Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №51 за 2024 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 51 (1283), 26–31 grudnia 2024

warte, by stanąć obok” – powtarzamy za Heorhijem Filipczukiem i życzymy Lubow Wasylijiwnie wielu lat! Zwycięstw Pani, Lubow Wasylijiwno, i błogosławionego Zwycięstwa Ukrainie! Redakcja „Słowa Proświty”. Fot. Witalij PRYCHODKO Dzieci zapytały, czy jest piosenka o Didukhu. Oto już jest. Po raz pierwszy śpiewaliśmy ją w Wyżnicy. A potem zaśpiewamy jeszcze. Dziękujemy wszystkim, którzy przyłączyli się do zbiórki na 29. termowizor dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Ruslana ŁOCMAN Didukh Z rodu w ród jest u nas dziad. Dziad mojego dziada, dziadek sąsiada... Duch praojców wciąż nie ucichł, Z pola się niesie, Didukhem zwie się... Kolędę śpiewajmy ludziom na dobro, Didukhem ozdabiajmy chatę na Boże Narodzenie! Siejemy wam ziarno... Obyczaje dziadów święto zachowujemy, Dusza przodków na pomoc pospieszy, Siły nam daruje, Bóg z nieba słyszy: Kolędę śpiewajmy ludziom na dobro, Didukhem ozdabiajmy chatę na Boże Narodzenie! Z kłosków z głębin wieków Wiążemy zwycięstwo i modlimy się do Boga: Daj więc urodzaj, daj siły wojownikom! Światła całej rodzinie, pokoju – Ukrainie! Kolędę śpiewajmy ludziom na dobro, Didukhem ozdabiajmy chatę na Boże Narodzenie! Rodzina zasłużonej artystki Ukrainy Ruslany Łocman włączyła się w działalność wolontariacką już na początku rosyjsko-ukraińskiej wojny w 2014 r. Wolontariuszą, występując po całej Ukrainie i za granicą, gdzie niosą ukraińską pieśń i prawdę. Na zdjęciu: Myłada, Taras, Orijana, Ruslana, Dmytro Łocmanowie. Głuchieńkie – w przeczuciu Bożego Narodzenia i naszego Zwycięstwa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Z Bożym Narodzeniem! Z Nowym Rokiem!

kogo wiatru. Mimo to nie może nie reagować na to, co dotknęło jej żywego. Jej wiersze są dojrzałe, jak jabłka na Boże Narodzenie. I słone, jak łza i krew. Pragnie świata, w którym ludzie kochają ludzi, a nie zabijają jedni drugich. Obecny czas jednak pełen jest palących strat. Dlatego czasem jej wiersze stają się aniołkami, białymi jak biały świat. Książką «Papierowy Anioł», na którą czekamy w tych dniach. Pisarze jej epoki zachowali język ukraiński. A dziś Lubow Wasyliwna stoi na straży słowa. Redagując i wydając na świat wiele tomów poezji, pobłogosławiła na twórczy chleb wielu młodych pisarzy, za co są jej bezgranicznie wdzięczni. A dziś błogosławi słowem żołnierzy – najważniejszych ludzi w społeczeństwie, bo oni są naszą krwią i życiem. Od 1995 roku Lubow Wasyliwna kieruje tygodnikiem «Słowo Proświty», już 28 lat. On także dziś jest dzielnym żaglowcem na falach czasu – jednym z nielicznych uczciwych ukraińskich wydawnictw, które nigdy nie zdradziły ukraińskiego słowa i ukraińskiej idei. «Jej twórczość jest ozdobą współczesnej literatury ukraińskiej. Dla nas księgą ksiąg jest «Kobzarz». To, co napisała Lubow Hołota,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Z rosy i wody!

Mija 75 lat od dnia urodzin Ljubow Wasyliwny Holoty – pisarki, dziennikarki, założycielki i wieloletniej redaktor naczelnej tygodnika „Słowo Proświty”, prowadzącej autorskie audycje na żywo w Ukraińskim Radiu, działaczki społecznej, laureatki Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Obdarowanie miłością – tak określa się talent Ljubow Wasyliwny i główny przekaz, który przenika jej słowo. Urodzona na stepach, przez całe życie niesie w sercu i twórczości wibracje wysokiego nieba, barwy wronca i kowyli. Zawsze pamięta o głębokich korzeniach wielkiego rodu, który za nią stoi, wspomina o nim także w te przedświąteczne dni. Ten ród jest tarczą miłości, która nigdy nie opuści. Przyszła na świat w szczególnym bożonarodzeniowym czasie, gdy niebo i ziemia świętują, a rody, jak wody, zlewają się. I kąpie się ona w tej niewidzialnej, błogosławionej wodzie i jest oświetlana Gwiazdą Betlejemską, by przystąpić do narodzin Słowa. Jej wiersze goją rany, hartują ducha, mnożą głębokie sensy prawdy. Stają się wszechzwycięskimi wojownikami światła o pseudonimie Miłość. Jej słowo i serce są skierowane do świata, do jego smutków, do Ukrainy, która dziś znów walczy w bojach o swoją państwowość. Kardiogram jej słowa odzwierciedla rytm życia i zbacza z rytmu od dzisiejszego bólu, jak od dy- PRENUMERATA—2025 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22). Ceny są następujące: 1 mies. — 65 hrywien. 3 mies. — 195 hrywien. 6 mies. — 390 hrywien. 12 mies. — 780 hrywien. Na zdrowie, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w Kijowie i w obwodach. Proświcianie nie tylko organizują liczne wydarzenia, ale także opowiadają o nich na łamach gazety, jak na przykład Olha Chodacka z Kijowskiej „Proświty”, przewodniczący Chmielnickiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Witalij Michalewski, przewodniczący Kołomyjskiego miejsko-rejonowego oddziału Wasyl Hłahołuk, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Olha Rudaneć i inni. Aktywnie piszą do „SP” proświcianie z Rówieńszczyzny, Bukowiny, Żytomierza, Tarnopola, Iwano-Frankiwska. Rzadko który numer ukazuje się bez intelektualnie nasyconych artykułów Heorhija Filipczuka, który zdąża wystąpić na wielu wydarzeniach naukowych Ukrainy i dołączyć do tworzenia „Słowa Proświty”, dziękujemy! Mamy zaszczyt drukować artykuły znanych naukowców: Mykoły Żułynskiego, Mykoły Waśkiwa, Wasyla Łyzanczuka, Wasyla Kujbidy, Mykoły Hołomszy, Nestora Myzaka, Mykoły Tymoszyka, Oleny Feszczenko, Jurija Kowaliwa, Olhy Słoniowskiej, Hałyny Rajbediuk, Nadiji Hawryluk, Łarysy Moroz, Dmytra Czystiaka, Petra Czernehy, Wałerija Szwecia, Wasyla Maroczka, Wołodymyra Melnyczenki, Anatolija Zahnitki i innych. Redakcja jest wdzięczna wszystkim autorom tygodnika, ale szczególnie tym, którzy trzymają szyk na terenach przyfrontowych: Annie Stolarowej i Wołodymyrowi Wakulence z Charkowszczyzny, Wiktorowi Skrypnykowi, Wałerijowi Romankowi oraz Wołodymyrowi Zajice z Doniecczyzny. Niemal w każdym numerze drukujemy imiona dobroczyńców, którzy wspierają wydawanie gazety finansowo. Do tej listy podziękowań dołączamy mecenasa Mychajła Kuczyrkę, działacza społecznego Wasyla Kujbidę, Wirę Bodnaruk i pamięci Bohdana Bodnaruka ze Stowarzyszenia języka ukraińskiego w Chicago (USA), Charytatywną fundację „MHP – Hromadzie”. Mimo trudności czasu wojennego, a w Kijowie to nie tylko ostrzały i alarmy przeciwlotnicze, ale także długotrwałe wyłączenia energii elektrycznej w redakcji na Chreszczatyku, wykonaliśmy swoje zobowiązania wobec prenumeratorów. Mamy nadzieję, że tak będzie i w nadchodzącym 2025 roku! Sława Ukrainie! Redakcja dyrektorki biblioteki Centralnego domu oficerów SZU, która odczytała list-apel od naczelnika CDO SZU pułkownika Serhija Korniego: „Drogie dzieci niezłomnego kraju! Wy jesteście pokoleniem, którego dzieciństwo przypadło na czas strasznej wojny, którą rozpętała Rosja. Wielu z was widziało lub przeżyło to, świadkiem czego nie powinno być żadne dziecko. Zamiast szczęśliwego dzieciństwa słyszycie wybuchy bomb, syren i alarmów przeciwlotniczych. Musieliście zbyt wcześnie stać się dorosłymi. Jednak każdego dnia wy, mali patrioci, swoim przykładem uczycie nas wszystkich tego, co oznacza być silnym i godnym, wysoko trzymać głowę nawet w najtrudniejszych czasach dla Ukrainy”. W pierwszym numerze „Słowa Proświty” 9 stycznia 2025 roku zostanie wydrukowany materiał o niezłomnym bojowniku o Niepodległość Ukrainy Danyle Szumuku (1914–2004), który urodził się na Wołyniu, a pochowany jest w Pokrowsku. Danyło Szumuk W ramach programu forum odbyły się warsztaty (kierownicy – O. Mudra, H. Hunczak, W. Andruchiw) dla dzieci i dorosłych, panele dyskusyjne, a także unikatowe skasowanie stemplem „Piękne miasto Tarnopol, 46001” unikatowego znaczka „XV Ogólnoukraińskie forum dziecięce „Formuła sukcesu państwa prawa oczami dzieci”. Do uroczystej akcji kasowania znaczka zostali zaproszeni przedstawiciele Tarnopolskiego miejskiego zjednoczenia WUT „Proświta” (Natalija Czorna), Kijowskiej „Proświty” (Olha Chodacka) oraz uczestnicy drużyn. To było uroczyste i niezapomniane! Projekt znaczka opracowali tarnopolscy proświcianie: „Na znaczku przedstawiona jest Temida z mieczem i wagą, u jej stóp – książki, a za plecami – skrzydła z haftem. To jak amulet”. Wielkość idei, poetyckie słowo Inny Wołodymyriwny Iwaniuk, obecność wojskowych, utalentowana Sofijka Iwaniuk, która zainicjowała flashmob „Wyszywanka amuletem dla wojownika”, występy artystów, wspaniałe dzieci TNWK SzPL nr 2, szczere uśmiechy i uściski dawnych i nowych przyjaciół, ciekawe znajomości, goście ze wszystkich zakątków Ukrainy i ich wyszywanki – taka atmosfera panowała na XV Ogólnoukraińskim forum „Formuła sukcesu państwa prawa oczami dzieci”. A jeszcze dzięki organizatorom i sponsorom odbyły się wycieczki edukacyjne po Tarnopolu i do Mariańskiego centrum duchowego „Zarwanycia” – świętości UKGK. Zespół kijowian odwiedził ekspozycję „Etnogaleria „Spadok” rodziny Demkur” w centrum biznesowym „Atrium” w centrum Tarnopola, która została założona w 2016 roku przez rodzinę przedsiębiorców Tarasa i Iryny Demkur na podstawie ich prywatnej kolekcji autentycznych ukraińskich strojów narodowych, haftowanych ręczników, ozdób i przedmiotów użytkowych. Tutaj przedstawiono około 5000 rzadkich przykładów sztuki ludowo-stosowanej z całego kraju. Są to etniczne ukraińskie stroje, starodawne ozdoby kobiece, kolekcjonerskie ręczniki, kozackie i pisane ikony domowe, wyroby gliniane, rzadkie dokumenty itp. Są także artefakty kultury trypolskiej, epoki kozackiej i ruchu wyzwoleńczego Ukrainy. Szczególną dumą etnogalerii „Spadok” jest kolekcja borszczowskich wyszywanek, haftowanych czarnymi nićmi na białym. Podczas forum zawierano umowy o współpracy i współtworzeniu między placówkami oświaty i kultury, prowadzono panele dyskusyjne o roli edukatorów i pracowników kultury w kształtowaniu osobowości nowej epoki – patrioty Ukrainy, skutecznego lidera państwa prawa. Każdy uczestnik forum pojechał do domu z prezentem – książkami Inny Iwaniuk „Mow-wynna” i „Zihrite chołodom żyttia”. na Doniecczyźnie. Informacyjny powód do publikacji – 28 (30) grudnia 2024 r. – 110. rocznica od dnia urodzin Danyła Ławrentijowycza Szumuka – dysydenta, uczestnika ukraińskiego ruchu oporu, wieloletniego więźnia politycznego. Planowaliśmy umieścić artykuł w ostatnim wydaniu roku, ale pojawiła się jedna ważna okoliczność, która zmusiła do przeniesienia publikacji na następny numer. A artykuł byłego mieszkańca Pokrowska, dziennikarza Ołeksandra Wynnyczenki jest ciekawy tym, że jest on jednym z niewielu, z którymi rozmawiał Danyło Szumuk w ostatnim okresie swojego życia. Rosyjsko-ukraińska wojna stała się katalizatorem wielu procesów społecznych w naszym kraju, a w przypadku zmarłego 20 lat temu bojownika o Ukrainę Danyła Szumuka podsunęła patriotycznej społeczności oddanie niezłomnemu Ukraińcowi należnych honorów. Mamy nadzieję, że wszystko u dobroczyńców wyjdzie, jak zaplanowali, a my ze swojej strony uzupełnimy wspomnienia dziennikarza o Szumuku nowymi faktami. Jewhen Stachiw – kierownik ukraińskiego nacjonalistycznego podziemia na Donbasie podczas II wojny światowej, dziennikarz Wołodymyr Berezin, proświcianka Marija Olijnyk i krewni Danyła Szumuka uczcili jego pamięć jesienią 2007 r. w Pokrowsku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Idziemy dalej!

Rok, który mija, był dla Ukrainy trudny, a nadchodzący zapowiada się nie lżej. Cieszy, że w 2024 roku przeżyliśmy godnie, wytrwaliśmy w walce z przeklętym sąsiadem – dzięki Siłom Zbrojnym, wolontariuszom, wszystkim nieobojętnym współziomkom. Wierzymy – i tak będzie nadal! Na łamach tygodnika staraliśmy się objąć więcej tematów i wydarzeń, niż pozwala status Ogólnoukraińskiego kulturologicznego wydawnictwa. Teraz są takie czasy, że rodzina prenumeruje tylko jedną gazetę i woli dowiadywać się o wiadomościach z różnych dziedzin życia. Naszą społeczność czytelniczą niepokoi stan spraw w obronie kraju, dlatego dążyliśmy do zaspokojenia zainteresowania wydarzeniami na frontach rosyjsko-ukraińskiej wojny. Sądzimy, że mamy za co podziękować naszym autorom: obserwatorowi Wiktorowi Skorykowi i Jewhenowi Bukietowi, który do fachowej dyskusji zaprasza historyków wojskowości oraz żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. Nasze wydanie niemal w każdym numerze opowiada o tym, czym zajmuje się kierowane przez Pawła Mowczana Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki – Zapowiedź

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Hart życia w imię życia

Olha KHODACKA, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty” Zdjęcie dostarczone przez autorkę Przez trzy dni w Tarnopolu odbywał się XV Ogólnoukraiński Dziecięcy Forum „Formuła sukcesu państwa prawnego oczami dzieci” pod patronatem Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, Zarządu Edukacji i Nauki Rady Miejskiej Tarnopola, pod patronatem miejskiego głowy Serhija Nadala, Wydziału Prawa Zachodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego oraz Głównego Terytorialnego Zarządu Sprawiedliwości w obwodzie tarnopolskim. Celem wydarzenia jest kształtowanie myśli prawniczej wśród młodzieży, przedstawianie przez młode pokolenie własnej wizji demokratycznego państwa, a także poszukiwanie sposobów rozwiązywania aktualnych problemów. Organizatorem tego licznego przedsięwzięcia był Tarnopolski Zespół Edukacyjno-Wychowawczy „Szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia, Liceum Prawnicze nr 2”, a jego główną ideową inspiratorką – dyrektorka Inna Iwaniuk, doktor filozofii, kandydatka nauk pedagogicznych, poetka, przewodnicząca Tarnopolskiej Obwodowej Dziecięcej Organizacji Pozarządowej „Głos dziecka Ukrainy”. Uroczyste otwarcie forum odbyło się w Tarnopolskim Obwodowym Akademickim Teatrze Aktora i Lalki. Przedstawiciele 16 obwodów Ukrainy podsumowali wyniki Ogólnoukraińskiej akcji „Wyszywanka – amulet dla żołnierza” i otworzyli wystawę 25 wyszywanych koszul obrońców i obrończyń z całego kraju. „To właśnie Inna Iwaniuk, matka dwojga wojskowych i wdowa po Bohaterze, zapoczątkowała akcję charytatywną „Wyszywanka – amulet wojownika”. W podróż po Ukrainie pedagożka wraz z wnuczką Sofijką Iwaniuk wysłała koszulę zmarłego męża z sercem-amuletem. Każdy uczestnik forum dołączał do niej wyszywankę poległego Bohatera ze swojego regionu. Pamięć, zakodowana w haftowaniu, zjednoczyła całą Ukrainę” – podkreślono w Radzie Miejskiej Tarnopola. Nauczycielki krzyworoskiego gimnazjum nr 111 Żanna Babenko i Switłana Berdnikowa powiedziały, że na forum do Tarnopola przyjeżdżają co roku. Gimnazjum, w którym pracują, również wzięło udział w akcji „Wyszywanki Bohaterów”. W wydarzeniu, które odbywało się pod hasłem „Hart życia dla życia” na Zachodnioukraińskim Uniwersytecie Narodowym, uczestniczyła drużyna z Kijowa w składzie młodych prawników z klasy 9-B Ariny Dombrowskiej i Piotra Sobola z Gimnazjum-Internatu nr 13 w Kijowie. Liderzy samorządu uczniowskiego pod kierunkiem dyrektorki gimnazjum S. J. Woznenko oraz nauczycielek (O. M. Chodacka, O. M. Horiunowa, L. P. Sirak) godnie zaprezentowali projekt „Oto jaka jesteś, Ukraino, prawdziwa zorzo godności!”. Inspirujące były wystąpienia kijowianki Ludmiły Hrabowenko, przewodniczącej komisji ds. kultury Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, członkini rady nadzorczej Organizacji Pozarządowej „Federacja Kobiet za Pokój na Całym Świecie”, która życzyła dzieciom i dorosłym hartu ducha, nowych ciekawych projektów i zaproponowała przesyłanie swoich opinii o forum oraz prac twórczych do Ogólnoukraińskiej gazety „Sprawy rodzinne” (redaktor naczelny Myhajło Iljin) jako informacyjnego sponsora forum; Tetiany Alisowej –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

publiczności z Polski w Wale (Valč)) opowiedzieli o działalności założonej fundacji, podziękowali za współpracę oraz za nasz wkład w rozwój działalności oświatowej, a także wręczyli podziękowania M. Hucol i N. Synycy. Miejski głowa Iwano-Frankiwska Ruslan Marcinkiw podziękował wszystkim proświtianom za ich wieloletnią owocną działalność i powiedział, że nie jedno pokolenie ukraińskich patriotów i nacjonalistów wyszło właśnie z „Proświty”. Wręczył odznaczenia „Duma Iwano-Frankiwskiej Gromady” członkom Zarządu Towarzystwa: profesorowi Wołodymyrowi Bociurkowi, architektowi Wołodymyrowi Szpilczakowi i poetce Lubomyrze Hawryliw, a bukiety kwiatów otrzymali przewodnicząca Towarzystwa Maria Hucol i odpowiedzialna sekretarz Natalia Synycia. „Ci proświtianie zrobili bardzo wiele dla idei ukraińskiej, tożsamości. Wyrażam wam wielką wdzięczność”, – powiedział R. Marcinkiw. Z okazji urodzin „Proświty” gratulowali narodowy artysta Ukrainy, profesor Prykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka Mychajło Kryweń, zespół muzyki ludowej „Brewis” Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Filharmonii im. Iry Malaniuk, kierownik artystyczny – zasłużony artysta Ukrainy Jarosław Bybyk, Narodowy Akademicki Huculski Zespół Pieśni i Tańca „Huculija”, dyrektor generalny – kierownik artystyczny Wasyl Szeremeta, administrator Lilija Dzemanʹ, trio wokalne „Hrono Kalyny” – laureatka nagrody im. Marijki Pidhirianky, kierowniczka Natalia Tymoszczuk. Największym prezentem dla proświtian w Iwano-Frankiwsku byli goście z Polski: Chrystyna Syrnyk – przewodnicząca zarządu fundacji „Proświta” Rzeczypospolitej Polskiej (Wale), Marek Syrnyk – przewodniczący fundacji „Proświta” Rzeczypospolitej Polskiej (Wale). Nadeszły powitania online od proświtian z Włoch, w tym od Lesi Korolyk – ambasadorki ukraińskiej kultury, znanej działaczki społecznej ukraińskiej diaspory. Lata działalności Towarzystwa w ciągu historycznego okresu – to lata intensywnej pracy na rzecz dobra wspólnego setek i tysięcy ludzi, pod hasłem „Wiedza, praca, wiara”, aby Ukraińcy poznali samych siebie, własną historię, własne „ja”, utwierdzili się jako odrębny naród. Ukraińska historia bowiem sięga głębi wieków, a Ukraińska Kultura Narodowa jest unikatowa i bezcenna. „Bo wielka kultura światowego poziomu, z głębokimi w czasie tradycjami, przeniknięta ideami ogólnoludzkiego humanizmu, jest podstawą ukraińskiej tożsamości” (Pawło Hrycenko). Musimy zachować pamięć o tych, którzy tworzyli historię „Proświty”, o jej honorowych członkach. „Wielkie rzeczy dzieją się zarówno wczoraj, jak i dziś”, – uważa Pawło Mowczan. W niepodległości Ukrainy jest wielki udział pracy i wysiłku proświtian różnych pokoleń. Ukraina jest silna imionami tych, którzy uczestniczyli w kształtowaniu potężnego ruchu oświatowego: Anatol Wahnianyn, Jewhen Żelechiwski, Klym Wolański, Mychajło Kociubа, Wołodymyr Janowycz, Stepan Puszyk, Andrij Szeptycki, Iwan Franko, Borys Hrinczenko, Lesia Ukrainka, Mykoła Łysenko, Mychajło Kociubynski, Dmytro Jawornycki, Jurij Fedʹkowycz, Wołodymyr Leontowycz, Wasyl Bojko, Mykoła i Bohdan Łepky, Jułij Olesnycki, Petro Arsenycz oraz wielu innych podwижników sprawy narodowej, którzy ofiarnie pracowali na ukraińskiej niwie. Serdecznie dziękujemy za współpracę, wsparcie, zrozumienie miejskiemu głowie Iwano-Frankiwska Ruslanowi Marcinkiwowi, Wiktorowi Synyszynowi i jego zespołowi; posłance ludowej Ukrainy Oksanie Sawczuk, która swoimi czynami dowodzi, że jest Ukrainką; za współpracę przewodniczącej Obwodowej Administracji Wojskowej Iwano-Frankiwszczyzny Switłanie Onyszczuk i jej zespołowi; kierownikom wydziałów kultury miasta i obwodu Nadiji Zahurskiej, Tetianie Bojko, Ihorowi Kinaszowi. Dziękuję swojej Rodzinie. Każde słowo i pieśń, które rozbrzmiewały podczas tej imprezy, po raz kolejny dowodziły, jak bogata jest nasza ukraińska kultura, a ludzie są utalentowani, natchnieni i gotowi nieść światło nawet w burzliwych czasach. Na podziękowanie wszystkim gościom wręczono upominki oraz „Okólniki »Proświty«” (2025–2027), a Mychajło Kryweń podarował świeżo wydany zbiór swoich pieśni. Impreza miała charakter dobroczynny. Członkini zarządu Maria Turczyn zaprezentowała swoje artystyczne wyroby z koralików, które można było nabyć, a uzyskane środki zostaną przekazane na pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„Proświta” – światło duszy

Maria GUCOł, przewodnicząca IFMOWUT „Proświta” im. T. Szewczenki, prorektor ds. wychowawczych IFNMU, m. Iwano-Frankiwsk Ukraińska rodzina prosvitiańska obchodziła 156. rocznicę powstania Towarzystwa – Matki-„Proświty”, a miejska organizacja Iwano-Frankiwska – 32. rocznicę. Po raz trzeci w tym roku obchodzimy naszą rocznicę w czasie straszliwej wojny, gdy Ukraina walczy, i codziennie dziękujemy Bogu i żołnierzom Sił Zbrojnych Ukrainy za każdy świt i każdy dzień, za to, że nas strzegą i bronią. Uczciliśmy przede wszystkim wszystkich tych Aniołów i naszych prosvitian, którzy odeszli do zaświatów i słyszą nas stamtąd. Cześć, szacunek i honor wam! Obchody rozpoczęliśmy od błogosławieństwa zastępcy przewodniczącego miejskiej „Proświty” ojca Oresta Putka. Pawło Movchan powiedział: „Rola historycznej „Proświty” była fenomenalna, rola dzisiejszej – brzemienna w skutki”. Uczczenie tej daty odbywa się w czasie pełnowymiarowej wojny rosji przeciwko Ukrainie. Przeciwko naszemu wolnościowemu narodowi Rosjanie stosują praktyki ludobójcze. Starają się zniszczyć naszą tożsamość, naszą historię, nasz język, nasze odwieczne tradycje, dążą do zniszczenia Ukrainy i Ukraińców. Nasze burzliwe dni politycznej niestabilności i napięcia wymagają od każdego z nas stałości, siły, woli narodowej i ducha narodowego, wiary w sprawę, której służymy, tak jak jej służyli wielcy poprzednicy, duchowi i intelektualni światłonosiciele. W imię teraźniejszości i przyszłości mamy działać aktywnie na rzecz woli narodowej i państwowej. Niech nigdy w naszym kierunku nie zabrzmią słowa Ołesia Honczara: „Niszczymy tym, że stoimy z boku. Niszczymy swoją obojętnością!” Salę wypełnili prosvitianie oraz członkowie zarządu rady miejskiego i obwodowego zjednoczenia, przewodniczący pierwotnych organizacji, studenci Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego (IFNMU), uczniowie Liceum nr 1, a także goście z Kijowa, Charkowa i Polski. Nasi przodkowie kształtowali ducha ludzkiej i narodowej godności, aby zbudować mocne oparcie dla narodowej samoświadomości, aby każdy z nas był prawdziwym synem swojego narodu i swojego rodu. W 1868 r. wśród młodzieży uniwersyteckiej narodziła się idea założenia Towarzystwa „Proświta”, które, według słów jego organizatora Stepana Kaczały, miało „wspomagać oświatę ludową w kierunkach moralnym, materialnym i politycznym przez wydawanie praktycznych książek, broszur w tym języku, którym mówi lud. Aby za pomocą słowa drukowanego i twórczości literackiej w języku ojczystym „podnieść ducha ludowego, oświecić lud”, otworzyć mu świat, pomóc uświadomić sobie swoją godność i swoją siłę”. 8 grudnia 1868 r. we Lwowie w sali polskiej strzelnicy miejskiej przy ul. Kurkowej (obecnie ul. Łysenki) zwołano pierwsze powszechne zebranie Towarzystwa „Proświta”, na którym faktycznie zapoczątkowano działalność organizacji. Wśród 65 obecnych najliczniejsi byli młodzi – studenci, urzędnicy, nauczyciele. Przewodniczącym Towarzystwa z propozycji ojca doktora Omelana Ohonowskiego wybrano młodego (27 lat), ale już powszechnie znanego muzyka, pisarza, profesora gimnazjum akademickiego, dziennikarza Anatola Wachnianina. Tak powstało Towarzystwo młodych ludzi, którzy wyrażali chęć i starali się służyć narodowi, kochali jego język. Organizacja lwowska stała się centrum „Proświty”, nazywano ją matką innych „Proświt”. Filia „Proświty” w Stanisławowie (Iwano-Frankiwsku) została założona 25 marca 1877 roku. Pierwszym przewodniczącym był profesor gimnazjum Jewhen Żelechiwski. Filia dała impuls do powstania innych towarzystw i czytelni ówczesnego powiatu. 9 marca 1893 roku filia „Proświty” zorganizowała święto szewczenkowskie w sali „Ruskiej Biesiady”. Symbolem „Proświty” była postać kobiety, która przez mrok nocy idzie do ludzi, z gwiazdą nad głową, trzymając w prawej ręce płonący pochodnię nauki, oświaty, wiedzy. Ten ogień nigdy nie zgasł w duszy naszego narodu, nawet w latach stalinowskich represji. W takich warunkach „Proświta” rozpoczynała swoją pracę – w okresie, gdy władza carska swymi ukazami i zakazami tłumiła rozwój kultury i języka ukraińskiego. „Proświta”, jak wielkanocny dzwon, rozpraszała na Ukrainie mrok obcego zaborstwa, wzywała tych, „w kim żywa myśl powstała”, do pracy, do budowania własnego Ukraińskiego Chramu – Państwa. To właśnie za to naród ją kochał i kocha, a jednocześnie wrogowie – jawni i ukryci – tak zajadle jej nienawidzili i nienawidzą. „Proświta” przez ponad trzy czwarte wieku była częścią życia Galicji. Nazywano ją światłem, wiedzą, dobrem, wolą narodu ukraińskiego. Bez „Proświty” nie byłyby możliwe polityczne osiągnięcia Galicji w drugiej połowie XIX – na początku XX wieku, odrodzenie Państwa Ukraińskiego w 1918 r., walka o ukraińską państwowość w okresie międzywojennym. Towarzystwo stawiało sobie za zadanie wychować człowieka o twardym, niezłomnym „chcę” i „mogę”, „dam sobie radę sam”. „Proświta” przeszła przez próby. Pierwsza wojna światowa faktycznie zatrzymała działalność „Proświty”. Rosyjska okupacja wyrządziła Towarzystwu wielką szkodę. Zniszczono biblioteki, czytelnie, represjonowano aktywnych działaczy. Niektórzy z nich zostali zmuszeni do wyjazdu za granicę Ukrainy. W 1938 r. zakazano obchodzenia 70-lecia jubileuszu „Proświty”, więc w szeregu lokalnych „Proświt” odbyły się „ciche święta”. Ludzie cichym pochodem szli wokół domu-czytelni, poświęcali sztandar i w milczeniu się rozchodzili. Z dzisiejszą rocznicą „Proświty” przyszli nas powitać przedstawiciele władz, profesorowie, członkowie Rady, zarządu, goście zza granicy, znani artyści ludowi i zespoły, a mianowicie: przewodniczący naszego miasta Ruslan Marciniw; kierowniczka Zarządu Kultury, Narodowości i Religii Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej Tetiana Bojko; profesor Katedry Metodyki Wychowania Muzycznego i Dyrygentury Prykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka Hanna Karaś; pomocnik ludowej deputowanej Ukrainy Oksany Sawczuk Jurij Hołowczuk; dyrektor wydawnictwa „Pedahohichna dumka” Serhij Ostapczuk. Goście-proświtianie z Polski – Marek Syrnyk z żoną (przedstawiciele „Proświty” Res-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jesteśmy w walce i w zbroi

Halyna DACIUK, dziennikarka. Światło było przez cały czas, dopóki trwało twórcze spotkanie „Mistrzowie słowa” z poetką Wałentyną Kowalenko. Światłem były jej wiersze i książki. I ona sama była światłem. A może żarem, który zacisnęła w piersi rozpalonym słowem na Tarasowej Górze i wyniosła do ludzi. I teraz ten żar wypalał okopową prawdą naszą krew, zatrzymywał serce i wydechiwał odrętwienie. Nie waż się do mnie pchać w bracia! Twoje „bracia” tylko od słowa „brać”. A ty wieki prowadzisz mnie na stracenie. Zwiedzeni jesteśmy. Między nami – kraty I betonowe – do pół nieba – punkty kontrolne! Półtorej godziny wdechów i wydechów – zbyt mało, by ogarnąć jej słowo. Ale by zrozumieć, że dzisiaj spotkanie z cudowną Mistrzynią słowa, wystarczy kilka jej wierszy. Tego czasu wystarczy, by w jednej z poetką tonacji wyznać, nakochać się, naszeptać, zakląć i podziękować. I poprosić, sami wiecie, dla kogo: Żeby cię zawirzył wir, Żeby cię zassały trzęsawiska, Żeby twoje potomstwo tych win Nie zgoiło do siwej pory! I zaklinać, i modlić się pani Wałentynie łatwo. Bo ona stoi na najwyższym szczycie – Tarasowej Górze, skąd wszystko widać i słychać. Tutaj jest jej miejsce mocy. Tutaj ładuje się twórczą energią i ładuje szewczenkowskim duchem swoje światłonośne wersy. I wysyłając w gniewie „wiadomokogo” na bagna, ona znowu wychodzi sercem na zielone brzegi Dniepru. Skąpana boryszenkowskim światłem i gotowa tworzyć. „Tarasowa Góra dała mi wiele”. Tutaj jest urodzona, w Samhorodku, na ziemi śmiliańskiej. Stąd jej wielki ród, który zna, bada, którym się szczyci i kocha – wszystkich i każdego. I babcię – położną. I pradziadka – dzwonnika, mówili, że w jego rękach – dzwony mówiły. Kocha rodzinne wieś, która rodzi w niej słowo i piękno. I ta miłość na wieki. Przed tym, jak objąć Narodowy Szewczenkowski Rezerwat w Kaniowie, pani Wałentyna pracowała dziesięć lat w przedszkolach, dziesięć lat w szkole. Potem była aspirantura, praca kandydacka, pedagogiczna i naukowa. Dwa lata kierowała Czerkaską Radą Obwodową. Bała się, że słowo całkiem ją opuściło. W rzeczywistości ono dorastało, dojrzewało, wędrowało po jakichś nowych światach, nabierało nowych wrażeń i znowu przemówiło. Wałentynę Kowalenko znano bardziej jako poetkę zmysłowej liryki. Jednak w lutym 2022 roku jej wiersze założyły kamizelki kuloodporne i teraz wypalają ogniem każdego, kto ich dotknie. Prawdziwych ładują, nieprawych spopielają. Słowo wymaga pracy, poszukiwań, wiedzy. „Miałam wiele pytań do samej siebie. Teraz mój wewnętrzny wzrok się pogłębił”. Ona nie tylko wykorzystuje nasze bogactwo językowe, ale i pomnaża, bo rodzi nowe słowotwory. Jest ich bardzo dużo. Są cudowne i naturalne. Ona bawi się słowem, jak konikiem. Zaprzęgnie, podkuje, wypuści Wałentyna Kowalenko, Julia Bereżko-Kamińska, Raisa Senniukowa Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu – Sobór Świętego Zaśnięcia w Kaniowie, gdzie odprawiano pogrzeb Kobziarza. Teraz będzie on należał do Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Więc niech wszystkie zasłużone pochwalne słowa, szczerze wypowiedziane pod waszym adresem w Kijowie, dodadzą wam siły w tej świętej sprawie. Bo nie tak prosto będzie wykonać postanowienie sądu tym, którym gundiajewski mir droższy od świętego słowa Szewczenki. Znowu przyjdzie stanąć ze swoim słowem do walki, by udowodnić, że „nasze od wieków tutaj”. O pisarce, literaturoznawczyni, dyrektorce Szewczenkowskiego Rezerwatu w Kaniowie Wałentynie Kowalenko świąteczne słowo trzymali Mychajło Sydorżewski, Mychajło Najenko, Maksym Rylski-prawnuk, Raisa Senniukowa. Cudownie moderowała spotkanie Julia Bereżko-Kamińska. Dziękuję Narodowemu Związkowi Pisarzy Ukrainy i Narodowemu Muzeum Literatury Ukrainy za godne uhonorowanie Mistrzów słowa. To Światło, które powraca. na wolność, przytuli, przytuli się do grzywy, osiodła, biorąc cugle w ręce, a nogi w strzemiona. I jako amazonka Słowa znowu stanie przy ognisku Czerneczej Góry. Żeby „ogień w odzieży…” nie gasł. Dzięki formule pani Wałentyny zrozumiałam, w czym jest rażąca, na poziomie biologicznym, różnica między Ukraińcami a Rosjanami. A ty w bracia nie pchaj się i kajaj, I zapamiętaj sobie: nigdy nie zbrata się Moje lepkie ukraińskie DNA I twoja rzadka moskiewska surowica! Dziękuję wam za wiersze – pomocne, jak zioła. Za poezję bezpośredniego działania. Uważacie, że pisać trzeba od razu, nabrawszy wrażeń. Piszę od razu, jednak moje wrażenia ze spotkania twórczego są niewyczerpane. Dlatego jeszcze nie raz będę wracać i do waszych wierszy, i do waszych książek – po głębokie sensy, metafory, słowotwory i ogień w odzieży słowa. Przed wami wielka misja – oficjalnie i prawnie przyjąć do naszej świętości –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Dziewczyna na białym koniu” jako symbol ukraińskiej niezłomności

Szczerość i prostota przyciągają, napełniają serce spokojem, rozmyślaniami i zrozumieniem wagi ludzi z wartościami. Zwłaszcza gdy przed nami kobieta-pisarka, intelektualistka, historyk z zawodu i pedagożka. Wszystko to dotyczy członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Halyny Kozak. W przytulnej świetlicy Tarnopolskiej Organizacji Miejskiej „Proświta” odbyło się spotkanie autorskie z pisarką oraz prezentacja jej książek „Dziewczyna na białym koniu” i „Węzełki pamięci”. Wydarzenie to zorganizowali tarnopolscy proświcianie. Iryna Szumada, zastępczyni przewodniczącego tarnopolskiej miejskiej „Proświty”, radna obwodowa. Urodziła się pani Halyna na Tarnopolszczyźnie w malowniczej wsi Urmań (obecnie w składzie hromady miejskiej Brzeżany). Wykładała historię na jednym z lwowskich uniwersytetów. Swoją twórczość rozpoczęła w 2019 roku od utworów prozatorskich o kobietach. Potem ukazała się jej nowa powieść „Droga cierniem zarosła”, opowiadająca o nauczycielach, których los zmusił do wyjazdu za granicę na zarobek, pozostawiając własne rodziny, zawód i rodzinne strony. W 2022 roku autorka prezentuje powieść „Wygnańcy”. Utwór o Ukraińcach, których władza radziecka wywiozła na Sybir, o ich ciężkim życiu, przeżyciach i marzeniach o powrocie do domu. Powieść napisana na podstawie rodzinnej historii wygnania i opowiada o Tarnopolszczyźnie. Wspomniane jest więzienie przejściowe w Kopyczyńcach, skąd „wrogów ludu”, galicjan, reżim radziecki wysyłał w dalekie, zimne strony. Nieludzkie warunki pobytu, śmierć, rodzinne tragedie… W latach 1957–1958 zaczęli wracać ludzie z Sybiru. Ale ich domy były już zajęte. Znowu nowe wyzwania, już na rodzinnej ziemi. Kiedy jesteś bez dachu nad głową, bez prawa zameldowania, bez kawałka chleba – ogarnia rozpacz! Ale Bóg jest dobry! Życie daruje nowe możliwości i pomoc dobrych ludzi… Można niszczyć całe pokolenia, ale ukraińska idea będzie żyła wiecznie. Powieść historyczna „Dziewczyna na białym koniu” opowiada nam o narodowowyzwoleńczej walce w latach 1940–1950 w rejonie Brzeżan, o rodzinie Bojczuków, z której pięcioro dzieci było w kierownictwie OUN-UPA. Ten utwór jest o niezwykłej kobiecie, silnej i patriotycznej, która przeżyła, pozostawiając nam w spadku swoje wspomnienia oraz przykład męstwa i miłości do Ukrainy. Jak mało wiemy o ludziach-bojownikach, którzy urodzili się na Tarnopolszczyźnie?! Spotkanie z Halyną Kozak przyniosło wszystkim obecnym radość poznania, głębokie przemyślenie wydarzeń i ludzkich losów. Uczestnicy wydarzenia wsłuchiwali się w opowieści utalentowanej krajanki – pisarki Halyny Kozak. Godziny mijały jak chwila, a słuchacze zanurzali się w czasy tragicznej historycznej przeszłości Tarnopolszczyzny. Książka „Dziewczyna na białym koniu” poświęcona jest nie tylko narodowowyzwoleńczej walce na Brzeżańszczyźnie w latach 1940–1950, ale heroicznemu przeciwstawieniu się wrogowi i niezłomności bojowników ze wsi tego regionu. Te wydarzenia są jednocześnie naszym bólem i dumą. Zwykli ludzie, pracownicy, którzy od wieków zasiewali ziemię i zbierali chleb, wychowywali dzieci, w czasie walk wyzwoleńczych z bronią w ręku bronili rodzinnej ziemi. Książka o niezłomnej i niepokonanej rodzinie Bojczuków, która ofiarowała dla walki o Ukrainę pięcioro dzieci, które mężnymi czynami i ciężką pracą tworzyły państwo ukraińskie. Chłopcy i dziewczęta z okolicznych wsi Trostianiec, Słowiatyn, Bożykiw, Żukiw wstępowali do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. W leśnych kryjówkach odbywały się szkolenia UPA, działała szkoła podoficerska, podziemna drukarnia, pracował szpital dla rannych bojowników. Jeszcze jedna książka, którą zaprezentowała pisarka, to „Węzełki pamięci”. Jest ona o przebaczeniu, zachowaniu zdrowia psychicznego, ratowaniu człowieka przed własnymi błędami, przemyśleniu życia. Na spotkaniu autorskim z pisarką obecni byli proświcianie, edukatorzy i młodzież Tarnopola. Wśród nich nauczyciele i uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej nr 24, wykładowcy i studenci Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego Narodowego Uniwersytetu Technicznego im. Iwana Puluja, studenci Tarnopolskiego Artystycznego Kolegium Zawodowego im. Sołomii Kruszelnickiej z cudownymi muzycznymi podarunkami, przewodnicząca obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wałentyna Semeniak, przewodnicząca Związku Kobiet Tarnopolszczyzny Ołesia Kapusz, aktywiści Tarnopolskiego Miejskiego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, krajoznawczyni Ludmyła Strocen, rodzina Buniaków, a mianowicie pani Switłana – prawnuczka Mykoły Bojczuka (Mychajliuka), który jest jednym z bohaterów powieści „Dziewczyna na białym koniu”. Na spotkaniu był nawet praprawnuk Mychajliuków, Swiatosław. Cieszymy się, że rodzina godnie pielęgnuje pamięć. Narodu, który pod kulami, rakietami, „szahedami” i wszelkim plugastwem pielęgnuje, zachowuje i pomnaża pamięć historyczną – nie da się pokonać. Nigdy i nikomu. Z nami Bóg! Spotkanie autorskie nie pozostawiło nikogo obojętnym i jeszcze długo jego tchnienie będzie unosić się w naszych sercach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Od prezenterki telewizyjnej do oficer prasowej Stalowych: o czym nigdy nie zapomni Dina Wong

Dina Wong to prezenterka telewizyjna z Czernihowa, która obecnie służy jako oficer prasowa 1. Samodzielnej Brygady Pancernej Siewierskiej. W Siłach Zbrojnych Ukrainy jest od 31 stycznia 2023 roku. Do wojska poszła, ponieważ czuła, że powinna i może wziąć na siebie odpowiedzialność za przyszłość kraju, że jest gotowa na zdecydowane działania, aby powstrzymać rosyjską agresję, że wreszcie będzie mogła robić w życiu coś cennego i znaczącego. Podczas wywiadu zapytaliśmy Dinę Wong o brygadę, w której służy, o towarzyszy broni, epizody wojny, które zapadły w pamięć, oraz plany na przyszłość po Zwycięstwie. Nasi czołgiści pracują na granicy niemożliwego… Dla mnie każdy z nich jest Bohaterem – Z jakimi ludźmi przychodzi służyć? Czym interesująca jest wasza brygada? – Obecnie służę w 1. Samodzielnej Brygadzie Pancernej Siewierskiej. Brygada brała udział w szeregu kluczowych operacji okresu ATO, kontynuowała obronę kraju na Wschodzie podczas operacji połączonych sił (OOS). Ale dla mnie, jako mieszkanki Czernihowa, szczególnie cenne i symboliczne jest uczestnictwo Stalowych w obronie miasta i obwodu czernihowskiego. Faktycznie zawdzięczam życie żołnierzom 1. Samodzielnej Brygady Pancernej Siewierskiej. Ludzie tutaj są różni. Ale jednakowo stalowi. Mamy wiele pododdziałów, dlatego też trudno o jakieś uogólnienie. Po prostu chcę podkreślić, że nasi czołgiści obecnie pracują na granicy niemożliwego. W razie potrzeby wyjeżdżają na bezpośrednie naprowadzanie i skutecznie niszczą miejsca koncentracji personelu przeciwnika oraz jego sprzęt. W warunkach współczesnej wojny, kiedy wróg może skierować na jeden czołg 20 FPV i więcej, nie licząc innych środków, taka praca wymaga stalowego charakteru. Takiego, jak u naszych czołgistów. Bojownicy batalionów strzeleckich i zmechanizowanych wytrwale utrzymują pozycje w pasach naszej odpowiedzialności. Dla mnie każdy z nich jest Bohaterem. Myślę, że jeśli ma się wyobrażenie o tym, jak pracuje piechota, to można dalej nie wyjaśniać. Nasi artylerzyści nie lubią frazy „Bogowie wojny”, ale uważam, że ten opis jest dla nich całkowicie zasłużony. To, jak niszczą wroga – jest naprawdę boskie. Można się o tym przekonać, patrząc na wideo z ich pracy na naszej stronie. „Pegazy” – bojownicy kompanii uderzeniowych bezzałogowych kompleksów lotniczych szczególnie lubią niszczyć cele ruchome. W tym pododdziale zebrali się ludzie, którzy stale doskonalą swoje umiejętności. Nasza brygada to także batalion remontowo-odtworzeniowy, gdzie służą specjaliści z naprawdę złotymi rękami. To także bojownicy kompanii inżynieryjno-saperskiej; zwiadowcy, specjaliści od walki radioelektronicznej. Każdy podczas wykonywania zadań bojowych ryzykuje życie. Dlatego trudno mi wyróżnić kogoś jednego, dla mnie wszyscy nasi bojowi chłopcy to bohaterowie. Początek pełnoskalowej inwazji w obwodzie czernihowskim – to jest to, co na pewno zawsze będę pamiętać… – Czy są epizody wojny, które nigdy nie zostaną zapomniane? – Trudno mi odpowiedzieć na to pytanie. Wiele się już wydarzyło. Ale początek pełnoskalowej inwazji w obwodzie czernihowskim – to jest to, co na pewno zawsze będę pamiętać. Wtedy byłam cywilem i właściwie przez to, co przeżyłam, jestem teraz w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Ponieważ, po pierwsze, nie chcę, aby wojna trwała i kiedyś jeszcze się powtórzyła. Po drugie, wróg musi odpowiedzieć za to, co zrobił. – Proszę opowiedzieć o najtrudniejszych i najszczęśliwszych momentach podczas służby. – Najtrudniej – i to oczywiste – tracić towarzyszy broni. Wojna to wojna, na wojnie giną, ale dla mnie wciąż jest bardzo ciężko, kiedy giną ludzie z batalionu, w którym zaczynałam służbę, i z brygady, w której służę obecnie. Subiektywnie. Najszczęśliwsza – praca z jednym z naszych pododdziałów pancernych. Uważam (i jest to moja osobista opinia, nie jako przedstawiciela wydziału komunikacji, a po prostu jako osoby, która służy w wojsku), że jeden z batalionów pancernych 1. Samodzielnej Brygady Pancernej Siewierskiej – to ucieleśnienie tego, jaka naprawdę powinna być ukraińska armia. Z wielkim szacunkiem odnoszę się do wszystkich naszych pododdziałów. Podziwiam naszych piechurów i artylerzystów. Po prostu jeśli abstrahować i powiedzieć, co najbardziej wzmocniło moją motywację i wiarę w zwycięstwo – to praca z czołgistami. – Jak przyjaciele, znajomi, którzy pozostali cywilami, odbierają to, że służysz? – Odbierają. Wszyscy rozumieli, że tak będzie. Swego czasu publicznie wypowiedziałam swoje stanowisko, dlatego niektóre rzeczy są całkowicie oczywiste. O towarzyszce broni o pseudonimie Demon – Czy możesz opowiedzieć o najstarszym i najmłodszym bojowniku w brygadzie, innych ciekawych towarzyszach broni? – Już mówiłam, że nie mogę wyróżnić kogoś jednego, bo uważam, że wszyscy nasi bojownicy to legendy. Ale myślę, że nikt się nie obrazi, jeśli opowiem o naszej towarzyszce broni o pseudonimie Demon. Była dowódcą BWP i dowódcą oddziału. Jest jedną z tych, którzy obronili Czernihów. Brała udział w dość trudnych walkach na Wschodzie kraju. O niej chłopcy wypowiadają się jako o sprawiedliwym, ale surowym dowódcy. Ludzie z jej batalionu (batalion zmechanizowany 1. Samodzielnej Brygady Pancernej Siewierskiej) odnoszą się do niej z wielkim szacunkiem. To bardzo silna, pełna woli i kompetentna osoba, dla mnie zaszczyt, że służymy w jednej brygadzie. Zrobiła już tak wiele dla wspólnego zwycięstwa. Rozumiem, że często ludzi interesuje temat kobiet w wojsku. Ale nasz Demon – to przede wszystkim o tym, jakim powinien być prawdziwy efektywny lider, dowódca i wojownik. Ona jest młodą i bardzo piękną dziewczyną. Jednak nie przeszkodziło jej to złamać wszystkich możliwych stereotypów o kobietach w armii i zdobyć autorytet wśród towarzyszy broni. Ja osobiście ją podziwiam. I jestem wdzięczna za Czernihów. Czołgiści czasem żartują, że u nich chłopcy dowodzą dziadkami, ale to nie więcej niż żart. I jeszcze, z własnych obserwacji. W naszych batalionach pancernych jest taka tendencja, że służą i bardzo młodzi chłopcy, i bojownicy w wieku. Dość dużo jest dowódców czołgów, którzy nie mają jeszcze 25 lat. Kontrakty podpisywali w wieku 18-19 lat. Są i tacy, którzy mają ponad 50 lat, na przykład. Ale to bardzo doświadczeni czołgiści. I wykonują swoje zadania na bardzo wysokim poziomie. Mimo takiej różnicy wieku, w załogach panuje idealne wzajemne zrozumienie. Oczywiście, czołgiści żartują czasem, że u nich chłopcy dowodzą dziadkami, ale to nie więcej niż żart. Każdy wykonuje swoją pracę z maksymalnym oddaniem. Nasze załogi – to symbol tego, że młodzież jest gotowa walczyć i walczy o swój kraj. I że starsze pokolenie tak samo aktywnie pracuje na zwycięstwo. To inspiruje. – Czy czujesz się na równi z chłopcami? Jakie jest podejście do kobiety w pododdziale? – W naszej brygadzie traktują cię przede wszystkim jako specjalistę, jako żołnierza. Niezależnie od twojej płci. – Czy dziennikarstwo na froncie różni się od dziennikarstwa, które było, zanim trafiłaś do wojska? Opowiedz o swoim doświadczeniu twórczym. – Praca oficera wydziału komunikacji i praca dziennikarza – to zasadniczo różne rzeczy, dlatego nie myślę, że warto to porównywać. Choć coś wspólnego też jest. Zaznaczę tylko, że moje doświadczenie w dziennikarstwie sprzyja mojej pracy jako przedstawiciela wydziału komunikacji brygady. Człowiek może bezpośrednio do nas zadzwonić i skonsultować się w sprawie pełnienia służby – Jak motywujecie do dołączenia do brygady? Proszę opowiedzieć o doświadczeniach związanych z rekrutacją. – W różnych batalionach naszej brygady są ludzie, pochodzący z obwodu czernihowskiego, którzy wstąpili w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. Oni z zasady chcieli dołączyć do 1. Oddzielnej Brygady Pancernej im. Siewierskiej, ponieważ to właśnie ona wyzwoliła ich miasta spod okupacji. Ta motywacja całkowicie pokrywa się z moją własną, nawiasem mówiąc. Ale. Nasza brygada nazywa się pancerną, jednak mamy wiele różnych pododdziałów. Faktycznie, u nas człowiek może wybrać swoją drogę w wojsku – może być czołgistą, artylerzystą, medykiem, zwiadowcą, piechurem; może naprawiać sprzęt, może pracować nad środkami walki radioelektronicznej. Do zwycięstwa prowadzi wiele dróg i my proponujemy wybrać swoją i podążać nią w składzie 1. Oddzielnej Brygady Pancernej im. Siewierskiej. Jeśli chodzi o rekrutację, to obecnie człowiek może bezpośrednio do nas zadzwonić i skonsultować się w sprawie pełnienia służby. Zostaną wzięte pod uwagę jego umiejętności i kompetencje, oczywiście uwzględnione zostaną także życzenia. Ponadto nasi oficerowie z grupy rekrutacyjnej udzielą konsultacji w kwestiach powrotu z samowolnego opuszczenia jednostki (SZCz) oraz możliwości przeniesienia z innego miejsca służby. Przypomnę nasz kontakt: ([kontakt ukryty]. – Czy brygada i pan osobiście utrzymujecie kontakt z rodzinami poległych? – Oczywiście, nasi oficerowie z oddziału współpracy cywilno-wojskowej są stale w kontakcie z rodzinami poległych. Również towarzysze broni naszych Bohaterów stale utrzymują kontakt z ich bliskimi. – O czym marzy pan po Zwycięstwie? Będzie pan nadal w armii czy wróci do życia cywilnego? – Moim głównym pragnieniem jest powrót do Czernihowa i życie tam spokojnie i szczęśliwie. To jest to pragnienie, co do którego jestem absolutnie pewien. Jeśli chodzi o to, czym będę się zajmował, to jeszcze za wcześnie, by o tym mówić. Przede wszystkim Zwycięstwo. A Zwycięstwo da prawo do dalszego wyboru. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcia z archiwum Diny Wong. Wspomniał o tym podpułkownik Wiktor Szubec, oficer 47. Brygady Inżynieryjnej Sił Wsparcia Sił Zbrojnych Ukrainy. To właśnie dzięki dobrej woli tej jednostki wojskowej unikalny projekt artystyczny udało się przygotować w zaledwie sześć miesięcy. Prace zostały już zaprezentowane w Dubnie i Równem z okazji Dnia Wojsk Inżynieryjnych. A teraz ta wystawa została otwarta dla szerokiej publiczności w stolicy. – Te obrazy odzwierciedlają próby, przez które przechodzą nasi wojskowi. O tym trzeba nie tylko mówić, o tym trzeba krzyczeć, żeby nas usłyszano na całym świecie. Tworzę nie tylko obrazy, ale i pocztówki, które zobaczyło już ponad 100 krajów. Mam nadzieję, że pomogą one Ukrainie otrzymać niezbędne uzbrojenie – podzieliła się Jewhenija Bazeluk. „To wydarzenie stało się prawdziwym świętem dla wszystkich obecnych, ponieważ odwiedzili je nie tylko goście, ale prawdziwi bohaterowie – dowódcy naszych Sił Zbrojnych. Po wczorajszym wydarzeniu całą noc przeżywałam te emocje raz za razem, bez końca dziękując wszystkim z całego serca za dobre słowa i słowa wsparcia. To takie szczęście, kiedy twoją twórczość zauważają i doceniają, kiedy twoje obrazy znajdują oddźwięk w sercach tych, którzy bronią naszego kraju. Moja dusza jest pełna wdzięczności i inspiracji do kontynuowania tej ważnej sprawy” – napisała na swojej stronie na Facebooku pani Bazeluk. Zdjęcia ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Przed pierwszymi

Wystawa artystki Jewhenii Bazeluk pod tytułem „Przed pierwszymi” otworzyła się w Centrum Kultury i Sztuki dzielnicy Darnycia stolicy. Prace malarki z Równego przedstawiają sprzęt wojskowy, który wykonuje zadania bojowe na linii frontu i zajmuje się humanitarnym rozminowywaniem odbitych terytoriów Ukrainy. Szczególny nacisk w pracach położono na żołnierzy-inżynierów, którzy profesjonalnie wypełniają swoją trudną, ale niezwykle potrzebną misję. – Dla nas to nie jest po prostu sztuka, to wsparcie. Obrazy przypominają, że walka trwa, a nasze działania pomagają przekazywać prawdę partnerom zagranicznym – zaznaczyła

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Petro Worobej: „Taka książka powinna być w każdym ukraińskim domu”

W czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek” ukazuje się unikalna książka pisarza Petra Worobeja „Ostatni banderowiec”. To wybuchowa historia o złamanych losach odważnych ludzi, którzy walczyli o Niepodległość podczas narodowowyzwoleńczego ruchu, o nieukaranym złu i o tym, czy jesteśmy zdolni pamiętać i szanować tych, którym zawdzięczamy odrodzenie państwowości Ukrainy. O historii powstania książki autor opowiedział naszemu tygodnikowi. – Petrze Petrowyczu, każda droga zaczyna się od pierwszego kroku, w literaturze również. Jak zaczęła się Pana trylogia „Zahrawa”? – Początkowo „Zahrawa” nie była planowana jako trylogia. Na początku 2005 roku w wydawnictwie „Bukrek” w tysięcznym nakładzie ukazała się powieść pod tym samym tytułem. A wcześniej na Majdanie, podczas Pomarańczowej Rewolucji, los zetknął mnie z Wołodymyrem Jaworiwskim, ówczesnym Przewodniczącym Związku Pisarzy Ukrainy. Wspomniałem, że napisałem powieść. Wołodymyr Ołeksandrowycz poprosił o przeczytanie rękopisu. W rezultacie, on Stepan Kowal „Rubaszczenko” – komendant wojskowy i jeden z twórców Kolkowskiej Republiki Powstańczej zaproponował mi – w tamtym momencie nawet nie członkowi Związku, że napisze przedmowę do książki. Ja, oczywiście, zgodziłem się. W rezultacie książka ukazała się z jego przedmową i suprobową wykonaną przez artystę Serhija Pojarkowa. Wydanie nie było jeszcze zbroszurowane, gdy Wołodymyr Ołeksandrowycz zadzwonił do mnie i poprosił o natychmiastowe przekazanie książki do Kijowa. Jak się później okazało, opowiedział o niej Wiktorowi Juszczence i ten wyraził chęć przeczytania. – Czyli Prezydent Juszczenko był w liczbie pierwszych czytelników powieści? – W formie drukowanej, jeśli nie liczyć redaktorów z korektorami, – tak. – I jakie były jego wrażenia? – Jak to mówią, za co kupiłem – za to sprzedaję. Przekażę słowami świętej pamięci Jaworiwskiego: „Wołodiu, – rzekomo powiedział mu Wiktor Andrijowycz, – taka książka powinna być w każdym ukraińskim domu!”. Oczywiście, ucieszyłem się, stan był podniosły. Uwzględniłem radę Jaworiwskiego – nie ograniczać się do jednej książki. W rezultacie powstał zamysł opowiedzenia o życiu trzech pokoleń ukraińskiej rodziny na przestrzeni wieku, zaczynając od przeklętego 1914 roku. Sądząc po tym, że powieść-trylogia zdobyła Pierwsze miejsce w konkursie literackim Ministerstwa Kultury Ukrainy w 2018 r. wśród utworów w kategorii „Proza”, zamysł okazał się udany i szczęśliwy. – Ale wróćmy do Pana pierwszych kroków w dziennikarstwie i literaturze. – Wstąpiłem na wydział dziennikarstwa na Kijowski Uniwersytet Państwowy im. T. H. Szewczenki za dziekana Dmytra Pryliuka, niech spoczywa w pokoju. Kończyłem uniwersytet za nowego dziekana – Anatolija Moskałenkę i nowego sekretarza generalnego – Gorbaczowa. Pieriestrojka, głasnost, nowe powiewy… Słowem, w ramach eksperymentu na wydziale dziennikarstwa pozwolono na dyplomy twórcze. Czyli zamiast nudnej pracy dyplomowej na temat „partia prowadzi!”, można było pisać i bronić opowiadanie czy nawet powieść. Jedyny warunek – dla zatwierdzenia tematu dyplomu rozpisać w szczegółach fabułę. Zadeklarowałem taką fabułę: w rodzinie trzech synów. Jeden – w partyzantce. Drugi – na froncie. Trzeci – w banderowcach. Myślałem, że z ideologicznej matematyki wychodziło 2:1 na korzyść komunizmu. Pozwolono mi i zacząłem pracę. A po jakimś czasie wzywają do dziekanatu. – Zawracaj konie! – mówią. – Postanowiono, że mimo głasnosti i pieriestrojki, jeszcze nie czas na takie tematy. Jednak temat dyplomu stał się z czasem tematem wszystkich moich książek. Co tam książek – całego życia. Przecież jestem wnukiem i synem ukraińskich powstańców. – Czyli trylogia – to rzecz autobiograficzna? – Po części. Rodzina Orłenków w trylogii – to zbiór obrazów, gdzie są cechy i szczegóły biograficzne mojej rodziny, współmieszkańców wsi, rodaków, wszystkich Ukraińców. Przecież przez stuletni czas trwania trylogii, a każdy tom w czasie obejmuje 33 lata, moi bohaterowie migrują po całej Ukrainie, trafiają wszędzie, gdzie odbywają się znaczące wydarzenia ukraińskiej historii, krzyżują się z postaciami historycznymi, które dzisiaj są na ustach wszystkich. – Jak przyjęli Pana współmieszkańcy powieść o sobie, swoim kraju? – Często mówię, że Poleszucy, a ja sam jestem z Rówieńszczyzny, – to wielkie dzieci. Oni odbierają wszystko dosłownie. Wychowałem się we wsi Jaculi – 30 domów pośrodku lasu. Faktycznie chutor. Całe życie z rówieśnikami marzyliśmy o rzece czy choćby stawie. Więc w książce w końcu zrealizowałem swoje dziecięce marzenie – zrobiłem tak, że rzeka naszego kraju – Horyń, przepływa przez naszą wieś. Po wyjściu książki przyjechałem do rodzinnej wsi. Wujkowie zeszli się do naszego ojcowskiego domu. Oczywiście, nie obyło się bez tradycyjnej na Polesiu żytniówki z macykiem. Zeszła mowa o książce. I oto oni mówią w naszym śpiewnym dialekcie: – Petya, ty napisał głupotę! Poczułem się jak oblany wrzątkiem od tego werdyktu! – Jak to głupotę? – pytam. – To pokaż, gdzie w naszych Jaculach przepływa rzeka? I jak nie zapewniałem ziomków, że rzeka – to autorski domysł, że pisarz ma prawo do twórczej wyobraźni, wydaje się, że ich tak i nie przekonałem. Zrozumiałem, że najtrudniej pisać o współczesności! Chociaż, wydawałoby się, powinno być odwrotnie. Bo oto oni – uczestnicy, naoczni świadkowie. Zresztą i ty sam – świadek wydarzeń. Ale nie na darmo mówi się, że na wielkie rzeczy trzeba patrzeć z oddali. Trzeci tom „Zahrawy” – „Blask” – to czasy najnowsze. Okres zastoju, rozpad ZSRR, powstanie niepodległej Ukrainy. Dwa Majdany, początek wojny na wschodzie, Iłowajski kocioł. Aby wyjaśnić, dlaczego powstał nowy rozłam Ukrainy z tragedią wojny, przeniosłem jednego ze swoich bohaterów na powojenny Donbas – do Jenakijewe, a jego syna wprowadziłem do najbliższego otoczenia Wiktora Janukowycza – pod takim „logotypem” w „Blasku” występuje „dwukrotnie niekarany”. Dlatego dla mnie nie ma nic dziwnego w tym, że dzisiaj na terytorium naszej Ojczyzny płonie pełnoskalowa wojna z Rosją, w której biorą udział mój syn i córka z mężem. Z córką – ochotniczką ZSU od 2022 roku – wyszła nam pouczająca rozmowa dotycząca mojej twórczości. Na zarzut, że jej, mamie dwóch córeczek, z których najmłodsza ma półtora roku, nie ma miejsca na froncie, moja córka podprowadziła mnie do regału z książkami, gdzie stały cztery moje powieści: – Postępuję tak, jak uczą mnie postępować twoi bohaterowie. Co tu powiedzieć… – Ma Pan jeszcze jedną powieść – „Pościg”. Co jest zaszyfrowane w tym tytule? – Po raz pierwszy opowiadam, że tytuł książki miał brzmieć „Pościg za Ukrainą”. Ale zanim wyszła powieść, pojawił się film „Modlitwa za Ukrainę” i pomyślałem, że będą analogie i skojarzenia z obrazem filmowym. A tytuł wynika z treści powieści o młodym Poleszuku Petrze Olijnyku, w powieści – Smolarence, który trzykrotnie(!) uciekał ze stalinowskich łagrów. Ostatni raz z przerażającego „Dubrowłagu”, w którym siedziało wielu ukraińskich dysydentów, w szczególności Czornowił, Łukjanenko, Stus. Ten ostatni nazwał mojego bohatera poleskim Karmelukiem. A o Petrze opowiedział mi Łewko Łukjanenko, więc nie mogłem nie opowiedzieć o tym unikalnym człowieku swoim czytelnikom. – Na czym polega jego unikalność? – Kiedy „Indus” – taki pseudonim miał bojownik UPA Olijnyk, najwyższy wymiar kary zamieniono na 25 lat więzienia, przysiągł, że nie pozostanie w niewoli. I dotrzymał słowa. Przez trzy lata pobytu w izolatce Włodzimierskiego Centralu, on – dotąd niepiśmienny, eksternistycznie ukończył szkołę średnią i zdał egzaminy maturalne, więc kiedy po ucieczce z „Dubrowłagu” napisał list otwarty do „kuma” – naczelnika obozu, z którego uciekł, nie było w nim ani jednego błędu gramatycznego. Za taką zuchwałość ówczesny minister MGB Semiczastny ogłosił go osobistym wrogiem. I kiedy Piotra mimo wszystko złapano, to właśnie „żelazny Szurik”, jak przezywano Semiczastnego, nalegał, aby Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, osobiście Breżniew, zezwolili na rozstrzelanie zbiega, ponieważ w Związku Radzieckim w tamtym momencie zniesiono karę śmierci. – Długo pisze Pan swoje powieści? – Jeśli pyta Pan o męki twórcze, to są one dla mnie słodkie. Proszę mi wierzyć, kiedy po uporczywych poszukiwaniach znajduje się odpowiednie słowo albo zwrot akcji, przychodzi niewysłowiona radość. Czasami, niestety, prawdziwe męki następują po wydaniu powieści! Weźmy choćby „Gonitwę”, której przyznano nagrodę literacką im. Bohdana Chmielnickiego. Będąc kiedyś w domu – na Polesiu, zajechałem do stolicy rejonu Bereźne – małej ojczyzny mojego bohatera. Opowiadam przewodniczącemu rejonowej administracji państwowej o ich ziomku z nadzieją, że zamówią choć kilka książek dla bibliotek szkolnych lub publicznych. Niech ludzie wiedzą o legendarnym poleskim Karmeluku, którego stracono za osobistą zgodą „drogiego” Leonida Iljicza. Gdzie tam! Udają (a może i nie udają), że książka ich nie obchodzi. Albo inny przypadek – w Ostrogu, na rodzinnej Rówieńszczyźnie. W pierwszym rozdziale powieści „Gonitwa” pt. „Próba generalna pod Krutami” mowa jest o śmierci – na miesiąc przed tragedią pod Krutami, w grudniu 1917 roku, na stacji Krywyn koło Ostroga – ostrogskiego legionu gimnazjalnego im. Bohuna. Tam – w Krywynie, w walce z bolszewikami, którzy wracali z frontu eszelonem wojskowym i których rozbroić wysłano ostrogskich studentów, zginęło siedmiu legionistów. Miałem nadzieję, że moja książka da początek upamiętnieniu poległych młodych bohaterów. W tym celu spotkałem się z włodarzami Ostroga. Rezultat? Ten sam, co w Bereźnem. A szkoda, że tak niedbale traktuje się na miejscu naszą sławę i zwycięstwa. – Piotrze Pietrowiczu, sądząc po tytule książki, która przygotowywana jest do wydania w „Bukreku” – „Ostatni banderowiec” – temat OUN-UPA Pana nie puszcza? A co było impulsem do napisania powieści? – Takich wyzwalaczy jest dwa. Przede wszystkim – los Iwana Honczaruka z Wołynia, dwukrotnie skazanego za służbę w UPA. Ale kiedy w 1946 roku rozstrzelanie zamieniono mu na „ćwiartkę” – 25 lat więzienia, to w 1989 roku – na dwa lata przed ogłoszeniem niepodległości Ukrainy, Sowieci jednak wypuścili w Iwana kulę. Badając historię mojego ziomka z Wołynia, trafiłem na losy rodziny Pawluków ze wsi Zełencza, w obwodzie chmielnickim, gdzie mieszkam od trzech dziesięcioleci. Ta historia mnie zabiła. Nie mogłem, obrazowo mówiąc, jeść, spać, oddychać. Proszę sobie wyobrazić: rodzina łączników OUN – dwie siostry i mąż jednej z sióstr, których wyśledzili czekiści – nie będąc pewnymi, że wytrzymają tortury NKWD – otruła się. Przy tym, zabijając własną córkę, którą enkawudziści obiecali oddać do domu dziecka, gdzie wychowają z niej patriotkę, która będzie pluć na wszystko, co drogie jej rodzicom. Jedna z sióstr zostawiła list pożegnalny do potomnych, który zachował się w archiwach KGB i dotrwał do naszych czasów. Oto jego tekst: Sława Ukrainie! Ukraińcy! Nie sądźcie mnie, że straciłam swoje życie. Nie chciałam iść na enkawudowskie tortury, którymi już męczyli moją siostrę i szwagra siostrzenicę 2 listopada o 7 godzinie wieczorem i męczyli całą dobę. Wymagali od nich, żeby zdradzili ojczyznę i wydali dowódców. Ale my mamy przysięgę, której dotrzymaliśmy do końca swojego życia. Umieramy i jesteśmy dumni ze swojej śmierci. Bohaterom sława! Za Iwan Honczaruk – ostatni banderowiec i odmowa ułaskawienia z podpisem Walentyny Szewczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tobie Ukraino nie zadrży ręka wypić truciznę i tobie nie zdradzić. Maszlak J.W. Pawluk A.W. Pawluk A.W. Pawluk Katia A. Może znajdzie się tak, że nasze imiona będą wymawiać, jak będzie wolna Ukraina. Ostatnia fraza poruszyła mnie do żywego. Szedł rok 2021. Zbliżała się 30. rocznica Niepodległości. W każdym centrum obwodowym zaczęło się „współzawodnictwo socjalistyczne” w ustawieniu jak najwyższego masztu na Dzień Niepodległości. A ja tymczasem obchodziłem najwyższe gabinety Chmielniczyzny z jedyną prośbą do szefów obwodu – nazwać choć ulicę czy zaułek na cześć rodziny Pawluków. Przecież oni jakby sami prosili w swoim ostatnim liście nas – ich potomków: „Może znajdzie się tak, że nasze imiona będą wymawiać, jak będzie wolna Ukraina”. – I czymże zakończyło się wasze obijanie progów władnych instancji? – Na Polesiu, skąd pochodzę, żeby potwierdzić prawdziwość swoich słów, mówią: „Na chlebie przysięgam!”. Otóż – na chlebie przysięgam, to, co powiem, – prawda! Jak powiedziałem, zaczynając od przedwojennego 2021 roku, ja dwa lata z rzędu obijałem gabinety kierowników różnych szczebli Chmielniczyzny z jedyną prośbą – nazwać imieniem tej świętej rodziny, jeśli nie ulicę, to chociaż zaułek. Oni przecież o tym jakby napomykają w swoim liście w wieczność. Reakcji – zero! W końcu urzędników można zrozumieć. Gdybym proponował nie ulicę przemianować, a płytki na niej przełożyć, i to jeszcze z łapówką, wtedy inna sprawa! Każdy po swojemu argumentował odmowę. Mówiąc, że istnieje zasada terytorialna. Pawlukowie mieszkali we wsi Zełencze, to niech tam i nazywają. Czy w mieście Dunajowce – to centrum ich terytorialnej wspólnoty. Albo Halina DACIUK, dziennikarka Wasyl Prociuk urodził się we wsi Horodyłowicze na Lwowszczyźnie. Szef sztabu UPA-Południe, członek Krajowego Prowodu OUN, major UPA. Członek OUN od 1935 r. Kierował kółkiem amatorskim w rodzinnej wsi i „Proświtą”. Organizował komórki OUN na Chełmszczyźnie i Wołyniu. Uczestnik wojny niemiecko-polskiej. Przy wykonywaniu zadania OUN w 1941 r. został aresztowany i uwięziony w Łuckim więzieniu. Cudem uratował się od masowych rozstrzelań. Od 1943 r. w UPA. Dowódca sotni, szef sztabu Kurenia Krzemienieckiego Iwana Kłymyszyna – Kruka. Dowódca Kurenia Krzemienieckiego UPA. Organizator i kierownik szkół starszyzny i podstarszyzny na Szumszczyźnie. Jeden z aktywnych dowódców (w szczególności przebicia grup powstańczych z okrążenia) podczas słynnej bitwy pod Hurbami. Przyjął gorącą śmierć razem ze swoim ochroniarzem 13.05.1944 r. w kryjówce, otoczonej przez NKWD, we wsi Kordyszów na Szumszczyźnie. Wasyl Prociuk miał wtedy niespełna 30 lat. Jednym z najjaśniejszych wydarzeń, które przydarzyły mi się w mijającym roku, a i przez wiele innych minionych lat, uważam historię z rękopisem książki o dowódcy sztabu UPA – Południe Wasylu Prociuku, którą napisał jego syn Mykoła Prociuk. Już opowiadałam o tym, jak na Chreszczatyku, 26, na Halina Rejkina – jedyna z dziewcząt w „procesie dziewiętnastu” młodych twórców Kołkowskiej Republiki Powstańczej, sądzona i rozstrzelana w grudniu 1944 r. w Kamieńcu Podolskim – to ich rejon! Ależ rodzina oddała życie nie za wieś, rejon czy wspólnotę – za Ukrainę! Zaprzestałem wszelkich prób dotarcia do serc podolskich urzędników, kiedy najważniejszy z nich, przewodniczący Obwodowej Administracji Państwowej – teraz były, odpowiedział mi: „Widzicie, ta rodzina otruła się. Oni – samobójcy. A samobójców nawet na cmentarzu nie chowają. A wy chcecie, żebyśmy ulicę na ich cześć nazwali!”. Usłyszawszy te słowa, wstałem i, nie żegnając się, wyszedłem z gabinetu. Lecz w progu odwróciłem się i zapytałem możnowładnego biurokratę: „A wiecie, ilu banderowców zastrzeliło się w schronach, żeby nie poddać się wrogowi? Jak tego wymagała od nich przysięga? I wśród nich – głównodowodzący UPA?”. „Boże, jaki wstyd! Jaka hańba! – myślałem wychodząc z państwowej instytucji. – Kto nami kieruje? Kogo my wybieramy?”. Nie osiągnąwszy uhonorowania podolskiej rodziny Pawluków w nazwie ulicy, zrobiłem to, co mogłem zrobić – włączyłem epizod z ich ofiarowaniem w swoją powieść „Ostatni banderowiec”, która, da Bóg, wyjdzie przed Bożym Narodzeniem. Wyjdzie, dzięki szefowi korporacji „Obołoń” Ołeksandrowi Słobodianowi, który, dowiedziawszy się z mojego listu o wyczynie swoich ziomków-podolan, zgłosił się pomóc z wydaniem powieści. Za co ja jemu i wszystkim „oboloniowcom” – szczerze dziękuję. – Iwan Honczaruk i rzeczywiście ostatni banderowiec? – Oficjalnie zniszczony przez władzę radziecką – tak. „Dżankę”, jak przezywali we wsi Iwana, rozstrzelali na wyrok radzieckiego sądu 12 lipca 1989 roku – na rok przed przyjęciem Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy i na dwa miesiące przed oficjalnym pojawieniem się Ludowego Ruchu. – Czymże tak zalazł za skórę sowietom Dżanko? – Niczym. Wśród wszystkich bohaterów moich książek Dżanko był najbezpieczniejszy dla władzy komunistycznej. Jego po prostu złożyli w ofierze, żeby odsunąć od potężnego ruchu ku niepodległości, który narastał, byłych więźniów sumienia – dysydentów, byłych uczestników OUN-UPA. Żeby powiedzieć im: „Siedźcie i nie wychylajcie się! Bo każdego z was możemy zniszczyć, jak Iwana Honczaruka!”. Przecież to w głowie się nie mieści: po to, żeby sądzić Iwana po raz drugi – „za zdradę Ojczyzny”, Wołyński sąd obwodowy nawet anulował mu 25-letni wyrok, wydany przez Trybunał Wojskowy w …1946 roku! Za którym Iwan Sawowycz odbył karę i został amnestionowany! Los Iwana Honczaruka posłużył mi jedynie za tło dla opowieści o nie mniej epokowym wydarzeniu – utworzeniu na terytorium obwodów wołyńskiego i rówieńskiego Kołkowskiej Republiki Powstańczej. Do tego trzeba było Dżankę z jego rodzinnej wsi Hrudka, co pod Kołkami, „przesiedlić” w same Kołki i wprowadzić w krąg twórców i organizatorów republiki powstańczej, która przetrwała od 15 maja do 7 listopada 1943 roku. Wyobraźcie sobie, pół roku w poleskiej puszczy, na terytorium o powierzchni 2 tysięcy kilometrów kwadratowych, istnieje Ukraińska Republika. Działają instytucje państwowe, magistrat, sądy, szkoły, szpitale, drukarnie, teatr. Wykorzystywane są pieniądze – bofony. Powołano do życia wszystkie ukraińskie symbole państwowe: flagę, herb, hymn. A w centrum całego tego cudu – Ukraińska Powstańcza Armia. Dokładniej – ludzie, którzy zgłosili się do jej szeregów. Tacy, jak Iwan Honczaruk. – Mam nadzieję, że gorzka lekcja z dotąd nieuhonorowaną rodziną Pawluków – to jedyna przykrość, z którą zetknęliście się podczas pracy nad swoją książką? – Gdybyż to! Najboleśniejszą i najgorzką lekcję wyciągnąłem, nie uwierzycie, w dzień, kiedy dowiedziałem się, że Narodowa komisja ds. rehabilitacji przywróciła uczciwe imię Dżanki i uznała go za niewinnie skazanego. To znaczy, sędzia Borys Płachtij, który skazał Iwana Honczaruka na rozstrzelanie z konfiskatą mienia, uczynił to nie z przesłanek prawnych, a z ideologicznych. Tak więc, tego samego dnia, kiedy jeden sąd – Komisja ds. rehabilitacji, uznała Honczaruka za niewinnie skazanego, inny sąd rozpatrywał pozew Borysa Płachtija – człowieka, który wydał ten niesprawiedliwy wyrok, czym skazał na śmierć mojego bohatera, – do Funduszu Emerytalnego, żądając od niepodległej Ukrainy skiego kraju, napisał poemat-trylogię „Płomień Wołynia”, część której poświęcił ponownemu pochówkowi szefa sztabu UPA-Południe Kropywy w 1994 r. Tutaj – fragment. Testament dowódcy Kropywy dla dzisiejszej młodzieży. W drodze “Żegnajcie: młoda jeszcze grabino, Brzozo w rąbanej korze, I ty, wiśniowa jarzębino, I ty, kalino na podwórze. I ty, pozłacana topolko, I ty, czereśnio w wróblach… I wy żegnajcie, ciociu Holko… Dzięki wam, że w krzakach Mnie z powstańcem-ochroniarzem Schowaliście w jamę skrycie Na tym pagórku, co pod słońcem, By lżej gniotła nas ciemność. Ja byłem i będę waszym przyjacielem. Dwa różne miejsca mam: Gdzie pępowina – tam, nad Bugiem, I tu, gdzie serce śpi moje. …Nieście, nieście pustą trumnę W drzew i okien na widoku. W niej tylko to, co w ciele zgniło, A ja do was żywym idę. I dzielnych widzę, kto pod mnie – Moje ostatnie to mieszkanie – Podstawił ręce i ramiona I idzie, ocierając czoło. Patrzę na kraj swój Samodzielny, Jego chłonąc piękno, I między ludźmi szukam zmiany W tym, że ból mój niosą. Znaleźć nie mogę: wszystko ubowcy, Byli więźniowie w zmarszczkach lat… A gdzież, panowie, Ukraińcy, Wołyńska młodość, wołyński kwiat? Czyż nad waszą wiosną Nie pokryły się zawilcem jeszcze gaje? Dla kwiatu przecież stały się nawozem I ja i rówieśnicy moi. Lilio – dziewczyno i młodzieńcze: Twarze i piersi – pod wiatry. zwiększenie emerytury. I oto sąd wydaje werdykt: co miesiąc wypłacać mimowolnemu zabójcy mojego bohatera sędziemu Płachtijowi… 220 tysięcy hrywien! Prawie 8 tysięcy dolarów miesięcznie według kursu hrywny w momencie podjęcia decyzji! – To jakiż jest wniosek z tej historii? – W odpowiedzi przytoczę ostatnie wersy swojej powieści: “…Ukraina otrzymała swój sztandar, herb, hymn. Stolicą republiki wybrano Kijów, jak marzyli Dżanko z przyjaciółmi, pisząc na tarczy przy wjeździe do rodzinnej wsi: “Kołki – tymczasowa stolica ukraińskiej powstańczej republiki (do przeprowadzki do Kijowa)”. Myślę, gdzie oni teraz – twórcy i obrońcy Kołkowskiej powstańczej republiki? Gdzie ich mogiły? Gdzie ulice, nazwane na ich cześć? Nie ma! I nie może być, dopóki sędzia Borys Płachtij otrzymuje dwustutysięczną emeryturę od niepodległej Ukrainy. Ukrainy, z której drwił całą swoją sędziowską karierę, życie bohaterów i twórców której cynicznie odbierał, z uśmiechem wysyłając ich do cel śmierci, jak wysłał Iwana Honczaruka”. Przypomniały się słowa Bohatera Ukrainy Łewka Łukjanenki: “Nie ma przyszłości w tym kraju, w którym zabójcy jej bohaterów żyją jak zwycięzcy – syci, utuczeni, a prawdziwi rycerze – marnieją na groszową emeryturę od państwa, za przyszłość którego oni “duszę i ciało położyli.”. – Panie Piotrze, życzymy panu, aby książka “Ostatni banderowiec” była “w każdej ukraińskiej chacie”. Żeby ludzie znali prawdę o prawdziwych rycerzach ducha, którzy oddali życie za wolność Ukrainy. Ich przykład inspiruje dzisiaj nowszych bohaterów, którzy walczą za nią. Ukraina musi zwyciężyć zło i ukarać je. I to jest jedyny nasz wybór. Przygotowała Halina DACIUK Wasyl Procjuk, 1937 r. Zdobyta Wolność iść nas wzywa Pod waszych przodków sztandary. Pod blask kutego trójzębu, W ideę narodu świętą: Aby ziemia zmartwychwstała droga, Przyodziała się w odzież złotą; Aby cały świat przejrzał, zobaczył Epoki ukraińskiej żniwa. …Więc rwijcie bezlitośnie wszystko chwasty, Co nam nasiała Moskwa. Pielęgnujcie jak turkawkę mowę, Ratujcie pieśń od zniewagi I niebiosa, gdzie dwugłowe Obce latają jeszcze orły. My wam wręczyliśmy, niczym wiano, Walki i Wolności chorągwie. W potędze i sławie Ukraina: To – wasza młodość, to – wy!” Mamy nadzieję, że w przyszłym roku ukraińska młodzież przeczyta książkę Mykoły Procjuka “Zmartwychwstanie po pół wieku”. Żeby lepiej poznać heroiczną przeszłość i z takim samym rycerstwem tworzyć współczesność.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„My wam wręczyliśmy, niczym wiano, sztandary Walki i Wolności”

22 grudnia dowódca sztabu UPA – Południe Wasyl Procuk-Kropywa skończyłby 110 lat. Chwała bohaterom! Ukraińskiemu Radiu, Mykoła Wasylowycz oddał mi zwykłą teczkę biurową. Było na niej napisane: „Wasyl Procuk-Kropywa. Kronika czynu. Zmartwychwstanie po pół wieku”. I zapowiedział, by ją wydrukować. W kwietniu pana Mykoły zabrakło. Na pożegnaniu obiecałam wypełnić jego testament. Przez kilka miesięcy z rzędu na łamach czasopisma „Słowo Proświty” pojawiały się fragmenty przyszłej książki Mykoły Procuka pod rubryką „Tylko w SP”. A teraz książka syna o ojcu – 15 rozdziałów – prawie 300 stron – jest przygotowana do druku. I jest to cząstka mojego serca w hołdzie Rycerzowi Ukrainy Wasylowi Procukowi. Bohaterowie UPA. Skrajny po prawej – Wasyl Procuk-Kropywa. W tym roku z jego wnuczką Iryną i prawnuczką Iwanką, które przyjechały z Francji, odwiedziliśmy Wołyń – miejsce heroicznej śmierci dowódcy we wsi Kordyszów (mojej rodzinnej wsi); miejsce pochówku Wasyla Procuka w Szumsku; byliśmy w Antoniowcach, gdzie w latach 1943–1944 narodziła się Republika Antoniowiecka i działała Armia UPA-Południe, dowodzona przez komendanta Wasyla Procuka. Który wierzył w to, że Ukraina zdobędzie państwowość i będzie pamiętać tych, którzy życie złożyli za jej wolność. Pośmiertnie Wasyl Procuk został odznaczony dwoma Złotymi Krzyżami Zasługi Bojowej UPA I klasy (1945, 1952). Przez 50 lat spoczywał wraz z towarzyszem broni na wzgórzu w Kordyszowie. Ekshumowany z honorami wraz z sześcioma powstańcami w Szumsku w 1994 r. W tym roku dzięki historykowi, krajoznawcy Anatolijowi Łukaszukowi ustalono pseudonimy poległego ochroniarza Wasyla Procuka-Kropywy – Orłyk i Hrim. Odkrywane są nowe fakty heroicznego zwycięstwa, a walka o państwo Ukrainę trwa. Tarnopolski pisarz Heorhij Petruk-Popyk, rodem z powstań-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ten, kto nigdy nie zdradzał. Mychajło Kosiw – 90 lat

Ołena BONDARENKO W grudniu 1965 roku władze lwowskiego aresztu śledczego zdecydowały się wpuścić krewnych na widzenie do aresztanta Kosiwa. Mówiono, że i Nowy Rok niedługo, i urodziny u podejrzanego. W rzeczywistości przyczyna takiej „hojności” była zupełnie inna: młody naukowiec, a zarazem nacjonalista – antysowiecki działacz, okazał się twardym orzechem do zgryzienia i kategorycznie odmawiał pęknięcia. Zakładano więc, że na widzeniu mama zastosuje cały swój wpływ na uparciucha. Żeby, znaczy się, szczerą skruchą i dobrowolną współpracą ze śledztwem zasłużył na możliwość dalszego zajmowania się ukochaną nauką. Na chwałę sowieckiej ojczyzny i jej „honoru i sumienia” – KPZR. Julia Mikołajowna podupadła na zdrowiu, na widzenie przyjechał tata. „Michasiu, biją cię?” – zapytał Wasyl Stepanowycz, obejmując syna i jakby obmacując go w poszukiwaniu śladów tortur. „Nie, tato, nie biją” – odparł. Ale nie przyznałby się, żeby nie sprawić bólu bliskiej osobie. Wtedy ojciec przytulił swoją siwą głowę do głowy syna i cicho, ale stanowczo wypowiedział słowa, które stały się dla Mychajła credo i miarą wartości na całe życie… Był to czas, kiedy jeszcze niekiedy represyjny system, imitując wymiar sprawiedliwości, wypuszczał ofiarę ze swoich szponów „z braku dowodów”. (Już niedługo, by wtrącić do łagrów czy szpitali psychiatrycznych, nie będzie potrzebował żadnych dowodów). Mychajła wypuszczono z aresztu. Ale do ukochanej pracy na Uniwersytecie Lwowskim imienia Iwana Franki trzydziestoletniemu kierownikowi Gabinetu Frankoznawstwa już wrócić nie pozwolono. Tak samo jak obronić gotową pracę kandydacką: „Nauka, publicystyka i beletrystyka w twórczej praktyce Iwana Franki”. Długotrwałe bezrobocie, potem – nauczanie w wiejskiej ośmioklasówce, praca w Muzeum Historycznym. Nawiasem mówiąc, sektor dawnej broni lwowskiego muzeum „Arsenał” to dzieło rąk i serca Mychajła. Ale ostatecznie, i wtedy, i później – jako zastępca przewodniczącego obwodowego komitetu wykonawczego do spraw humanitarnych i socjalnych – pomagał wielu muzeom na terenie obwodu lwowskiego w ich tworzeniu… Ślub, narodziny syna i córeczki. Chroniczny brak pieniędzy. Aby wyżywić rodzinę, nocami pisał dla „naukowców” artykuły i dysertacje. A także – materiały do prasy pod cudzymi nazwiskami, bo samego Kosiwa ubecka cenzura zabroniła drukować aż na całe osiemnaście lat. Jednak kiedy zmęczony wracał z pracy, serce otulała cicha radość. Przecież w domu czekały na niego miłość, pociecha, wsparcie – słowem, szczęście. Jego Marusia, łagodna, delikatna – i niezwykle silna. Z tych naszych kobiet, które Pan Bóg obdarza wielkim talentem pielęgnowania rodzinnego ciepła, stawania się oparciem dla swojego męża i wychowywania dzieci na prawdziwych Ukraińców i Ukrainki. Nawiasem mówiąc, Mychajło po raz pierwszy zobaczył Marusię, gdy miała zaledwie siedemnaście lat. Jakoś zawitał w sprawach do znajomego, pana Antona Zanewczyka. Chyba to było lato, bo słońce oślepiało, kwiaty promieniały mnóstwem kolorów. A może i nie lato, i słońca nie było widać za chmurami. Jednak wszystko wokół w jednej chwili stało się barwne i szczęśliwe, bo wśród kwiatów wzrokowi i sercu ukazało się słoneczko o imieniu Marusia… Najśmielszymi marzeniami nie mógł sięgnąć takiej wysokości, gdzie byliby razem, w parze. Nie wiedział, jak podejść do pana Antona, żeby prosić o zgodę na ślub z jego córką. Bo kim on jest – bezrobotnym mężczyzną po trzydziestce z hakiem, prześladowanym „antysowieckim działaczem” bez większych perspektyw? A ona – młoda, cieniutka kwiateczka, której delikatne oczy wchłonęły w siebie cały świat… Ona widziała go innym, niż on sam siebie wyobrażał. I pokochała tego wysokiego, silnego przystojniaka – podróżnika, literata, filozofa. A co najważniejsze – poczuła w nim tę niezłomność, nieobłudną niezawodność, której tak pragnie dziewczęce serce. Cierpliwie czekał. Marusia skończyła szkołę, wstąpiła na uniwersytet i pobrali się. Od tamtej pory – niemożliwe jest wyobrazić ich sobie osobno. Jakoś Marusia w rozmowie telefonicznej powiedziała mi, że wybiera się na kilka dni w góry, gdzie rodzina ma chatkę we wsi, ale waha się zostawić Mychajła samego, bo „on beze mnie nie da rady”. I samym wydechem: „A ja bez niego…” I było w tym lekkim wydechu to, co nazywamy „jedną całością”… Moim zdaniem, w każdych czasach społeczeństwo potrzebuje godnych przykładów. Dlatego chcę, aby o tej niezwykłej rodzinie wiedziało jak najwięcej ludzi. A także – abyśmy nie zapomnieli, zwłaszcza teraz, w czasach ciężkich prób, komu zawdzięczamy swoją wolność i życie na własnej ziemi. Mychajło Kosiw – w pierwszych szeregach obrońców praw człowieka, szistdesiatnyków, tych, którzy zdobywali Niepodległość. Wkład Mychajła Kosiwa-ustawodawcy w budowę niepodległego Państwa Ukraińskiego jest nieoceniony. Od pierwszych dni pracy w parlamencie poseł Kosiw zanurzył się w pracę legislacyjną. Przydała się głęboka znajomość historii, kultury, procesów stanowienia prawa. Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła dziesiątki aktów prawnych, których autorem lub współautorem był Mychajło Kosiw. 8 czerwca 1990 roku zarejestrował projekt Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy. W tekście Konstytucji Ukrainy znajduje się ponad czterdzieści norm prawnych autorstwa pana Kosiwa, przede wszystkim – w dziedzinie polityki humanitarnej, kultury i duchowości. Wśród nich – brzemienny w skutki artykuł 10 o języku państwowym. A artykuł 20 Konstytucji do dziś czyta się jak dumne podsumowanie odwiecznej walki o prawo bycia Ukraińcami: „Państwowa Flaga Ukrainy – sztandar z dwóch równych poziomych pasów koloru niebieskiego i żółtego… Głównym elementem wielkiego Państwowego Herbu Ukrainy jest Znak Książęcego Państwa Włodzimierza Wielkiego... Państwowy Hymn Ukrainy – Hymn Narodowy do muzyki M. Werbyckiego…” Parlamentarna Komisja do spraw kultury i duchowości, której przewodniczył Mychajło Wasylowycz, pracowała na pełnych obrotach, a jej szef, we współpracy ze specjalistami – od bibliotekarzy i archiwistów po naukowe i artystyczne sławy – przygotowywał i bronił projektów ustaw, powołanych do zapewnienia opieki państwa nad najważniejszymi sferami naszego życia, bez których nie może być wykształconego, kulturalnego, wysoce intelektualnego narodu. Oto tylko kilka uchwalonych wtedy aktów prawnych, których autorem i współautorem był Mychajło Kosiw. 1991 rok. Ustawa „O wolności sumienia i organizacjach religijnych”. Ta ustawa, bez przesady, była epokowa. Dała możliwość swobodnego oddychania zarówno wiernym, jak i duszpasterzom. Jak wiadomo, w ZSRR Cerkiew przeważnie była filią KGB – kiedy hierarchowie byli mianowani przez Łubiankę, a księża byli zobowiązani donosić kuratorom, co wierni mówią na spowiedzi. W przeciwnym razie cała konfesja była ogłaszana wrogą wobec władzy sowieckiej i podlegała zakazowi. Jak to stało się z Ukraińską Cerkwią Greckokatolicką, której księża-męczennicy za Wiarę zostali zniszczeni przez władzę moskiewską, karani w syberyjskich obozach koncentracyjnych, odprawiali Mszę Świętą potajemnie. „Nikt nie może ustanawiać obowiązkowych przekonań i światopoglądu. Nikt nie ma prawa żądać od duchownych informacji uzyskanych przez nich podczas spowiedzi wiernych”. Ustawą został położony początek wielkiego powrotu UKGK z podziemia. Nawiasem mówiąc, ten proces nie zawsze był pokojowy. Powrót cerkwi, na rozkaz władzy sowieckiej odebranych grekokatolikom i przekazanych cerkwi moskiewskiej, czasem towarzyszyły niemałe starcia. Część wiernych, przeważnie podżegana przez moskiewską agenturę, przeszkadzała w zwrocie grekokatolikom ich cerkwi. Mychajło Kosiw zaproponował jako wyjście normę prawną o naprzemiennych nabożeństwach w tych samych świątyniach. Próba wrogów rozpalenia na Zachodniej Ukrainie płomienia międzywyznaniowej wrogości poniosła klęskę. 1993 rok. Ustawa Ukrainy „O Narodowym zasobie archiwalnym i instytucjach archiwalnych”, która nakreśliła politykę państwową w dziedzinie spraw archiwalnych i kancelaryjnych, określiła Narodowy zasób archiwalny Ukrainy jako składnik ukraińskiego i światowego dziedzictwa kulturowego, pozostający pod ochroną państwa. 1995 rok. Ustawa „O bibliotekach i działalności bibliotecznej”. „Państwo wspiera działalność biblioteczną i jej rozwój poprzez gwarantowane finansowanie bibliotek, ulgową politykę podatkową, kredytową i cenową; stymuluje zapewnienie bibliotekom nowoczesnej krajowej produkcji książkowej, literatury światowej w tłumaczeniu na język ukraiński…” Ustawa przewiduje istnienie rozbudowanej sieci bibliotecznej i jej finansowanie państwowe (oj, już po kilku latach liczba bibliotek zaczęła gwałtownie spadać!). Ustawa „O muzeach i działalności muzealnej”, która określiła „...prawne, ekonomiczne, socjalne zasady tworzenia i działalności muzeów Ukrainy oraz specyfikę naukowego formowania, badania, ewidencji, przechowywania, ochrony i wykorzystania Muzealnego zasobu Ukrainy, jego status prawny”. Mychajło, doświadczony muzealnik, zabrał się do opracowania tego projektu ustawy i doprowadził do jego uchwalenia. Przecież to właśnie Kosiw na stanowisku zastępcy przewodniczącego lwowskiego obwodowego komitetu wykonawczego, opiekując się sferą humanitarną, odnawiał i tworzył działalność muzealną na Lwowszczyźnie. 1997 rok. Ustawa „O działalności wydawniczej”, która uregulowała porządek organizacji, prowadzenia działalności wydawniczej, rozpowszechniania produkcji wydawniczej, wsparcie państwowe dla działalności wydawniczej. Ustawa „O zawodowych pracownikach twórczych i związkach twórczych”, którą zagwarantowano wsparcie państwowe dla związków twórczych oraz ochronę socjalną pracowników twórczych. Ustawa „O dobroczynności i organizacjach charytatywnych”. Chociaż w 2012 roku uchwalono nowy akt prawny, to właśnie „Ustawa Kosiwa” z 1997 r. wprowadziła do ukraińskiego pola prawnego pojęcia „dobroczynność, miłosierdzie, utwierdzenie humanizmu”, potwierdzając, że Ukraina wybiera drogę europejską. Rok 2000. Ustawa „O ochronie dziedzictwa kulturowego”. Rok 2010. Ustawa „O kulturze”. Szereg uchwał dotyczących wspierania ukraińskiego producenta. Mnóstwo wystąpień, wywiadów, spotkań z wyborcami. Liczne artykuły z zakresu literaturoznawstwa, językoznawstwa, kulturoznawstwa, krajoznawstwa, problemów rozwoju teatru, badań nad historią Ukrainy, relacji religijnych, problematyki politycznej. Książki: „O Ukrainie”, „Dwujęzyczność czy bezjęzyczność?”, dwutomowe „Wróćmy do źródeł”, „Dokąd? Kiedy?”, „Muzeum ujarzmionej broni”, „Kamienica Korniakta”, „Dwa razy więcej daje ten, kto daje w porę”, „Miasto Bełz”, „Zmartwychwstają tylko tam, gdzie są mogiły”, „Kijowsko-Halicki patriarchat Ukraińskiego Kościoła jako wielowiekowa ukraińska tęsknota za jednością”… I to tylko część dorobku twórczego pisarza. Jeden z założycieli Ludowego Ruchu na Lwowszczyźnie, zastępca przewodniczącego lwowskiej obwodowej „Proświty” od czasów jej utworzenia i przez niemal dziesięć lat. Przyjaciel i współpracownik Wiaczesława Czornowiła, z którym wspólnie przygotowywał pierwsze numery słynnego „Ukraińskiego Wiśnika”, a kiedy Wiaczesława aresztowano, wziął na siebie przygotowanie kolejnego wydania. Człowiek głębokiej, spokojnej, niezłomnej Wiary. Mówca, którego słuchają z zapartym tchem… Mały Michajło chodził do szkoły przez góry, w ulewę i zawieję, w głębokich śniegach, siedem kilometrów. Tak bardzo chciał i tak potrafił się uczyć, że stałby się pewnie wielkim uczonym. W końcu nim został. Ale nigdy nie pragnął sławy, tytułów, odznaczeń i wyróżnień – bo to wszystko jest przemijające. Wieczni są tylko Bóg i Ukraina. W losie Michajła jest wiele szczęścia: Maruseczka, dzieci Wasylko i Hannusia, książki, przyjaciele, twórczość, walka, która uwieńczona została odzyskaniem ukraińskiej państwowości. I strat też niemało. Najcięższe, najbardziej nieznośne – córeczka Hannusia i druh Wiaczesław Czornowił. Oraz miliony ukraińskich ludzi, poległych za naszą Wolność, zamordowanych przez moskiewską władzę w czasie Hołodomoru i rozstrzelanych w GUŁAG-u. Wielkie serce Michajła boli każdą chwilą tej okrutnej wojny. Od czasu do czasu mówi swojemu sercu: „Cicho. Cicho, mówię ci. Musimy z tobą jeszcze DOŻYĆ”. I serce ufnie się uspokaja – wie, o co mu chodzi. Nocną porą po ogrodzie, pielęgnowanym rękami Maruseczki, błąka się na palcach cichy jesienny deszcz. Albo szeleści przez niebieskie sito pierwszy niespodziewany śnieżek. Albo soczyste jabłka raz po raz spadają w zarośla lubczyku i mięty. Wtedy Michajło przesuwa różaniec swoich radości i smutków, tego co dokonane i tego, co musi dokończyć. Zwyczajowo sprawdza się z ojcowskimi słowami testamentu, wypowiedzianymi w dalekim 1965 roku do niego, aresztanta lwowskiego radzieckiego aresztu śledczego. Wtedy ojciec, obejmując syna, zapytał: – Michasiu, biją cię? – Nie, tato, nie biją. – Nawet gdyby bardzo bili… nie zdradź przyjaciół… Michajło Kosiw pozostaje oddany przyjaźni i miłości, rodzinie i ojcowskiej Wierze, swoim przekonaniom i swojej Ukrainie, o którą walczył, którą tworzył i tworzy każdego dnia. Niech Pan darzy pana Michajła wieloma, szczęśliwymi latami, rozświetlonymi naszym Zwycięstwem. Twórcy ukraińskiej państwowości – deputowani ludowi I kadencji, członkowie „Rady Ludowej”. Pierwszy z prawej – Michajło Kosiw

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Trzy portrety Tarasa Szewczenki za jego życia (w miniaturach historycznych)

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Wziąłem ołówek i papier i zabrałem się do rysowania mojego przyjaciela”. Tak opowiadał Taras Szewczenko w powieści „Artysta” o Wasylu Szternbergu (1818–1845), z którym poznał się w 1838 roku w Akademii Sztuk Pięknych i zamieszkał razem z nim na początku 1840 roku: „Pochodziwszy trochę po nabrzeżu, poszedłem do mieszkania. Szternberg jeszcze spał; cichutko usiadłem na krześle naprzeciwko jego łóżka i podziwiałem jego dziecięco-niewinną twarz. Potem wziąłem ołówek i papier i zabrałem się do rysowania… mojego przyjaciela. Podobieństwo i wyraz wyszły nieźle jak na szkic, i tylko zdążyłem obrysować całą figurę i zaznaczyć fałdy kołdry, jak Szternberg się obudził i przyłapał mnie na gorącym uczynku”. Portret Szewczenki (papier, ołówek) autorstwa Szternberga, który zamieszczono w artykule, uważany jest za „jego twórczą odpowiedź Szewczence”. Rzeczywiście, nikt nie uchwycił, tak jak Szternberg, prawdziwie wysokiej duchowej chwili, gdy 26-letni wolny słuchacz Akademii Sztuk Pięknych, przysiadłszy, z uwagą zanurzył się w ulubionej pracy… To był poruszający, znamienny i nieprosty czas duchowego wyboru, kiedy wczorajszy bezprawny chłop pańszczyźniany, a obecnie wolny młody artysta i poeta w pełnej mierze odczuł siłę Bożego powołania nie tylko we własnej twórczości, ale i w losie całej Ukrainy. To był czas tworzenia „Kobziarza”, który uosobił najwyższe Boże przeznaczenie Poety-twórcy narodu. Stworzenie frontyspisu do pierwszego wydania „Kobziarza”, który ujrzał światło dzienne w maju 1840 roku, Szewczenko powierzył najbliższemu przyjacielowi – Szternbergowi, tym bardziej że poeta dedykował artyście jeden z ośmiu utworów – poemat „Iwan Pidkowa”. Wasyl Szternberg, który latem 1836–1838 lat pracował w guberniach połtawskiej i kijowskiej, wykonał niemało pejzaży i obrazów rodzajowych o tematyce ukraińskiej i faktycznie stał się w wieku dwudziestu lat jednym z założycieli ukraińskiego malarstwa pejzażowego i rodzajowego… We wspomnianej już powieści „Artysta” Szewczenko wyraził swój zachwyt twórczością Szternberga: „Jaka siła rysunków i jak wszystko piękne! Na małym skrawku szarego papieru pakowego poprowadzona pozioma linia, na pierwszym planie wiatrak, para wołów przy wozie załadowanym workami. Wszystko to nie jest narysowane, a jedynie naszkicowane, ale jaka piękność! Oczu nie oderwiesz. Albo w cieniu rozłożystej wierzby tuż przy samym brzegu biała, słomą kryta chatka odbiła się w wodzie jak w lustrze. Pod chatką babcia, a na wodzie kaczki pływają. Oto i cały obraz, i jaki pełny, żywy obraz!.. I takich obrazów, czy raczej żywych zarysów, pełen jest portfel Szternberga. Cudowny, niezrównany Szternberg!”. Przed wyjazdem Szternberga do Włoch latem 1840 roku na naukę, gdzie zmarł na suchoty w listopadzie 1845 roku w 28. roku życia, Szewczenko podarował przyjacielowi egzemplarz „Kobziarza”, na którym napisał czterowiersz-dedykację „Na pamiątkę Szternbergowi”: Pojedziesz daleko, Zobaczysz wiele; Zapatrzysz się, zasmucisz się, – Wspomnij mnie, bracie! Można powiedzieć, że „Kobziarz” z 1840 roku stał się duchowym symbolem-apoteozą przyjacielskiego stosunku Szewczenki do Wasyla Szternberga… Wspominając o nim pod koniec życia, Szewczenko z wdzięcznością mówił: „Co to za dobry, co za szczery człowiek był ten Szternberg! Boże mój, jak wspomnę, jak to pięknie, jak wesoło było przyjaźnić się z nim!”. Oczywiście, w ramach niniejszego artykułu nie ma możliwości, a i nie stawia się zadania, by w pełnej mierze i głębi ukazać relacje Szewczenki z autorami jego portretów za życia, ale w każdym przypadku odsyłam czytelnika do publikacji w „Słowie Proświty”, które są w formie elektronicznej, w nich zrobiono to szczegółowo. „Obdarta, jak sierota nad Dnieprem płacze…” Według znanego historyka sztuki Wołodymyra Jaciuka (1946–2012), który gruntownie zbadał i opisał ikonografię Tarasa Szewczenki za jego życia, ten portret (papier, tusz, pióro) został stworzony, prawdopodobnie z wyobraźni, w grudniu 1855 roku, kiedy Szewczenko odbywał zesłanie w Twierdzy Nowopietrowskiej. Na odwrocie dzieła ręką żony Kulisza, ukraińskiej pisarki Ołeksandry Mychajliwny Biłozerskiej, pseudonim – Hanna Barwinok (1828–1911), zrobiono napis: „Bardzo podobny. Rys. P. A. Kulisz”. W tym czasie poeta wyglądał inaczej, aby się o tym przekonać, wystarczy spojrzeć na autoportrety Tarasa Szewczenki z okresu zesłania. Przecież ostatni raz widzieli się jeszcze w 1847 roku. Na początku tego roku Szewczenko był starszym drużbą na ślubie Kulisza i Biłozerskiej, a wiosną ich obu uwięziono w petersburskich kazamatach Trzeciego Oddziału – najwyższego organu tajnej policji politycznej – w okresie śledztwa w sprawie Bractwa Cyryla i Metodego. Pierwszy list Kulisz napisał do Szewczenki z Petersburga po ponad dziesięciu latach – 26 listopada 1857 roku, poeta odpowiedział 4–5 grudnia z Niżnego Nowogrodu. Jednak na zesłaniu Szewczenko czytał „Zapiski o życiu M. W. Gogola” Kulisza (1856), zachwycał się 1. tomem „Zapisków o Południowej Rusi” (1856), a w drodze z zesłania – ukraińskim elementarzem „Gramatką” (1857) itd. Lecz wszystko to wykracza poza ramy niniejszej opowieści, dlatego powrócę do portretu Szewczenki autorstwa Kulisza, który, według umotywowanego przekonania wspomnianego już Wołodymyra Jaciuka, odtworzył wizerunek Tarasa Szewczenki z czasów drugiego pobytu na Ukrainie (1845–1847 lata). Wskazuje na to przede wszystkim taki szczegół, jak bujne bokobrody, których wcześniej nie nosił. Pod portretem widzimy słowa poety, napisane ręką Kulisza: „Obdarta, jak sierota nad Dnieprem płacze”. Właśnie te palące wersy z posłania Szewczenki „Do Osnowjanenki” (1839) poruszyły mnie najbardziej – znaczy to, że znaczyły one niezwykle wiele dla Pantelejmona Ołeksandrowycza i były dla niego dosłownie związane z wizerunkiem Tarasa Hryhorowycza. Od razu przypomniało mi się, że Kulisz jeszcze w liście do Szewczenki z 25 lipca 1846 roku proponował autorowi zastąpienie w poezji „Do Osnowjanenki” wersu o koszowym atamanie wojska kozackiego „Nasz zawzięty Hołowaty” na „Nasza pieśń, nasza duma”. Z czasem wytrwały Pantelejmon Ołeksandrowycz, składając nowe wydanie „Kobziarza” z 1860 roku w swojej drukarni, jednak utrwalił, moim zdaniem, swoją najlepszą poprawkę – właśnie w wierszu „Do Osnowjanenki”. Wyszło genialnie: Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie… Oto gdzie, ludzie, nasza sława, Sława Ukrainy! Jak wiadomo, po powrocie z zesłania, przygotowując nowe wydanie utworów, Szewczenko stworzył opracowanie tekstu posłania „Do Osnowjanenki”, w którym wersy „Ukraina jak sierota / Nad Dnieprem płacze” na zawsze zmieniono na „Obdarta, jak sierota / Nad Dnieprem płacze”. My jedynie przekonaliśmy się o tym, że Kulisz cytował je jeszcze w 1855 roku! Tym bardziej że na wiele lat przed tym, w liście do Mykoły Kostomarowa z 27 czerwca 1846 roku Pantelejmon Kulisz pisał, wyrzucając mu pewną obojętność wobec języka ukraińskiego: „Mówicie, że można pisać w tym języku tylko chłopskie powieści. Ale macie przed oczami Szewczenkę, który wyraża w tym języku i psalm Dawida, i uczucia godne ust najwyższego towarzystwa: „Obdarta, jak sierota nad Dnieprem płacze. Ciężko-trudno sierocie, a nikt nie widzi!””. W kontekście opowieści o portrecie Szewczenki staje się zrozumiałe, dlaczego właśnie je Kulisz uwiecznił na swoim rysunku. „Niemy zachwyt nad Irą Aldridgem” Szyderczy portret Tarasa Hryhorowycza (papier, ołówek), który wykonał w 1859 roku artysta Mychajło Mykeszyn (1835–1896), przyciąga uwagę napisem Szewczenki, wykonanym po lewej stronie w pionie: „Niemoj wostorg ot Ajra Oldridża”5. Poeta poznał artystę w listopadzie 1858 roku podczas jego występów w Petersburgu, a 2 grudnia był obecny na spektaklu „Król Lear” z Aldridgem w roli głównej – nie tylko na sali, ale i w garderobie artysty. Mykeszyn pozostawił o tym ciekawe wspomnienia: „Obraz, który zobaczyłem, uderzył mnie: w szerokim fotelu półleżał zmęczony „Król Lear”, a na nim – dosłownie na nim – był Taras Hryhorowycz; łzy ciurkiem płynęły z jego oczu, zdławionym głosem szeptał urywane, żarliwe słowa oburzenia i zachwytu, pokrywając pocałunkami pomalowaną farbą olejną twarz, ręce i ramiona wielkiego aktora…”6. Dla głębszego zrozumienia skrajnie emfatycznego zachowania Szewczenki przypomnę, że jeszcze półtorej dekady wcześniej, w 1843 roku, wykonał on ekspresyjną scenę ze sztuki Szekspira „Król Lear” (papier, galwanoakustyka), czyli rzeczywiście był, że tak powiem, w materiale historycznym. Swoją drogą, jeden ze współczesnych szewczenkofobów napisał o świadectwie Mykeszyna tak: „Scena, którą urządził za kulisami Teatru Maryjskiego – szlochając na Aldridgu – Szewczenko, wywołała, nie mogła nie wywołać, uczucia zakłopotania u świadka tej sceny, nie mówiąc już o samym Aldridgu, i, oczywiście, u nas z wami, czytelników tych wspomnień”. Ja dawno pobieżnie zareagowałem na ten żałośnie nieżyczliwy passus w jednej z książek: „Smutna śmiesznostka złośliwego wielbiciela Szewczenki. On jeden wie, jak powinien był się zachować Taras Hryhorowycz w konkretnej sytuacji, jakie konkretnie uczucie wywołało jego zachowanie u wielkiego murzyńskiego artysty i, oczywiście, on jeden wie, co dokładnie musimy czuć my wszyscy – czytelnicy wspomnień… Przypominają się słowa poety: „I nie ma zła na całej ziemi nieskończonej wesołego domu””7. Wszakże dla naukowego szewczenkoznawstwa wspomniany autor przestał istnieć jeszcze wtedy, gdy mądry Iwan Dziuba przekonująco pokazał, że we wszystkich swoich pismach „odkrył” on wcale nie Tarasa Szewczenkę: „…W rzeczywistości „odkrył” siebie, swoją – mizerną – miarę rozumienia poety i jego epoki”8. Zatem interesuje nas właśnie zapomniana fraza Szewczenki: „Niemy zachwyt nad Irą Aldridgem”, afirmatywnie pozostawiona na szyderczym rysunku Mykeszyna. Zdaje się ona polemizować, choć wydaje się, że żartobliwie, z tymi wspomnieniami, które pozostawili naoczni świadkowie znajomości i kontaktów poety z artystą. Przecież w nich szczególnie podkreślano zewnętrzną żarliwość, emocjonalność, wybuchowość stosunku Szewczenki do Mistrza, a sam Taras Hryhorowycz w cytowanej frazie utrwalił odrętwienie duchowe, serdeczne, głębokie zachwycenie nim9. Tak, tak! Koniecznie zwróćcie uwagę, jak mądrze i pobłażliwie odniósł się Szewczenko do karykatury Mykeszyna. Swoją drogą, apogeum emocjonalnego, duchowego kontaktu Szewczenki z Aldridgem przypadło właśnie na grudzień 1858 roku, 25 grudnia artysta ukończył piękny portret aktora. Oni nawet Nowy Rok świętowali razem! Na zakończenie chcę przekazać każdemu Ukraińcowi słowa Szewczenki z jego listu do Mychajła Maksymowycza na początku 1858 roku, w którym składał życzenia noworoczne i błagał Pana miłosiernego o zesłanie długowieczności i zdrowia „na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”. P. S. Moim zdaniem, w przyszłym wydaniu „Encyklopedii Szewczenkowskiej” celowo będzie zamieścić artykuł „Portrety Tarasa Szewczenki za życia”. _________________ 1 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Co za szczery człowiek był ów Sternberg! Jak to miło było przyjaźnić się z nim!” // Słowo Proświty. 2023. 18–24 maja. 2 Jaciuk W. Twarzą w twarz z Szewczenką. Kijów, 2004. S. 63. 3 Zob.: Melnyczenko W. Rozmowa z Tarasem Szewczenką. O książkach, które, „czytając, ożywamy” // Słowo Proświty. 2024. 25 kwietnia — 1 maja. 4 O stosunku Kulisza do Szewczenki szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Szczegóły życia Szewczenki. Kijów, Łybid, 2021. S. 120–147. 5 Ira Frederick Aldridge (1807–1867) — znany aktor tragik, jedyny Afroamerykanin, którego imię uwieczniono brązową tabliczką w Królewskim Teatrze Szekspirowskim w Stratford-upon-Avon. 6 Cyt. za: Wspomnienia o Tarasie Szewczence. Kijów, 1982. S. 341–342. 7. Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Mój pobyt w Moskwie”. Moskwa, 2007. S. 130. 8 Dziuba I. Ukraina w poszukiwaniu nowej tożsamości. Kijów, 2006. S. 492. 9 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. „Niemy zachwyt nad Irą Aldridgem” // Słowo Proświty. 2019. 7–13 marca. W 12. tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach przedstawiono dziesięć portretów poety, wykonanych przez współczesnych w latach 1840–1860 ołówkiem, akwarelą oraz w technice grafiki. Trzy z nich wyróżnię do krótkiej opowieści w kontekście charakterystycznych historii z nimi związanych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Niezapomniana wiosna Wołodymyra Huby

9 grudnia w Domu Kina Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy odbył się wieczór pamięci wybitnego ukraińskiego kompozytora Wołodymyra Huby. Liczni wielbiciele jego wyjątkowego talentu twórczego dzielili się ciepłymi wspomnieniami pod moderacją Serhija Trymbacza i Raisy Nedaškiwskiej, we współpracy z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy (niestrudzonej Niny Szawarskiej) oraz rodziną zmarłego, z niezwykłym pokazem fragmentów muzycznych do kultowych filmów Wołodymyra Petrowycza, zorganizowanym przez Serhija Marczenkę. Dmytro CZYSTIAK Znane postacie naszego kina (Jurij Harmasz), świata teatralnego (Ołeh Komarow), telewizji (Tamara Bojko), literaci (Stanisław Czernilewski), śpiewacy (Switłana Myrwoda), artyści (Inna Kazimirowa) zebrali się, by uczcić pamięć Nauczyciela, Mistrza i Przyjaciela, ale o jego drodze twórczej i współpracy z ukraińskimi pisarzami warto przypomnieć także szerszemu gronu czytelników… Przedstawianie ukraińskiemu miłośnikowi muzyki Wołodymyra Huby jest raczej bezcelowe, gdyż postać ta jest znana i szanowana. Należy on do sławnego pokolenia szestdziesiatnykiw, które w sposób uderzający zreformowało rodzimą tradycję kulturową, przeszło liczne próby, ale zdobyło uznanie dzięki oryginalnej twórczości. Wołodymyr Petrowycz urodził się 22 grudnia 1938 roku w rodzinie nauczycielskiej. Wykształcenie zdobywał najpierw w Kijowskiej Szkole Muzycznej im. R. M. Gliera (klasa fortepianu, 1957), a później w Kijowskim Państwowym Konserwatorium im. P. I. Czajkowskiego (klasa kompozycji, najpierw u B. M. Latoszynskiego, a po wykluczeniu i przywróceniu – u A. J. Sztoharenki). Płodny początek drogi twórczej, fascynacja zagranicznymi kierunkami artystycznymi, nowatorski, eksperymentalny pierwiastek w muzyce młodego kompozytora doprowadziły do szeregu dramatycznych epizodów, w szczególności do wykluczenia z konserwatorium, odcięcia od słuchaczy, licznych wyssanych z palca szykan i piętnowania ze strony totalitarnego reżimu oraz jego licznych konformistów. Wołodymyr Huba należał do kręgu artystów (Ihor Błażkow, Witalij Hodziacki, Leonid Hrabowski, Hałyna Mokreewa, Witalij Pacera, Wałentyn Sylwestrow), w twórczym kontakcie których rodziło się odnowienie tradycji muzycznej, ale droga ta wiodła przez ciężkie próby. Przytoczę tylko jeden epizod ze wspomnień kompozytora. Niedługo po przyjęciu do Związku Kompozytorów Wołodymyr Petrowycz bierze udział w wyjeździe radzieckiej delegacji do Niemieckiej Republiki Demokratycznej, gdzie wydaje zaoszczędzone środki na zakup materiałów artystycznych do pracy, więc na zorganizowany przez Związek zakup wieńców do złożenia poległym żołnierzom mu nie wystarcza. I właśnie to zdarzenie stało się podstawą do wykluczenia ze Związku Kompozytorów z odpowiednimi konsekwencjami. I tylko osobista prośba wykluczonego w Moskwie oraz ponowne rozpatrzenie sprawy w Sekretariacie ZK ZSRR przywróciły sprawiedliwość, choć nie przyczyniły się do włączenia artysty do kręgu wykonywanych kompozytorów. Na szczęście, nawet w tych trudnych warunkach – pomimo przemilczania i sabotowania przez struktury władzy – życie twórcze trwało, przede wszystkim dzięki współpracy z kinematografistami. Bywały dni, kiedy trzeba było pracować ponad dwadzieścia godzin na dobę, a ręka ze zmęczenia nie mogła już utrzymać ołówka! Po pracy jako nauczyciel muzyki w kijowskich szkołach, redaktor muzyczny Państwowej Telewizji i Radia oraz studia „Ukrkinochronika” Wołodymyr Huba przechodzi na pracę twórczą i tworzy muzykę do ponad 150 różnorodnych gatunkowo dzieł sztuki filmowej (fabularnych, dokumentalnych, popularnonaukowych, telewizyjnych, animowanych...), wśród których są tak szeroko znane nie tylko na Ukrainie (ale także wyróżnione na licznych międzynarodowych festiwalach) filmy jak „Kto wróci – do kocha...”, „Kamienny krzyż”, „Zachariasz Berkut”, „Idę do ciebie”, „Olesia”, „Danyło – książę halicki”, „Hetmańskie klejnoty”, „Słowo o wyprawie Igora”, „Głos trawy”, „Kateryna Biłokur. Przesłanie”, „Wyznanie w miłości”, a także szereg filmów animowanych, wśród których – serie z dobrze znanego „Wszystko o kozakach”. Kompozytor owocnie współpracował i przyjaźnił się z wybitnymi ukraińskimi reżyserami Romanem Bałajanem, Mykołą Winhranowskim, Wiktorem Hresiem, Serhijem Danczenką, Wołodymyrem Dachnem, Wołodymyrem Denysenkiem, Borysem Iwczenką, Mychajłem i Jurijem Illenkami, Ołeksandrem Kowalem, Jarosławem Łupijem, Mykołą Maszczenką, Natalą Motuzko, Leonidem Osyką, Serhijem Paradżanowem, Wołodymyrem Sawieljewem, Olesiem Saninem, Rollanem Serhijenkiem, Wałentynem Sperkaczem, Ołeksandrem Stolarowem, Wiktorem Szkurinem... Wielopłaszczyzność poszukiwań twórczych kompozytora zadziwia: pracował owocnie zarówno w muzyce instrumentalnej, wokalnej, chóralnej, kameralnej, jak i symfonicznej... A ponadto za namową B. M. Latoszynskiego i A. M. Kotlarewskiego brał udział w odnowieniu tradycji muzycznej dla organów, tworząc szereg kultowych dzieł, które są wykonywane na Ukrainie i za granicą. W wielospektrowej twórczości Wołodymyra Huby łączy się potężna siła tradycji i nowatorstwo eksperymentalnych poszukiwań, wyraźna organizacja rytmiczna oraz wyrazisty melodyzm, obok wykorzystania najnowszych środków wyrazu i obrazowania. Emocjonalne nasycenie graniczy z medytacyjnym skupieniem, sarkastyczna intonacja – z duchowo-modlitewną nastrojowością, elementy folklorystyczne – z awangardową ekstraspekcją. Skala tej osobowości twórczej wciąż czeka na gruntowne i wielopłaszczyznowe badania, a to wymaga szerokiej erudycji z różnorodnych dziedzin, które zbiegają się w artystycznym tyglu kompozytora. Dopiero po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości różnorodny talent Wołodymyra Huby został uhonorowany nagrodami państwowymi: tytułami „zasłużony działacz sztuk Ukrainy” (1995) i „artysta ludowy Ukrainy” (1999). Jest laureatem nagród artystycznych im. M. Łysenki, im. W. Stusa, im. B. Latoszynskiego, a także Państwowej Nagrody im. O. Dowżenki „za wybitny wkład w rozwój ukraińskiej sztuki filmowej” (2014) oraz szeregu międzynarodowych nagród, w szczególności Nagrody im. L. Witoszynskiego (2003). Aktywna praca twórcza artysty była nieodłączna od ważnej działalności społecznej – zasiadał w zarządach Związków Kompozytorów i Kinematografistów Ukrainy, towarzystw „Memoriał”, „Ukraina – Izrael”, „Most Forsterowski”, a także w licznych innych ukraińskich i zagranicznych organizacjach. W paryskim wydawnictwie „Sijiller” pod egidą Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury przy wsparciu akademika Stanisława Dowhego dzieła W. Huby zostały zaprezentowane w jubileuszowych wydaniach nutowych Dmytra Pawłyczki „Dwa kolory” (2015) oraz Iwana Dracza „Wulkaniczny etiud” (2017) w moim tłumaczeniu, ciepło przyjętych przez francuską społeczność. Przez całe życie twórcze kompozytor owocnie pracował w sferze sztuki wokalnej – w jego dorobku jest zarówno muzyka duchowa (psalmy, modlitwy i kanty), jak i cykle romansów, pieśni liryczne, opracowania pieśni ludowych, polistylistyczne freski wokalne oraz dzieła chóralne i orkiestrowe. Wśród poetów-współautorów kompozytora są Taras Szewczenko, Jurij Fedkowycz, Markijan Szaszkewycz, Pawło Tyczyna, Bohdan Łepkyj, Maksym Rylski, Iwan Switłyczny, Dmytro Pawłyczko, Ołeksej Dowhyj, Ołeś Łupij, Wałerij Kurynski, Mykoła Synhajewski, Łada Rewa, Ihor Barach, zagraniczni autorzy Guillaume Apollinaire i Paul Éluard... Dlatego nasza idea wydania wybranych utworów wokalnych kompozytora w oddzielnym zbiorze stała się naturalna. Właściwie idea zbioru „Kijów – serce Ukrainy!” rozbłysła, gdy w 2019 roku, na dzień Kijowa, w światowej sieci pojawiło się wideo z życzeniami, na którym stołeczny włodarz w towarzystwie ożywionych pomników wędrował po różnorodnych kijowskich zakątkach, a w tym czasie w wykonaniu Miejskiej Akademickiej Kapeli Chóralnej im. L.M. Rewuckiego brzmiał „Stary kijowski romans”. Wideo zdobyło sympatię setek tysięcy widzów, było transmitowane w telewizji oraz w różnorodnych mediach, ale ponieważ rozpowszechniający je nie wspomnieli ani o autorze muzyki, ani o autorze wiersza, można było pomyśleć, że i piosenka jest ludowa... A przecież „Stary kijowski romans” miał twórców – autora słów, utalentowanego ukraińskiego uczonego, wielostronnego artystę Wałerija Kuryńskiego oraz klasyka ukraińskiej muzyki Wołodymyra Hubę. Pierwsze wykonanie utworu odbyło się jeszcze w 1973 roku w finale pamiętnego filmu Leonida Osyki „Dziadek lewego skrzydłowego” według scenariusza Iwana Dracza, gdzie swoją ostatnią rolę zagrał niezapomniany Mykoła Jakowczenko. I tak wydaje się, że nasze wydanie jest w pewnej mierze przywróceniem sprawiedliwości wobec twórczości naszego wybitnego współczesnika, kijowianina Wołodymyra Petrowycza Huby, w dorobku którego jest jeszcze tyle zdumiewających odkryć... Do tegoż wydania weszły utwory autorów, z którymi najczęściej pracował kompozytor, utwory, które stały się nabytkiem kijowskiego życia artystycznego, były wielokrotnie wykonywane i zdobyły sympatię stołecznej publiczności. Twórcza współpraca z żywym klasykiem ukraińskiej literatury (według określenia samego Wołodymyra Petrowycza, „Tytanem”, najwyraźniej z aluzją do postaci renesansowej skali) Dmytrem Pawłyczką trwała nie jedną dekadę. Przedstawiać Dmytra Wasylowycza raczej nie ma potrzeby. Wybitny poeta, tłumacz, literaturoznawca, działacz społeczny, którego utwory pieśniarskie stały się ludowymi, wyrafinowany liryk „Tajemnicy twojej twarzy”, historiozof „Pokutnych psalmów”, granosłow „Światowego sonetu”, kultowy redaktor czasopisma „Wseswit”, mąż stanu i dyplomata, zachwycał rozległością i głębią twórczych poszukiwań, o czym świadczy 10-tomowe wydanie „Utworów”, podczas gdy tomy „Wspomnień” przedstawiają żywą panoramę historyczną burzliwego wieku Mistrza. Współpraca Dmytra Pawłyczki z Wołodymyrem Hubą urzeczywistniła się w pracy nad pamiętnym filmem historycznym „Danyło – książę halicki” (reżyser – Jarosław Łupij, 1987 r.), gdzie brzmi zdumiewający kant „Świat nie ma dna...”, a także w licznych wspólnych projektach: od hymnu Stolicy „Kijów – serce Ukrainy!”, który wielokrotnie wykonywano na różnorodnych scenach i zdobył sympatię czytelników – do cyklu utworów wokalnych „Modlę się, nie płaczę...”, gdzie wyraziste społeczne brzmienie łączy się z historiozoficzną refleksją, ciemność widziadła materialnego – z przebłyskami duchowych olśnień, a zabolała dramaturgia cierpiącej duszy – z lirycznymi obrazkami i chrześcijańską etyką. Temat kijowski inspirował także znanego ukraińskiego poetę Ołeksija Dowhoho, którego dorobek nie został jeszcze uważnie przeczytany ani przeanalizowany przez badaczy. Wieloletnia praca w redakcji „Muzycznej Ukrainy” i „Derżlitwydawu”, kontakty z klasykami ukraińskiej literatury i mistrzami przekładu artystycznego, walka o utwierdzenie ojczystego słowa (w szczególności wydanie zakazanej „Ukrainy w ogniu” Dowżenki) skrystalizowały się w oryginalny, zakorzeniony w głębiach tradycji folklorystycznej i otwarty na szerokie wpływy zagraniczne obraz świata. Opracowując zbiory wybranych poezji Ołeksija Prokopowycza nie tylko w języku ojczystym, ale także niderlandzkim i francuskim, z radością podzieliłem się z Wołodymyrem Petrowyczem spostrzeżeniami dotyczącymi muzyczności jego utworów, w szczególności poezji o Kijowie – i on chętnie odpowiedział cyklem wokalnych fresków, któremu – wierzę – przypadnie szczęśliwy los twórczy. Wielkim odkryciem mojego życia stały się lata kontaktów i współpracy z Mistrzem, Nauczycielem, Przyjacielem Wołodymyrem Hubą. Nasz wspólny projekt literacko-muzyczny „Srebrny wiek poezji belgijskiej” rozpoczął-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

się od prezentacji specjalnego belgijskiego numeru czasopisma „Wseswit” w listopadzie 2015 r. w murach Narodowego Związku Pisarzy, kiedy opublikowane w czasopiśmie utwory francuskojęzycznych poetów stopniowo zainspirowały kompozytora do stworzenia ponad 30 wokalnych fresków, a także melodeklamacji „Odezwać się do tajemnicy niebios” w wykonaniu zdumiewającej Raisy Nedazkiwskiej i Jurija Zmorowycza (przy fortepianie akompaniował im autor muzyki). W ramach Tygodnia Frankofonii premiera tych utworów odbyła się 31 marca 2016 r. w Kijowskim Domu Aktora Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy. Od tego czasu wielokrotnie brzmiały one na innych scenach artystycznych, były nagrywane i transmitowane w radiu oraz telewizji. Utwory wokalne weszły do wydania „Srebrny wiek poezji belgijskiej” (Kijów: Samit-knyha, 2018), przy wsparciu Królewskiej Akademii Języka i Literatury Francuskiej Belgii, Ambasady Królestwa Belgii na Ukrainie oraz Europejskiej Akademii Nauk, Sztuki i Literatury. Właśnie za namową Wołodymyra Petrowycza przygotowaliśmy cykl „Duchowe skarby Kijowa”, gdzie w polistylistycznym wyrazie muzycznym – z motywami folklorystycznymi, medytacyjną introspekcją, historycznymi paralellami, różnorodnymi artystycznymi środkami wyrazu – utwierdza się nieprzemijalność duchowej tradycji Stołecznego Grodu, pierwowzoru Niebiańskiej Jerozolimy. Kijów w twórczości kompozytora jest różnorodny: jest tu i tradycja romansu miejskiego, i echo barokowych psalmów oraz kantów bractw studenckich (wśród których był także Teofan Prokopowycz z Hryhorijem Skoworodą), i dramatyzm walki z nieludzką totalitarną machiną, która miażdżyła, lecz nie złamała ducha pokolenia lat sześćdziesiątych, i naznaczona chrześcijańską etyką wieczna zagadka Miłości. A mnie jako redaktorowi wydania „Kijów – serce Ukrainy!” („Samit-knyha”, 2020) pozostaje miły obowiązek podziękowania za wsparcie zbioru ku czci Kijowianina Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, wydawnictwu „Samit-Knyha”, autorom i ich spadkobiercom, a także utalentowanej artystce Innie Kazimiriwej. 3 grudnia 2020 roku Wołodymyr Petrowycz odszedł za wieczną granicę. Ciężka strata dla wszystkich, którzy rozumieją skalę tej twórczej osobowości, a dla bliższego kręgu – rozłąka z niepowtarzalnym przyjacielem, nauczycielem, charakternikiem, z jego sztuką życia i komunikacji, rozpromienionym uśmiechem, nastrojowymi metamorfozami, wykwintną grą i promienną szczerością, z bezmierną duszą, która obejmowała wielowymiarowe wymiary światów. I wszystko to – nie powtórzy się, ilekolwiek nie odmierzyłby nam los... Ale sam on przypominał: „nie mówcie „umarł”, co to za słowo? – mówcie „odszedł w inny świat”, tak lepiej”. W to właśnie wierzy się. Ale nie przemija Bóg i Miłość, a Twórczość i Pamięć muszą trwać i wreszcie ukazać szerokości i wysokości geniuszu Mistrza, gromadząc ludzi nieobojętnych wokół imienia Wołodymyra Petrowycza Huby – w wydaniach, wykonaniach, wspomnieniach, rozprawach, filmach – na długie i dobre lata jego trwania... I obecnie, w niespokojnym czasie, kiedy nasz naród przechodzi przez ciężkie próby, chce się życzyć nam wszystkim, aby jeszcze nie raz przyleciał do nas kijowski kanarek, a wraz z nim – nieodzowna „wiosna w błękitnej łodzi”, wyśpiewane przez wielkiego Ukraińca Wołodymyra Petrowycza Hubę...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wierny syn ziemi taurydzkiej. W 90. rocznicę urodzin Mykoły Bratana

Myron FEDORIWMykoła Iwanowycz Bratan urodził się 19 grudnia 1934 roku we wsi Semeniwka w rejonie kachowskim obwodu odeskiego (obecnie chersońskiego). Jednak jego datę urodzenia zapisano jako 1 stycznia 1935 roku. Jak zaznaczał w autobiografii sam Mykoła Iwanowycz: „Nowy 1935 rok moja mama Natalia Iwaniwna i tata Iwan Hawryłowycz witali w gronie młodej rodziny, gdzie najmłodszym synem – pierworodnym – byłem ja. Paszportowa data mojego urodzenia jest nieco zmniejszona, chrzczono mnie w pobliżu dnia anioła, dlatego nazwano mnie Mykołą”. Po wyzwoleniu Semeniwki od niemieckich okupantów w 1943 roku Mykoła poszedł uczyć się do semeniwskiej wiejskiej siedmioklasowej szkoły. Już w piątej klasie syn kołchozowego mechanizatora przejawia talent do pisania wierszy. I choć Mykołka marzył o tym, by zostać nauczycielem, poezja zniewoliła duszę ciekawego świata młodzieńca i przez całe życie jej nie opuszczała. Dlatego i w szkole, i później, odbywając służbę w wojsku, ucząc się w Berysławskiej Szkole Pedagogicznej oraz Odeskim Uniwersytecie Państwowym im. I. I. Miecznikowa, pracując jako dziennikarz berysławskiej gazety rejonowej czy kursując po Chersońszczyźnie jako tele- i radiodziennikarz Chersońskiego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia – poeta ani na chwilę nie rozstawał się z lirą artysty słowa. A w 1961 roku, za namową jego przyjaciół pisarzy, w Chersońskim Wydawnictwie Książkowo-Gazetowym ukazał się pierwszy tomik poetycki Mykoły Bratana „Śniada Tawria”. Gdzie mówi on do czytelnika o „niezapomnianym, wszechmocnym duchu ziarna”, o ziemi, która „w kłosach ściele się za horyzont, kąpie się w mirażach wartkich”. I w jego kolejnych tomikach poetyckich, a było ich ponad 80, ciepłym południowym słoneczkiem świeciło delikatne i czułe uczucie Mykoły Iwanowycza do chleba, do ludzi, którzy go uprawiają. I pragnął, aby wszyscy rodacy rozumieli, że „tylko kamienne serce nie rozgrzeje się od złotego słowa »rolnik«”. Mykoła Iwanowycz Bratan należy do generacji poetów, którzy niosą w sobie Ukrainę. Pracując przez 35 lat (1971–2006) jako przewodniczący Zarządu Chersońskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, w swoich częstych wystąpieniach przed studentami i uczniami, rolnikami i naukowcami podkreślał, że Ukraina to nie piękna nazwa czy geografia, a istota życia, że nam wszystkim warto dokładać starań, aby Ukraina wreszcie stała się ukraińską. W tomiku poetyckim „Caryna” Mykoła Bratan pisał: Już tyle lat minęło, a do dzisiaj Moja dusza – jak mewa kwili. Nie ma Ukrainy w Ukrainie, Wciąż to nasza, nie swoja ziemia. I ta twórcza młodzież, która gromadziła się pod skrzydłami mądrego przewodnika idei proświtańskich, wzrastała duchowo i kontynuowała wytyczanie drogi porozumienia i odrodzenia ukraińskiej kultury na terenach Północnego Nadczarnomorza. Pod koniec lat 80. Mykoła Bratan poparł inicjatywę znanego ukraińskiego poety Iwana Dracza i, mając niepodważalny autorytet w środowisku inteligencji Chersońszczyzny, aktywnie włączył się w budowę na terenach rodzinnego kraju Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy. W 1992 roku Mykołę Iwanowycza Bratana na zebraniu założycielskim Chersońskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wybrano na przewodniczącego Zarządu. Jako szef „Proświty” Chersońszczyzny (1992–1999) dbał o rozwój organizacji. Nowo powstałe oddziały „Proświty” we wszystkich rejonach brutalnie zrusyfikowanej Chersońszczyzny zaczęły budzić rodaków wystąpieniami w kolektywach pracowniczych oraz publikacjami w mediach o historycznej przeszłości zapomnianej Ukrainy. A kiedy na szczeblu ogólnoukraińskim dojrzewał rozłam dopiero co stworzonego Towarzystwa, to właśnie Mykoła Bratan zaproponował przeprowadzenie zjazdu jednoczącego w Chersoniu. O tym fakcie wspomina w swoim artykule „»Proświta« Chersońszczyzny: pracujemy na rzecz ukraińskiej idei”, który wszedł do 1. tomu „Historii »Proświty« Chersońszczyzny”: „Powrót »Proświty« do obwodu nastąpił bez oporu i tarć, jak to było w stolicy. Dlatego właśnie w Chersoniu odbyły się ogólnoukraińskie zebrania proświtańców, które potwierdziły: na przekór »rycerzom« rozłamu i zamętu »Proświta« przetrwa!”. Mykoła Iwanowycz trzymał rękę na pulsie ukraińskiego odrodzenia i często rozmawiał oraz radził się swojego wieloletniego przyjaciela Olesia Terentijowycza Honczara. Dlatego kiedy sztandarowy twórca ukraińskiego słowa odszedł w zaświaty, Mykoła Iwanowycz robił wszystko, co możliwe, aby sprawa orędownika języka ukraińskiego i jego imię żyły na terenach ukochanej przez pisarza Tawrii. W lipcu 1995 roku na łamach gazety obwodowej „Naddniprianśka prawda” wydrukowano „Słonecznikowe requiem: na śmierć Olesia Honczara” oraz artykuł Mykoły Bratana „W przestrzenie wieczności: na dziewięciny Olesia Honczara”. A w następnym 1996 roku Mykoła Iwanowycz Bratan rozpoczął pracę nad upamiętnieniem Olesia Honczara w placówkach oświatowych i kulturalnych Chersońszczyzny. Z inicjatywy chersońskich organizacji obwodowych NZPU, „Proświty”, „Młodej Proświty” oraz kolektywu pracowniczego biblioteki, decyzją Gabinetu Ministrów Ukrainy Chersońska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa od lutego 1997 roku została nazwana imieniem Olesia Honczara. Zabiegał również o ustanowienie tablicy pamiątkowej ku czci Olesia Honczara na fasadzie Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego. Właśnie z inicjatywy przewodniczącego Zarządu NZPU oraz przewodniczącego Zarządu ChOO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki od 2005 roku w etacie Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego pojawiło się Ukraińskie Centrum Kultury, które przez 15 lat inspirowało chersońskich studentów do patriotycznych czynów i poznawania prawdy historycznej o rodzinnych stronach. Jego twórczość, jak i działalność społeczna, były polifoniczne. Powieść „Doczekaliśmy wesela” (1976) oraz powieści „Bereżyna” (1981), „Przepiórcza noc” (1988), „Tango nad limanem” (2002), „Ciąg dalszy nastąpi” (2006), „Głodna krew” (2008) Mykoły Bratana przeplatały się z drukiem kilkudziesięciu zbiorów dla dzieci. Eseje literaturoznawcze o twórczości Olesia Honczara „Siła miłości” (Chersoń, „Proświta”, 1993 i 2002), „I piękno, i państwo” (Chersoń, „Proświta”, 2007), a także o twórczości Jewhena Fomina „Poeta-ziomek Jewhen Fomin” (Chersoń, „Proświta”, 2008) przeplatały się z publikacjami setek proświtańskich artykułów na łamach mediów Ukrainy i zagranicy. Druk około 10 zbiorów pieśni do wierszy Mykoły Bratana przeplatał się z drukiem kilkudziesięciu poematów dramatycznych, wśród których są także poematy dramatyczne poświęcone Wielkiemu Kobzarowi: „Gniewny bóg”, „Podstępny sen”, „Kłująca niwa” oraz „Zbite serce”. I niemal do każdego ze swoich ponad 80 tomików poetyckich oraz garści zbiorów improwizacji Mykoła Bratan dołączał poezje poświęcone życiu i twórczości ukraińskiego proroka Tarasa Szewczenki. Iwan Nemczenko w swoim artykule „Szewczenkiana Mykoły Bratana” pisał: „Kobzar zajmuje ważne miejsce zarówno w życiu, jak i w twórczości literackiej pisarza. Mykoła Bratan występował na otwarciu pomnika genialnego poety w Chersoniu (1971), na otwarciu muzeum T. Szewczenki w Orsku (1986), brał udział w Międzynarodowym literacko-artystycznym święcie szewczenkowskim „W rodzinie wolnej, nowej” w obwodach czerkaskim, żytomierskim i winnickim, był jednym z organizatorów tego święta na Chersońszczyźnie (1997). O postrzeganiu testamentów Szewczenki przez Ukraińców XX wieku mowa jest w wierszach M. Bratana „Zaspiew” (1961), „Nad Dnieprem” (1966), „Do poety” (1966), „Postęp olbrzyma” (1984), „Jego dzieci” (1984), „Sonet” („Na „Kobzarze” – autograf Honczara…”, 2004), „Gdzie biały świat i niebo sine” (2004) i in.”. Utwory Mykoły Bratana wymagają głębokich badań, gdyż można w nich znaleźć nie tylko wkład w artystyczno-obrazowy system literatury ukraińskiej, ale także odkrycia w formie utworu. Niezwykle trafne i filologicznie poprawne autorskie neologizmy są osobistym wkładem do ojczystego języka ukraińskiego, który wszedł w życie poety Mykoły Bratana z mlekiem matki i znajdował schronienie w jego utworach nieustannie. Mykoła Bratan do ostatniego tchu żył ukraińskim odrodzeniem. Jego utwory „Wiara”, „Potężna ziemia – Ukraina”, „Ziemia Kachowska – ojcowska ziemia” i inne zagrzewały ukraińską młodzież oraz siwowłosych patriotów do dalszych dokonań dla dobra Ukrainy. Setki młodych patriotów miały ojcowskie oparcie i twórcze wsparcie ze strony światłego krzewiciela języka ojczystego. Setki książek młodych autorów ujrzały światło dzienne dzięki redakcji Mykoły Bratana. I któż by pomyślał czy przypuszczał, że marzec 2010 roku będzie ostatnim w życiu Mykoły Iwanowycza. Przecież rzadko chorował i nigdy nie skarżył się na samopoczucie. Jeszcze 9 marca 2010 roku występował z wierszami w auli Chersońskiego Kolegium Muzycznego na wydarzeniu pierwszego przewodniczącego Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chersoniu Wiktora Kysila, a 11 marca prezentował swój jubileuszowy zbiór „Od słońca do słońca” w wielkiej sali Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego, lecz już 13 marca 2010 roku serce niestrudzonego przewodnika ukraińskości Tawrii niespodziewanie przestało bić. Jednak jego dzieło, utwory poetyckie, dramatyczne i prozatorskie oraz ponad 300 pieśni żyją do dziś. Z inicjatywy jego przyjaciół w grudniu 2010 roku na fasadzie zarządu kultury Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej ustanowiono tablicę pamiątkową ku czci Mykoły Bratana. W 2011 r. placówce komunalnej „Kachowska Rejonowa Biblioteka Zjednoczona” nadano imię Mykoły Bratana. Wierzymy, że także w kolejnych latach w sercach miłośników kultury ukraińskiej znajdzie oddźwięk natchnione słowo zakochanego w stepowej bezkresności, wiernego syna ziemi tawryjskiej, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, honorowego przewodniczącego Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, sławnego budowniczego Ukrainy Mykoły Iwanowycza Bratana.Jego praca z sumieniem porusza, pomaga zrozumieć przeszłość i teraźniejszość narodu ukraińskiego. Ale aby pojąć cały bezkresny zasób jego myśli, na to jednego życia za mało, bo trzeba stanąć na równi z nim. Mykoła Bratan to liryk w najwyższym wymiarze tego słowa. Swoją twórczością, postawą obywatelską Mykoła Iwanowycz codziennie potwierdzał synowską miłość do rodzinnego kraju. On nie „wypisał” – wyśpiewał swoją Tawrię i Chersoń, i rodzinną wieś (szczególnie w wieńcu sonetów „Prawda chleba”), i statki, które wypływają w morze od tawryjskich brzegów, i te dziwne żurawie, które nie dają spać wrażliwym sercom – wszystko ogrzane jego duszą. Co więcej, swoją rodzinną Tawrię wyzbierał w swoje słowo z całego świata”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wybór na całe życie

Swiatosław WASYLCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy, przewodniczący Żytomierskiej „Proświty” Przez długi czas niepokoiło mnie wyraziste, znaczące wydarzenie jeszcze z odległych lat studenckich, a mianowicie: podpisanie przez studentów wydziału dziennikarstwa Kijowskiego (obecnie narodowego) Uniwersytetu Państwowego imienia Tarasa Szewczenki tak zwanego „ultimatum” wobec administracji KUP w obronie wykładowcy wydziału, docenta Matwija Mychajłowycza Szestopała w marcu 1965 roku. Odległe czasy, cóż tu mówić. Ale dla nas, przyszłych dziennikarzy, był to prawdziwy sprawdzian z przyzwoitości, posiadania własnego stanowiska, zdolności i gotowości do stanięcia do walki ze złem, obrony prawdy. Była ona dla nas w postaci ulubionego wykładowcy przedmiotu „historia dziennikarstwa zagranicznego”, erudyty, pedagoga wysokiej klasy, utalentowanego naukowca i nauczyciela Matwija Mychajłowycza Szestopała. To właśnie on uczciwie i wprost mówił nam (i nie tylko!) o ucisku języka ukraińskiego, literatury, kultury, fałszowaniu ukraińskiej historii, systematycznym niszczeniu ukraińskiej duchowości w dobie radzieckiej, czynionym przez moskiewski rosyjski imperializm w celu pełnej rusyfikacji Ukrainy aż do zniknięcia ukraińskiego etnosu w gigantycznym ideologicznym imperialnym kotle rzekomo sojuszniczego państwa ZSRR. Faktycznie – państwa metropolitalnego narodu rosyjskiego. Nie na darmo na Zachodzie to państwo tak właśnie nazywano – Russia (Rasza), czyli Rosja. Skrót ZSRR był raczej zasłoną dymną dla mieszkańców państwa-potwora, terminem do czysto wewnętrznego użytku. Istnieje taka przypowieść o M. Szestopale. Na jakimś ideologicznym komunistycznym zebraniu w Kijowie jeden z akademików-chorągiewek, aby przypodobać się partyjnemu kierownictwu, przekonywał obecnych, że, widzicie, naród nasz sam dobrowolnie wybrał język rosyjski jako środek porozumiewania się między narodami, wychwalał „potężny język rosyjski”, przysięgał wierność ideom komunizmu, dziękował „wielkiemu narodowi rosyjskiemu” za jego rzekomo mesjańską rolę nie tylko w ZSRR, ale i na całym świecie. Kości zostały rzucone! Ważna decyzja podjęta. Takiego jawnego politycznego służalstwa i wazeliniarstwa nie mógł ścierpieć Matwij Mychajłowycz. Poprosił o głos i z trybuny przemówił, nie tylko do poprzedniego mówcy: – Tak, uczymy się języka naszego starszego rosyjskiego brata. Ale nie zapominajmy, że mamy jeszcze najstarszego brata, wielki naród chiński. Warto byłoby już zacząć naukę języka i naszego najstarszego chińskiego brata. Niby podstawa była: przedtem wszędzie i w każdym miejscu krzyczano i pisano o „wiekowej nienaruszalnej przyjaźni wielkich narodów radzieckiego i chińskiego”, i że przyjaźń ta – na całe 10 tys. lat do przodu! Jednak dwa komunistyczne reżimy gdzieś pod koniec lat 50. XX wieku „pokłóciły się” i zaczęły oczerniać się nawzajem w środkach masowego przekazu. Z czasem doszło nawet do konfliktu zbrojnego (walki na znanej wyspie Damanskij na Dalekim Wschodzie). To było wyzwanie i czerwone szychy w prezydium to zrozumiały. Zataiły zło na zuchwałego, jak potem mówiono, wykładowcę, aby zemścić się na śmiałku, zbierając na niego dossier z kompromatami: czerwona komunistyczna Moskwa nigdy i nikomu nie wybaczała i nie wybacza do dziś przypadków sprzeciwu wobec jej kolonizatorskiej imperialnej ideologii i polityki. Kiedy, w opinii kijowskich władców, „kompromaty” zostały zebrane, kierownictwo KUP w osobach rektora I. T. Szwecia, sekretarza komitetu partyjnego P. P. Udowyczenki oraz wiernopoddańczych im szefów wydziału dziennikarstwa, dziekana D. M. Pryliuka i sekretarza biura partyjnego L. O. Sujarka, wzięło się za realizację rozkazu „z góry”: przerwać „niezdrową działalność ideologiczną” docenta M. M. Szestopała i zwolnić go ze stanowiska wykładowcy uniwersytetu: „Aby przerwać demoralizujący wpływ ideowy na studentów”, jak później wyraził się w rozmowie na zebraniu naszego pierwszego roku niedorostek-skoczek z ciągle biegającymi, jak u złodzieja, oczami, szybkomówny i ruchliwy wydziałowy sekretarz partyjny L. O. Sujarko. Tamtego roku marzec był śnieżny, mroźny i długotrwały, podobny do poprzednich zimowych miesięcy. Plotka o zwolnieniu M. M. Szestopała szybko obiegła korytarze i sale wydziału oraz pokoje akademika przy Łomonosowa 8, gdzie mieszkali przyszli dziennikarze. Nasze stanowisko było jasne: to niesprawiedliwe, niewłaściwe, wszak M. Szestopał – jeden z najlepszych wykładowców wydziału, w odróżnieniu od całej wiązanki szarych i przeciętnych wykładowców, których, za ich niekompetencję i prymitywizm, żądali zwolnić studenci. Chociaż byli i tacy, którzy umiejętnie trzymali nos zgodnie z politycznym wiatrem i z niepokojem przyjmowali nasz młodzieńczy maksymalizm w obronie napiętnowanego wykładowcy. – Tutaj sprawa jest umoczona w nacjonalizmie i już żadna instancja go nie obroni; to – wyrok!, który podpisał sam na siebie – wyraził się o M. Szestopale i jego sprawie kolega z roku Wołodymyr Trochymenko, starszy od nas o jakieś dziesięć lat, słaby w nauce i sprytny, jak się później okazało, w donosach na swoich kolegów – studentów z roku. „My tutaj nie tyle się uczymy, co walczymy z nacjonalizmem”, – chwalił się Trochymenko na zebraniu roku („nacjonalistami” uważano wszystkich, którzy świadomie rozmawiali po ukraińsku i twardo stali na ukraińskich pozycjach). Takim samym wojowniczo-agresywnym zwalczaczem „nacjonalizmu” był i jego „ziomeczek” z Czerkaszczyzny – młody (18-letni) i szybki w „donosicielstwie” do służb specjalnych Wołodymyr Seredyn. (Nawiasem mówiąc, na tej haniebnej sprawie zrobił zawrotną karierę: za psią służbę został wzięty do Moskwy, na stanowisko kierownika wydziału prasy młodzieżowej KC Komsomołu, potem jeszcze był jakimś partyjnym urzędnikiem, gdzie też przepadł, rozpuściwszy się z czasem w sowieckim moskiewskim galaretowatym szumie). Tak więc, któregoś marcowego dnia wchodzę na wydział (uczyliśmy się w „żółtym” korpusie na drugą zmianę, od 14:05), kieruję się do małej wydziałowej biblioteki (nazywaliśmy ją dumnie gabinetem dziennikarstwa), aby przed wykładami nieco powtórzyć. I tutaj podchodzą do mnie dwie studentki trzeciego roku Tetiana Czupryna i Nastia Fiłatenko. Tania, poważna czarnowłosa dziewczyna rodem z Dniepropietrowszczyzny, sympatia mojego przyjaciela, studenta trzeciego roku Mychajła Skoryka z Sumszczyzny, ukraińskojęzycznego (w odróżnieniu od wielu „rosyjskojęzycznych”), narodowo świadomego, dość erudycyjnego chłopaka i ciekawego rozmówcy. – Sławku, stało się to, czego się baliśmy: Matwija Mychajłowycza zwalniają ze stanowiska na uniwersytecie. Pryliuk i Sujarko jednak dopięli swego w swojej czarnej sprawie. My, grupa studentów, postanowiliśmy protestować: zbieramy podpisy pod żądaniem do rektoratu i komitetu partyjnego, aby zostawić Szestopała na wydziale. Podpiszesz apel? – Daj, zapoznam się z tekstem – mówię. Podaje list, czytam. A tam – czarno na białym, ultymatywnie, wykluczająco i bezkompromisowo: „Żądamy zostawić na wydziale… Jeśli M. Szestopała zwolnią, wymienieni studenci opuszczą uniwersytet”. Aż dreszcze przeszły przez ciało: „opuszczą uniwersytet”. A studiowanie tutaj – to moje jeszcze szkolne i wojskowe marzenie, nauka dopiero się zaczęła, dopiero pierwszy rok, i tak od razu „opuszczą uniwersytet”? Przypomniała się mamusia Tekla, która pisała do mnie z dalekiej Workuty, gdzie mieszkała z bratem Tarasem (i gdzie, jak się wyjaśniło znacznie później, był uwięziony nasz ojciec Karpo): – Swietiku, synu, my wszyscy jesteśmy dumni z ciebie, z twojej wysokiej nauki, bo ty pierwszy w naszym rodzie zdobywasz wyższe wykształcenie, i to jeszcze na stołecznym uniwersytecie. Szanuj się, ucz się, tak nakazywał nasz ojciec. A co, jeśli rzeczywiście rektorat niby na nasze własne życzenie, zgodnie z odezwą i podpisem, skreśli nas z listy studentów? Co ja będę robił dalej, co powiem mamusi, bratu Tarasowi, wszystkim bliskim? Jak oni przyjmą moje wyrzucenie? Jako nieuzasadnioną lekkomyślność? A co z moim marzeniem, które dopiero zaczęło się spełniać? Stoję, rozmyślam. Pauza się przedłuża. – To podpisujesz czy nie? – przypomina nerwowo Tetiana i uważnie patrzy w oczy. Rozmyślam. Ale w końcu decyduję: to ta skrajna sytuacja, w której nie można krzywić duszą, tchórzliwie chować się za plecy innych. Ty – jesteś na pierwszej linii. I albo idziesz do ataku z wiarą w zwycięstwo, albo – uciekasz haniebnie z linii okopów, jak dezerter. A to już zdrada. Sprawy, przyjaciół i przede wszystkim – samego siebie. Tak nie wypada! Będzie gryzło sumienie. Jeśli dzisiaj w trudnej sytuacji nie wesprę wysoce przyzwoitego człowieka, jutro to samo może stać się ze mną. Dość! Precz z wątpliwościami! Biorę pióro od dziewczyny, zdecydowanie składam podpis! Wybór dokonany! Kości zostały rzucone! Alea jacta est! – jak mawiali starożytni Rzymianie. To rzeczywiście był wybór na całe moje dalsze życie, od którego nie odstąpiłem do dziś… Przypominam sobie, wszedł jeszcze do gabinetu szalony, czerwonolicy, anegdotyczno-wesoły kolega z roku Mykoła Potapenko, kijowianin, który udawał doświadczonego i wszystko wiedzącego, niedoścignionego łamacza serc i subtelnego znawcę kobiecych dusz. Tetiana z przyjaciółką zwróciła się do niego. Ten, przejrzawszy, szybko podpisał apel i beztrosko-wesoło powiedział: – U nas w szkole wojskowej, gdzie się uczyłem, my też podpisywaliśmy petycję za pewnego wykładowcę i zostawili go na katedrze. (Dla obiektywizmu powiem, że po kilku dniach przybiegł do Tetiany i zażądał listy, aby wykreślić swoje nazwisko – partyjna presja już zaczęła miażdżyć studencką świadomość). Za nim w drzwiach gabinetu pojawił się kolega z roku Ołeksandr Nikołajew, też kijowianin, wysoki, szczupły, zawsze schludnie ubrany chłopak, który trzymał się trochę z boku studenckiej grupy, a w rozmowie zawsze próbował narzucić rozmówcy swoje zdanie. Nie lubiano go za wyższość i mentorski ton. Jemu również zaproponowano podpisanie apelu. Przejrzawszy tekst, powiedział wyraźnie i z naciskiem: – Tej kłamliwej petycji ja nie będę podpisywać! – i zdecydowanie ruszył przed siebie. I nie bez powodu: po ukończeniu uniwersytetu pracował w KGB. Podpisało petycję aż 67 studentów, jak dowiedziałem się później od tegoż Mychajłyka (teraz szanownego Mychajła Tychonowycza Skoryka) z jego książki „Zima”, gdzie zamieszczono pełną listę nazwisk sygnatariuszy. Nie wszyscy pozostali na tych samych stanowiskach: niektórzy pod naciskiem wydziałowego kierownictwa pisemnie wycofali swoje podpisy, nazywając to młodzieńczym nieprzemyślanym maksymalizmem. „Studentów zaczęto łamać. Wyrzucano ich z Uniwersytetu Szewczenki. To byli odważni, dumni i nieustępliwi bojownicy o prawdę. Oczywiście, dały o sobie znać testamenty Matwija Mychajłowycza: nie zginać się, nie wysługiwać i nie wywyższać, nie lizać cudzego buta, być wojownikiem, a nie mięczakiem, zgniłym konformistą. Wśród tej grupy gnębionych i wygnanych ze Świątyni nauki (z wilczym biletem), ale niezłomnych, prawdziwych, a nie deklaratywnych bojowników, wymieńmy choć kilka imion, nad którymi się znęcano, które tułały się, ale nie padły na kolana. Oto ona – przesławna kohorta rycerzy bez strachu: Mychajło Skoryk, Anatolij Parfeniuk, Wadym Mycyk, Swiatosław Wasylczuk, Stanisław Usenko, Anatolij Karas, Jurij Parchomenko”. Ja odmówiłem napisania oświadczenia z pokutą. I już niedługo poczułem ciężką rękę władzy. Po pierwszym roku nauki pojechałem do siebie do domu, na Wołyń, w powstańczy kraj, do Kostopola, gdzie na okres wakacji podjąłem pracę w gazecie rejonowej. Właśnie tutaj w okolicy zostały utworzone pierwsze oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii w 1942 roku pod dowództwem „Ostapa” (Serhija Kaczyńskiego) i „Korobki” (Hryhora Perehijniaka), i gdzie powstańcza wojna trwała jeszcze na początku lat 50. XX wieku. Pierwszego września wracam do Kijowa, aby kontynuować naukę na drugim roku uniwersytetu. Ale dziekan wydziału Dmytro Pryliuk, o przydomku „Knurowaty”, zwołał zebranie naszego roku, 25 studentów, w celu poddania ostracyzmowi tych „studentów, którzy poddali się prowokacji zagranicznych ośrodków ideologicznych, sieją zwątpienie w radzieckie wartości ideowe wśród kolegów z roku, propagują uroki zgniłego burżuazyjnego Zachodu”, jak wyraził się dziekan. „Takich” studentów wymieniono trzech: Wadym Mycyk z Czerkaszczyzny, Bohdan Unijat z Tarnopolszczyzny i Swiatosław Wasylczuk z Rówieńszczyzny. Dla jeszcze większego wpływu na audytorium dziekan powiedział, że nami już zainteresowało się KGB. Ostatnia wiadomość spadła na salę jak zimny prysznic na gorące ciało: wszyscy od razu przycichli, zdziwieni, oszołomieni i przerażeni taką wieścią. Zapadła cisza. Zadowolony z osiągniętego efektu, „Knurowaty” kontynuował: – Kto chce się wypowiedzieć? Mówcie, nie wstydźcie się, nie zważajcie, że ta trójka jeszcze formalnie uważana jest za waszych kolegów z roku. Myślę, że szybko tutaj zaprowadzimy porządek. Pierwszy wyskoczył, jak Filip z konopi, Hena Hodajew z Krymu. – Nawet strasznie wyobrazić sobie coś takiego. Tak, u mnie nogi by się zatrzęsły, gdyby mną zainteresowało się KGB. No, chłopaki, daleko wy zaszliście! – (to do nas). – Jaka twoja propozycja? – dziekan. – Prawdę mówiąc, nie wiem… – zmieszał się Hena. – Proponuję wszystkich trzech przenieść na zaoczną formę nauki – podpowiedział Pryliuk. – Tak, tak, to słusznie – zgodził się, jąkając się, Hena. Studenci dziennikarstwa KDU na weselu przyjaciół Mychajła Skoryka i Tetiany Czupryny (w centrum). Od lewej do prawej: Wiktor Tiutiun, Mykoła Towstenko. Skrajny po prawej – Swiatosław Wasylczuk. Wieś Stara Riabyzna, rejon nowopysariwski, obwód sumski

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Murzyńce, w pobliżu Zwinogródki na Czerkaszczyźnie. Albo takie oto wersy z jego dziennika, opublikowane już za niepodległej Ukrainy: „28 maja 1971 r. rano zaglądał M. Skoryk (jeden ze studentów wykluczonych z uniwersytetu właśnie „w sprawie Szestopała” – S. W.). 27 kwietnia biuro Dniepropetrowskiego komitetu obwodowego KPZR rozpatrywało jego apelację. Od samego początku posiedzenia pierwszy sekretarz komitetu obwodowego Watczenko, ta tłusta i tępa świnia, niegodna jednak nawet na słoninę, zwracając się do naczelnika obwodowego KGB generała Mażary, rzucił słowa: – Dlaczego wy go nie posadziliście? Posadzić go trzeba było – i cały z nim rozmowa! A o Kijowskim uniwersytecie wypowiedział się tak: – To jakiś dziwny uniwersytet, skąd nacjonaliści wychodzą, i nasza główna boleść: jak ich wyłapywać i sadzić po więzieniach? Kierownicy wydziału Pryluk i Sujarko starali się przypodobać władzy. „Psujarki-Prylyki”, jak nazywali ten duet studenci, byli posłusznym narzędziem potworów sowieckiej machiny ideologicznej, która bezlitośnie łamała nie tylko ludzkie losy, ale i kości tych, którzy wpadali w jej żarna. Strach i uległość, donosy i konformizm, nietolerancja wobec inaczej myślących narzucane były nowemu pokoleniu młodych inteligentów. Przypominam sobie, już będąc na zaocznym, podczas zimowej sesji zaszedłem do pokoju w akademiku nr 8 przy ul. Łomonosowa, gdzie jeszcze niedawno mieszkałem i gdzie obecnie mieszkali moi niedawni koledzy z roku Ołeksij Miszczenko z Rostowa (partyjny organizator roku) oraz Jewhen Kołodijczuk, rodem z Łucka, i inni. W pokoju był tylko Jewhen. Siedzimy, rozmawiamy. Kiedy wchodzi Miszczenko i do mnie: – Ty dlaczego przyszedłeś tutaj? Kto ciebie wołał? Nam nie po drodze z nacjonalistami. Tak, Żenia? – zwrócił się do Kołodijczuka. I przerażony krajan-Wołyniak, o rok starszy ode mnie, który tak jak ja widział wojowników UPA, wiedział o ich wsparciu przez krajan, wstydliwie spuścił oczy w dół, faktycznie zgadzając się z partyjnym bossem. Małorosyjskość oraz przede wszystkim tchórzostwo i uległość wobec okupanta, brak własnej pozycji, niezdolność do stawiania oporu chamstwu i przemocy – typowe cechy chachła-przystosowawcy. Przykro. Milcząc wyszedłem z pokoju. …Nie przejęło się kierownictwo uniwersytetu protestem studenckim: M. M. Szestopał został zwolniony ze stanowiska. Dalszy los jego potoczył się tragicznie: „wyczyścili” go później ze stanowiska wykładowcy w instytucie ekonomii i nigdzie więcej nie przyjmowali do pracy dydaktycznej. Aby zarobić na życie, zatrudnił się jako stróż w bazie samochodowej, skąd też wkrótce został zwolniony „za nieprawomyślność”. I on, kandydat nauk, docent, erudyta, wykładowca wysokiej klasy, zmuszony był zbierać butelki po parkach i skwerach, po śmietnikach, aby w ten sposób zarobić sobie na życie. Można jedynie domyślać się jego stanu moralnego, bólu duszy i urazy. Tak właśnie zgasło życie tego niezwykłego człowieka, który w normalnych warunkach stałby się uczonym o światowym imieniu. Lecz zabiła go system totalitarny, komunomoskiewski, który nie wybaczał nikomu inaczej myślenia i zaciekle prześladował tych śmiałków, którzy poddawali w wątpliwość nową komunosowiecką religię, faktycznie rosyjsko-imperialną szowinistyczną doktrynę oraz autorytet jej nowożytnych czerwonych imperialistycznych bogów. Co do mnie. Oszukał i tym razem naiwnych studentów dziekan D. Pryluk. Kiedy, popracowawszy rok na budowie w Krzemieńczuku, przyjechałem w lipcu następnego roku na uniwersytet, aby wznowić studia już na trzecim roku stacjonarnym (drugi, zaoczny, ukończyłem pomyślnie), to na tablicy ogłoszeń przy dziekanacie zobaczyłem rozkaz rektora o treści: „Za zachowanie niegodne miana radzieckiego studenta, wykluczyć z uniwersytetu Wasylczuka S. K., Mycyka W. F., Unijata B. J. Rektor Biłyj”. Oto ich „prawda”! Kłamliwa. Szuchewycza”. Szereg stoisk twórcy wystawy poświęcili takim Bohaterom, jak Wasyl Hałasa – autor idei „Wielkiego rajdu” do Europy Zachodniej, aby przebić żelazną kurtynę informacyjną; ostatni głównodowodzący UPA Wasyl Kuk, który rozbudowywał OUN na wschodniej Ukrainie i zachował kadry podziemia po śmierci Szuchewycza. Złożone przez niego na przesłuchaniach zeznania utrwaliły prawdziwą historię UPA, jednak generał nie opowiedział wrogowi o nikim, kto jeszcze pozostawał w podziemiu; Jewhen Hryciak – jeden z liderów powstania norylskiego, które przyspieszyło koniec Gułagu; Iryna Tymoczko-Kamińska – nadrejonowa przewodnicząca, bojowa dowódczyni, która jeszcze ze szkolnej ławy poszła do wojska i osobiście brała udział w walkach. „Dzięki nim na mapie świata jest teraz wolna Ukraina” – takie podsumowanie walki UPA i podziemia OUN nazywają autorzy projektu „Przeciw Goliatowi”. Zastępczyni dyrektora ds. twórczych obwodowej filharmonii Łarysa Semeniaha podziękowała UINP za współpracę i wezwała połtawian do obejrzenia wystawy. Moderowała ceremonię prezentacji wystawy kierowniczka naukowo-badawczego działu ekspozycyjnego najnowszej historii Połtawskiego obwodowego muzeum krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego Natalija Kuźmenko. Połtawskie biuro UINP. agresywna, służalczo-wiernopoddańcza, zła i podstępna. Właśnie o takich „wujach ojczyzny cudzej” napisał Poeta: „Niewolnicy, podnóżki, brud Moskwy!...” Lepiej nie powiesz!.. *** Nieco o M. M. Szestopale. Do końca życia Matwij Mychajłowycz pozostawał na wpół zapomnianym, ale niezłomnym ukraińskim patriotą. „Specjaliści” służb specjalnych złamali nie tylko duchowo, ale i rodzinne jego życie. Nie miał dachu nad głową. Lecz znalazła się dobra ludzka dusza, Katrusia, Katerynka, jak nazywał ją w listach i utworach, która ogrzała jego znużone życie swoją oddaniem i poświęceniem. Kateryna Wołodymyriwna Szestopał urodziła córkę Ołenkę. Gdyby było wszystko w porządku, dziadziuś Matwij cieszyłby się czworgiem wnucząt. Gdyby… Już po śmierci ujrzały światło dzienne jego unikalne naukowo-dokumentalne prace historyczne „Żydzi na Ukrainie” (Kijów, 1998 r.), wspomnienia jego wychowanków w książce „Odczyty naukowe instytutu dziennikarstwa ku czci M. M. Szestopała” (Kijów, 2008 r.), (zamieszczono tutaj i mój szkic – S. W.), „Literackie kiziaki na drogach historii” (Kijów, 2012 r.). Czekają na swojego wydawcę gruntowne prace „Ile lat Ukraińcom?”, badania o ustroju ukraińskiego społeczeństwa okresu doby kozackiej itp. Dzięki jego wychowankom – studentom dalekich lat 60. XX w. oraz przy wsparciu przewodniczącego Ukraińskiego funduszu kultury Borysa Olijnyka i rektora KNU imienia T. Szewczenki Leonida Huberskiego, w 2012 roku w budynku dydaktycznym Instytutu dziennikarstwa odsłonięto płaskorzeźbę niepokornemu dziekanowi, naukowcowi-pedagogowi, patriocie Ukrainy Matwijowi Mychajłowyczowi Szestopałowi. Znak pamięci odsłonięto mu na alei imienia dziekana M. M. Szestopała. W 100-lecie od dnia jego urodzin odbyło się uroczyste posiedzenie w Związku pisarzy Ukrainy. Zapomniane imię wiernego syna Ukrainy zwrócono narodowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Powstali przeciwko Goliatowi

– Za to ja się nie zgadzam – oponuję. – Wywalczyłem swoje prawo do studiowania na uniwersytecie na studiach stacjonarnych w uczciwej rywalizacji konkursowej wiedzy, zdobywając najwyższą liczbę punktów, 20 z 20 możliwych, przy konkursie 12 osób na miejsce. Dlaczego lekceważy się moje osiągnięcie? Dlaczego mam przechodzić na zaoczne? – Nie udawaj niewinnego jagnięcia, Światosławie, za zbrodnię trzeba odpowiadać! – „Knur”. – Jaką zbrodnię? Czy kogoś okradłem, obrabowałem, pobiłem? Na jakiej podstawie rzucacie takimi nieuzasadnionymi terminami? – bronię się. – Jaką zbrodnię? A kto odmówił wycofania swojego podpisu pod „ultimatum” w obronie nacjonalisty Szestopała? Czy nie ty? A kogo zabierali pracownicy KGB prosto z uniwersytetu na przesłuchanie, czy nie ciebie? U kogo znaleziono antyradzieckie książki-paskwile, wydane za oceanem przez banderowców? Czy nie u ciebie? Oto teraz twoi towarzysze to potwierdzą. Powiedz, Ołehu – zwrócił się do studenta Karpenki, mojego niby niezłego znajomego, któremu rzeczywiście przekazałem jedną z książek, „Polityka narodowa ZSRR”, wydaną, jak zaznaczono w stopce, w USA, w Nowym Jorku przez Iwana Tyktora. Z tej książeczki po raz pierwszy dowiedziałem się o Hołodomorze 1932–1933 lat, o stalinowskich represjach lat 30., rozstrzelaniu ponad 20 tys. polskich oficerów w Katyniu w 1940 roku i jeszcze wielu ciekawych rzeczach. Więc chciałem, aby te morderczo-przekonujące fakty i argumenty stały się dostępne także innym, dlatego zaproponowałem książeczkę koledze z roku Ołehowi Karpence. Ten, sądząc po wydarzeniach, przeczytał i… „naskarżył” gdzie trzeba, bo najwyraźniej był jednym z kilku agentów-donosicieli na roku, zwerbowanych przez służby specjalne. Jeszcze tą judaszową sprawą zajmowali się na roku, jak potem wyliczyliśmy, Wiktor Bak, Wołodymyr Trochymenko oraz Wołodymyr Seredyn (o nich już wspominałem). Czy byli jeszcze kapusie-amatorzy? Możliwe. Bo śledzenie nastrojów i myśli studentów uważano dla kagiebistów za skrajnie ważne, aby w porę wykrywać „wrogie zapędy” i „szkodliwe ideologiczne powiewy”. Aby młodzież była posłuszna w sidłach sowieckiej imperialnej ideologii i sterowanymi trybikami państwowej totalitarnej maszyny. …Zebrania były wyraźnie nie w smak studentom, i „Knur” to rozumiał. Aby zakończyć czarną sprawę, nagle zaproponował: – Jest myśl: przenieść wszystkich trzech na zaoczną formę nauczania. A Wasylczuka skierować do kolektywu robotniczego na reedukację na rok. – I do mnie: – Popracujesz, pobędziesz wśród klasy robotniczej, poczujesz prawdziwe nastroje ludu, zreedukujesz się, przywieziesz za rok pozytywną charakterystykę i wznowimy cię na trzecim roku studiów stacjonarnych. Głosujemy. Kto „za”? Tak, dobrze. Zebranie zakończone. Skonfundowani, nie patrząc sobie w oczy, wstawali studenci i milcząc wychodzili z auli. Od tej pory na ich barki spadła lepka sieć strachu i nieufności wobec siebie nawzajem, wobec swoich wykładowców. Wielu rozumiało: Matwij Mychajłowycz Szestopał nigdy by sobie na coś takiego nie pozwolił. Nie na darmo po wydziale dziennikarstwa krążył jego aforyzm: „Dziennikarz musi być bojownikiem, a nie lokajem”. Nie znosił konformizmu, nie krzywił duszy. Kiedy był już bezrobotny, przyszli posłańcy i powiedzieli: – Napiszcie list pokutny do KC, a wszystko wam wybaczą. A to – praca, stanowisko, pensja i dobrobyt. Ten dumnie odpowiedział: – Z czego mam się kajać? Że jestem Ukraińcem, kocham ojczysty język, swój naród i życzę mu dobrze? Przecież to święte prawo każdego człowieka na ziemi. Wreszcie, sprawa nie tylko we mnie. Nie mogę zdradzić tych siedemdziesięciu studentów, którzy wystąpili w mojej obronie i wielu z nich zostało wyrzuconych z uniwersytetu… Lepiej być pokonanym Don Kichotem, niż triumfującym chamem i sługusem. Takim niepokonanym duchowo, wysoce szlachetnym i pryncypialnym pozostał w naszej studenckiej pamięci Matwij Mychajłowycz Szestopał, rodem ze wsi. Ceremonii otwarcia towarzyszył zastępca naczelnika Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Anton Czubenko. Mówił o wadze popularyzacji wybitnych postaci, które wywalczyły niepodległość w XX wieku oraz o wykonaniu ustawy „O statusie prawnym i uczczeniu pamięci bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku”. Przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar opowiedział o tym projekcie wystawowym UIPN. W szczególności zauważył: „Wystawa wydobywa na światło dzienne oczywistą prawdę: niepodległość w 1991 roku nie spadła nam z nieba w wyniku tak zwanej gorbaczowowskiej pieriestrojki. Ideę niepodległości broniły całe pokolenia bojowników, w tym z OUN i UPA. Na ich historycznym fundamencie stali uczestnicy wszystkich trzech Majdanów – „Rewolucji na Granicie” 1990 roku, Pomarańczowych wydarzeń 2004 roku, których dwudziestą rocznicę obchodzimy w tym roku, oraz Rewolucji Godności. Na tym historycznym fundamencie stoją także Siły Zbrojne Ukrainy, które bronią Ukrainy przed tym samym rosyjskim wrogiem, co i UPA. Ilustracją takiej historycznej nici, ciągłości pokoleń walki o niepodległość jest życie Illi Oberyszyna, o którym opowiada jeden ze standów wystawy. Bohater OUN i UPA Illa Oberyszyn 40 lat spędził w podziemiu, wychodząc dopiero po Referendum za niepodległością w grudniu 1991 roku. Także część standów wystawy możemy uważać za popularyzację nowych nazw ulic i zaułków Połtawszczyzny. Na pierwszych standach opowiada się o Stepaniu Banderze, który nie złamał się w nazistowskim obozie koncentracyjnym i nie wycofał Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego oraz o Romanie Szuchewyczu, który przez 7 lat dowodził UPA w jej największych starciach z reżimem radzieckim. Na cześć Szuchewycza w 2016 roku nazwano zaułek w centrum Połtawy w ramach dekomunizacji. A Bandera został uhonorowany w nazwie zaułka w mikrorejonie Kobyszczany w centrum obwodowym oraz w szeregu wsi i miast Połtawszczyzny w ciągu ostatnich trzech lat – już w ramach dekolonizacji. To samo mogę powiedzieć o nowej nazwie ulicy w Krzemieńczuku na cześć Kateryny Zaryckiej. O niej w osobnym standzie wystawy „Dawid przeciwko Goliatowi” również opowiada Instytut Pamięci Narodowej. Zarycka – organizatorka Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, wybitna działaczka OUN, łączniczka dowódcy UPA Romana Szuchewycza. Ekspozycję w foyer Połtawskiej Filharmonii Obwodowej projektu wystawowego „Przeciwko Goliatowi” – o kobietach i mężczyznach z OUN i UPA, którzy rzucili wyzwanie rosyjsko-komunistycznemu reżimowi, zorganizowały Departament Kultury i Turystyki Połtawskiej OAW, Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN), Połtawskie Obwodowe Muzeum Krajoznawcze imienia Wasyla Kryczewskiego. Nad wystawą pracowały Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego, UIPN oraz Ukraińska Narodowa Agencja Informacyjna „Ukrinform”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Największe święto – to życie!

Teatr tradycji ukraińskiej „Dzerkało” w każdym sezonie teatralnym cieszy swoich wielbicieli premierami. Tej jesieni teatr zaprezentował spektakl „W Kijowie na Podolu II, albo Żebym tak żył”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych Dwadzieścia lat temu Wołodymyr Petraniuk napisał sztukę „W Kijowie na Podolu” i wystawił ją na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru „Kołeso”. Nieco później zrealizował jeszcze jedną inscenizację tego utworu w teatrze „Dzerkało”, który swego czasu założył wraz ze swoim bratem – aktorem Witalijem Petraniukiem i kieruje nim od 36 lat. Oba spektakle cieszą się niesłabnącą popularnością wśród publiczności teatralnej – niemal wszystkie pokazy odbywają się przy pełnych salach. Nadszedł czas, by stworzyć kontynuację tej historii. Gatunek spektaklu określono jako komedię. Ale, jak wiadomo, komedie bywają różne. – Znaczenie komedii zależy od tego, jaka idea jest w nich zawarta, do jakiego celu dąży główny wątek spektaklu – przekonany jest zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Petraniuk. – Dlatego, jeśli jest to taka komedia, jak na przykład „95. kwartał” czy „Diesel-show”, to są to po prostu rzeczy niemoralne. Komedia powinna podnosić ludzi na duchu, ale w kontekście ukraińskich realiów. Przecież o czymkolwiek byście nie wystawiali spektaklu, cokolwiek byście nie oglądali, nawet o przybyszach żyjących w innych galaktykach, to i tak będzie to o nas, o naszym losie i życiu. Jeśli ten „pociąg” wiezie nas do stacji „Zwycięstwo”, to komedia również powinna to robić. Jeśli chodzi o nowy spektakl. Już od kilku lat zwracali się do mnie zarówno aktorzy, jak i widzowie z prośbą o zrobienie kontynuacji tej historii. Szczerze mówiąc, czułem pewien niepokój, podejmując się tego. Miałem obawy, że może to być powtórka, a do tego, że nie dorówna oryginałowi. Dlatego długo odkładałem tę pracę. W końcu w zeszłym roku napisałem tę sztukę. Lato spędziłem na daczy w Krasnej Polanie, w obwodzie żytomierskim. Nowa sztuka narodziła się dokładnie dwadzieścia lat po poprzedniej wersji. W połowie procesu prób do wojska zmobilizowano Wiktora Wernera. Nie mamy drugiego wykonawcy. A to ogromna rola ojca żydowskiej rodziny. Postać, która jest jednocześnie filozoficzna i humorystyczna. Trzeba nie tylko nauczyć się tekstu, ale też wejść w skórę postaci, w żydowski krytyczny, sarkastyczny umysł. Kiedy Wiktor poszedł na wojnę, zaczęliśmy robić roszady. Było to trudne, nerwowe i długotrwałe. Ale aktorzy godnie wychodzili z sytuacji, przełamywali się. Chcę podkreślić cierpliwość i reżyserską wolę głównej reżyserki „Dzerkała” Mariamny Kapituły. Pojawiały się trudności psychiczne, załamania nerwowe. Ale Mariamna wraz ze mną dzielnie tworzyła ten proces. Dmytro Storcous przeszedł z korzystnej, zabawnej roli milicjanta Sobaczka do roli Chaima, nie tak atrakcyjnej na pierwszy rzut oka, a do tego z ogromną ilością tekstu. I poradził sobie znakomicie. Teraz sam się śmieję, kiedy widzę, jak Chaim-bohater, którego gra Dmytro, „wyprowadza w pole” swojego partnera Chomę. Trzeba wyróżnić aktora Serhija Dzeja. Dla niego rola Sobaczka stała się zaskoczeniem, początkowo jej nie próbował. I, do pewnego stopnia przełamując się, zrobił, moim zdaniem, wielki krok naprzód – nie tylko w naszym teatrze, ale w ogóle w swoim dorobku twórczym. Rolę Rachilki gra Anna Kowalenko. Bardzo się denerwowałem, jak wyrośnie z poprzedniej roli, jak się zmieni, jaka będzie w nowym spektaklu. Jej bohaterka ma taką biografię, że trzeba kopać, szukać i zmieniać się w odniesieniu do poprzedniego spektaklu. Trzeba było pokazać, jaka ewolucja zaszła u bohaterki. I Aniuta poradziła sobie z tym zadaniem nawet lepiej, niż się spodziewałem. Zuch! Dwa antypody – Paraska (Julia Łahur-Damberg) i Sara (Oksana Krasnobajewa). Dwie starsze kobiety – Ukrainka i Żydówka. Pozostają w ciągłym konflikcie, to ukrytym, to otwartym. A oto w kobiecej konsolidacji, kiedy trzeba, jednoczą się przeciwko mężczyznom. One też są mądre, bardzo różne i niepodobne do siebie postacie. Nasz starszy Choma Nepyjpywo – ojciec ukraińskiej rodziny. Wykonawca tej roli Mychajło Romanow w poprzedniej mojej inscenizacji grał Hitlera. Klasycznie i akademicko podchodzi do roli. Wnosi w proces prób akademizm, który stymuluje innych kolegów ze sceny. A tutaj nagle wprost Jakowczenko! Fontanna humoru. To dawny przyjaciel, który brał udział w wielu moich projektach. Młody aktor, który niedawno przyszedł do naszego teatru, – Damir Cudzynowycz. Moim zdaniem to nowy wiatr w naszym spektaklu. Lekkoduszność samego wykonawcy przeszła na postać. Jest ruchliwy, szybki jak rtęć. Młody, bardzo interesujący. Gra na gitarze. Śpiewa razem ze mną kuplety mojej postaci Hopa-z-Toczyłem. W gatunku chuligańskiego folkloru. Nowa postać w spektaklu – Fani Kapłan, śmieszna i wzruszająca Tatarka z kijowskiej Tatarki, która wyprzedaje swoje rzeczy, ponieważ wyrzucono ją z mieszkania. Ta sytuacja biograficznie jest odtworzeniem historii, która rzeczywiście miała miejsce. Mam ciotkę, w którą tak samo, jak w bohaterkę Fanię, strzelano zza krzaków, aby zawładnąć jej mieszkaniem. Ona, moja ciotka, żyje, ma 92 lata, nazywa się Nelli. Obecnie ciotka Nela mieszka na Trojeszczynie, a wcześniej żyła na Podolu. Gra ją u nas Anastasija Drukar, młoda aktorka. Przyjęliśmy ją do teatru jeszcze jako studentkę. Utalentowana, wyrazista, pełna blasku. Oczywiście ma jeszcze nad czym pracować, ale tę rolę Anastasija zrobiła świetnie! Podwórko, na którym rozgrywają się wydarzenia, – to nasz kraj. Żyjemy swoim życiem, kochamy się, kłócimy i godzimy, pracujemy, pijemy wino, rodzimy dzieci. Robimy to od wielu wieków i bronimy swojego podwórka, swojego kraju przed ordyńską hołotą, która pcha się do nas ze wschodu. W spektaklu jest Wańka-kacap, który odebrał mieszkanie Fani Kapłan. Wańka Olenin. Nieprzypadkowo brzmi podobnie: lenin – olenin. Też taki szumowina. To zewnętrzny agresor. Dzielnicowy Sobaczko drogą nierównej walki w końcu doprowadza do tego, że lenina-olenina wsadzają, a mieszkanie zwracają prawowitej właścicielce – Fani Kapłan. Razem z dzielnicowym wrócą do domu Fani już jako mąż i żona. Po co człowiek żyje? Dla szczęścia. Mówi o tym Pismo Święte. A główną ideą naszego spektaklu jest to, że największym świętem na świecie jest życie. I świętować je trzeba codziennie. Po spektaklu podszedł do mnie pewien widz i zapytał: “Wołodymyrze Iwanowyczu, a jak codziennie świętować życie?” A ja mówię: “To znaczy żyć, tworzyć i cieszyć się wynikami tego, co się zrobiło. Pokochać kobietę! Szczęście? Tak! Urodzić dziecko! Szczęście? Święto? Tak! Zbudować dom! Szczęście?! I to jakie! A największe Święto życia mamy przed sobą – to Zwycięstwo!” Warstwa muzyczna w spektaklu – to nostalgia. Muzyka skomponowana i nagrana w naszym teatrze ponad dwie dekady temu. Wielu uczestników tego twórczego procesu nie ma już wśród nas na świecie. To mój brat – współtwórca Teatru Ukraińskiej Tradycji “Dzerkało” Witalij Petraniuk, to utalentowany kijowski kompozytor Ołeksandr Andrijiwśkyj, saksofoniści Ołeksij Jakuniny i Mykoła Myronenko, także perkusista Serhij Motenko i niezapomniany klawiszowiec Stas Sokołow… Pamiętamy o nich! W tych płomiennych melodiach jest i mój tamburyn. A skrzypce i głos należą do opiekunki Teatru Iryny Karpowej, która ramię w ramię ze mną jest w zespole od trzydziestu lat. Nad tematami muzycznymi w “Dzerkale” pracuje lider zespołu rockowego “Wij” Dmytro Dobryj-Weczir. Podkreślam, że na scenie śpiewa na żywo Anna Kowalenko. Warto to usłyszeć! A miksował całą muzykę w całości młody dźwiękowiec Jehor Parasiuk. Scenografię i kostiumy już tradycyjnie robiła Wałentyna Kuźmyczowa. Nasza współpraca trwa długo, zapraszamy ją do większości projektów. Jest bardzo dobrą artystką teatralną, uczennicą i naśladowczynią Danyła Lidera. Wałentyna fantastycznie myśli. Spektakl dopiero się narodził. Będzie się wzmacniał, rósł, wypełniał odkryciami, barwami, humorem. Jestem pewien, że będzie to szczęśliwa droga, która potrwa długo. Nie krócej niż pierwszego spektaklu “W Kijowie na Podolu, albo Gdzie wy suszycie bieliznę”, któremu, powtórzę, już dwadzieścia lat. Trzeciej części “Podola” najprawdopodobniej nie będzie. Ponieważ mam wiele planów, które pragnę zrealizować poza tym tematem. Chciałbym wystawić “Romea i Julię” Szekspira, “Ogród Boskich pieśni” Skoworody. Jeszcze w planach “Faust”, spektakl według poezji Dmytra Pawłyczki, z którym byliśmy dobrze zaznajomieni. A dla małych Ukraińców przygotowujemy nową bajkę “Róża pustyni, albo Wielka wojna Kwiatów”. Dzieci – to jedyna nadzieja Ukrainy! Dzieci i Bóg. Bo Teatr mój nosi nazwę Ukraińskiej Tradycji. A Ukraińska tradycja zawarta jest w haśle: “Bóg i Ukraina ponad wszystko!”. Wrażeniami z pracy nad nowym spektaklem poprosiliśmy podzielić się także wykonawczynię roli Rachilki Annę Kowalenko. Oto co opowiedziała: “W pierwszym spektaklu “W Kijowie na Podolu” początkowo grałam Sarę, potem Paraskę i dopiero po tym Rachilkę. W drugim spektaklu moja Rachilka radykalnie się zmienia. Jeśli początkowo była lekkomyślna, nad niczym specjalnie się nie zastanawiała, to teraz, kiedy dowiedziała się o swojej ciąży, zaczęła więcej myśleć o sprawach materialnych. Mając już odpowiedzialność nie tylko za siebie, ale i za przyszłe dziecko, zaczyna wymagać od męża choćby jakiejś stabilności w życiu. Od samego początku ta postać przychodziła mi dość niełatwo. Po pierwsze, trzeba było znaleźć żydowski akcent. Obejrzałam mnóstwo filmów o Żydach, filmiki z tańcami. Odkryłam dla siebie, że ukraińskie i żydowskie tańce bardzo się od siebie różnią. Jeśli my tańczymy wszystkimi częściami ciała, to Żydzi głównie rękami. Dalej samo zachowanie, krnąbrność Żydów. Trzeba było wielu rzeczy się uczyć i uczę się do dziś. Mam nad czym pracować, bo grać Żydówkę jest bardzo niełatwo. Jednak przez wiele lat grając Rachilkę, wiele się od niej nauczyłam. W szczególności bronić siebie, swojego zdania, kiedy rozumiem, że jest słuszne i warte uwagi. Więc jak trzeba, nie milczę, a mówię jak jest. W spektaklu zaangażowanych jest dziewięciu aktorów. W naszych czasach robienie tak masowej inscenizacji – to prawdziwe wyzwanie. Dlatego jesteśmy szczęśliwi, że udało nam się to zrobić, bo codziennie były jakieś próby. Dmytro Dobryj-Weczir, który pracował nad oprawą muzyczną, nie zawsze mógł poświęcać nam dużo uwagi, bo miał częste wyjazdy jako wolontariusz. Były także trudności z choreografią, które pomogli nam z łatwością pokonać Nazar i Ludmyła Łatysze, profesjonaliści w swoim fachu, i osiągnęliśmy godny wynik. Uważam, że wszyscy moi koledzy – to wielkie zuchy. Bo w sytuacji, w której wszyscy się znaleźliśmy, spektakl stał się dla nas prawdziwym sprawdzianem. W pierwszym spektaklu “W W Kijowie na Podolu” Dmytro Storcous gra Chaima, a w drugiej początkowo próbował rolę milicjanta Sobaczka. Już prawie wypuścili spektakl z tą rolą, ale życie wniosło swoje korekty i trzeba było szybko się przestawiać, a to bardzo trudne, i ostatecznie na premierze zagrał rolę charyzmatycznego i śmiesznego Żyda Chaima. Na dobre słowo zasługuje Serhij Dzej. W krótkim czasie wprowadzono go do spektaklu, zdążył wnieść swoje propozycje i stworzyć niepowtarzalny obraz milicjanta Sobaczka, niepodobnego do nikogo. Rolę młodego chłopaka Bohdaszy zagrał Damir Cudynowycz. Do tego grał z nami bardzo mało. Bohdasza nie jest dla niego jeszcze bliskim obrazem. Nam było prościej kontynuować tworzenie swoich postaci, a jemu – trudniej. Uważam, że wyszła godna aktorska praca. Sara (Oksana Krasnobajewa) – moja faworytka. Jaki akcent, plastyka, podanie! Bardzo mi imponuje, wszystko co potrzebne do obrazu zrobiła na sto procent. Oksana pochodzi z obwodu odeskiego i taka maniera rozmowy, zachowania jest jej bliska. Niektórych rzeczy od koleżanki nauczyłam się i ja. Julia Damberg, która gra Paraskę, głęboko zanurzyła się w swój obraz. Dużo pracowała nad poszukiwaniem szczególnej Paraski. Maksymalnie, do najmniejszych drobiazgów zbudowała swoją rolę i poradziła sobie z postawionymi zadaniami. Podczas prób ciągle eksperymentowała, szukała, analizowała i odnajdywała coś nowego. Nasza nowa koleżanka Anastasija Drukar jeszcze będąc studentką wzięła się za dość poważną rolę Fani Kapłan. Zdołała na siebie włożyć wiele nieprzytaczalnych jej rzeczy. Misza Romanow wcielił się w rolę Chomy na tyle prawdziwie i utalentowanie, że bardzo polubił go widz. I, oczywiście, nasz Wołodymyr Petraniuk, nie po prostu gra Hopa-z-toczylom, a zaciąga widza w proces spektaklu na tyle mocno, że każdy obecny na sali czuje się bezpośrednim uczestnikiem widowiska, które odbywa się na scenie. Właśnie dzięki Hopowi-z-toczylom, który maksymalnie kontaktuje się z widzem, nam łatwo potem współdziałać z widownią. Z rezultatu jestem zadowolona. Podczas pierwszego pokazu nowego spektaklu czuliśmy pewien dystans między nami a widzem, a podczas drugiego prawie go nie było. Nawet próbowaliśmy wciągnąć widza w widowisko, aby poczuł się razem z nami na tym podwórku. Teraz pracujemy nad noworocznym spektaklem „Świąteczna podróż na Drogę Mleczną”. Już grałam w tym spektaklu trzy różne role, nie jest dla mnie nowy. Ale wprowadzenie nowych aktorów dodaje pracy, dlatego zawsze jest nad czym pracować, gdyż nie ma granic doskonałości”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Słowo – podstawa podstaw

Po raz pierwszy na wielką scenę Anatolij Nestorowycz wyszedł w wieku 8 lat, więc jego droga twórcza trwa już ponad 75 lat! W repertuarze Anatolija Palamarenki znajduje się niezliczona ilość klasyki literatury ukraińskiej: od „Fata Morgana” Mychajła Kociubynskiego, „Rodziny Kajdasza” Iwana Neczuja-Łewyckiego, utworów Ostapa Wyszni i Pawła Hłazowego po szewczenkowski „Kobziarz”. Szewczenkiana zajmuje szczególne miejsce w twórczości artysty, nad którą pracuje całe swoje życie. Przez lata działalności twórczej Palamarenko dał setki koncertów w salach koncertowych i wiejskich klubach, na polowych obozowiskach i w halach zakładów oraz fabryk, w akademikach robotniczych, przed młodzieżą szkolną i studencką. Dziś legendarny Artysta pozostał na Ukrainie praktycznie jedynym przedstawicielem gatunku, który sam dla siebie zdefiniował – „Słowo”. Anatolij Palamarenko: „Nie możemy być narodem Ukrainy. Musimy stać się narodem ukraińskim. Dlatego że naród Ukrainy to populacja, a naród ukraiński to naród (nacja). Dopóki prawdziwy naród się nie narodzi, nie będzie silnego państwa”. Mistrz słowa nazywa siebie nacjonalistą, który przez całe życie szerzył to, co ukraińskie, wśród… Ukraińców. W Narodowej Filharmonii Ukrainy pracuje jako mistrz słowa artystycznego od 1962 roku! Tego wieczoru odbyła się niesamowita podróż przez jego myślenie, które jedni słuchacze słyszeli nie raz, a ktoś być może usłyszał po raz pierwszy i zobaczył tego człowieka z zupełnie innej strony. Do stworzenia magii widowiska na scenę zaproszono Mariupolską Orkiestrę Kameralną „Renesans” (dyrygent Wasyl Kriaczok). W wykonaniu tego zespołu przejmująco brzmiały utwory W. Kosenki, H. Hawryłeć, D. Bortniańskiego, B. Berezowskiego, Je. Stankowycza, M. Skoryka, S. Hułaka-Artemowskiego, A. Kos-Anatolskiego, M. Szweda i innych kompozytorów. Sam jubilat rozpoczął swój występ od nieśmiertelnego słowa Szewczenki. Dalej w jego wykonaniu zabrzmiał fragment „Zaczarowanej Desny” Ołeksandra Dowżenki, „Jarmark” Ostapa Wyszni, „Ukraińskie braterstwo” Wadyma Kryszczenki, „Ja jestem naród” Pawła Tyczyny, „Światu ani dobrego, ani złego…” Anatolija Matwijczuka. A maestro zakończył pierwszą część „Uśmiechami” Pawła Hłazowego. W drugiej części Anatolij Palamarenko opowiedział o tajemnicach swojej twórczości: „Los sprawił, że od drugiej klasy (1 kwietnia 1947 roku) jestem na scenie. Nauczycielka poprosiła mnie o wyuczenie się fragmentu powieści Mykoły Hohola „Taras Bulba”. Pamiętam, jak po raz pierwszy wykonywałem go w sali pionierskiej. Zebrali się tam wtedy nauczyciele i uczniowie. Być może miałem w sobie coś z natury, bo słuchali, jak dzisiaj słucha ta wspaniała, bliska mi publiczność. I poszedłem dalej czytać. Wykorzystywano mnie wszędzie – w oborze, chlewni, dla ludzi, którzy układali stogi, przebierali buraki. W 10. klasie ujawnił się u mnie także talent śpiewaczy, naśladowałem Lemieszewa, Kozłowskiego. Potem powiedziano, że nastąpi mutacja głosu, ale dobrze, że pozostała mowa potoczna. Uważam, że słowo jest podstawą podstaw. Natura obdarzyła wokalistę głosem. Ale jego sztuka jest trójjedyna – słuch muzyczny, głos i słowo. Przetwarzam słowo przez swoje widzenie, swoje wnętrze. Wkładam w słowo swój głos i dykcję. Niezwykle poszczęściło mi się w instytucie teatralnym. Uczyłem się na kursie Wołodymyra Ołeksandrowycza Nelli. To był wspaniały człowiek, posiadał chyba największą bibliotekę na Ukrainie. W 1957 roku nie pozwalał nam rozmawiać po rosyjsku. Nasz pedagog wiedział, że język, z którym człowiek wychodzi na scenę, musi być dla niego ojczystym w najwyższym znaczeniu. Jako aktor dramatyczny wziąłem z jego nauki wszystko to, co było mi niezbędne. Rok przepracowałem w teatrze w Chmielnickim, pokochałem ten teatr. I oto już 62 lata – w Narodowej Filharmonii Ukrainy. W istocie to już mój drugi dom…”. W drugiej części koncertu występowali głównie uczniowie Anatolija Palamarenki. Głośnymi oklaskami wdzięczna publiczność nagrodziła Zoresławę Chszanowską (aria Oksany z opery S. Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”, „Twoje listy” Łesi Ukrainki), Iwana Makarowa (czytał własny wiersz „Requiem dla ptaszka”), Serhija Bortnyka (ukraińska pieśń ludowa do słów M. Staryckiego „Noc jaka, Panie”, pieśń „Czarne brwi, piwne oczy”), Katerynę Jasenczuk (pieśni „Dwa potoki z Czarnohory” oraz „Oj ja wiem, że grzech mam”, monolog Mariam z poematu Łesi Ukrainki „Opętana”), Ołeksandra Rudźka („Nie! Ten naród z krwi i ziemi” M. Winhranowskiego). Także w gości do jubilata zawitał Wołodymyr Szczur. Znajoma historia – współczesne spojrzenie. Kijów, nasze dni. Zamożna rodzina Sirków marzy o korzystnym wydaniu za mąż swojej jedynej córki Proni. Idealny kandydat znajduje się sam. To imponujący, postawny barber Swyryd Hołochwostyj. Szybko wprowadza w błąd Sirków i przekonuje Pronię, że będzie kochał ją tak, jak nikt nie kochał. Ale oto kłopot. W dniu poznania z Pronią Hołochwostyj spotyka piękność Halę, córkę miejscowej przekupki Seklety. Długo nie myśląc, postanawia swatać się i do niej. Czy uda się Swyrydowi usiedzieć na dwóch krzesłach? Aby się tego dowiedzieć, trzeba obejrzeć nowy spektakl. – W teatrze „Osobistości” mam dwie role – w spektaklach „Myna Mazajło” i „Jak kum do kumy” – opowiada reżyserka-wystawczyni Olha Onoprijuk. – Na dziesięciolecie teatru zaproponowano mi wystawienie spektaklu. Wybór należał do mnie, ale pod warunkiem, że będzie to znane klasyczne dzieło, którego tytuł wszyscy znają. Wybrałam do wystawienia sztukę „Za dwoma zającami”. Jest tu wiele naszego, narodowego. My, Ukraińcy, jesteśmy narodem melodramatycznym. A to dzieło zawiera wszystko: dramatyczne, komediowe, liryczne momenty, jeszcze są tu pieśni i tańce. Dziś ludzie idą na spektakle, w których jest coś jasnego, humorystycznego, bardzo lubią koncerty. Jesteśmy w ciągłym napiętym stanie i psychicznie jest to trudne. A wesołe spektakle i koncerty na pewien czas dają możliwość oderwania się. Oczywiście, temat wojny trzeba poruszać i pamiętać o nim. Ale ludziom potrzeba choć trochę światła, nadziei, pieśni w tym ciemnym czasie. Wszystko to może podarować teatr. Nad inscenizacją zaczęliśmy pracować w sierpniu, a próby rozpoczęły się pod koniec września i trwały nieco ponad miesiąc. Dla mnie było to wyzwanie. sij Krawczuk (Stepan). Byliśmy na ich spektaklu dyplomowym i zaprosiliśmy ich do naszego projektu. Jeśli chodzi o główne postacie. Łesia Samajewa (Seklita) to bryła niesamowitej energii, naturalnego humoru. Potrafi być wyrazista i komiczna, a jednocześnie głęboka i wrażliwa. Z obiektywnych przyczyn tuż przed samą premierą musieliśmy zmienić aktorkę grającą rolę mamy Proni. Gra ją Switłana Sztanko. Ona, podobnie jak Łesia Samajewa, służy w Kijowskim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. Choć bywałam na spektaklach z jej udziałem, Switłana stała się dla mnie prawdziwym odkryciem. Piękna kobieta, utalentowana aktorka, jest w niej tyle światła i dobroci. Ta osoba porusza moje serce i, mam nadzieję, serca widzów. Dmytro Oskin – Prokip Sirko (ojciec Proni). Niezwykle pozytywny i bardzo zabawny. Razem szukaliśmy różnych wariantów zachowania postaci. Anastasija Jewtuszenko wykonuje rolę Proni. Kiedy dopiero zaczęliśmy dobierać aktorów, od razu powiedziałam, że to ona musi grać tę bohaterkę. Aktorów o takim typie urody jak Anastasija jest na Ukrainie mało. Jest komiczno-dramatyczną bohaterką. Do roli Proni pasuje pod względem wizualnym i wewnętrznego światopoglądu. Myślę, że trafiłam z nią w „dziesiątkę”. W roli Hołochwostego – aktor Kijowskiego Teatru na Łypkach Danyjił Marżeć. Jest charyzmatyczny, plastyczny i śpiewający. Wobec tej postaci było najwięcej wymagań. Danyjił dużo improwizował, starannie opracowywał rolę, skrupulatnie wypisywał każdą kwestię. Wierzę, że przed nim wielka teatralna przyszłość. Rolę Chymki wykonuje Inna Skoryna-Kałaba. To po prostu fajerwerk emocji. Znam ją od dawna, nawet nie wątpiłam, że dobrze poradzi sobie z rolą. Podczas pracy nad wizerunkiem nieco zmieniliśmy linię jej zachowania – wyszła wesoła i wyrazista. Halę gra Alona Jakymenko – śpiewające serce spektaklu: jej głos rozgrzewa i tworzy niepowtarzalną atmosferę. A Głos metra w spektaklu to Mychajło Wojczuk. Na początku rozmowy wspominałam już o pracy scenografa. Nie mamy warsztatów, jak w państwowych teatrach, wszystko trzeba robić własnymi siłami. Wiele pracy włożyła artystka Weronika Ryżenko. Widzom szczególnie spodobał się jej świetny pomysł z chłopcem-cerkwią. Początkowo chcieliśmy pracować z profesjonalnym kompozytorem. Ale to bardzo drogie, dlatego doborem muzyki też zajmowaliśmy się sami. Był pomysł, by zrobić miks współczesności i przeszłości, styk różnych czasów i epok. Chce się popularyzować rodzimą muzykę, kulturę. Naszym zadaniem było pokazanie, że ukraińskie jest wspaniałe. Praca nad spektaklem trwa. Osobiście chcę jeszcze popracować nad tekstem. Już myślę nad kolejną inscenizacją. Najprawdopodobniej będzie to dzieło dramatyczne ukraińskiego pisarza. Bardzo kocham ukraińską klasykę, uważam, że jest aktualna jak nigdy dotąd. Można ją przenosić w różny czas, w różne okoliczności czy miejsca. Jest wiele sprawdzonych przez czas utworów, pojawiają się także ciekawe nowe. Chcę popracować z różnymi teatrami i aktorami. To pożyteczne doświadczenie dla mnie i dla wykonawców. Zdjęcie Anastasiji MANTACH. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. W Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się benefis wielkiego człowieka – artysty ludowego Ukrainy, Bohatera Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Anatolija Pałamarenki. Wydarzenie poświęcono jubileuszowi artysty. Reżyserką-inscenizatorką wydarzenia była Nadija Ahejejewa-Szwed. Ołeksij Pałamarenko, Natalija Nasikan, Anżelina Szwaczka, Serhij Kownir, Jarosława Rudenko oraz inni wielbiciele jego twórczości. Wydarzenia nie przerwał nawet alarm lotniczy, więc kontynuacja widowiska odbyła się w Salonie Muzycznym filharmonii – najbardziej wykwintnym schronie Kijowa. Koncert zakończyła „Oda wielbiąca” G. Verdiego i A. Matwijczuka, którą wykonali wszyscy jego uczestnicy. Pozostaje więc czekać na nowe twórcze spotkania z niepowtarzalnym mistrzem słowa. Zdjęcie Eduarda MEŻULA.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nowe przygody Gołochwostego

Z okazji dziesiątej rocznicy założenia teatr „Osobystosti” przedstawił efektowną komedię stylową „Za dwoma zającami” na motywach nieśmiertelnej sztuki Mychajła Staryckiego. Spektakl pokazywany jest w dużej sali Domu Artysty NSChU. […] zajętych jest wielu aktorów medialnych, którzy dużo występują przed kamerą, pracują w innych teatrach. Zebranie ich wszystkich razem było trudne, jednak się udawało. Na próbach panowała ciepła atmosfera, pracowaliśmy zespołowo. Dzięki zgranej pracy zbiorowej wszystkie trudności zeszły na dalszy plan. Chcieliśmy, aby sztuka zabrzmiała nowymi barwami, dlatego wydarzenia przenieśliśmy do naszych czasów. Pragnęliśmy pokazać Kijów. Artystka znalazła świetny pomysł scenograficzny – metro. Kto po raz pierwszy wsiada do metra, odbiera je jak super atrakcję, dla innych to rutyna, codzienność. Jednak dla każdego mieszkańca stolica kojarzy się właśnie z metrem. Wszyscy aktorzy grający w spektaklu – wielowymiarowe osobowości twórcze, z nimi nie było trudności w pracy. Razem szukaliśmy, tworzyliśmy, wszystko to bez nieporozumień, w bliskim kontakcie. Byliśmy jak jedna rodzina, jakbyśmy znali się bardzo długo i stworzyli razem nie jeden spektakl. Chociaż właściwie z wieloma pracowałam po raz pierwszy. Role drugoplanowe na pierwszy rzut oka nie są mniej ważne niż główne. Dlatego zacznę właśnie od nich. Są to Daria Chorosziun (Natalka, kума), Julia Szestopałowa (Nastia, kuma). Wspaniali chłopcy – studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego: Daniił Ziberт (Roman), Tymur Smetanin (Aleks) i Olek-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ukraińskie Boże Narodzenie na Florydzie Do członków „Proświty” na Ukrainie

Ukraińska społeczność w południowo-zachodniej Florydzie miała okazję zaprezentować próbki swojej kultury oraz zaśpiewać ukraińskie i amerykańskie kolędy 7 grudnia w centrum parku miasta Venice na Florydzie. To już drugi rok, kiedy ukraińska społeczność organizuje świąteczny program bożonarodzeniowy, aby podziękować swoim sąsiadom i przyjaciołom Amerykanom za wsparcie, jakiego udzielają Ukrainie i jej narodowi w czasie brutalnego ataku Moskwy na Ukrainę. Pod namiotem można było obejrzeć próbki ukraińskiej twórczości ludowej oraz świąteczny stół bożonarodzeniowy. Był tu także stół z ozdobami świątecznymi, które wykonały członkinie Związku Ukrainek Ameryki (SUA-56 Oddz.) pod kierownictwem Bohdany Pużyk. A wystawę fotografii z ruinami we współczesnej Ukrainie i jej rannymi mieszkańcami przygotowała Anna Macylińska. Altana, w której odbywał się świąteczny program, była przystrojona wyszywanymi ręcznikami, a przed nią znajdował się duży napis z kolędnikami „Merry Christmas” oraz „Chrystus się rodzi”. Prowadząca program Bohdana Pużyk krótko opowiedziała gościom o ukraińskich zwyczajach bożonarodzeniowych i tłumaczyła na język angielski treść ukraińskich kolęd. Program otworzyła bandurzystka Zynowija Zakoworotna, nauczycielka z Krymu, która obecnie mieszka na Florydzie. Wykonała ona na bandurze „Merry Christmas” oraz wianek pieśni bożonarodzeniowych. Nowo powstały chór dziecięcy „Switanok Florydy” pod kierownictwem maestro Ołeha Majowskiego wykonał „Oj nad Wytelejem”, „U poli, u poli”, „Anhely w nebi” oraz „Radujtesia usi ludy”. Baryton Maksym Wyszkwarok, który niedawno przybył na Florydę, wykonał „Dobryj wechir tobi” oraz „Staryj rik mynaye”. Od rodziny Myronyków, która pochodzi z Bukowiny i śpiewa razem od wielu lat, usłyszeliśmy „Wianek pieśni bożonarodzeniowych”, „Radi j spiwaj” oraz „Weselitsia nebesa”. A 12-letnia Ołeksandra Kabaczij, która przybyła na Florydę w 2022 roku, laureatka międzynarodowych festiwali, wykonała „Swatyj wechir”. 14-letnia Żizel Bebyk, która gra na skrzypcach od 8 roku życia, wykonała „Hallelujah” i „Angels we have heard on high”. Znana na Ukrainie śpiewaczka folklorystyczna Wiktorija Łuhanska wykonała pieśń „Rody, Bozhe, żyto”. Oprócz tego, razem z córką Daryną, która była nagradzana na wielu festiwalach, zaśpiewały „Oj jasna-krasna kałyna u łuzi” oraz „Szczedryk”. Program zakończył chór cerkiewny św. Marii pod kierownictwem dr. Jurija Szewczuka kolędą „Po wśomu switi”, duetem „Adeste Fidelis” (Oksana Pjasećka i Jurij Szewczuk) oraz „Boh Predwicznyj”. Informację o „Ukraińskim Bożym Narodzeniu w Venice” zamieszczono w lokalnej prasie. Szczere podziękowania dla organizatorów tej imprezy: Bohdany Pużyk (prowadząca program), Iny Tunstan (przewodnicząca 56 Oddz. SUA), Juli Danyłoweć (program), Lidy Biłous, Dariji Tomaszoskiej, Kati Szewczuk, Jurijowi Szewczukowi (fotograf), Annie Macylińskiej, Hali Lisnyczij, Wiktorowi Lisnyczemu, Oli Babczuk i Lesi Popel. Wiktorija i Daryna Łuhanskie. Drodzy przyjaciele! Serdecznie pozdrawiam Was i Waszych bliskich z okazji Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku! Życzę wszystkiego najlepszego, zwłaszcza wytrwałości w tym okrutnym czasie wojny z Moskwą. Daj Boże, aby wkrótce nadszedł czas Zwycięstwa dla Ukrainy i jej narodu. Przez cały rok staraliśmy się i dokładaliśmy wielu starań, aby rząd Ameryki udzielał potrzebnej pomocy Ukrainie i jej Siłom Zbrojnym. Zbieraliśmy także środki od osób prywatnych na pomoc humanitarną. Przesłano środki na pomoc wydawniczą i humanitarną do Kijowa, Czernihowa, Połtawy, Dniepru, Równego, Lwowa, Chmielnickiego, Czerniowiec, Chersonia i Ługańska. Będziemy nadal starać się pomagać, jak tylko możemy. Sława Ukrainie! Bohaterom Sława! W imieniu Zarządu TUM – Wira BODNARUK, przewodnicząca. Dziecięcy chór „Switanok Florydy”. Julija Danyłoweć i Wira Bodnaruk. Wira BODNARUK, przewodnicząca Komitetu Społecznego Południowo-zachodniej Florydy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn