowych. Kateryna HŁUCHOWCEWA, profesor katedry języka ukraińskiego Państwowego Zakładu „Ługański Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki”, członkini zarządu obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w obwodzie ługańskim. Anatolij NAJRULIN, docent katedry języka ukraińskiego Państwowego Zakładu „Ługański Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki”, członek zarządu obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w obwodzie ługańskim.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Różnica jak przepaść», s. 1
Tłumaczenie częściowe: inna część tego materiału jest na razie pokazana po ukraińsku
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Закінчення. Поч. на стор. 1
людей мобілізує навіть в обшарпаному підвалі, куди ворог нас загнав. Тут не страшно. Ти відчуваєш плечі й руки друзів, з якими давно не бачилися, тобі стає тепло, затишно й урочисто, як на майдані. Ти знаєш, що поруч медійниця Ірина Плехова, співачка Галина Тельнюк. Бачиш навпроти третього Президента України Віктора Андрійовича Ющенка з дружиною Катериною, дипломата Валерія Чалого, телеі радіоведучого Романа Коляду. Ти сидиш близенько з письменницею Людмилою Таран і щиро радієш, що зустрілися. І ця прелюдія в укритті стає символом і документом допрем’єрного показу зразка 14.12.2023. І рішення організаторів провести просто в укритті пресконференцію, познайомити з творцями документального циклу “Остання війна”, озвучити, про що власне епізод “Какая разніца. Уроки”, – органічно вмонтовується в сценарій. Як сказала авторка Мирослава Барчук, “у другому фільмі ми намагалися роздивитися помилки, яких наробили за останні 15 років. “Какая разніца” – це неприємна розмова про, про те, як російська матриця в’їлася під нашу шкіру. Ця серія – мій власний список і погляд. Це деколонізація свідомості – невідворотна хвороба росту, яку неминуче треба було пройти. Єдине, що її потрібно тепер проговорити. Це була наша психотерапевтична потреба. Зараз тут – середовище людей, які ніби все знають, це наша бульбашка. Проте фільм відкриває такі моменти, що дивуєшся: як ця держава після стількох нароблених помилок ще тримається?” Віктор Андрійович, який є одним зі спікерів фільму, риторично запитує, чи є у світі ще така унікальна 45-мільйонна нація, як наша? Як навчити цю націю говорити одним голосом? Як розвернути 45 мільйонів в одному напрямку? Чи не дивно, що націю в центрі Європи заганяють сьогодні в укриття? Як так могло статися? Що ми неправильно
Кафедра української мови Луганського національного університету імені Тараса Шевченка продовжує наукові традиції, започатковані знаними науковцями факультету. У листопаді–грудні цього року були проведені дві всеукраїнські наукові конференції – “Слобожанська беседа – 16”, присвячена Дню української писемності та мови (8–9 листопада 2023 року, м. Полтава), а також ХХІІ Всеукраїнська науковопрактична конференція імені Віктора Ужченка “Образне слово Луганщини” до 160-річчя від дня народження українського письменника і вченого Бориса Грінченка (7–8 грудня 2023 року, м. Полтава). Конференції пройшли в режимі онлайн, тож їхні учасники здійснили подорож осередками лінгвістичних центрів, що перебувають у різних містах України. Гостями конференцій, що об’єднали 264 дослідники з більш як 28 закладів освіти та наукових установ, були науковці зі Словаччини, Університету Матея Бела. Активними учасниками конференції “Слобожанська беседа – 16” були вчителі з Київської гімназії № 191 імені П. Г. Тичини, Катеринопільського ліцею № 1, Корсунь-Шевченківського ліцею, Кремінського ліцею № 5,
зробили? У чому та внутрішня провина? У відповідь на свої запитання Президент читає “Кобзаря”, бо Тарасу ніхто не посміє заперечити, а він 175 років тому сказав: “Вкраїно! Мій любий краю неповинний! За що тебе Господь кара, Карає тяжко? За Богдана, Та за скаженого Петра, Та за панів отих поганих До краю нищить…”. Тож – геть від москви! “Коли ми хочемо зрозуміти націю, її потрібно консолідувати. Консолідованій нації жоден ворог не страшний. Сьогодні світ дивується з української нації, яка готова на величаві подвиги. Проте ми повинні зрозуміти, що силу нації дає її дух. А вмістилище нашого духу – це мова. Для нас є різниця! Ми розуміємо, що у війні завжди перемагає дух. Якщо у вас є дух, ви переможете”. На початку роботи над проєктом у багатьох виникав певний скепсис: чи спроможне Суспільне Мовлення створити гідну документальну картину. Але фільм вдався, тому команда сьогодні, попри ворожі капості й лють, – щаслива. Позаду місяці напруженої емоційної роботи, 600 годин опрацьованої хроніки, унікальні архіви. (Стільки ж опрацювали, коли створювали “Анатомію рашизму” з цього циклу). У фільмі задіяні десятки спікерів: історики, філософи, письменники, політичні та громадські діячі. Тут багато роздумів, а висновок має робити кожен і кожна. Тут до кожної прямої мови підібраний незаперечний ілюстративний документ. І, вдивляючись у ці кадри, ловиш себе на думці, що вже бачила їх, обурювалася, засмучувалася, проте сьогодні ці рашистські наративи доводять до сказу. Тому від першого до останнього кадру фільм хочеться особисто прокоментувати, аби хоч трохи випустити емоції. Концентровано ти проживаєш перед екраном досвід власної внутрішньої 15-літньої боротьби: якісь уроки були вивчені назубок, щось не давалося, щось заперечувалося.
Бо у напад росії таки не вірилося. Документальний фільм “Какая разніца. Уроки” – безперечно знакова подія в інформаційному просторі України. Вітаю особисто авторку Мирославу Барчук, яка відважилася не просто зануритися в огром матеріалу, архіви, хроніку, історичні події, постаті, а й опанувати, осмислити і чітко сформулювати досі не проговорені Україною сенси. Це потужна журналістська робота, яка, можливо, вперше так всеохопно і глибоко проаналізувала становище, у якому опинилася Україна, будучи суцільно поглинутою тоталітарним минулим, якого ми лише тепер позбуваємося. Такі фільми стають щепленням від бацили “руського міра”, зміцнюють імунітет самоідентифікації, утверджуючи в думці, що не просто “геть від москви”, а “геть москву”. Фільм потрібно дивитися, засвоювати як уроки, передивлятися і вивчати. У чому ми помилилися? Найперше – в обличчях, які ось озвучують тези про “галицьке нарєчіє”, про те, що “на укрАінскій” він нізащо не перейде. Ось вони переконують нас у неспроможності української мови, її другосортності, безперспективності. Ось у кадрах піднімається опозиційна піна, коли виходить закон про озвучення фільмів українською. А тим часом йдеться про конкурентоспроможність наших озвучок, які виявилися якіснішими за російські, тому п’ятиколонники й намагаються заблокувати процес. У фільмі заторкуються болючі травми Голодомору 1932–1933 років і проводяться паралелі із сьогоденням, коли окупанти так само крадуть і вивозять танкерами наше зерно. Так, у фільмі є цинічна фраза про “синьйор Голодомор”, бо без неї було б нечесно… На наших очах паплюжаться національні герої та святині. Вичищається з підручників історія України, натомість вписуються ісконно руські дати та імена. Ти фізично відчуваєш за-
Starobilskiego College'u Zawodowego, Umańskiego Liceum nr 1 oraz Charkowskiego Zawodowego Colleges Budownictwa, Architektury i Designu. W dyskusji nad aktualnymi problemami konferencji „Obrazowe słowo Ługańszczyzny” wzięli udział pedagodzy gimnazjum im. Wasyla Barki Rady Miejskiej Łubnów w rejonie łubeńskim obwodu połtawskiego, Wyszczebulatieckiego Gimnazjum im. Maksyma Chalawyckiego Rady Miejskiej Łubnów w rejonie łubeńskim obwodu połtawskiego, Zakładu Opornego „Zasulski Liceum Rady Miejskiej Łubnów w rejonie łubeńskim obwodu połtawskiego”, Szkoły Ukraińskiej im. Jarosława Mądrego (Bruksela, Belgia). Swoje badania naukowe przedstawili również doktoranci pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia szkolnictwa wyższego uniwersytetów. Plenarne posiedzenie konferencji „Słobożańska besieda” otworzył doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kierownik Wydziału Dialektologii Pawło Hryćenko, który w swoim wystąpieniu poruszył aktualne problemy rozwoju języka ukraińskiego, jego stanu, zwrócił uwagę na współczesne wyzwania i perspektywy badań. Poruszano także kwestie ukraińskiej mentalności oraz badań dialektologicznych (dr filol. T. J. Hucziak, dr filol. N. D. Kowalenko, dr filol. B. O. Kowalenko, dr filol. H. I. Martynowa), przedstawiano aktualne aspekty badań stylistyki i kultury języka (dr filol. S. P. Bybyk, dr filol. T. A. Kocz, kand. filol. A. J. Ganża). Szczególne zainteresowanie i ożywioną dyskusję wywołały referaty prezentujące specyfikę organizacji edukacyjno-komunikacyjnej przestrzeni we współczesnych placówkach oświatowych (dr ped. O. M. Horoszkina, dr ped. S. O. Szechawcowa). Uczestnicy konferencji „Obrazowe słowo Ługańszczyzny” dowiedzieli się o historii powstania konferencji regionalnej, która z czasem urosła do rangi ogólnoukraińskiej, o roli założyciela konferencji – wybitnego frazeologa-leksykografa Wiktora Użczenki – w rozwoju potencjału naukowego katedry i wydziału filologii ukraińskiej, a także o znanych ługańskich naukowcach Ołeksiju Niżywym, Tamarze Ternowskiej, Tetianie Pinczuk, Ołenie Horoszkinej i innych. Wyjaśniono,
Tłumaczenie maszynowe
Hanna SKRYPNYK, akademik NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego, Maryna OLIJNYK, pracownik naukowy Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego, kandydat nauk historycznych. W czasach egzystencjalnych prób i zwycięskiej walki narodu ukraińskiego przeciwko rosyjskiej agresji, o niepodległość Ukrainy-państwa oraz o tożsamość narodową, pojawienie się wydania etnograficznego ze zbiorem unikalnych przykładów sztuki ludowej, które reprezentują oryginalny profil kulturowy Ukrainy i wizualizują narodową samoświadomość poprzez instalację symboliki państwowej i atrybutyki w wyroby tkackie i odzież, w haft ręczników itp., stało się znaczącym zjawiskiem rodzimego literaturoznawstwa i oporu informacyjnego wobec wrogiej propagandy. Obecnie tematyka ukrainistyczna oraz rodzime wydania artystyczne jak nigdy dotąd zyskały poważne znaczenie społeczne i stały się źródłem samopoznania oraz identyfikacji państwowej, przedmiotem publicznych dyskursów i szerokiej uwagi społecznej. Przekonującym świadectwem tego jest monitoring zasobów informacyjnych, który pokazuje priorytetowość ukrainistycznej tematyki historycznej i etnograficznej w sferach społeczno-poznawczych i informacyjnych. W związku z tym, przedstawione w recenzowanym wydaniu „Niezatarte. Ukraińskie symbole państwowe w hafcie ludowym i tkactwie”
Różnotematyczny, charakteryzujący się narodowo-symboliczną treścią materiał ilustracyjny odpowiada właśnie na wyzwania czasów wojennej zawieruchy, służy wypełnieniu poważnego kulturalno-wychowawczego zadania o ogólnonarodowym zasięgu – atrybutywnej prezentacji i popularyzacji idei państwowo-politycznej podmiotowości Ukrainy. Dlatego też książka „Nietlinni” bez przesady jest jednym ze społecznie znaczących i oryginalnych uzupełnień zbioru wizualnych potwierdzeń narodowej tożsamości rodzimej kultury i narodowej dojrzałości ukraińskiej ludności. Cechą szczególną recenzowanej pracy, w odróżnieniu od licznego szeregu publikacji poświęconych akademickiemu wykładowi historii haftu i tkactwa, regionalnej specyfice tych rzemiosł, ich stylowym i gatunkowym charakterystykom, inkorporacji technik haftu w wyroby kultury codziennej (T. Kara-Wasylowa, H. Stelmaszczuk, L. Ponomar, R. Zacharczuk-Czuhaj, M. Olijnyk, L. Iwanewycz i in.), jest bodaj pierwsze tak formatowe naświetlenie współczesnych państwowo-obywatelskich praktyk wykorzystywania jako haftowanej ornamentyki atrybutów politycznych, symboli oraz tekstów oznaczonych narodowo: tryzuba jako herbu Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) oraz wizerunku lwa jako herbu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL); niebiesko-żółtej flagi oraz kombinacji żółto-błękitnych barw; wersów z hymnu państwowego itp. Do pracy włączono również zbiory Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej (CzOUNB) im. M. Iwasiuka. Wydarzenie odbyło się w gościnnej sali największej książnicy Bukowiny (w anturażu tematycznej wystawy bukowińskiej odzieży tradycyjnej z prywatnej kolekcji Hałyny Ukrajineć) przy udziale gości z Kijowa, przedstawicieli szanownego Instytutu naukowego – darczyńcy książek, specjalistów Bukowińskiego Centrum Kultury i Sztuki (BCKiS), a także zainteresowanej inteligentnej społeczności miasta i obwodu. Oto on, wspaniały książkowy dar IMFE im. M.T. Rylskiego NAN Ukrainy – dorobek zespołu Instytutu z ostatnich 20 lat. – Eleganckie wydania, które oglądali liczni goście prezentacji. Jest to fundamentalny wielotomowy „Etnograficzny obraz współczesnej Ukrainy”; książki z badań nad ukraińską sztuką i kulturą ludową; encyklopedia muzyczna oraz wiele innych publikacji. Po opracowaniu i wpisaniu do katalogów stały się one dostępne do pracy w czytelni biblioteki. Prezentację książek rozpoczął doktor nauk historycznych, wiodący pracownik naukowy IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy Teofil Rendjuk. Poinformował on o celu, zadaniach i przebiegu realizacji szlachetnej akcji darowania akademickiej ukrainistyki materiał związany z tematyką kozacką, który uzupełnia narodowo-identyfikacyjny potencjał wydania. Udanym odkryciem autorów albumu stały się odnalezione przez nich artefakty, które wizualizują za pomocą technik haftu ludowego teksty o znaczeniu narodowym: wersy z poezji Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, cytaty z hymnu duchowego Ukrainy Ołeksandra Konyskiego („Modlitwa za Ukrainę”), slogany religijne i hasła powitalne obrońców niepodległości naszego kraju, zakazane w okresie radzieckim, a także szeroko znane teksty sfokloryzowane, różnorodne ich kontaminacje. Zebrany materiał obejmuje przedmioty codziennego użytku i praktyk świątecznych, a także relikwie obrzędowe. Wydaje się logiczne i udane zastosowane w albumie strukturyzowanie zebranego materiału oraz wyodrębnienie ośmiu bloków tematycznych: koszula haftowana (59 pozycji); odzież wierzchnia (4 pozycje); odzież pasowa (6 pozycji); dywan (2 pozycje); ręcznik (60 pozycji); inne przedmioty wnętrzarskie i cerkiewne (23 pozycje). Włączenie do kanwy pracy materiałów ilustracyjnych – autentycznych fotografii, pocztówek, ozdób, wyrobów ceramicznych, pisanek oraz kopii fragmentu sprawy archiwalnej z odpowiednim opisem tych rzeczy itp. – dodaje pełni naświetleniu problemu. Uwagę zwracają zastosowane przez autorów techniki i sposoby prezentacji sztuki zdobienia haftem przedmiotów kultury codziennej. Oprócz znaczenia poznawczego i estetycznego, album stanowi również zainteresowanie z punktu widzenia praktyczno-metodycznego: chodzi w szczególności o profesjonalnie opracowane i proponowane użytkownikowi schematy haftowania dla wielu wzorów. Znaczenie tego wydania polega również na tym, że upubliczniono nieznane wcześniej szerokiemu ogółowi i społeczności naukowej zabytki z 10 ośrodków muzealnych i 31 prywatnych kolekcji. Chociaż ramy chronologiczne przedstawionego materiału obejmują czas od końca XIX w. (s. 48–49) do początku XXI w. (s. 130–131), to jednak zdecydowana większość przedmiotów prezentuje realia lat 1920–1940. Ciekawa jest sama historia zapoczątkowania i realizacji projektu: według świadectwa inicjatorki i autorki wydania (jednej z założycielek Światowego Dnia Haftu) Łesi Woroniuk, opracowanie albumu poprzedziła długa i rzetelna praca poszukiwawcza. Ekspedycje rozpoczęto w 2016 roku, jeszcze podczas kręcenia filmu dokumentalnego „Spadkobiercy narodu”. Razem z Ołeksandrem Tkaczukiem utrwalili oni jeden z haftowanych wzorów z „symboliką państwową” (s. 8). Od tego czasu zespół badaczy sporządził rejestr i spaszportyzował ponad 350 artefaktów, do wydania wybrano około dwustu. Badania terenowe objęły obwody iwanofrankiwski, lwowski, tarnopolski, czerniowiecki, a także włączono niektóre przedmioty z obwodów wołyńskiego, połtawskiego i rówieńskiego, województwa lubelskiego (według współczesnego podziału administracyjno-państwowego – część terytorium Polski); są także wzory haftów z innych krajów. Do opracowania tego ogromu zabytków włączono absolwenta studiów doktoranckich IMFE, kandydata nauk historycznych Wołodymyra Szczybrię, który jest współautorem wydania „Nietlinni”. Biorąc pod uwagę powyższe, istnieją podstawy, by stwierdzić, że pojawienie się artystyczno-etnograficznego albumu „Nietlinni” otwiera nowe perspektywy studiów artystyczno-badawczych zarówno w dziedzinach etnologicznych, kulturoznawczych, artystycznych, filologicznych, jak i filozoficznych, historycznych, religioznawczych. Jesteśmy przekonani, że przemyślenie i praktyczne wykorzystanie faktografii albumu „Nietlinni” da pozytywny impuls nie tylko dla najnowszych projektów naukowych, ale także artystycznych, zorientowanych zarówno na oświecenie, jak i na biznes. Dubbing ukraińskiego tekstu w języku angielskim będzie również sprzyjał rozszerzeniu geografii jego czytelników, a jednocześnie – promocji kultury narodowej i politycznego ukraiństwa we współczesnym zglobalizowanym świecie.
Tłumaczenie maszynowe
Ołena CZAJKA, laureatka obwodowej nagrody artystycznej imienia Heorhija Harasa, m. Czerniowce. Jesienią 2023 roku z inicjatywy społeczności edukacyjno-naukowej oraz kulturalno-artystycznej Czerniowiec zorganizowano i z rozmachem przeprowadzono trzeci festiwal książki „BukFest”, który przez dwa dni obfitował w ponad pięćdziesiąt wydarzeń prezentacyjnych, gromadząc znaczną publiczność zwolenników ukraińskiego słowa drukowanego. Nasycony program inicjatyw został połączony niezwykle ważnym tematem przewodnim: „Naród, który czyta, jest niezwyciężony”. Rzeczywiście, ponieważ kształtowanie światopoglądu narodowego, krystalizacja ukraińskiej tożsamości obywateli Ukrainy jest możliwa tylko na podstawie prawdziwej i obiektywnej wiedzy o historii i kulturze narodu, heroicznych kartach przeszłości oraz osiągnięciach kulturalno-artystycznych, którymi szczyciłby się każdy europejski naród. W solidnym przeglądzie wydarzeń festiwalowych szczególną uwagę przyciągnęła prezentacja 50 unikalnych wydań akademickich Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii (IMFE) im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, które w ramach akcji charytatywnej „Narodowa Akademia Nauk Ukrainy – bibliotekom” zasiliły zbiory literatury, co rozpoczęło się w sierpniu 2023 r. z inicjatywy zespołu naukowego Instytutu oraz wsparcia Prezydium NAN Ukrainy na czele z akademikiem Anatolijem Zahorodnim. W ciągu dwóch miesięcy komplety unikalnych wydań naukowych otrzymały biblioteki uniwersalne oraz księgozbiory uczelni wyższych 14 obwodów Ukrainy. Uczony podkreślił, że ponad 20-letnie dokonania badawcze placówki, opierające się na prawdziwej i obiektywnej wiedzy o historii i kulturze narodu ukraińskiego, heroicznych kartach przeszłości oraz kulturalno-artystycznych wzlotach na poziomie europejskim i światowym, będą sprzyjać umacnianiu światopoglądu narodowego i ukraińskiej tożsamości. Te fundamentalne książki są skierowane także na kształtowanie i wspieranie „jednolitej ukraińskiej przestrzeni etnicznej”, która organicznie łączy, oczywiście, granice geograficzne Ukrainy oraz obszar rozprzestrzenienia wielomilionowej ukraińskiej diaspory. Zatem takie, po raz pierwszy upublicznione, autorskie sformułowanie obejmuje zarówno Ukraińców w granicach Ukrainy, jak i Ukraińców za granicą. W związku z tym, zaznaczył naukowiec, akcja „Narodowa Akademia Nauk Ukrainy – bibliotekom” będzie miała również wymiar międzynarodowy – książki złotego funduszu IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy wkrótce otrzymają także kraje, w których utworzono i działają ośrodki ukrainistyki. Pracownik naukowy działu „Archiwalne fundusze naukowe rękopisów i nagrań dźwiękowych”, przewodniczący Rady Młodych Naukowców IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy Ołeksandr Hołowko kontynuował wystąpienie szanownego kolegi. Zapoznał on obecnych z drukowanymi skarbami Instytutu, w szczególności z wydanym ponownie dziedzictwem etnograficznym P. Czubynskiego, M. Kostomarowa, J. Pawłowycza, K. Kwitki i F. Kołessy, wielotomowymi wydaniami z historii sztuk pięknych i dekoracyjnych, muzyki, kina i teatru, encyklopediami i informatorami muzykologicznymi oraz folklorystycznymi. Szczegółowo badacz poinformował o projekcie ekspedycyjnym „Szlakami Czubynskiego”, z którego powstał unikalny korpus materiałów folklorystyczno-etnograficznych „Etnograficzny obraz współczesnej Ukrainy”, a także scharakteryzował każdy z tomów tego wydania. Ta prezentacja jest ściśle powiązana z Bukowińskim Centrum Kultury i Sztuki, w którym realizowany jest projekt etnograficzny „Dziedzictwo”. We współpracy z IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy BCKiS włączyło się do zbierania i analizy materiałów źródłowych do kompletowanego obecnie tomu, który jest poświęcony dziedzictwu kulturowemu wspólnot narodowych Ukrainy. W szczególności specjaliści tego centrum zapisali cenne świadectwa nosicieli rumuńskiej, polskiej, żydowskiej i romskiej kultury tradycyjnej, mieszkających na terytorium obwodu czerniowieckiego. Obecna na prezentacji pracownica BCKiS, kuratorka projektu „Dziedzictwo”, kandydatka nauk filologicznych Iwanna Stefiuk w interesujący i treściwy sposób opowiedziała o pracy i poszukiwaniach naukowych miejscowych kulturoznawców i krajoznawców w dziedzinie utrwalania, zachowania i promocji dziedzictwa etnokulturowego Bukowiny, co jest zgodne z badawczą działalnością na rzecz ochrony kultury prowadzoną przez uczonych IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy. Prelegentka podkreśliła osiągnięcia pracy ekspedycyjnej i aktywności publikacyjnej centrum, które stały się podstawą książek „Smaki Bukowiny”, „Bukowiński liżnyk: dyskurs przez wieki”. Przewodnim przesłaniem wydarzenia prezentacyjnego była ważność badań nad narodowym dziedzictwem kulturowym oraz złożonymi procesami etnologicznymi, związanymi z historią i kulturą etnicznych Ukraińców, gdyż są one czynnikami oświecenia społecznego i prawdziwym fundamentem informacyjnego odpierania wrogiej propagandy w warunkach narzuconej przez agresywną Rosję obecnej wojny przeciwko Ukrainie. Jak widzimy, wieloletnia praca zespołu naukowego IMFE im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, której rezultatem stały się tak unikalne wydania naukowe, jest sprawą o wadze państwowej. Na zakończenie prezentacji pracownicy głównej biblioteki Czerniowiecczyzny, wysoko oceniając jakość i treść podarowanej literatury akademickiej, szczerze podziękowali szanownej humanistycznej wieloprofilowej instytucji Narodowej Akademii Nauk Ukrainy za znaczące uzupełnienie księgozbioru, owocną współpracę z Czerniowiecką Obwodową Uniwersalną Biblioteką Naukową im. M. Iwasiuka oraz głęboką fachową komunikację na ważne dla interesów narodowych Ukrainy tematy. Owocna współpraca między Instytutem Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy a Czerniowiecką Obwodową Uniwersalną Biblioteką Naukową im. M. Iwasiuka będzie trwała nadal na podstawie podpisanej przez strony Umowy o współpracy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
oddziałów ZSU. I oto zbliżamy się do kulminacyjnego momentu twórczego życia poety. Jaka elastyczna i podatna jest wokół cisza, ależ tak zwodnicza – niczym cięciwa łuku, niczym dusza, która na tablicach krwią pisze, jeszcze do niedawna cichą i spokojną była… Była… lecz obecnie na duszy – wojna, głupia i narzucona przez obcych wojna… Niestety, nasze miasto stało się tragicznym symbolem pierwszej w historii niepodległej Ukrainy wojny, najgorętszym punktem na jej mapie, ponieważ 12 kwietnia 2014 roku, rano, pojawiły się tu uzbrojone formacje rosyjskich terrorystów-okupantów oraz najemników. Ten dzień, moim zdaniem, pozostał w pamięci wszystkich mieszkańców miasta jako czarne piętno we własnym losie oraz w historii Słowiańszczyzny i całej Ukrainy. Poranek tego ponurego sobotniego dnia dla miejskiego oddziału Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy zaczął się w centralnym parku kultury i wypoczynku, gdzie dziennikarze i pisarze zakładali aleję pamięci poległego z rąk przestępców, znanego obecnie na Ukrainie prezentera telewizyjnego, bojownika o prawdę, wolność słowa i myśli, Ihora Ołeksandrowa. Po dziesiątej ktoś z dziennikarzy zadzwonił i poinformował, że budynek lokalnej policji został zajęty przez uzbrojonych ludzi. Po kilku minutach wszyscy my, w tym Ołeksandr, byliśmy na miejscu niepokojących wydarzeń. Nawiasem mówiąc, tego dnia, ale już późnym wieczorem, kiedy wielu znajomych rozeszło się do domów, Ołeksandr potajemnie wszedł na dach najbliższego budynku i fotografował „zielone ludziki”, inne osoby, które gromadziły się przy budynku policji, budowały barykady. Jeden z nowo przybyłych obcych zauważył Ołeksandra, wycelował w niego broń, rozkazał zejść i usunąć wszystkie kadry. Wtedy jeszcze, w pierwszych kilku dniach, nie było pobić i zabójstw naszych ludzi. A mógłby Ołeksandr trafić „do piwnicy”... Wiersze – to broń, uważał on jeszcze w 2014 roku, – broń strategiczna, broń zwycięstwa. Za taką broń, poetyckie słowo, właśnie się wziął, pozostając podczas okupacji rodzinnego miasta, chociaż było to niebezpieczne, zwłaszcza dla ukraińskich dziennikarzy. Spod pióra O. Romanka w tamtym czasie wychodzą wiersze, przepełnione gniewem i furią do wroga oraz do tych, którzy mu pomagają. Było, niestety, takich niemało. O wierszach czyż napiszesz prozą, czyż o uczuciach autora, jego myślach można wypowiedzieć się w pełni, można je tylko poczuć, przyjąć, zastanowić się.skiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki Mychajło Hnatiuk, który zaznaczył, że Franki jednak nie przyjęto na członka Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (NTSz). Jak obecnie bardzo często można usłyszeć: „To – w ukraińskim stylu”. „To wielkie wydarzenie: 150 lat temu ukraińska kultura, ukraińska inteligencja zaczęły pracować, – skonstatował przewodniczący NTSz, profesor Roman Kusznir na posiedzeniu podsumowującym „Uroczysta akademia z okazji 150-lecia NTSz”. – Ukraina była między dwoma imperiami. Światło dzienne ujrzało wtedy ponad 950 ukraińskojęzycznych książek. Założono towarzystwo naukowe. Powstała pierwsza Akademia Nauk. Dzisiaj piąty dzień wydarzeń. Prezentacja nauki. Obejrzeliśmy nasze archiwa w
Tłumaczenie maszynowe
Hennadij PŁOTNICZENKO, dziennikarz, m. Słowiańsk „I zapewne nie tylko ja po całościowym, a nie urywkowym zapoznaniu się z twórczością Ołeksandra poczułem prawdziwe i gorzkie, bo spóźnione odkrycie – był on prawdziwym poetą” – tak powiedział Ihor Zoc w swojej książce „Donbasija”. A oto jak na śmierć Ołeksandra Romanka zareagował ukraiński pisarz Serhij Żadan: „Życie tymczasem czyni po swojemu. Nam pozostaje pamiętać i zachowywać to, co zostało – wiersze, idee, zamysły twórcze. Pamiętać i kontynuować naszą wspólną pracę”. A jeszcze mile zaskoczył mnie ciepły odzew o poezji Ołeksandra akademika, Bohatera Ukrainy, eks-ministra kultury Ukrainy Iwana Dziuby, w którym nasz znany rodak powiedział: „…nie była mu właściwa wysoka samoocena, raczej przeciwnie – cierpka i, być może, mobilizująca samokrytyczność. „Spóźniłem się wszędzie… / Nigdzie mnie nie ma. I na mnie / Nie czekają nigdzie”. Nie spóźnił się. Ale zbyt pospieszył się, by odejść. I teraz go brakuje. I tym, którzy go znali, i tym, którzy poznają go z jego poezji i życiorysu” („Literaturna Ukrajina”, 16.03.2019 r.). Zapewniwszy sobie opinie tak znanych osobistości ukraińskiej kultury, mogę twierdzić, że Ołeksandr Romanko jest poetą. Wiele osób zakochanych w wierszach z wielkim szacunkiem odnosi się do samej definicji – poeta. Więc o poecie porozmawiajmy. Przeglądam strony dwóch zbiorów wierszy Ołeksandra Romanka: „Ne zamuczit menia chromota” (1999 r., drugie wydanie – 2017 r.) oraz „Mimikrija i martyroloh” (2018 r.), które ujrzały światło dzienne już po tragicznej śmierci Ołeksandra 26 listopada 2017 roku i które musiał układać już ojciec, znany krajoznawca, pedagog szkoły wyższej, pisarz Wałerij Iwanowycz Romanko. Będę szczery: pierwszy zbiór, z którym zapoznałem się dopiero pod koniec 2017 roku, odebrałem jako dążenie autora do odnalezienia i potwierdzenia siebie nie tylko w wierszach, ale i w szybko przemijającym, skomplikowanym i burzliwym czasie lat 90. XX wieku, do znalezienia duchowego pokarmu nie tylko dla siebie, ale i ogółem dla ukraińskiej młodzieży, która pragnęła zrozumieć wyzwania współczesnego życia i odkryć nowe drogi do sprawiedliwej przyszłości. Nie chciał, aby wiersze i myśli zeszły na drugi plan życia. Jeszcze młodego w tamtych latach Ołeksandra nie opiszesz tylko czarnym i białym portretem. Jest on naturą złożoną, z niezłomną siłą ducha, bronił, jak mógł, swoją duszę przed wpływem pokus bytu, nie nosił maski, gotów był dla poezji przeżyć życie; w wierszach niczego nie wymyślał, a pisał historię swojego życia, rozmyślał-filozofował. Pragnienie – nie dać się nikomu wziąć na postronek i nie uklęknąć przed nikim („Na kolana – tylko przed Bogiem!”, – tak pisał Ołeksandr w jednym z wierszy, a w rozmowie dodawał: „…tylko przed Bogiem i Ukrainą!”) – oto co wypełniało jego myśli i uczucia. Więc pozostawał samym sobą zawsze i wszędzie. Obrazowo mówiąc, było mu „ciasno w stadzie”. Pisał, że trzeba mieć odwagę pozostawać w samotności, sobą, nie rozpuściwszy się w stadzie czy tłumie. Jednocześnie przyciągało go środowisko twórczych osobistości i przyjaciół, gdzie miał zrozumienie, wsparcie, gdzie kochano i szanowano jego talent. O Ołeksandrze można usłyszeć, że jest filozofem, a jego wiersze są przesiąknięte filozoficznymi myślami i spostrzeżeniami. To prawda. Jeśli chodzi o wykształcenie: ukończył wydział defektologiczny instytutu pedagogicznego w Słowiańsku, studiował na specjalności „dziennikarstwo” na Dniepropetrowskim Uniwersytecie Państwowym, w aspiranturze na specjalności „Filozofia”, pracował nad rozprawą kandydacką. W Słowiańsku wykładał filozofię, socjologię, religioznawstwo na uniwersytecie pedagogicznym oraz w kolegium Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, miał niemało drukowanych prac naukowych w czasopismach branżowych. Widzimy więc, że opinia o nim jako o filozofie nie jest przypadkowa, a praca w swoim czasie w kijowskich gazetach, obwodowej „Donecczynie”, niektórych lokalnych wydaniach, dała mu niemałe doświadczenie literackie. W latach poprzedzających Rewolucję Godności (nawiasem mówiąc, włączał się do Rewolucji na Granicie w Kijowie i był uczestnikiem Pomarańczowego Majdanu) oraz zajęciu naszego miasta przez bojowników w kwietniu 2014 roku, ja i Ołeksandr prawie trzy lata pracowaliśmy w gazecie „Sławianskaja prawda”, gdzie mój młodszy kolega, oprócz artykułów publicystycznych, prowadził rubrykę „Literacka świetlica”. Mieliśmy okazję codziennie rozmawiać, jak to mówią, w „nieformalnej atmosferze”, kiedy daje się upust myślom i uczuciom. Ołeksandr z szczególnym szacunkiem odnosił się do Tarasa Szewczenki, Hryhorija Skoworody i Mychajła Petrenki. Sam burzliwy czas wysuwał na porządek dzienny pytania, które poruszały te twórcze osobistości, rozmyślając o losie Ukraińców, państwowości i wolności. W tamtym czasie Ołeksandr w gazecie występował z publicystyką, a jego wiersze dudniły na alarm, gdziekolwiek by ich nie deklamował. „Poezja dla mnie – to sposób pozostawania sobą, wszystko inne – marność nad marnościami. W poezji dla mnie – ani kroku w tył, niech nawet na pal czy hak!”, – jakoś napisał Ołeksandr. I to nie było farsą. Pisał, moim zdaniem, ostro, gniewnie, ironicznie, z wyzwaniem, ze ściskiem w gardle, a także, bywało, dochodził do samobiczowania. Wydając wyrok, nie pragnął krwi, nie słał przekleństw, – cierpiąc, wzywał do sprawiedliwości, humanizmu, wolności. Ołeksandr Romanko wspierał początkujących w publikacjach, a w 2013 roku stworzył i stanął na czele projektu „Słowiański młodzieżowy desant poetycki”, który zjednoczył utalentowaną młodzież szkolną miasta. Po wyzwoleniu miasta w lipcu 2014 roku od okupantów, a także w kolejnych latach Ołeksandr i jego „desantowcy” występowali w placówkach oświatowych, bibliotekach, jednostkach wojskowych, a sam Ołeksandr czytał swoje poezje na wysuniętych pozycjach w Piaskach, Kurachowem i w innych miastach dyslokacji mechanizm. Rola Ołeksandra Konyskiego, Mychajła Hruszewskiego, który w artykule „Haliczyna i Ukrajina” bronił ogromnej roli galicyjskiej inteligencji, która miała wytworzyć jednolity mechanizm kulturowy narodu. Musimy dzisiaj porozmawiać: a jaka obecnie jest sytuacja na Ukrainie? Nie jest idealna. I my o tym musimy mówić. Mychajło Hruszewski założył w Kijowie wykłady czytania w języku ukraińskim. Język – to główny konsolidujący czynnik. Jak mówił Hegel: jest naród – jest państwo. Bez narodu nie może być państwa”. O roli Iwana Franki, który prowadził bardzo ważną pracę nad formowaniem ukraińskiego narodu, mówił profesor Lwow-
Niech całe to łajno, co wśród nas, Co omyłkowo jeszcze człowiekiem się uważa, I wszystkich tych, których opętał samowładczy niewolniczy szał, Moja miłość do Ukrainy i wściekłość na wroga zabija! (Z wiersza “Niebiańskiej Sotni i wszystkim tym, którzy jeszcze żyją”. 28.03.2014 r.). Ja – potomek Petrenki, Ja – poeta burzliwych lat ukraińskiej teraźniejszości!.. Prawdziwa poezja, jak i prawdziwe życie, nigdy nie bywają według protokołu! Przyspieszony oddech i wyprostowane ramiona, rozpostarte skrzydła i płonące oczy! I wiedzieć – ani mnie, ani takiego już nie będzie nigdy! (Z wiersza “Na 200-lecie Mychajła Petrenki”. 27.11.2016 r.). O tym, że jego twórczość pozostaje aktualna w naszych dniach, dowiedziono niedawno na spotkaniu członków stowarzyszenia literackiego “Switanok”, poświęconym 50-letniemu jubileuszowi Ołeksandra Romanka. I to nie zważając na trudny czas, na nieprostą sytuację w przyfrontowym mieście Słowiańsku. Mówiliśmy o losie poety, o jego drodze życiowej, o tym, że jego twórczość jest autobiograficzna, w jego wierszach i publicystyce – całe jego życie, i przepisać już niczego nie można. A i po co? Obecni na wydarzeniu poeci czytali swoje wiersze, poświęcone Ołeksandrowi, nie obyło się też bez pieśni. Wspomniano również niektóre opinie naszych rodaków o Ołeksandrze, które jego ojciec wprowadził do wydanego w 2021 roku zbioru materiałów “Pamięć o Ołeksandrze Romanku”. Są tam prorocze słowa życzeń Natalii Bondarenko: “Będziesz ty, Sasza, w pamięci słowiańczan, będą badać twoje poezje, będą wydawane zbiory, a ciebie, Sasza, nie będzie. Poeta żyje, dopóki go pamiętają, dopóki czytają jego wiersze. Żyj, Sasza, w pamięci słowiańczan!”. Mogę powiedzieć, że wyznawał swoje niezmienne credo – potwierdzenie wiecznej harmonii życia jednostki i bytu. Więc jego dusza, która pragnęła niebiańskiej wysokości i wzleciała w błękit, wzywa i nas do lepszego życia wersami Ołeksandra Romanka: Jestem pewien, Ja dokładnie wiem: Niedola i ciężkie czasy – To zawsze tylko przemijające, A wieczne tylko Ukraina i dusza! bibliotece imienia W. Stefanyka, w Instytucie Ludoznawstwa, w galerii imienia Szeptyckiego”. Na wydarzeniach zaprezentowano także książkę “150 lat w służbie ukraińskiej nauki i kultury”. Jej autorzy – naukowcy, którzy również występowali podczas posiedzeń: o roli Lwowa w kształtowaniu ukraińskości na Ukrainie, o tym, jak należałoby nam pracować w przyszłości. Naukowców powitano z okazji tego wydarzenia: w imieniu Leonida Rudnyckiego, Mykoły Muszynki, Halyna Hrycyk z USA, Oksana Wynnycka z Kanady, Marko Pawłyszyn z Australii. Bohdan ZALIZNIAK, członek NSPU
Tłumaczenie maszynowe
Przez pięć grudniowych dni we Lwowie trwały obchody 150-lecia Naukowego Towarzystwa imienia Tarasa Szewczenki. Udało się być na kilku z nich: „Prezentacja wydania »NTSz: 150 lat w służbie ukraińskiej nauki i kultury. Nauki przyrodnicze«” (LNU im. Iwana Franki); „Prezentacja wydania »NTSz: 150 lat w służbie ukraińskiej nauki i kultury. Nauki humanistyczne«” (NTSz, ul. Wynnyczenki 24); Okrągły stół „Język ukraiński jako pierwiastek państwowotwórczy” (LNU im. Iwana Franki); Posiedzenie plenarne międzynarodowej konferencji naukowej „150 lat NTSz” (NU »Politechnika Lwowska«) oraz na posiedzeniu podsumowującym „Uroczysta akademia z okazji 150-lecia NTSz” (LNU im. Iwana Franki). Dlaczego tak ważne jest omawianie działalności NTSz? Zacytuję częściowo wystąpienie akademika Mykoły Żułynskiego: „Dzisiaj myślimy: jakże kolosalną rolę odgrywa NTSz w tym, aby utwierdzić język ukraiński jako język państwowy! Czy rozwija się kultura narodowa, język – czyż to nie jest kwestia polityczna? Kultura – to ten podstawowy fundament, na którym powinno budować się niepodległe państwo. W 1905 roku Iwan Franko stawiał pytanie o język, ponieważ patrzył na naród jak na kultur-
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr POLISZCZUK, Czerkasy
Kontynuujemy na nowo „odkrywanie” klasyków. I okazuje się, że nie byli oni tak jednopłaszczyznowi, czy niemal jednopłaszczyznowi, jak to mówiono i oceniano w czasach sowieckich. Okazuje się, że sami ci klasycy byli niezwykle interesującymi osobowościami ze swoimi namiętnościami i upodobaniami, cnotami i wadami, zupełnie nie surowymi w ascezie ani gładko-ikonograficznymi, jak to pisano w „poprawnych” książkach i artykułach. I mieli szeroki światopogląd, i troszczyli się o to, co najbliższe, bo przecież ukraińscy pisarze już tym, że pisali prześladowanym, spychanym na margines językiem ukraińskim, wbrew wszelkim zakazom i cenzurze, byli patriotami swego narodu, uciskanego, ale absolutnie niezłamanego. Świadomym bojownikiem o narodowe wyzwolenie Ukrainy, bojownikiem przeciwko wielkorosyjskiemu (moskiewskiemu) imperialnemu reżimowi, był Iwan Semenowycz Necuj-Lewycki. Ten z wyglądu niepozorny, łagodny, cichy, spokojny mężczyzna, który jednak, według słów Franki, był „wszechogarniającym okiem Ukrainy”, był uważnym obserwatorem życia, i to nie tylko ukraińskiego, lecz także ogólnorosyjskiego i europejskiego. Dziś po prostu trzeba powiedzieć, że Necuj był encyklopedycznie wykształconym człowiekiem swoich czasów: był głębokim i fachowym historykiem (szereg jego szkiców historycznych stanowił faktycznie zarys historii Ukrainy), równie fachowym językoznawcą, i to w różnych dziedzinach językoznawstwa, autorem podręczników języka ukraińskiego. Necuj był głębokim religioznawcą, nieprzypadkowo tłumaczył Biblię; etnografem i folklorystą, o czym świadczą odpowiednie jego prace i szkice. Sądząc po jego kulturologicznych traktatach i listach, Iwan Semenowycz dobrze znał filozoficzne i politologiczne prace myślicieli Europy i świata, kompetentnie się w nich orientował. Czy znaliśmy te kompetencje Necuja-Lewyckiego? Niemal pewien jestem, że nie. Z dziś zrozumiałych przyczyn pokolenia Ukraińców nie znały jego głębokiego i bogatego światopoglądu, ujawniającego się nie tylko w lekturach kanonicznych i pozakanonicznych (w tym także przemilczanych, jak utwory i szkice o tematyce historycznej czy nawet „Chmary”, na które władza patrzyła bardzo podejrzliwie), a – zwłaszcza – w jego kulturologicznych traktatach, zamkniętych w głębokich sejfach i skrytkach. Mowa tu zwłaszcza o kulturologicznych traktatach „Organy rosyjskich partii”, „Niepotrzebność literatury wielkoruskiej dla Ukrainy i dla słowiańszczyzny (Współczesny kierunek literacki)” oraz „Ukraińskość w literackich sporach z Moskwą”. Znany publicysta i polityk Mychajło Kosiw, mając na myśli wspomniane traktaty, retorycznie pytał w jednym ze swoich artykułów: „…czy znamy takiego Necuja-Lewyckiego?..”. Bez wątpienia najbardziej i najwyraźniej antyimperialny patos pism I. Necuja-Lewyckiego ujawnił się w wymienionych kulturologicznych traktatach, mam na myśli patos antywielkorosyjski, antymoskiewski. Aby zrozumieć wspomniane, warto zacytować choćby takie ostre fragmenty traktatu „Ukraińskość w literackich sporach z Moskwą”: „W Rosji „obruszenie” (pod Rosją rozumie się Cesarstwo Rosyjskie, a pod „obruszeniem” – po współczesnemu – rusyfikację, a zupełnie po najnowszemu – wprowadzanie „russkogo mira”. – W. P.) idzie nie dniami, lecz jakby godzinami, jakby w nim było zbawienie nie tylko Rosji, ale całego świata od jakiegoś nieszczęścia… Autonomie prowincji i narodów są łamane, narodowości gięte i skręcane w pętlę. Wszędzie niszczy się ludowe języki, narodowe literatury, wszędzie widzimy narodowy wielkorosyjski napór, który postawił sobie jakby zadanie, by zniszczyć do ostatka wszystkie narodowości w Rosji i ponowo je zrusyfikować. Najcięższy nacisk tego systemu spadł na los Ukrainy…”. Nieco dalej: „Zauważamy narodową nietolerancję wielkorosjan jako przejaw rasowy, bardzo prymitywny, podobny do religijnej nietolerancji dawnych narodów…”. Jeszcze dalej: „Ten brak szacunku dla innych narodowości, to lekceważenie ich, nawet pewna nienawiść do nich, naprawdę i do dziś żywa w wielkorosjanach, objawia się faktycznie i realnie w uciskach innych narodowości zależnych od Rosji. Ta narodowa nienawiść i nietolerancja, oprócz despotycznego ustroju rodziny,… wychowana w nich przez historię… Tego braku szacunku, tego lekceważenia (wobec innych narodów. – W. P.) nie zdołali się pozbyć nawet niektórzy wysoko rozwinięci wielkorosjanie, jak na przykład krytyk Bielinski, powieściopisarz Turgieniew, nawet satyryk Szczedrin, który wyśmiewał ukraińszczyznę…”. Pisano to na początku lat 90. XIX wieku, a nie straciło aktualności do dziś, bo pisarz-klasyk trafnie określił istotę szowinistycznego wielkorosyjskiego imperializmu. Ostre traktaty I. Necuja-Lewyckiego to tylko zgęstek jego głębokich myśli, których wyraźne echa znajdujemy w jego utworach artystycznych i listach. Dalej będzie mowa o epistolarium Necuja i antyimperialnym dyskursie w nim zawartym. Od razu zaznaczę, że w listach do różnych adresatów Iwan Semenowycz prawie nie wypowiadał się tak wprost i ostro, jak w traktatach. Adresaci byli różni, a gatunek listowny nie zawsze dorównuje traktatowi polemicznemu. Lecz także w listach znajduje się to, co nas tu interesuje. Można się o tym łatwo przekonać, przeglądając 10. tom zbioru dzieł Necuja. Na niego będę się powoływać, podając stronę. Całkiem oczywiste jest, że korzenie patriotyzmu narodowego Necuja tkwią w tradycji rodzinnej, w dzieciństwie. O tym z pełną świadomością istoty sprawy pisał Iwan Semenowycz w liście do O. Konyskiego już w 1876 roku, w wieku 38 lat. Necuj wyznawał, że ojciec-ksiądz nie wywierał na niego jakiegoś wychowawczego wpływu, a jednocześnie z zauważalną satysfakcją pisał: „Mój ojciec kochał ukraińską historię i literaturę. Wśród jego książek nie było ani Puszkina, ani Gogola, ale była „Historia Małorosji” Bantysza-Kamieńskiego i Markiewicza, była Litopis Samowidca i inne książki, które wówczas wychodziły. Lubił głosić kazania po ukraińsku, często opowiadał o prawach ukraińskiego narodu i jego chwale, bardzo się ucieszył, zobaczywszy ukraińską Ewangelię Kulisza, i prosił mnie, abym zdobył dla niego ukraińską Biblię. Miał już ukraińską ideę, co rzadko zdarzało się wśród ukraińskich księży” (s. 263). Szczególny zaś wpływ na przyszłego klasyka, według jego własnego wyznania, wywierała matka, która „nie umiała mówić po wielkorusku i mówiła wspaniałym, czystym ukraińskim czerkaskim językiem, zupełnie po ludowemu, z przysłowiami i porzekadłami” (tamże). Przyszły pisarz wzrastał w środowisku kapłańskim, które mimo znanego konserwatyzmu, a nawet pewnej – większej lub mniejszej – reakcyjności, dało ukraińskiej duchowości, kulturze, literaturze wiele sławnych nazwisk. To właśnie religijno-duchowne środowisko – już na poziomie seminarium duchownego i akademii duchownej – zrodziło w duszy młodego Iwana Lewyckiego, zapewne tego nie chcąc, także zalążki odrzucenia obcego, które narzucano z brutalnym gwałtem nad duszą i ciałem. Właściwie były to zalążki tego samego antyimperialnego (antymoskiewskiego, antywielkorosyjskiego) myślenia, które później przelało się na karty utworów i traktatów. W tym samym liście do O. Konyskiego Necuj opisywał „praktykę pedagogiczną” swoich lat szkolnych: „Za przekleństwa i za język ukraiński karano tabliczką: była to spłaszczona deszczułka z rzemykiem, i nakładano ją na szyję temu, kto powiedział złe słowo lub mówił po ukraińsku. (Czyli język ukraiński faktycznie przyrównywano do przekleństw. – W. P.). Wewnątrz była wydrążona i leżał tam dziennik, gdzie zapisywano, kto powiedział jakie ukraińskie słowo i jak trzeba było to wyrazić po wielkorusku. Zapisanego czekała kara” (s. 266). Jak widać z listów Necuja, sfera cerkiewno-religijna w Cesarstwie Rosyjskim była ważną i bardzo wpływową sferą rusyfikacji, czyli, jak wtedy mówiono, „obrusienia kresów”. Sam pisarz to dobrze zrozumiał i bardzo krytycznie oceniał wszystko to zarówno w utworach artystycznych, jak i w listach. Szczególnie ostro wypowiadał się przeciwko oczywistym antyukraińskim tendencjom w sferze cerkiewnej (a później także w innych). Niewątpliwie Necuj-Lewycki nie był ksenofobem w ogóle ani rusofobem w szczególności. Będąc delikatną, wrażliwą naturą, mając głęboki intelekt i konsekwentnie broniąc wartości narodowych, organicznie mu bliskich, pisarz zasadniczo i całkowicie adekwatnie reagował na wszelkie przejawy rosyjskiego wielkomocarstwowości, czy to przejawiały się na poziomie ogólnoimperialnym, czy na poziomie osobistym. Stąd też jego krytycyzm wobec widocznego szowinizmu „wielkorosyjskiej natury”, zwłaszcza gdy taka „natura” objawiała się w sposób zupełnie wymowny czy reakcyjny. Charakterystyczny w tym sensie jest epizod z listu do Iwana Puluja, w którym Necuj nie bez sarkazmu opowiadał o stosunku synodu rosyjskiej cerkwi do ukraińskich przekładów ksiąg cerkiewnych: „U nas było to samo, co jeszcze w latach sześćdziesiątych (XIX w. – W. P.), kiedy przesłano do świętego synodu ukraiński przekład żywota świętej Barbary. Synod kazał spalić ten przekład, jakby jakiś zbędny śmieć. I święta Barbara wycierpiała raz męki od swojego nawiedzonego tatusia Dioskora, a to już w nowszych czasach… świętego rosyjskiego synodu” (s. 439). Bardzo ciekawie antyimperialny dyskurs odczytuje się z listu Necuja do Mychajła Hruszewskiego, w którym klasyk ocenia hipokryzyjne imperialne manipulacje spisem ludności kontrolowanej przez Rosję. Iwan Semenowycz informuje o napisanym przez siebie i wysłanym do różnych redakcji artykule „Liczba ludności ukraińskiej w Europie, Azji i Ameryce”. W liście, a także zapewne w artykule Necuj notuje: „W Rosji w gazetach po tym ukazało się zestawienie w Rosji wszystkich narodów według spisu z 1897 roku z jakichś źródeł... i, jak mi się wydaje, – z szowinistycznych nieprawdziwych, bo u nas oczywiście zmniejsza się liczbę Ukraińców i Białorusinów, a liczbę wielkorosjan podaje się niewiarygodnie dużą: „S namy, mow, bog! Razumiejtie jazyci i pokoriajtiesia… bo nas on skolko!”. O liczbie wszelkich obcoplemieńców w Rosji nigdy nie informowano, bo wszystkich zalicza się do „narodu panującego” – i Mordwinów, i Miszczerów!” (s. 448). Dalej zaś Necuj-Lewycki przedstawia swoje obliczenia liczebności różnych narodów w Cesarstwie Rosyjskim i demonstruje oczywiste imperialne manipulacje, zwłaszcza zmierzające do zmniejszenia liczby Ukraińców, i konkluduje: „To nam ukradli i dodali liczby do Kirgizów i Tatarów – i do siebie też… bo „S nami ż bog!”. O ciekawych sądach Necuja o stosunku „nacjonalistów na gruncie rosyjskim” do ukraińskich wartości muzealnych natrafiamy w liście do Illi Szraga (s. 500-501). W szeregu listów do różnych adresatów I. Necuj-Lewycki pisze o ukraińskim kulturowo-duchowym „donorstwie” na rzecz niewdzięcznej Rosji, i te jego epistolarne rozmyślania nabierają historiozoficznego brzmienia i antyimperialnej wymowy.
Z listów Nečujewa dobrze widać, że dziedzina języka, a nawet szerzej – nauki językoznawczej w jej różnych segmentach, była prawdziwym rodzimym żywiołem klasyka. Jego zasługi w dziedzinie językoznawstwa wciąż trzeba gruntownie przemyśliwać i przemyślać na nowo. Ja zaś skupię się tu bardziej na tych kwestiach językowych, które wpisują się w temat rozprawy. Przede wszystkim chodzi o kwestię historii języka oraz o stosunki ukraińsko-rosyjskie w tej sferze. Iwan Semenowycz w kilku listach do różnych autorów wyraża te same lub podobne sądy o języku, jak w liście do Anny Barwinok. W liście do M. Hruszewskiego używa nawet terminu „kijowsko-łomonosowski język”, po raz kolejny podkreślając „pożyczkowe” zasługi rosyjskiego uczonego. W innym liście do tego samego adresata Nečuj nawet nieco poszerza temat wzajemnych relacji międzyjęzykowych: „Nie mogę nie zauważyć tylko jednej rzeczy: nasza szlachta (sama w sobie wyższa) tak szybko odkleiła się od języka ludowego z bardzo prostego powodu: wcześniej, gdy zrusyfikowała się w mowie, literatura wielkoruska (Kantemir, Łomonosow, Sumarokow, Dierżawin) sama wtedy się zmałorosyjszyła. Bo Łomonosow całkowicie przywłaszczył sobie język kijowskich uczonych i pisarzy, zabierając z niego wyższe piętro, wypracowane z języka cerkiewnego i staroludowego kijowskiego, a odrzucając niższe piętro – ukraińsko-ludowe. Ci wielkoruscy pisarze szli na Ukrainę, niemal jak do swoich pod względem języka: rozumiano ich. A potem, gdy Fonwizin i Puszkin dołożyli do niego niższe piętro wielkoruskie, ludowe, to i ono poszło na Ukrainę utartą ścieżką, oprócz samej szkolnej drogi urzędowej, bo przecież Katarzyna II nakazała…, aby w Kolegium Kijowskim profesorowie wykładali językiem północnym” (s. 355). Możemy powiedzieć, że Iwan Nečuj-Lewycki zarysował kontur i pokazał mechanizmy imperialnej ekspansji językowej wobec Ukrainy ze strony Moskiewszczyzny, ekspansji, którą wzmacniały różne zakazujące środki wobec języka ukraińskiego, szczególnie środki cenzury. O stosunkach Nečuja-Lewyckiego z cenzurą napisano sporo, dlatego tutaj tylko zaznaczę, że ten problem jest w listach pisarza szeroko odzwierciedlony. Trzeba jedynie podkreślić, że Iwan Semenowycz, mówiąc o cenzuralnych przeszkodach, niemal zawsze podkreślał ich czysto antyukraińską wymowę („Cenzura jest bardzo surowa wobec naszych książek” – s. 307). Zatem spuścizna epistolarna Iwana Nečuja-Lewyckiego dodaje wiele istotnych rysów do postaci klasyka jako konsekwentnego i zasadniczego bojownika przeciwko wszelkim imperialnym przejawom, bojownika o pełnowartościowy rozwój tysiącletniej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki
„Dzień dobry więc, nowy roku, w zeszłorocznym kożuszku, co niesiesz na Ukrainę w połatanej torbie?” Opowieść o tym, jak Szewczenko przeżywał powitanie Nowego Roku, a także o tym, czy pisał o nim, wspominał go, rozpocznę od listu poety do Warwary Riepninej z 1 stycznia 1850 roku, który Szewczenko zaczynał tak: „Składam Wam noworoczne życzenia, modląc się do Boga o zesłanie Wam wszelkich dóbr. Siedzę teraz sam jeden i wspominam tamten czas, kiedy po raz pierwszy spotkaliśmy się w Jahotynie…” Było to w lipcu 1843 roku, potem poeta przyjeżdżał we wrześniu, a od października (gdzieś po 9. dniu miesiąca) do 10 stycznia 1844 roku mieszkał u Riepninych z przerwami. Jak mówiła Warwara Mykołajiwna, „u nas od razu uznano go za swojego człowieka”. Przy świątecznym stole w przeddzień Nowego Roku zasiadał też głowa rodziny, książę Mykoła Riepnin-Wołkoński – malorosyjski gubernator wojskowy w latach 1816–1834, który zmarł w 1845 roku. W liście do Warwary Riepninej z Fortecy Orskiej w lutym 1848 roku Szewczenko pisał: „Pokój prochom dobrego człowieka, który powitał mnie w Nowy Rok nie jak bezdomnego włóczęgę, lecz jak rodzonego syna”. Wnuczka ostatniego ukraińskiego hetmana Kyryła Razumowskiego, księżna Warwara Riepnina-Wołkońska, nie aprobowała przyjaźni córki z poetą, lecz później, w 1847 roku, faktycznie rozstrzygnęła kwestię zatrudnienia Szewczenki na stanowisku nauczyciela rysunku na Uniwersytecie Kijowskim; jednak jemu przeznaczony był już inny los… Spośród innych nowych znajomych poety wspomnę jedynie krótko siostry Ołeksandrę i Hlafirę Psiol, które, osierocone w 1823 roku, od tego czasu wychowywały się w rodzinie Riepninych1. W przednoworocznym grudniu 1845 roku Taras Szewczenko stworzył utwory kluczowe: Orędzie „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym moim rodakom na Ukrainie i nie na Ukrainie…” (14 grudnia); wiersz „Chołodnyj jar” (17 grudnia); parafrazy psalmów z Psałterza „Psalmy Dawidowe” (19 grudnia); wiersz „Trzy lata” (22 grudnia) oraz Testament „Kiedy umrę, to pochowajcie mnie…” (25 grudnia). Wiersz „Trzy lata” (mowa była o latach 1843, 1844 i 1845), wyraźnie podsumowujący, dał nazwę słynnemu rękopiśmiennemu zbiorowi. Nie mając ani możliwości, ani potrzeby zagłębiania się we wszystkie wspomniane arcydzieła, podkreślę jedynie w kontekście naszego tematu ostatnie osiem wersów wiersza „Trzy lata”:
Dzień dobry więc, nowy roku,
W zeszłorocznym kożuszku,
Co niesiesz na Ukrainę
W połatanej torbie?
„Dobrobyt, w nowym ukazie owinięty”.
Idź zdrów, lecz nie zapomnij
Ubogim się pokłonić.
Wybitny szewczenkolog Jurij Barabasz słusznie zauważył, że te „wersy wiersza – to sarkastyczne powitalne zwrócenie się do nowego, 1846 roku…” i wskazał na to, że w „ironicznie przeosmyślonym słowie
„błogostan” – bezpośrednia autoreminiscencja z poematu „Kaukaz”…”. Przypomnę te druzgocące wiersze z antymoskiewskiego poematu (18 listopada 1845 roku), gdzie mowa o tym, jak w Moskwie „we wszystkich językach wszystko milczy, / Bo błogostanuje!”. Nawiasem mówiąc, to słowo w poezji Szewczenki występuje tylko dwa razy – w właśnie przytoczonych tekstach. Ale, ale… Otwórzmy genialną misterię „Wielki loch”, napisaną w październiku tego samego 1845 roku, gdzie 1-sza (ukraińska) wrona, chełpiąc się zbrodniami przeciwko swojemu narodowi, przyznaje:
Ja też jestem zła, a jednak
Tego nie zdołam pojąć,
Co moskale na Ukrainie
Z kozakami wyprawiają.
Oto wydrukują ukaz: „Z łaski Bożej,
I wy nasi, i wszystko nasze,
I dobre, i niedobre!”
Z podobnych ukazów w czasach wszystkich imperiów krwawo sączyło się to samo śmiertelne – duchowo i fizycznie – rosyjskie „błogostan”, dlatego pytanie Szewczenki skierowane do nowego 1846 roku dotyczyło dosłownie wszystkich kolejnych lat, które sumiennie przynosiły na Ukrainę w nędznej „łatanej torbie” nowiutkie ukazy, owinięte nieugaszoną dążnością, by przekształcić wielki i samodzielny naród ukraiński w małoruski, mówiąc słowami Szewczenki, „w ten lud zabity”…
„Winszuję ci tego Nowego Roku, mój jedyny przyjacielu! Niech z tobą się stanie to, o co błagasz Boga…” Pierwsze noworoczne życzenia zesłańca wprost z Fortecy Orskiej widzimy w liście do bliskiego przyjaciela Michaiła Łazarewskiego z 20 grudnia 1847 roku: „Z nowym rokiem bądźcie zdrowi, drogi i szczery mój ziomku… Tak mi teraz ciężko, tak ciężko, że gdyby nie nadzieja, że kiedykolwiek zobaczę swój nieszczęsny kraj, to błagałbym Pana o śmierć”. Zgodnie z tym w wierszu „Sen” („Góry moje wysokie…”), datowanym na czas pobytu Szewczenki w Fortecy Orskiej w 1847 roku, czytamy o upragnionej, ratunkowej wolności, związanej jedynie z Ukrainą i wymarzonymi górami nad szumiącym Dnieprem: Daj же, Boże, kiedyś, Choćby na starość, stanąć Na tych górach ukradzionych W małej chacie.
Choć serce zamęczone, Poszarpane smutkiem, Przynieść i złożyć Na Dnieprowych górach.
Jak wiadomo, artysta szczególnie cierpiał z powodu zakazu malowania, o czym z bólem wyznał w liście do Warwary Repniny z Fortecy Orskiej 24 października 1847 roku: „A patrzeć i nie malować – to taka udręka…”
Nie mogę nie wspomnieć, że na początku nowego 1848 roku Warwara Mikołajewna napisała do szefa III Oddziału, hrabiego Aleksieja Orłowa, prośbę o „nieszczęsnego Szewczenkę”: „Nie mam innego wyboru, jak zwrócić się do pana i błagać o uzyskanie dla niego zezwolenia na malowanie. To łaska, o którą proszę pana ze złożonymi na piersi rękami”.
Konsekwentna biurokratyczna przeciągałość w sprawie tej prośby trwała niemal dwa lata i zakończyła się znowu w pobliżu nowego roku, w grudniu 1849, kiedy na odpowiednim raporcie Orłowa dla cara Mikołaja I sam szef III Oddziału napisał: „Najwyższa zgoda nie nastąpiła”.
Oczywiście szeregowy Taras Szewczenko nie mógł znać tych szczegółów, jednak jego noworoczne życzenia, wysłane z Orenburga do Osypa Bodiańskiego 3 stycznia 1850 roku, były gorzko umotywowane: „Winszuję ci tego z Nowym rokiem, mój jedyny przyjacielu! Niech z tobą się stanie to, o co błagasz Boga… Pan nie pobłogosławił mojego dobrego losu! – nie pozwolił mi dokończyć krótkiego wieku na naszej drogiej Ukrainie. Ciężko! Aż łzy kapią, gdy wspomnę, tak ciężko!”
Ten rzeczywiście niezwykle ciężki nastrój odczuwalny jest także w poetyckich utworach, dajmy na to, w pierwszej redakcji wiersza „Liczę w niewoli dni i noce…” (orientacyjnie styczeń – kwiecień 1850 roku):
Nie ma słów
W dalekiej niewoli!
Nie ma słów, nie ma łez,
Nie ma niczego.
Nie ma nawet wokół ciebie
Wielkiego Boga!
Jednak wczytajmy się w zamykające wiersz wersy tej poezji:
Niech będzie jak będzie, tak i będzie.
Czy to płynąć, czy to brnąć.
Choć trzeba się ukrzyżować!
A ja jednak będę haftować
Po cichu białe listy.
Minęły lata, jednak druga redakcja tego wiersza (orientacyjnie rok 1858) kończy się tą samą pewnością:
Więc znów haftować zabiorę się
Drobniutko książeczkę.
Ruszam.
Zatem najważniejsze w tym, że, stawszy do sporu z caratem, Szewczenko nie tylko pokazał, „jak on boleść znosi”, ale naprawdę pokonał imperium nawet w nieznośnych warunkach zesłania i służby żołnierskiej: „…Powiedziałem sobie, że nie zrobią ze mnie żołnierza. Tak też nie zrobili”.
Co charakterystyczne, w notatce III Oddziału, sporządzonej w ostatnim roku zesłania, przyznawano, że szeregowy Szewczenko „kontynuował pisanie i malowanie”…
Dokumentów, które mogłyby jednoznacznie i w pełni świadczyć o tym, jak Szewczenko na zesłaniu witał ten czy inny Nowy Rok, jest bardzo mało. Czasem można oprzeć się w krótkiej opowieści na jego listach, poetyckich lub malarskich utworach, napisanych czy namalowanych w noworoczne dni, w jednym przypadku za to przekonująco – na zapiskach dziennikowych, o czym opowiem dalej, a jeszcze – na niektórych wspomnieniach o samym Szewczence.
Dajmy na to, Nowy 1849 rok Szewczenko witał na Kosarali w składzie Aralskiej Ekspedycji Opisowej; mieszkali oni w pospiesznie postawionym baraku. W wierszu „Nie do domu nocą idąc…”, napisanym 24 grudnia 1848 roku i poświęconym Michaiłowi Łazarewskiemu, zesłaniec pisał o przedświątecznym „huraganie zimnym”:
I zaniesie piaskiem, śniegiem
Mój kurień – moją chatę.
Tak mi przyjdzie
Święto witać!
Cóż robić? Na to i nieszczęście,
By z tym nieszczęściem walczyć.
Jednak nie wszystko i nie zawsze było beznadziejne nawet na zesłaniu. Pod koniec 1851 roku w Nowopietrowskim umocnieniu Taras Hrihorowicz aktywnie włączył się w pracę amatorskiego kółka dramatycznego, a nawet stał się jego duszą. Kółko pokazało 26–29 grudnia dla żołnierzy i miejscowej publiczności kilka przedstawień, w tym „Swoi ludzie – policzymy się” Aleksandra Ostrowskiego, w którym Taras Hrihorowicz błyskotliwie zagrał rolę Ryzpołożeńskiego, o czym istnieją wspomnienia bezpośredniego przełożonego Szewczenki, dowódcy kompanii Jewhena Kosariewa, zapisane przez Mykołę Nowyćkiego. Opowiadał on dość szczegółowo, jak Szewczenko pięknie śpiewał ukraińskie pieśni, a w antrakcie jednego z przedstawień z zapałem i sprawnie wykonał taniec – ukraiński kozaczok: „Od okrzyków i oklasków koszary mało nie runęły, na Boga!.. Zdziwił nas wtedy wszystkich Taras swoją zręcznością do tańca!”
Nie ma wątpliwości, że Nowy 1852 rok wszyscy członkowie kółka witali razem, wystarczy przypomnieć, że już po pierwszym przedstawieniu 26 grudnia komendant Nowopietrowskiego umocnienia Antoni Majewski „wyprawił dla aktorów i innych oficerów i ich rodzin kolację, a potem tańce, które trwały aż do rana”. Zresztą, według słów Kosariewa, „o obiadach i kolacjach, które czasem kończyły się nawet pijatyką, nie ma co mówić: były takie, jak wszystkie podobne obiady i kolacje”.
Można też przypuszczać, że od czasu, gdy na wiosnę 1853 roku do Nowopietrowskiego umocnienia przybył nowy komendant Iraklij Uskow, który nie tylko uwolnił poetę od znienawidzonej muztry, ale też szczerze otworzył przed nim drzwi swojego domu, Taras Hrihorowicz czasem gościł w noworoczne dni u rodziny Uskowych. Agata Uskowa zaznaczała, że „zimą przychodził w żołnierskiej szynelu”. Wspominała: „Przybywszy do fortu, mój mąż zaproponował Szewczence, by chodził do nas na obiad i pić herbatę wieczorem; początkowo jakoś tego unikał, ale potem, gdy zobaczył, że wszystko jest bardzo proste i że dla niego zawsze było gotowe nakrycie, korzystał z zaproszeń…”
„Przyjeżdżał do mnie kolędować Michaił Szczepkin” Wydaje się, że najbardziej pamiętnymi dla wyzwolonego Szewczenki były przedświąteczne dni 1857 roku, związane z przyjazdem do niego do Niżnego Nowogrodu prawdziwie wielkiego przyjaciela, genialnego Ukraińca Michaiła Szczepkina. Wczorajszy zesłaniec, który w drodze do Petersburga na długo utknął w mieście, czuł się szczęśliwy już od przeczucia spotkania z artystą, o czym świadczy list Szewczenki z 4–5 grudnia: „…Kiedy przyjedziesz tutaj i ja na ciebie spojrzę, spojrzę, jakbym patrzył na światową galerię, jakby na światowy teatr, i zapomnę choć na godzinę o swoim nieustającym smutku”. Dowiedziawszy się, że Szczepkin już wyjechał z Moskwy do niego, Szewczenko 21 grudnia zanotował w Dzienniku słowa wdzięczne i gorące: „Jakże jestem szczęśliwy dzięki tej nieobłudnej przyjaźni! Niewielu z nas Bóg obdarza tak pełną radością…” A w radosny dzień 24 grudnia Taras Hrehorowycz wyrzucił z siebie w Dzienniku tylko dwa zdania: „Świętom święto i uroczystość nad uroczystościami! O trzeciej w nocy przyjechał Michaił Semenowycz Szczepkin”. Wpisy w Dzienniku wznowiły się dopiero 29 grudnia, już po wyjeździe przyjaciela, ale dedykację dla niego do poematu „Neofici” Szewczenko złożył właśnie tego dnia: „M. S. Szczepkinowi. Na pamiątkę 24 grudnia 1857”. Taras Hrehorowycz podarował artyście także swój autoportret z napisem dedykacyjnym: „Michaiłowi Semenowiczowi Szczepkinowi na pamiątkę 24 grudnia 1857 roku od Tarasa Szewczenki”. Tak więc ten dzień rzeczywiście stał się szczególnym świętem i uroczystością dla poety! Jednak także kolejne kilka grudniowych dni przyjaciele szczęśliwie się nie rozstawali. Ale o wszystkim po kolei. Michaił Szczepkin zamieszkał u znajomego Szewczenki, sekretarza kolegialnego, z wykształcenia architekta Pawła Owsiannikowa, gdzie wtedy mieszkał także Taras Hrehorowycz. Poeta przedstawił artyście swojego niżnonowogrodzkiego przyjaciela, zarządcę miejskiego biura towarzystwa parowców „Merkurij” Mykołę Brylkina, w rodzinie którego witał Nowy Rok, a dobry Michaił Semenowycz został nawet ojcem chrzestnym córki Brylkina, o czym wspominał jeszcze w 1863 roku, kiedy ponownie odwiedził Niżny Nowogród: „Mieszkałem u Mykoły Ołeksandrowycza Brylkina. Kiedyś u niego chrzciłem, gdy przyjeżdżałem do Szewczenki…”. Nota bene jest to ostatnia wzmianka o Tarasie Hrehorowyczu w papierach Michaiła Semenowycza. Oczywiście dla Szewczenki niezwykle ważne było poznanie przez Szczepkina młodej aktorki miejscowego teatru Kateryny Piunowej, w którą poeta już się zakochiwał. Nie ma powodów, by nie wierzyć Piunowej, która wspominała, że „Szczepkin podczas swoich występów gościnnych każdy wolny wieczór spędzał ze mną i z Tarasem Hrehorowyczem… Przypominają mi się nasze przyjacielskie rozmowy, gdy przy filiżance herbaty
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przy samowarze siedzieliśmy ja, Michaił Siemionowicz Szczepkin i Taras Hryhorowycz...”. Michaił Szczepkin wychodził na scenę teatru w Niżnym Nowogrodzie w sztukach Iwana Kotlarewskiego „Moskal-czarodziej” w roli Mychajła Czupryna, Mikołaja Gogola (Horodniczy w „Rewizorze”), Aleksandra Ostrowskiego (Lubim Torcow w spektaklu „Bieda nie hańba”), Sauvage’a i Delacour (marynarz Simon we francuskim wodewilu „Marynarz”). Za każdym razem na Mistrza czekał w sali na każdym spektaklu najżyczliwszy i najbardziej wymagający, a co najważniejsze – najdroższy widz – Taras Szewczenko. Artysta dosłownie odczuwał na sobie jego zachwycone spojrzenie i potężną ciepłą energię, w której jego talent otwierał się ze szczególną siłą. Ze swojej strony Taras Hryhorowycz nie odrywał oczu od genialnego artysty i po jego wyjeździe uwiecznił jego grę w Dzienniku 30 grudnia 1857 roku: „Wciąż nie mogę dojść do normalnego stanu po czarującym, niezwykłym widzeniu. Wciąż mam przed oczami horodniczego, Marynarza, Mychajła Czupryna i Lubima Torcowa. Ale jaśniej i promienniej od wielkiego artysty stoi wielki człowiek, przyjaciel mój jedyny, który łagodnie się uśmiecha, mój szczery, mój niezapomniany Michaił Siemionowicz Szczepkin”. Na dwa dni przed Nowym Rokiem, 29 grudnia, wzruszony Taras Hryhorowycz o północy żegnał swojego przyjaciela wyjeżdżającego do Moskwy. Nie chciał go wypuścić, pojechał nawet z nim do pierwszej stacji. Po raz ostatni objęli się: Szczepkin płakał, a Szewczenko miał oczy pełne łez... Taras Hryhorowycz wrócił do domu o trzeciej nad ranem. Długo patrzył na fotografię podarowaną przez Szczepkina, którą do końca życia strzegł jak źrenicy oka. W spisie „Fotografii z natury”, sporządzonym przez Hryhorija Czechtakiwskiego po śmierci poety, czytamy: „Małorosyjski aktor Michaił Siemionowicz Szczepkin, przyjaciel serdeczny Kobziarza Szewczenki. Podarował Kobziarzowi sam Szczepkin”... Ręka sama sięgnęła po Dziennik i poeta zapisał przejmujące słowa o szczęśliwych dniach spędzonych z artystą: „Sześć dni, sześć dni pełnego, radośnie triumfującego życia!”. W krótkim liście do Szczepkina z 4 stycznia 1858 roku poeta wyznał: „Przyjacielu mój jedyny! Ja jeszcze do tej pory nie uspokoiłem się po tym wielkim święcie, które mi zgotowałeś w samotności. Jeśli nie ulży mi nieco później, to nie wiem, co mam robić z moją głupią głową, myślę, a ja sam teraz nie wiem, co myślę... A póki co całuję cię, przyjacielu mój jedyny, i pozdrawiam z Nowym Rokiem”2. Jak już zaznaczałem, Nowy 1858 rok Szewczenko przywitał w rodzinie Mikołaja Bryłkina, gdzie, nawiasem mówiąc, przedstawił wszystkim Katerynę Piunową, ale 1 stycznia zapisał w Dzienniku: „Choć wesoło powitaliśmy Nowy Rok, a przyszedłszy do domu, zrobiło mi się smutno. Ponudziwszy się trochę, udałem się do czarującej rodziny madame Hilde, ale nuda i tam mnie znalazła. Ze świątyni Priapa poszedłem na jutrznię; jeszcze gorzej – diaczki z kaca tak rozpaczliwie śpiewali, że zatkałem uszy i wyszedłem precz z cerkwi”. Jak wiadomo, Priap – w mitologii starogreckiej syn Dionizosa i Afrodyty, bóg ogrodów i winnic, płodności i rodzenia dzieci, patron uciech cielesnych, a Rzymianie uważali Priapa także za patrona prostytutek, stręczycieli i hulaków. Poeta i wcześniej bywał w specyficznym zakładzie „madame Hilde” (1, 26, 29 listopada), o czym zanotował w Dzienniku. Powiem od siebie, że mógł w ogóle nie wspominać o tym – nikt by nawet nie zauważył. Jednak uważam, że nie mam prawa pozbawiać czytelnika komentarza do jakiegokolwiek zapisu Szewczenki w Dzienniku. Oczywiste jest, że po szczerym obcowaniu z osobowością o niewiarygodnej skali, Michaiłem Szczepkinem, poeta nie tyle znudził się w niżnonowogrodzkim zakątku, co w ogóle stracił grunt pod nogami i nie wiedząc, co „robić z głową”, dosłownie miotał się między domem publicznym a cerkwią, nie znajdując ukojenia, nie odczuwając ulgi, duchowego spokoju. Nic dziwnego, bo takiego napięcia szczerych emocji i przyjacielskich uczuć, jak z artystą, takiej wdzięczności za prawdziwe cudotwórcze szczęście, podarowane przyjaźnią, u Szewczenki, zdaje się, więcej nie spotykamy. Nic podobnego nie znajdujemy w światowych gatunkach pamiętnikarskich i epistolarnych. W słowach o Szczepkinie jest serce zamierające z zachwytu. Wielki Iwan Dziuba zaznaczył, że zapisy Szewczenki „z tych dni wznoszą się do apoteozy szczęścia”. Rzeczywiście, w pierwszych dniach 1858 roku Taras Hryhorowycz znalazł oparcie w listownych opowieściach przyjaciołom o szczęściu podarowanym mu przez Michaiła Siemionowicza. W liście z 2 stycznia do Anastasiji Tołstoj, która wraz z mężem, wiceprezesem Akademii Sztuk Pięknych, hrabią, pomogła mu wrócić do Petersburga, wczorajszy zesłaniec-cierpiętnik podzielił się szczęśliwym ciepłem rozgrzanego przez Szczepkina serca: „Pozdrawiam was, hrabiego Fiodora Pietrowicza i miłe dzieci wasze z Nowym Rokiem i życzę wam na całe życie takiej radości, takiego szczęścia, jakim ja teraz się cieszę”. A 4 stycznia 1858 roku zachwycał się Szczepkinem w liście do Pantelejmona Kulisza: „I gdzie się w nim wzięła taka żywa, serdecznie drżąca, żywa natura? Cud, i tyle!... Bądź zdrów z Nowym Rokiem”. Tego samego dnia informował Michaiła Łazarewskiego: „Przyjeżdżał do mnie kolędować stary M. S. Szczepkin, to ja po jego kolędzie jeszcze do tej pory chodzę, jak po kacu... Pozdrawiam cię z Nowym Rokiem”. Nigdy wcześniej i później los nie dał Tarasowi Hryhorowyczowi możliwości witania swoich przyjaciół z Nowym Rokiem tak prawdziwie szczęśliwie i radośnie... „Źle ja przywitałem ten nowy zły rok...” Stało się tak, że w listopadzie 1858 roku Taras Szewczenko poznał w domu Fiodora i Anastasiji Tołstojów znanego afroamerykańskiego aktora Irę Frederika Aldridge’a, którego twórczością się zachwycił. Córka Tołstojów Kateryna (po mężu – Junge) pisała: „Szewczenko nie mógł nie zejść się z nim, obaj mieli zbyt wiele wspólnego: obaj – czyste, uczciwe dusze, obaj – prawdziwi artyści, obaj od dziecka zaznali ciężkiego ucisku... Nie mogli rozmawiać inaczej, jak przez tłumacza, ale śpiewali sobie nawzajem pieśni swojej ojczyzny i rozumieli się nawzajem”. Nie wątpię, że Taras Hryhorowycz często wspominał niezrównanego Michaiła Szczepkina, oglądając Aldridge’a, który „cuda wyczyniał” na scenie Teatru Maryjskiego. Przednoworoczne dni 1858 roku minęły u Szewczenki, że tak powiem, pod znakiem Aldridge’a. Poeta nie tylko odwiedzał spektakle z jego udziałem, ale, powiedzmy, wziął udział „jako jeden z honorowych i najbardziej zachwyconych widzów” (Petro Żur) w bankiecie na cześć
Iry Aldridge’a 20 grudnia 1858 roku. Przez jeszcze kilka dni, jak świadczą zapisy w dzienniku Katarzyny Tołstoj, Taras Hryhorowycz bywał u nich na domowych deklamacjach utworów Szekspira w wykonaniu Aldridge’a. Co więcej, 25 grudnia 1858 roku Szewczenko ukończył w swojej pracowni portret Iry Aldridge’a, ale i po tym zapraszał aktora do siebie. Przynajmniej 28 grudnia Katarzyna Tołstoj zanotowała w dzienniku, że tego dnia podczas śniadania w ich domu z Aldridge’em pojawił się Taras Hryhorowycz: “Szewczenko też przyszedł, czekał na Aldridge’a u siebie i był bardzo niecierpliwy, nie dał mu nawet dobrze zjeść”. Wreszcie zachowała się notatka z 30 grudnia 1858 roku, którą Anastazja Tołstoj zapraszała Tarasa Szewczenkę, a przez niego – Pantełejmona Kulisza i Semena Hułaka-Artemowskiego do nich na wieczór noworoczny 31 grudnia: “Od 7 do 10 będzie u nas Aldridge i będzie czytał…” Na noworocznym przełomie kolejnych lat 1859–1860 jednoznacznie znamiennym zjawiskiem stało się zakończenie wydania Szewczenkowego “Kobziarza” w 1860 roku: 6 grudnia 1859 roku poeta poprawiał korektę tego utworu, a 31 grudnia otrzymał pieniądze przekazane przez Platona Symyrenkę na wydanie, z warunkiem, że zostaną one obowiązkowo zwrócone egzemplarzami “Kobziarza”. Pierwszy list w 1860 roku Taras Szewczenko napisał 3 stycznia właśnie do Platona Symyrenki – witał go z Nowym Rokiem, podziękował za wsparcie materialne, obiecał zaraz po wydrukowaniu przesłać egzemplarze “Kobziarza”, co zostało zdyscyplinowanie wykonane w styczniu 1860 roku. Na styku ostatnich w życiu Szewczenki lat 1860–1861 szczególne znaczenie miało dla niego znów wydawnictwo książkowe – podręcznik do nauki czytania i pisania w niedzielnych ukraińskojęzycznych szkołach “Elementarz południoworuski”, opracowany przez poetę orientacyjnie we wrześniu-październiku 1860 roku. Już do końca roku 10-tysięczny nakład został wydrukowany, ale bilet na wypuszczenie wydania cenzor wypisał 31 grudnia i na okładce podręcznika widnieje rok 1861. Taras Hryhorowycz osobiście troszczył się o rozpowszechnianie “Elementarza”, zwracał się w tej sprawie do Platona Symyrenki, Fedota Tkaczenki… Mychajle Czałemu pisał 12 stycznia 1861 roku: “Bądźcie zdrowi z Nowym Rokiem! Wysłałem dzisiaj wam swojego dobra 1000 sztuk… Dobrze byłoby, gdyby można było puścić to na wieś, tam by się szybciej przyjęło”. Już ciężko chory Taras Hryhorowycz na początku 1861 roku – 2, 11 i 12 stycznia – kupował przybory malarskie w sklepie Avanzo i w tym kryła się jego nadzieja na przyszłą pracę twórczą. Mykole Leskowowi, który odwiedził Szewczenkę pod koniec miesiąca, powiedział: “Gdyby tak dociągnąć do wiosny! I na Ukrainę… Tam może by ulżyło, tam może by jeszcze choć trochę pooddychał”… Na stole, przy którym siedział Szewczenko, Leskow zobaczył dwa stosiki opracowanego przez niego elementarza, jeden egzemplarz autor podał gościowi: “Przejrzyjcie go i powiedzcie mi, co wy o nim myślicie”… Jednak tydzień wcześniej, w liście do Warfołomija Szewczenki z 22 stycznia, chory poeta już gorzko konstatował: “Źle ja przywitałem ten nowy zły rok: drugi tydzień nie wychodzę z chaty – kicham i kaszlę. Aż obrzydło…” Pod koniec miesiąca, 29 stycznia, znów poskarżył się w ostatnim liście do Warfołomija Szewczenki: “Tak mi źle, że ledwo pióro w rękach trzymam. I czort jego ojca wie, kiedy to zelżeje”. Lecz nie tracił mimo wszystko nadziei na przeprowadzkę na Ukrainę: “Kończ szybciej w Kaniowie i napisz mi, jak skończysz, żebym wiedział, co ze sobą robić wiosną”… Przypomnę, że 14–15 lutego 1861 roku, czyli niedługo po rozpoczęciu “nowego złego roku” i na krótko przed śmiercią, Szewczenko napisał swój ostatni, przedśmiertny wiersz “Czy nie porzucić nam, niebogo…”, w którym brakuje leksemu “śmierć”, a przeciwnie, utwór-elegia, według przejmujących słów literaturoznawczyni Eleonory Sołowiej, “jest zaskarżeniem śmierci, testamentem radości w zaświatach”: Dniepr, Ukrainę wspomnimy, Wesołe osady w gajach, Mogiły-góry na stepach – I wesoło zaśpiewamy… Na koniec znów powrócę do szczęśliwych dni Szewczenki z początku 1858 roku, rozjaśnionych niedawną obecnością Mychajła Szczepkina. Wśród zachwyconych pisemnych opowieści, wysłanych wtedy do przyjaciół, osobno i szczególnie podkreślę noworoczne pozdrowienie poety dla Mychajła Maksymowycza, któremu Szewczenko również zakomunikował w liście z 4 stycznia o “wielkim cudotwórcy Mychajle Semenowyczu”, prosząc Pana miłosiernego o zesłanie długowieczności i zdrowia “na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”… Te wszechogarniające i wszechprzenikające słowa Szewczenki, moim zdaniem, są testamentowo-sakralne, bo określają to, dla czego żyjemy, pracujemy, tworzymy, walczymy i zwyciężamy – “na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”. Chwała przesławnej Ukrainie! __________________ 1 Dokładnie zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: “To oto wam “Święcona woda”; napisane przez panienkę, i to jeszcze ładną…” // Słowo Proświty. 2023. Nr 43. 26 października – 1 listopada. 2 Dokładnie zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: “Mój wielki przyjaciel Szczepkin”. M., 2009. 480 s.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
uwarunkowana kompozycją każdego poszczególnego opowiadania. Dwadzieścia sześć esejów i ani jednego powtórzenia w formie prezentacji! Na przykład Ołeksa Dowbusz i Ustim Karmaluk pojawiają się we wspólnym dialogu obojga; Taras Szewczenko – poprzez „suche” fakty biografii, które graniczą z wyrazistymi epizodami osobistego autorskiego pojmowania Wielkiego Kobziarza; Ukraińska Powstańcza Armia – drogą wymownego przedstawienia biografii bezprzykładnej w historii ludzkości walki o wolność; istota Łesi Ukrainki niespodziewanie wyraziście wyłania się z „Pieśni leśnej” i „Dawnej bajki”; ścieżka do fenomenu Petra Bołboczana wiodła przez polityczne wahania Symona Petlury, Wołodymyra Wynnyczenki… I w każdym eseju obecny jest autor. Nie tylko poprzez swoje rozmyślania i komentarze. Bardzo dawna, dawna i niezbyt odległa przeszłość, poprzez własne oceny poszczególnych pisarzy, historyków, polityków, z którymi autor miał (i ma!) bezpośrednie kontakty, przybliża się niemal na wyciągnięcie ręki, to, co odpłynęło, staje się odczuwalne i widzialne. Zwłaszcza gdy autor czasami nie gardzi włączaniem do opowieści nawet czegoś z własnych, powiedzmy tak, „osiągnięć w sprawie służby Ojczyźnie”. Nieskromnie? Nie na miejscu? A państwo przeczytajcie książkę i wyciągnijcie wnioski sami. Ja zaś powiem wprost: wartość, a nawet unikalność książki tkwi w tym, że wszystko w niej zostało przepuszczone przez szczere i otwarte serce, bez oglądania się na małoduszną niecelowość. Szczerość i otwartość… Boże, jak brakuje nam wszystkim wszystkiego! I teraz, i zawsze. Przede wszystkim w ocenie całych zjawisk oraz poszczególnych postaci państwowych, humanistycznych, społeczno-politycznych. Dlatego śmiem zapewnić: takiego wydania jak „To – Ukraina! My – Ukraińcy!” dotąd na naszych książkowych horyzontach nie było. A jakże ono jest potrzebne! I kiedy przyjdzie czas zgłaszać nasze dzieła do prestiżowych nagród, to kandydat już jest. Wspomnę jeszcze o jednym. Być może kogoś sprowokuję tym do ironii, ale mimo wszystko powiem. Książkę warto przeczytać nie tylko po to, aby uzupełnić zasób swojej wiedzy, a po prostu przeczytać. Bo jej styl, melodia frazy są przepełnione swoistą energetyką, która porywa, oczarowuje, odcina cię od świata zewnętrznego i wprowadza w ten świat i w tych, o których toczy się opowieść. Zadziwiające uczucie! Żadne „wersje elektroniczne” go nie podarują. To uczucie przywraca nam miłość do prawdziwego czytania, do papierowej książki. Przywraca tym, którzy je utracili, a tym, którzy przez przywiązanie do smartfona jeszcze go nie poznali, zaszczepia. Energetycznie potężna książka! W przedmowie zaznaczono: „Dzielnym i sławnym obrońcom Ukraińskiego Rodu dedykuje się”. I co z tego? Wyszła nakładem… zaledwie 400 egzemplarzy. Kto finansował? Zakończywszy pracę nad rękopisem, autor opowiedział, jak naiwnie spodziewał się, że wśród darczyńców i wydawców, teraz – właśnie teraz, ustawi się kolejka po prawo wydania takiej
Tłumaczenie maszynowe
Rzadko zdarza się okazja określić unikalność książki już po długości czasu, który został poświęcony na jej napisanie. Dzisiejszy nasz przypadek jest właśnie taki. Sześćdziesiąt siedem dni na 344 strony, dużo to czy mało? A jeśli wziąć pod uwagę, że w książce są dwa rozdziały, z których pierwszy siedmioma esejami przedstawia naszą Ojczyznę, a drugi dziewiętnastoma esejami naszych luminarzy, to… A także spojrzeć, że Ojczyzna przedstawiona jest, z jednej strony Rodzimą Ukraińską Mową, a z drugiej Dzikim Polem; z trzeciej wyspą Chortycią, z czwartej Mizińskim Meandrem… A między nimi Trypole, Kamienna Mogiła, Howerla… Co obiekt – to swoje osobliwości, co temat – to osobny wątek. Różne wypełnienia, różne perspektywy, różne rozmyślania. Tak, tak, rozmyślania, bo właśnie one, oczywiście autorskie, powstają i rozwijają się tak, że nierzadko przyrównuje się je do osobnych faktów. Na przykład: “Różnica między populacją w jednym i tym samym miejscu, ale w różnych czasach, elementarnie wyjaśnia się cywilizacyjnym postępem, osobliwościami rozwoju, a nie rozwinięciem jednych i zacofaniem drugich. A ludzie… Oni na jednej i tej samej terytorium, we wszystkich czasach ogólnie są tacy sami, o czym świadczą antropolodzy. Tak i z Trypolianami. Pojawili się, zniknęli… Skąd się pojawili? Z nieba spadli… Dokąd zniknęli? Rozpłynęli się w powietrzu… Oni są między nami, pośród nas. Od tego kromaniończyka, który podarował nam meandrowy ornament”. (Z eseju o Trypolu). Albo: “Chortyca uzdrawia – to poza wszelkimi wątpliwościami. I tutaj nie ma nic wymyślonego, mistycznego. Jakikolwiek kawałek lądu, otoczony wodą, – to już ciekawa, swoista terytorium. Przede wszystkim tym, że wszystkie procesy tam zachodzą nieco w innym rytmie, niż na kontynencie. Tam są inne pola magnetyczne, ponieważ całe otoczenie obmywane jest wodą, do tego u podstawy Wyspy – granity i gnejsy, skały, które różnią się od wapiennych i muszlowych kamieni nie tylko strukturą, ale i fizycznymi oraz ENERGETYCZNYMI właściwościami. Więc mamy w sobie Wyspy – nadzwyczajny dar Boży. Specjalnie dla Ukrainy. Głównie – żadnych rozrywkowych zakładów-instytucji, i wszystko powinno być opatrzone ukraińskimi napisami, narodowymi symbolami (ornament, heraldyka itd.). Żadnych awangardowych dziwactw w niczym: ani w rzeźbach, ani w tychże napisach. Chortyca ma duchowe przeznaczenie, wy już się o tym przekonaliście”. (Z eseju o wyspie Chortyca). Takie wtrącenia, a nimi przesiąknięte są wszystkie eseje książki, czynią wątki niespodziewanie nowymi, świeżymi. Nawet tam, gdzie opublikowane fakty wydawałyby się wielu z nas znane. Obok całego szeregu mało, a nawet w ogóle dotąd nieznanych! W szczególności: “W Stepie, pośród Dzikiego Pola, nawet gdy ta nazwa zwęziła się do skali toponimicznego rarytasu, śpi znaczna część ukraińskiej historii. Odtąd, jak człowiek zostawił tutaj wyraźne ślady swojego pobytu (12 tysięcy lat temu), a zwłaszcza, kiedy wzniósł na niewielkim wzniesieniu, nad rzeką, pierwszy kurhan (6 tysięcy lat). Dlatego też owiane są nasze kurhany tajemnicami, legendami i poezją, pieśniami… “Ciemne kurhany”, “Na kurhanie, na ogrodzie”, “Nad kurhanem wiatr wieje”… (Z eseju o Dzikim Polu). Słowem, geograficzno-sakralnie Ojczyzna nasza jest przedstawiona. A nasi luminarze? Jest ich siedemnastu. Jest potrzeba wymienić wszystkich: Światosław Chrobry, Kost Hordijenko, Hryhorij Skoworoda, Ołeksa Dowbusz, Ułym Karmałuk, Taras Szewczenko, Iwan Franko, Łesia Ukrainka, Iwan Pulu, Petro Bołboczan, Nestor Machno, Wołodymyr Wernadski, Wołodymyr Symyrenko, Marija Prymaczenko, Hryhir Tiutiunnyk, Wołodymyr Iwasiuk, Łeonid Kadenuk. Dlaczego siedemnastu, skoro esejów o wybitnych Ukraińcach, jak zaznaczono wyżej, jest dziewiętnaście? A dlatego, że pierwszy esej drugiego rozdziału przedstawia nie osobną postać, a ogólnie Scytów, którzy naprawdę byli i nazywali się Skolotami; w eseju “Słońce wschodzi” rozmawiają ze sobą Dowbusz i Karmałuk; czternasty esej przedstawia naszą zwycięską UPA; a dziewiętnasty opowiada o ziomku autora, współczesnym rolniku Pawle Sklarze, niczym niewyróżniającym się, jednak jednym z tych pozostałości byłych milionów i milionów naszych rodaków, na których jeszcze trzyma się ukraińska wieś. Różni ludzie. Z charakterów, z zajęć. Z różnych warstw czasowych. Jednemu los odmierzył 32 lata życia, innemu półtora raza więcej. Dlatego 47, dlatego 60, tej 42, temu 67, temu 35, nawet 30… I – żadnego długowiecznego według wysokich miar! Chyba Hryhorijowi Skoworodzie, Iwanowi Puluowi oraz Marii Prymaczenko poszczęściło się przekroczyć próg 70-lecia… A jeszcze wdowiec Pawło Sklar, na obrzeżach chersońskiej wsi, w ciasnym pierścieniu raszystowskich okupantów (“ani do brzegu nie dopuszczają, – mówił autorowi przez telefon, – ani w step, jak pod domowym aresztem już ponad rok”), mimo wszystko, szeroko przekroczył dziewiątą dziesiątkę. O czym mówią te odcinki czasu? O tym, że nie żałowaliśmy swoich wybitnych. Rzadko który z nich odszedł z życia, jak mówią, śmiercią naturalną. A i cóż to za “naturalna”, kiedy tobie właśnie wybiło 47 lat! Albo 42, albo 46… A nawet w 60, do tego, w niepełnych… A jeszcze, kiedy cię wyprawili w Zaświaty w cudzej koszuli i w pożyczonej trumnie (Iwan Franko)… Reszta: zabity, zabity, zabity, zamęczony, rozstrzelany, rozstrzelany, doprowadzony do samobójstwa, powieszony… Życie żadnego (żadnej) z przedstawionych w książce naszych luminarzy, jakąkolwiek długością by się nie odznaczyło, nie rozwijało się w sprzyjających okolicznościach. I co najgorsze – z podania tych, którzy przebywali, jakoby pośród najbliższych. Ten, jeśli można tak powiedzieć, motyw czy przesłanie, i skłoniło do napisania książki. Jak opowiada sam autor, idea książki dopadła go niespodziewanie 19 kwietnia bieżącego roku w pierwszej połowie dnia, podczas pieszego spaceru. Gdzieś po pół godziny ułożyła się w wyobraźni cała kompozycja książki, określiły się prawie wszystkie eseje, a później i tytuł do każdego. Po obiedzie mężczyzna usiadł za biurkiem, i w 67 dni zakończył pracę. Bez przesady – tytaniczną. Przecież musiał nie po prostu wykładać znaczące fakty o naszej Mowie, o Chortycy czy Dzikim Polu, o Howerli i Kamiennej Mogile… A dalej – o Światosławie i Skoworodzie, o Bołboczanie i Wernadskim, o Symyrence i Iwasiuku… Autorowi przypadło w udziale przekazać przyszłemu czytelnikowi decydującą istotę zwycięskiego księcia i genialnego filozofa, niezwyciężonego pułkownika i wszechświatowo znanego uczonego, z Bożej łaski pomologa i genialnego kompozytora… A takie osiąga się nie ilością zaangażowanych faktów, a ich wagą i rozmieszczeniem w tekście. Na każdy esej wydawano dwa, czasami trzy dni, zdarzało się, że wystarczał i jeden! Niewiarygodny rekord. Tak zdarza się, kiedy pisarz nie wyciska z siebie słowo po słowie, a prawdziwie natchnienie wykłada fakt po fakcie, niemal każdy z których owinięty jest myślą, która idzie od serca. Autor nie dziwił się, w żadnym razie nie zachwycał się sobą. On pracował, pracował i pracował. Na czwartej stronie okładki ze szczególną uwagą radzę przeczytać jego wyznanie: “Kiedy pisałem, nie domyślałem się, a przy ostatniej kropce olśniło mnie: do takiej pracy przygotowywałem się przez całe swoje życie. Podświadomie, ale przygotowywałem się. A poradziłem sobie z takim ogromem faktów, a jeszcze tak szybko, bo, jak pisałem, w ogóle nie myślałem o tych, którzy będą czytać, a tylko o tym i o tych, o czym i o kim pisałem”. Podsumowanie w tejże krótkiej posłowiu: “Przedstawiwszy Rodzime Słowo, przeszedłszy nikim nie zbadanymi trasami Dzikiego Pola, Chortycy, Trypola i Mizyna, ujrzawszy na Kamiennej Mogile to, czego tam dotąd nie widział nikt, usłyszawszy od Howerli tylko tobie powiedziane słowo, przejąwszy się życiorysami naszych luminarzy, niespodziewanie poczułem, że pod wieloma względami stałem się innym”. “Pod wieloma względami stałem się innym”… Właśnie temu i poprzedzało to, co dosłownie zmusiło mężczyznę usiąść za stołem: po wojnie my wszyscy musimy stać się innymi, odmiennymi. Głębszymi, bardziej zmobilizowanymi, bardziej obeznanymi, bardziej konsekwentnymi, bardziej zdecydowanymi. Dlatego i zaczyna autor własną przedmowę takimi wierszami: “Napisać tę książkę zmusiła mnie wojna, rozpętana przez kremlowskiego karła. Dotąd nie miałem osobistych problemów z patriotyzmem, ale tylko w warunkach moskiewskiej agresji, kiedy nie po prostu wiesz, a słyszysz, czujesz, jak jęczy rodzima ziemia pod stopami obcego, kiedy niszczone są doszczętnie nasze miasta i wsie, giną najlepsi z najlepszych rodaków, tylko teraz zrozumiałem, że dotąd nie oddawałem siebie Ojczyźnie w pełni. Jak, zapewne, i my wszyscy. …Kadebowski pomiot polega nie tylko na własnej sile, ale i na naszej możliwej bezsilności. On dobrze wie, że w ekstremalnych warunkach najpierw wysiewa się panika, potem niewiara, rozczarowanie. A tam już i do zdrady jeden krok. Skąd to? Przede wszystkim, od ignorancji: kiedy wiemy tylko to, co nam podstępnie i umiejętnie podsuwają z boku; kiedy świadomość nasza formuje się nie na faktach, a na emocjach; kiedy my w porę nie zdążyliśmy (nie zdołaliśmy, nie chcieliśmy) przyswoić prawdziwe, a nie wymyślone”. A kończy: “Nie szanujemy, nie cenimy ani swojego, ani siebie. …Więc czas rozmoczyć “suche liczby i fakty” żywym wypełnieniem naszej Ojczyzny, której, śmiem zauważyć, my nie znamy, jak należy, w czym, przewracając te strony dalej, wy się przekonacie. A z drugiej… Słowem, czytajcie”. Wziąwszy książkę do rąk, gdy tylko wyszła z druku, pomyślałem: eseje o Chortycy... o Kamiennej Mogile… o Dzikim Polu… Nawet o Mizińskim meandrze… Co można powiedzieć o nich nowego, kiedy wszystko, wydawałoby się, pisane-przepisywane? Nie mówiąc już o Tarasie Szewczence, Wołodymyrze Wernadskim, tymże Nestorze Machnie… I mimo wszystko rzecz nie tyle w nowych faktach, które w esejach są, a w tym, jak one są podane razem ze znanymi. Rzecz w tonacji książki, która
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zmartwychwstanie świata poprzez tajemniczość słowa Bohdan Diaczyszyn. Tajemnica energii słowa: eseje. – Lwów: Raster-7, 2024. – 168 s.
książki. Bo najwyższy czas! Dwadzieścia dwa wydawnictwa (związane ze sprawą, czytając te wiersze, znajdą w tej liczbie każdy coś dla siebie…) otrzymały od autora prośbę wraz z rękopisem. Nie jakieś drugorzędne wydawnictwa – tak by rzec, wiodące. Stołeczne i nie stołeczne. Zaledwie z jednego nadeszła odpowiedź: gotowi byliby podjąć się wydania rękopisu, ale wszyscy, w dosłownym znaczeniu, poszli na front. Reszta wydawców milczała! I dźwięku nie usłyszał autor od pięciu naszych fundacji charytatywnych! Deklarując wcześniej, że „sprawę zbadają”, przestali odpowiadać na jego telefony również szereg przedstawicieli „partii politycznych i ruchów”. Oczywiście, trwa wojna, ale wydawnictwa pracują, i wystarczy spojrzeć, co napotykamy wśród produktów książkowych. A do tego tak gęsto! Wtedy też nadarzyła się Lubow Hołota, znana poetka, laureatka Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Niedawna redaktor naczelna tygodnika „Słowo Proświty” (obecnie – przewodnicząca kolegium redakcyjnego czasopisma) zaproponowała zebrać środki wspólnie. To ona złożyła pierwszy autograf pod apelem do wszystkich Ukraińców. Pamiętacie? Jednym słowem, jaki byłby rezultat, gdyby sam autor przyszłej książki prosił o pieniądze… A tutaj wzywają do sfinansowania „skrajnie potrzebnej Ukraińcom książki”, śladem L. Hołoty przewodniczący obwodowych oddziałów pisarskich: z Siczosławia (Dniepr) – Fidel Suchonis, redaktor naczelny czasopisma „Borysten”; z Zaporoża – Olha Stadnyczenko, kandydat nauk filologicznych, deputowana Rady Obwodowej w Zaporożu; z Chersonia – Wasyl Zahorodniuk, kandydat nauk filologicznych, docent; z Iwano-Frankiwska – Jewhen Baran, zasłużony pracownik kultury Ukrainy… Apel podpisali również: Wiaczesław Sanduł, przewodniczący Nikopolskiego oddziału Międzynarodowego Funduszu Dniepru; Wasyl Biłycki, przewodniczący Kamieńsko-Dnieprowskiej filii organizacji społecznej „Za prawa mieszkańców strefy lokalizacji Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej” (obwód zaporoski); Bohdan Diaczyszyn, prozaik, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (Lwów); Petro Czehorka, redaktor naczelny czasopisma „Święta sprawa” (Werchiwcewe, Siczosławszczyzna); Ołeksandr Żołudź, artysta, rzeźbiarz, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy (Zaporoże); Ołeksandra Swytka, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury (wieś Hrusziwka, Siczosławszczyzna); Wasyl Horbatiuk, członek NZPU, dyrektor Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego; Olha Czupryna, była dyrektor księgarni „Papirus” (Zaporoże). Poważni, zasłużeni ludzie agitowali za zbiórką pieniędzy na książkę, której rękopisu nie widzieli! Znają jedynie autora. Czyż nie rozczula takie zaufanie? Czyż nie podnosi odpowiedzialności za to, co się robi? Proces zbierania pieniędzy, który odbywał się na moich oczach, zasługuje na całe badanie: kto przesyłał (zawód, wiek, miejsce zamieszkania, wykształcenie), ile i na jakich warunkach. Przede wszystkim, żaden z ofiarodawców nie prosił i nie żądał książki dla siebie. Żaden! Ponieważ postrzegali „To – Ukraina!..” prawdziwie jako wydawnictwo charytatywne. Jedynie rzadko pytali: „A gdzie można kupić książkę dla siebie?”. I to po tym, jak człowiek przelał na konto 400 hrywien, 500, nawet 600 i 1000, co zauważalnie, a nawet znacznie przewyższa koszt wytworzenia jednego egzemplarza! Dwunastu ludzi, przekazując pieniądze, nawet nie podało swoich danych. I to wtedy, gdy czworo z „incognito” przelało po 1000 hrywien każde! Dlaczego opowiadam wszystko tak szczegółowo? Bo to mówi o nas. My dawno już nie rozmawialiśmy publicznie tak otwarcie. Ze szczegółami. Niby nieistotnymi, w rzeczywistości zaś – niemal fundamentalnymi. Po tym, jak rodzą się (już po tym, jak uformują się w postaci rękopisu) ukraińskie książki, prześwituje całe nasze życie. Ze wszystkimi jego osiągnięciami, a także. Wybaczcie, ale niedociągnięć jest jednak więcej. Inaczej nie żylibyśmy tak, jak żyjemy, i nie mielibyśmy na swoim terytorium strasznej rzezi, którą nam narzucono. Bo nie dbamy, jak należy, o swoją Ojczyznę. Zaczynając od lekceważenia Rodzimego Słowa. Mało przykładu z historią jednej książki? To nazywajcie i swoje historie! A ich są tysiące. Inaczej nie przypadałoby u nas każdemu Ukraińcowi aż po… pół książki. Podczas gdy każdy Europejczyk ma dwadzieścia jeden! Zastanówmy się, wyciągnijmy wnioski i stawajmy się inni! A u Kostiantyna Suszka główne problemy rozpoczęły się akurat po prezentacji książki „To – Ukraina! My – Ukraińcy!”. Udanie przeszło wydarzenie, a jak na reżim stanu wojennego, to nawet licznie. Ponad jedną trzecią nakładu bezpłatnie przekazano na front, do bibliotek i placówek oświatowych. Byli też gazeciarze i przedstawiciele radia z telewizją, oto tylko od władzy ani-ko-go-sień-ko. Tak samo, jak od oświatowo-edukacyjnych, zarówno oficjalnych struktur, jak i społecznych. A zapraszani byli wszyscy! Więc tak i zaczęła rozpowszechniać się książka. Nadchodzą do autora jedynie pojedyncze zamówienia. Od „przeciętnych obywateli”. Powiedzmy, tak. Dzwoni do autora nauczycielka z Enerhodaru, gdzie jest Zaporoska EJ. Nie, teraz kobieta jest w Iwano-Frankiwsku (uchodźczyni), a Enerhodar na razie zmuszona była opuścić. Miasto atomistów, tysiące i tysiące mieszkańców którego pod koniec lutego 2022 roku wyszło z hasłami, z chorągwiami, z żółto-niebieskimi flagami przeciwko uzbrojonej po zęby raszystowskiej hordzie. I horda się zatrzymała! Nawet trochę ustąpiła! Dopiero później. Kadry o tym, jestem pewien, obiegły cały świat. I ja przeglądam je czasami, żeby się upewnić: możemy być i takimi! I serce kipi z gniewu: dokąd patrzy tak zwany cywilizowany świat, dokąd zerka wszechwładne ONZ, podczas gdy jeden kraj, przez już niemal dwa lata z rzędu, próbuje wyczerpać inny kraj, żeby potem zetrzeć go z powierzchni Ziemi! Kobieta na wygnaniu, a chce kupić książkę „To – Ukraina! My – Ukraińcy!”. Jak powiedziała, tę książkę, która jest o nas i o Ukrainie. Takie coś nie tylko rozczula. Takie coś naprowadza jeszcze na inne. Na wyższe! Jak i telefony do autora spod Kijowa, z Zakarpacia, spod Łucka, z Równego… To dzwonią uchodźcy z Wełykiej Łepetychy, z Hornostajiwki, z obu Kachowek… Podają głosy ludzie z przyciśniętej raszystowską racicą Lewobrzeżnej Chersońszczyzny. Nie, oni nie skarżą się, na nic nie narzekają. Ludzie zamawiają książki. Bo chcą więcej dowiedzieć się o sobie i o swojej Ojczyźnie. I w tym samym czasie. Zapraszają autora książki na występ studenci-historycy. Niby chcą posłuchać o Wielkim Ługu, o Chortycy, w końcu o Ukrainie i o Ukraińcach. Autor obiecuje niezmiennie przyjść, ale stawia absolutnie stosowny warunek: kupcie przynajmniej dwa egzemplarze książki, o której będziemy rozmawiać. Jak na audytorium w 40-50 osób, to nie tak już… Dodatkowo każdemu uczestnikowi spotkania obiecano wręczyć po egzemplarzu bardzo treściwej broszurki „Skąd na Chortycy dęby?”. Ale już bezpłatnie! Inaczej po co pisarzowi występować? Po co, znowuż, pisać książki? Studenci-historycy jednogłośnie nie przyjęli warunku. Przez obecność w nim… książki. Komentarzem, a zarazem podsumowaniem tutaj może być oto ten fakt. Taki sobie Jurij Jewicz – pisarzyna, dusiciel, eskulap i zdrajca z Gorłówki – z pół roku temu wydał książkę „W okopach Donbasu”. Główny tematyczny przekaz prowokacyjnego wytworu: „Ukraina – to nieszczęsne nieporozumienie, nieuzasadnienie nazywane krajem”. Wiecie, jaki nakład wydania? 100 000 egzemplarzy. Kostiantyn Suszko swojej „Ukrainy z Ukraińcami” ledwo wyskrobał na 400 egzemplarzy… Nie jestem pewien, że Jewicz pieniądze na własną książkę wyciągnął z własnej kieszeni. K. Suszko też zbierał, prawdziwie całym światem. Bardzo skromne sumy nadchodziły (ale przecież nadchodziły i nadeszły!) ze wszystkich zakątków Ojczyzny – niski ukłon wszystkim ofiarodawcom. Rodzime państwo, krajowi dorobkiewicze, a także domorośli i domowo wyhodowani polityczni „partie i ruchy” mężnie odwrócili się od patriotycznego projektu. Jak to powiedziano – „kto nie karmi swojej armii, ten będzie karmił cudzą”? Kto nie wspiera wydawania swoich książek, będzie czytał cudze. Właściwie, już, być może, czyta. U nas pod nosem.
Ihor FARYNA, osiedle Szumsk na Tarnopolszczyźnie. Nie widzę nic dziwnego w tym, że w tytule mojej recenzji nowej książki znanego krytyka literackiego pojawiło się określenie „słowo”. Po pierwsze, skłonił mnie do tego tytuł wiersza z dorobku niezapomnianego Lubomyra Senyka, który cytuje autor. Po drugie, dlaczego by w ten sposób jeszcze raz nie podkreślić ważności tego literackiego tworu dla pisarza, co jest oczywiste z okładek wydań: „Słowo o wiecznym”, „Myślne słowo Bohdana Smolaka”, „Słowo Andrija Sodomory w zwierciadłach czasu”, „W małej amforze słowa”, „Waga poetyckiego słowa”, „O momentach życia objętych słowami”, „Tajemnica usłowionego świata”, „Złota żyła słowa”, „Tajemnica energii słowa”… Jest jeszcze jeden moment: wniosek o dedykacjach można wyciągnąć z napisów na oprawach. Przede wszystkim dotyczy to Bohdana Smolaka i Andrija Sodomory. Oczywiste są dedykacje dla Iryny Kałyneć, Mykoły Petrenki, Petra Soroki, Lubomyra Senyka, których twórczość pozostawiła wyraźne ślady w sercach współcześnie żyjących. Na swój sposób kontynuuje ten szereg także „Tajemnica energii słowa”. Jest to bowiem swoisty hymn dla niestrudzonych pracowników Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które powstało w 1868 roku i do dziś dniem i nocą pracuje nad utwierdzaniem ojczystego słowa. Moim zdaniem, stosowne jest tu także przywołanie pamięci rodzinnej, gdyż na stronie dedykacyjnej mowa o tym, że dziadek pisarza, Petro, był przewodniczącym „Proświty” we wsi Bojanycze na Lwowszczyźnie po I wojnie światowej, na frontach której przyszło mu walczyć w składzie armii Austro-Węgier, a potem przeżyć rosyjską niewolę. Wzmianka o dziadku zmusza do jeszcze jednego zanurzenia się w historię tej rodziny. Wieś Bojanycze swego czasu należała do Polski. I rodzinę Diaczyszynów po II wojnie światowej siłą przesiedlono na Tarnopolszczyznę. Tutaj, w rejonie pidwołoczyskim, pan Bohdan się urodził. Zatem naturalne jest, że proświtańska dedykacja uwzględnia również to. Bo historia Towarzystwa jest ściśle związana z historią ziemi, na której aktywnie działa ono przez wiele lat. W poprzednich wydaniach pisarz dał pierwszeństwo rozważaniom o utworach literatury pięknej. Oprócz Bohdana Smolaka i Andrija Sodomory wymienia Petra Szkrabiuka, Olesia Diaka, Ołhę Jaworśką, Żannę Juzwę, Bohdana Maniuka, Bohdana Czepurka, Anatolija Kuczynśkiego, Juliję Bereżko-Kamińśką, Mariję Tkachiwśką, Switłanę Koronenko, Mykołę Budlanśkiego, Stepana Procuka, Witalija Zapekę. Ta książka nieco różni się od poprzednich. Rozmyślania o niebanalności literatury pięknej, oczywiście, występują w tekstach. Wspomnę choćby nowelę „Tramontana” Lubomyra Senyka. (Niby mało zauważalny fakt, ale mimo wzburzenia czasu, świadczy o ciekawostce. W większości czasopism i osobnych drukach rozmyślania o utworach literatów, którzy odeszli już w zaświaty, są rzadkością. „Tajemnica energii słowa” jest wyjątkiem). W książce Bohdana Diaczyszyna spotkały się do rozmowy z czytelnikami eseje o „Ukraińskim formacie” Pawła Mowczana, „Żywych i martwych” Jurija Olijnyka, „Do śpiewu ptaszków. Prywatna podróż do siebie” Ołeha Krysztala, „Towarzystwie „Proświta”: formowanie norm organizacyjnych i zasad (1868–1939)” Wołodymyra Paszczuka. Przed nami rozważania o książkach o brzmieniu publicystycznym i filozoficznym, na które rzadko odpowiadają krytycy literaccy. Częściowo to zjawisko można zrozumieć: przez trudności z rozpowszechnianiem książek i niewystarczające nakłady krytykom nie zawsze udaje się zareagować na teksty poetyckie i prozatorskie. Niestety, maleje liczba wydań, które mieszczą recenzje i opinie, a i ich częstotliwość pozostawia wiele do życzenia. Często objętość wydania nie pozwala pomieścić literaturoznawczych rozważań o tekstach artystycznych. To problem, który jest w stanie rozwiązać tylko upływ czasu. Póki co, wspomnę o wypowiedziach, które najbardziej mi się spodobały. „Za pomocą języka ukraińskiego (do-mówić-się) ludzie są zdolni porozumieć się, zrozumieć, pokochać siebie nawzajem” (esej „Kapilarna” praca z ludźmi”). „Świat jest w słowie, świat jest w nas samych, bo słowo ożywa w myśli, jak żywa i rozumna istota. Więc tylko energia słowa ojczystego języka jest zdolna wskrzesić duchowe siły narodu” (esej „Tajemnica energii słowa prawdy”). „Pielęgnujmy swoją pamięć, strzeżmy, pomnażajmy ją czytaniem, rozmyślaniami, bo w każdym wieku mózg jest elastyczny, zdolny przechowywać niezliczone ilości informacji – jak i Wszechświat” (esej „Czytanie – dotknięcie tajemnicy energii słowa-życia”). Cytaty na swój sposób uzupełniają wypowiedzi wielu myślicieli i pisarzy, wśród których widzimy Marka Aureliusza, Teognida, René Descartesa, Hryhorija Skoworodę, Umberto Eco, Oksanę Zabużko… Ktoś może powie, że za dużo cytatów w jednej książce, ale myślę, że to twierdzenie jest błędne. Z jednej strony „naciska” metoda wyrażania myśli. (Przypomnijmy, że jeszcze w średniowieczu francuski filozof i pisarz Michel de Montaigne uciekał się do podobnego zabiegu). Z drugiej – mamy okazję po raz kolejny powiedzieć, że dzisiejszy czytelnik tylko w ten sposób otrzymuje możliwość dotknięcia ciekawych myśli. Zatem wracamy do problemu, o którym mowa. Porozmawiajmy o sposobie wyrażania myśli przez Bohdana Diaczyszyna. Wyróżnia się on zasadniczo na tle wielu literaturoznawczych pism. Jeśli, powiedzmy, Jewhen Baran, Wiktor Pałynśkyj, Tetiana Dihaj, Alina Radećka, Antonina Caruk koncentrują się bardziej na osobliwościach tekstów, to w pismach pisarza z książęcego Lwowa (tu obecnie mieszka Bohdan Diaczyszyn) królują emocje. A jeszcze wnikliwy znawca jego twórczości niechybnie natrafi na powtórzenia. Ale nie mam zamiaru wyrzucać mu tego. Odwoływanie się do cudzych myśli to metoda warta uwagi. Zresztą rację ma Jewhen Baran, gdy twierdzi, że „wyrwać się poza granice powtórzenia nie udało się nikomu”. Dlatego myślmy więcej o istocie wypowiedzi, a nie o literowym podobieństwie. Takie są myśli o książce pisarza, z dorobkiem którego jestem od dawna zaznajomiony. Każdy ma możliwość zaprzeczyć lub uzupełnić moje rozważania. Jeśli rozmowa będzie kontynuowana, to można powiedzieć, że książka spełnia swoje zadanie.
Tłumaczenie maszynowe
13 grudnia w klastrze kulturalnym „Kraków” panowała atmosfera Bożego Narodzenia, którą stworzyły piosenkarki, siostry Hala i Lesia Telniuk. Halyna Daciuk, dziennikarka. Dzieciństwo Hali i Lesi mijało w Wielkim Mieście, dlatego dziewczynki nie widziały w domu tradycyjnych Świąt. Jako kijowskie dzieci znały święto co najwyżej z książek. Jednak w sercu zawsze żyło pragnienie poczucia w mieście prawdziwego ducha ukraińskiego Bożego Narodzenia. I same przyniosły ten cud do Miasta. „Bożonarodzeniowe pieśni Telniuk: Siostry” – to delikatna, wykwintna baśń w muzyce, słowach i wykonaniu. Opowiada o tym, że w duszy każdego dorosłego człowieka żyje dziecko. „Na Boże Narodzenie wszyscy stajemy się dziećmi – trochę rozbrykanymi. Te pieśni zostały napisane szczęśliwym sercem. Bo po prostu jesteśmy zobowiązani być szczęśliwi” – mówi Hala Telniuk. Kiedy szczęśliwe dziecko odzywa się w sercu bezgranicznie utalentowanych ludzi, rodzi się nie tylko święto, ale i Bóg! Poczuliśmy Go w każdej kolędzie, przepełnionej miłością. Ta baśń jest biała i delikatna, wypatruje pierwszej gwiazdki na niebie, spełnia nasze życzenia. I my sami stajemy się święci. W kolędach jest przedświąteczna krzątanina, kiedy trzeba przygotować nie mniej niż 12 potraw, smacznych, pachnących. Nakryć stół. Ubrać choinkę. Stajemy się odrobinę czarodziejami. Cieszymy się światem i niebem, dzieciątkiem, które narodziło się w Betlejem. Muzykę do wszystkich poetyckich kolęd napisała Lesia Telniuk. A jako teksty wybierano ulubione wiersze. Na przykład „Ogród Bożonarodzeniowy” Iwana Małkowycza. Ktoś z dzieciątkiem we dwoje błądzi bożonarodzeniowym ogrodem. Mówi dzieciątko: „ja – Bóg”, otrzepuje śnieżkiem. Otula łaska je w najcichszym z ogrodów, piórami zimnymi skrzypią białe gąski śladów. Wiersze B.-I. Antonycza, w których jest niezachwiana wiara i miłość do Matki Bożej, Orędowniczki, Królowej Nieba i ziemi. Słowa Karola Wojtyły: „Miłość – to jest to, co czyni nas niezwyciężonymi. Dlatego niczego się nie bój – otwórz swoje serce”. „Te słowa nosił w sercu Bohater Ukrainy Roman Ratuszny” – mówi ze sceny Hala Telniuk. I sala zamiera. Siostry śpiewają i prowadzą widowisko. Brzmią niektóre kolędy do wierszy Hali Telniuk. A całą boską muzykę napisała Lesia. Szczególnej świąteczności programowi nadaje akompaniament Orkiestry Prezydenckiej pod batutą pułkownika Maksyma Husaka. Na dłoni twojej, mój Boże, śpi małe dziecię. To też Karol Wojtyła, onże Papież Jan Paweł II. Dzieciątko na dłoni Boga – to nasze dzieci, najdroższe, co mamy. Dla każdego z nas jest cudem, kiedy ma narodzić się Bóg. On rodzi się w naszym sercu, daje siły do życia, ochroni nas, narodzony. Bożonarodzeniowe motywy – biały śnieg i białe Anioły. Zwracamy się w te dni do Bogarodzicy Matki i prosimy: Dziewico Przeczysta moja, chroń nas Swoją Łaską. Łaskę Pana w te dni odczuwa każdy człowiek. Hala i Lesia Telniuk przygotowywały koncert z wyprzedzeniem, przemyślały wszystko – do każdej nuty, wersu, oddechu. Dlatego odczuwamy magnetyczną siłę kolęd i sami stajemy się małymi kolędnikami. Unikalna rodzinna idea ma jeszcze jedną cechę – wizualną oprawę. Do stworzenia Bożonarodzeniowej Baśni dołączyła artystka Ola Tretiakowa, córka Hali Telniuk. Ola widziała święto Bożego Narodzenia w dzieciństwie, świętowała je w Karpatach. To dla niej bliski świat. Pracowała przy projekcie „Barwy życia” w Ochmatdycie. Miała wystawy na Słowacji, w Czechach. Tutaj pracowało jej się radośnie. Razem z Wiaczesławem Melnykiem przygotowała 8 obrazów ze wspaniałymi bożonarodzeniowymi motywami, którymi zilustrowano kompozycje muzyczne. Obrazy jakby malują święto w delikatne błękitno-niebieskie kolory. Stając się uczestnikiem widowiska, każdy może „domalować” kolędę samodzielnie. I otulić się atmosferą szczęścia, wiary, nadziei i miłości. Niestety, twórczy towarzysz Oli, Sława Melnyk, zmarł w wieku 26 lat. A ona kontynuuje tworzenie święta ukraińskiego Bożego Narodzenia. Obrazów przybyło. Niektóre stały się wspaniałymi kartkami świątecznymi, których spory nakład rozszedł się. W planach utalentowanej artystki Oli Tretiakowej są wystawy indywidualne i podróż do Japonii. Daj Boże! Słowem, tego wieczoru przeniosłam się w świat dzieciństwa. Duch Bożego Narodzenia otulił szczęśliwymi wspomnieniami. Poczułam zapach jabłuszek, diducha i maminego świeżo upieczonego chleba „z szyszkami”. Zobaczyłam, jak tajemniczo zamigotała, błysnęła i uroczyście oświetliła Ukrainę Wigilijna gwiazda. I wszystkie ruchy, kroki, słowa nabierały kosmicznego znaczenia. Połączyła nas w dziecięcej radości. – Tylko raz na ziemi śpiewały anioły – właśnie wtedy, gdy w stajni, w żłobie pojawiło się niemowlę – nasz Zbawiciel – mawiała moja babcia Natalka. A tata mówił, że trzeba zbierać się na Wieczerzę Wigilijną na czas. Bo kto się spóźni – cały rok będzie błądził. My nie spóźniliśmy się, przychodząc na Bożonarodzeniowe kolędy Hali i Lesi Telniuk. Dlatego teraz nie będziemy błądzić. Usłyszeliśmy, jak Anioły śpiewają w Niebie, napełniliśmy się radością cudu. Dziękuję za narodzenie małego Dziecięcia w naszym sercu, drogie Lesiu i Halu! Na zdjęciu: artystka O. Tretiakowa; „Bożonarodzeniowe pieśni Telniuk: Siostry”; Anioły Oli
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Przeznaczenie płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. 2. Lubenko O. I. — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe