Cerkiew św. Andrzeja, położona przy Andrijiwskim uzwozie w Kijowie, została wzniesiona według projektu architekta Bartolomeo Rastrellego w stylu barokowym. Cerkiew nazywają „łabędzim śpiewem Bartolomeo Rastrellego”. Zbudowana w latach 1747–1762 w stylu barokowym, zachowała formy architektoniczne oraz swoje wewnętrzne zdobienia, które są wzorcowym przykładem barokowego wnętrza cerkiewnego. Jest ona zabytkiem architektury i malarstwa monumentalnego XVIII w. o znaczeniu światowym, wchodzi w skład Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Georgij ŁUK’JANCZUK Restauracja cerkwi św. Andrzeja trwała 11 lat. W tym czasie mistrzowie odnowili oryginalny kolor ścian, wzmocnili zbocze, fundamenty cerkwi oraz stylobatu. Przeprowadzono również rekonstrukcję ikonostasu autorstwa wybitnego architekta Bartolomeo Rastrellego, przywrócono autentyczne rozmieszczenie ikon. W sobotę, 12 grudnia, zabytek otwarto oficjalnie, w niedzielę, 13 grudnia (w święto Andrzeja Apostoła) w świątyni odbyło się pierwsze nabożeństwo, a od wtorku, 15 grudnia, cerkiew otworzyła drzwi dla wszystkich zwiedzających. W uroczystej Liturgii z okazji święta apostoła Andrzeja Apostoła, która odbyła się w niedzielę 13 grudnia, wzięli udział piąty prezydent Ukrainy, lider partii „Europejska Solidarność” Petro Poroszenko oraz Maryna Poroszenko. Świąteczne nabożeństwo w cerkwi św. Andrzeja, która otworzyła się po długiej restauracji, poprowadził specjalny przedstawiciel Patriarchatu Ekumenicznego Bartłomieja, metropolita galski Emmanuel (Adamakis) przy współudziale hierarchy Prawosławnego Kościoła Ukrainy, arcybiskupa czernihowskiego i nieżyńskiego Jewstratija (Zori) oraz Egzarchy Patriarchatu Ekumenicznego Bartłomieja na Ukrainie, biskupa komańskiego Mychajła (Aniszczenki). Otwarcie odrestaurowanej cerkwi św. Andrzeja powitał także urzędujący prezydent Wołodymyr Zełenski: „Jestem pewien, że w przyszłym roku będziemy mieli jeszcze więcej takich przyjemnych powodów do radości, ponieważ w 2021 roku rozpoczynamy odnowę dużej liczby zabytków kultury i architektury Ukrainy w ramach Narodowego programu „Wielka budowa”. Wspólnymi siłami będziemy mogli odnowić wiele unikalnych obiektów i zachować je dla potomnych”… Odtąd w każdą niedzielę i w święta będą się tu odbywać tradycyjne nabożeństwa, a w Komentarz Wiaczesława Kyryłenki Cieszę się razem z wieloma Ukraińcami z powodu zakończenia prac remontowych i restauracji cerkwi św. Andrzeja. Cieszę się, że los dał możliwość bycia współuczestnikiem tej wielkiej sprawy. W 2015 roku, po długiej i niełatwej walce, przeze mnie zostało zmienione kierownictwo Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” i do pracy powróciła pani Nela Kukowalska, która zna Rezerwat, zapewne, najlepiej na Ukrainie, jest patriotką i prawdziwą profesjonalistką w swojej dziedzinie. Prawie od razu po jej mianowaniu przez nas została podjęta decyzja o pełnym wznowieniu prac remontowych i restauracyjnych, co dyktowało konieczność zamknięcia cerkwi św. Andrzeja inne dni słynna cerkiew będzie pracować, na radość wszystkim miłośnikom dawnej sztuki, jako muzeum świeckie. W budynku zainstalowano nowoczesne oświetlenie. Dla osób niedowidzących oraz dziecięcych wycieczek mistrzowie odlali z gipsu poszczególne elementy zdobienia świątyni, aby można było ich dotknąć i poczuć ich formę. Wysokość cerkwi św. Andrzeja wynosi 50 metrów. Przez światową społeczność budowla cerkwi św. Andrzeja została wpisana do katalogu „1000 cudów świata. Arcydzieła ludzkości pięciu kontynentów”, wydanego w Niemczech w 2002 roku, oraz wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Cerkiew św. Andrzeja przeżyła niełatwe czasy – w XIX wieku omal jej nie zniszczono. Rosyjski imperator Aleksander II chciał zburzyć cerkiew, a na jej miejscu zbudować budowle forteczne. W czasach radzieckich w cerkwi było dla zwiedzających, a co za tym idzie, również zaprzestanie nabożeństw w niej. Przypominam, ta decyzja wywołała niezadowolenie w społeczności Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAKP), który prowadził nabożeństwa w cerkwi św. Andrzeja, ale po kilku niełatwych spotkaniach z Władyką Makarijem — wtedy Zwierzchnikiem UAKP — napięcie udało się rozładować. Za co chcę, przy okazji, Władyce Makarijowi jeszcze raz dzisiaj podziękować. Samo finansowanie stało się możliwe po radykalnym zwiększeniu kilkukrotnym wydatków na kulturę w Budżecie Państwowym na 2015 rok. W budżecie, na moje naleganie jako ministra kultury, pojawiła się nowa Program wydatków rozwoju, dzięki której i rozpoczęto finansowanie restauracji cerkwi św. Andrzeja, jak, nawiasem mówiąc, i cerkwi św. Katarzyny w Czernihowie, Narodowy muzeum religijne. 14 maja 1942 roku w cerkwi św. Andrzeja został chirotonizowany na biskupa perejasławskiego przyszły patriarcha Mstysław (Skrypnyk). Tutaj też prowadził nabożeństwa podczas swojego pobytu na Ukrainie w latach 1990–1992 — w czasach nowożytnych była ona świątynią Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAKP). Więc jest swój symbolizm w tym, że obecnie słynna cerkiew św. Andrzeja na propozycję 5. prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki decyzją Rady Najwyższej została przekazana w stałe użytkowanie jako świątynia patriarsza Wszechlenskiemu pierwszohierarsze, który podarował Prawosławnemu Kościołowi Ukrainy autokefalię (Tomos). Więc w świątyni wkrótce będą brzmieć greckie śpiewy i będą służyć hierarchowie oraz duchowieństwo Kościoła Powszechnego. Domu Muzyki Organowej, który znajduje się w Soborze św. Mikołaja w Kijowie oraz wielu innych zabytków architektury. Należy powiedzieć, że wszyscy następni ministrowie kultury zapewnili kontynuację finansowania restauracji cerkwi św. Andrzeja i to w dobrym rozumieniu demonstruje wspólne uświadomienie znaczenia cerkwi św. Andrzeja dla Ukrainy. Zwłaszcza teraz, kiedy po utworzeniu Prawosławnego Kościoła Ukrainy, właśnie ta cerkiew stała się ośrodkiem nabożeństw Patriarchatu Ekumenicznego. Wznowienie nabożeństw w cerkwi św. Andrzeja i otwarcie jej dla zwiedzających — to po prawdziwie dobra i znacząca wiadomość dla Ukrainy w tym niełatwym roku. Chwała na wieki Bogu! Chwała Ukrainie! OLHA JAWORSKA SERHIJ HRABAR WALENTYNA DONCZENKO-BUTKOWSKA ANATOLIJ SOŁOWJANENKO
Tłumaczenie maszynowe
Iryna FARION
Z różnych źródeł informacji płyną relacje, że od 16 stycznia 2021 roku sfera usług wreszcie przemówi naturalnym językiem ukraińskim, a nie językiem okupantów czy obcych. Mówi się, że takie sprawiedliwe dobro niesie nam demoliberalna ustawa „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (5670d), która weszła w życie 16 lipca 2019 roku. Oczywiście, rosyjskojęzyczni znów rzekomo będą mieli powody do narzekań, jak to uciskają ich świadomi Ukraińcy na Ukrainie, gdzie językiem państwowym jest ukraiński.
Przypomnę, że jednym z kamieni obrazy tej liberalno-hybrydowej ustawy językowej są jej przepisy końcowe i przejściowe, gdzie mowa o odroczeniu wejścia w życie 16 podstawowych artykułów ustawy oraz o wymiarze kary za ich niewykonanie (czytaj więcej o tym w moim rozdziale monografii „Ukraińska rzeczywistość przez pryzmat terminu”. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2019, s. 47–93).
Wśród tych artykułów znajduje się również omawiany obecnie art. 30 „Język państwowy w sferze obsługi konsumentów”.
Czy zatem rzeczywiście od 16 stycznia 2021 roku, czyli półtora roku od dnia uchwalenia, jak to zaznaczono w przepisach końcowych ustawy, w sferze usług – najbardziej otwartej i codziennej dziedzinie życia społecznego – zapanuje język państwowy?
Niestety nie, i to z dwóch głównych powodów:
po pierwsze, nie przewiduje tego art. 30; po drugie, za naruszenie przepisów językowych w sferze usług przewidziano karę grzywny dopiero po trzech latach od czasu uchwalenia ustawy, a nie od 16 stycznia 2021 roku.
Jeśli ust. 1 art. 30 deklaratywnie zaznacza, że „językiem obsługi konsumentów na Ukrainie jest język państwowy”, to wszystkie kolejne sześć punktów przewidują użycie innych języków, wśród których ust. 3 jest dla naszej sytuacji decydujący: „na prośbę klienta jego osobista obsługa może być prowadzona również w innym języku, akceptowalnym dla stron”.
W ten sposób pokazowe oszustwo dla naiwnych w ust. 1 o języku państwowym w sferze usług zostało całkowicie rozbite, ponieważ triumfuje przepis „język akceptowalny dla stron”, wzięty z radzieckiej ustawy językowej z 1989 roku („O językach w Ukraińskiej SRR”, art. 4, 5, 15, 16, 17, 18).
Podstawowa maksyma polityczno-prawna oraz nowo utworzony nieetniczny lingwonomen „język przyjęty dla całej ludności” czy „język przyjęty dla stron” nie tylko zniwelowały deklaratywny art. 2 o „języku państwowym ukraińskim w USRR”, ale wręcz całkowicie negowały państwowy status języka ukraińskiego. Ta ustawa utwierdzała kolonialny model rozwoju kwestii językowej na Ukrainie, stosując obłudną zasłonę o państwowości języka ukraińskiego, który w rzeczywistości był pozbawiony swojego dominującego funkcjonowania w absolutnie wszystkich sferach życia społecznego: od państwowych, edukacyjno-naukowych, po sfery konsumpcji i usług. Ta ustawa okazała się ostatnim tchnieniem radzieckiego modelu quasi-państwa USRR oraz wyrazem świadomości społecznej ówczesnej klasy panującej na Ukrainie – rosyjskojęzycznej partii komunistycznej radzieckiego wzorca. I oto teraz ten termin jako płód ostatniego tchnienia radzieckiego imperium ożywa w obowiązującej ustawie językowej, a w szczególności w art. 30 o języku w sferze usług…… Więc kim my dzisiaj jesteśmy?
To właśnie to przebiegłe sformułowanie „język akceptowalny dla stron” jest do dziś głównym kolonialnym markerem ukraińskiego społeczeństwa. Mimo że język ukraiński w sferze komunikacji jest językiem użycia zgodnie z tak zwaną dziwną procedurą „domyślną”, to wcale nie wyklucza to konfliktu na celowo stworzonym etapie „języka akceptowalnego dla stron”.
W jaki sposób, na przykład, kasjer i kupujący będą wybierać język „akceptowalny dla stron”?
Według jakiego przepisu w naszej sferze usług mają pracować poligloci i znajomość jakich języków ma być w ich asortymencie?
Nietrudno zgadnąć, że „język akceptowalny dla stron” wprowadzono dla rosyjskojęzycznych, którzy mają poważne problemy intelektualne i polityczne z opanowaniem języka Szewczenki i Bandery. Niestety, nędzni postradzieccy ustawodawcy nie okazali się na tyle świadomi, by zburzyć strefę komfortu rosyjskojęzycznych, a jeszcze wskazać im, że nie są tu po prostu przybłędami, a okupantami!
Wreszcie, jaki istnieje sposób rozwiązania tego problemu znalezienia „języka akceptowalnego dla stron” dla organów ścigania, jeśli ustawa przewiduje karę dopiero za półtora roku, czyli w połowie 2022 roku?
Świadczy o tym Kodeks Ukrainy o wykroczeniach administracyjnych (Artykuł 188 (52)), gdzie przewidziano odroczone o trzy lata kary grzywny w różnych sferach funkcjonowania języka ukraińskiego, a sferę usług można odnaleźć chyba tylko w sformułowaniu „inne niż określone w częściach pierwszej – trzeciej niniejszego artykułu”:
„Inne niż określone w częściach pierwszej – trzeciej niniejszego artykułu naruszenia Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” w zakresie porządku stosowania języka państwowego – pociągają za sobą nałożenie grzywny w wysokości od dwustu do trzystu nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli lub upomnienie, jeśli naruszenie popełniono po raz pierwszy.
Ponowne w ciągu roku popełnienie naruszenia spośród wymienionych w częściach pierwszej – czwartej niniejszego artykułu, za które osoba została już poddana karze administracyjnej, – pociąga za sobą nałożenie grzywny w wysokości od pięciuset do siedmiuset nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli”.
Zatem trubadurowe relacje o języku ukraińskim w sferze usług od 16 stycznia 2021 roku są tak samo zwodnicze i problematyczne, jak sam radziecki termin „język akceptowalny dla stron”. Tego artykułu nie da się wcielić w życie choćby dlatego, że wspomniane sformułowanie nieuchronnie będzie rodzić konflikty, których rozwiązać również nie można, bo kary (czy upomnienia) w tej sytuacji będą mogły działać dopiero za półtora roku. Ale czy zaczną działać w ogóle, kiedy koroną wszystkiego jest „język akceptowalny dla stron”. Gadali, rozprawiali – a potem usiedli i zapłakali. Prawdziwie, problem języka ukraińskiego we własnym państwie, jak i 100 lat temu: można zasnąć – i obudzić się w tej samej językowej niewoli. Nie ma świadomości narodowej – nie będzie i języka.
Tłumaczenie maszynowe
W dniu jubileuszu naszej niezrównanej Kateryny Bilokur natrafiłam wśród wiadomości na takie zdanie: „Google uczcił 120. rocznicę urodzin ukraińskiej malarki Kateryny Bilokur świątecznym dudlem”. Ostatnie słowo w tym zdaniu wywołało skojarzenie wyłącznie z domem wariatów. Trzeba być chorym na odcięcie od własnej kultury, żeby, wspominając ukraińską malarkę, która nawet nie znała słowa pejzaż, a malowała genialne krajobrazy, wplatać we wspomnienie o niej to niezgrabne obce słówko.
Mimowolnie przypomniałam sobie wybitnego ukraińskiego językoznawcę Swiatosława Karawańskiego, którego setną rocznicę urodzin obchodzimy w tym roku 24 grudnia, i który z sarkazmem zauważył w związku z innym anglicyzmem, imidż:
„Angielskie słowo imidż przyszło do nas z Rosji jako główna baza „nowej” leksyki w USRR. Celowość używania słowa imidż jest bardzo wątpliwa. Czy wzbogaciłoby język używanie angielskiego słowa bred zamiast chleb? Tak samo jest z imidżem. Imidż to obraz. Ponadto imidż zastępuje słowa imia, oblicze i twarz (użyte w znaczeniu reputacja, renomа). Po co usuwać z użycia nasze słowa obraz, imię, twarz? Dla popisywania się erudycją? To choroba. I to choroba nie tak znów niewinna. Jest ona produktem i zarazem sprawcą narodowego nihilizmu” (S. Karawański. Sekrety języka ukraińskiego, 1994, s. 148).
Otóż czy ukraińskie słowa malunek, wyobrażenie, obrazek, zastawka nie pokrywają znaczenia dziwogląda dudla? Przyjrzyjmy się znaczeniu i pochodzeniu tego słowa w świecie anglojęzycznym. Być może od razu zniknie chęć używania go w kontekstach ukraińskich. Ten dudl sięga początku XVII w. (najpierw jako rzeczownik oznaczający „głupca”, później jako czasownik w znaczeniu „oszukać”): z niem. dudeltopf, dudeldopp „prostak”. Tymczasem świat anglojęzyczny dziś używa tego słowa w znaczeniach, które oczywiście są zakorzenione w swoim praźródle – i metaforycznie je rozszerzające:
doodle 1 [ˈdu:dl] rz. pot. 1. pot. ciamajda, safanduła; 2. bazgroł; bezsensowny rysunek.
doodle 1 [ˈdu:dl] czas. pot. (past i p. p. doodled, pres. p. doodling)
1. mechanicznie wygrywać; 2. oszukiwać; 3. grać na dudach. doodle 2 [ˈdu:dl] п męski narząd płciowy.
Y a n k e e - D o o d l e
[ˌjæŋkɪˈdu:dl] n „Yankee Doodle”
(żartobliwa piosenka Amerykanów). cock [kɒk] n
~s cock-a- doodle -doo/
crow koguty pieją kukuryku (WAUS, 2011, E. Horot i in.).
doodle [ˈduːd(ə)l] 1. v 1) nieświadomie rysować; rysować zawijasy; pisać zawijasami (niedbale); bazgrać; bazgrolić;
2) zajmować się głupstwem, błahostką;
3) gwar. oszukiwać, robić w balona, ogłupiać, wabić, łudzić
2. n 1) bazgroły, zawijasy, zawijaski, zawijasy-krętaski; bazgroły; bazgranie;
nieświadomy rysunek; grifonaż; dudl;
2) archaiczne: głupiec, safanduła, ciemniak, durnia, niedojda, ciamajda, nierób, pyra, obibok, leń; (Ogólny ludowy słownik angielsko-ukraiński, 2010).
Jeszcze bardziej wymowne w znaczeniu tego słowa są źródła elektroniczne https:// www.dictionary.com/browse/ doodle; https://www.lexico.com/ en/definition/doodle (słownik amerykański): bazgroły. W szczególności czasownik (używany z dopełnieniem lub bez niego), doo · dled, doo · dling: „rysować lub pisać bez celu”: Bazgrał przez cały czas trwania wykładu.
Używa się go także metaforycznie: „tracić (czas) na bezcelowe lub głupie zajęcia”; w dialektach: „oszukiwać, oszukać”; jako archaizm: „głupi lub niemądry człowiek”. Jako rzeczownik – to projekt, rysunek lub coś podobnego, wykonane bez wyraźnego zamysłu; grubo zrobiony rysunek, wykonany byle jak.
Czy miało sens przyplątywanie do genialnych obrazów Kateryny Biłokur, która, nie ucząc się ani jednego dnia w żadnej szkole, zdobyła światową sławę dzięki swoim obrazom, swojej kulturze i swojemu krajowi? Przypomniały mi się słowa Łesi Ukrainki z przekładu Francisa Fahy'ego „Sprawa języka irlandzkiego”: „geniusz zawsze zdobędzie sobie światowe uznanie, choćby przemawiał językiem najrzadziej używanym”.
Czy zdobędziemy sobie uznanie tym dudlem i tym podobnymi?
Jeszcze nie otrząsnęliśmy się z moskiewskiego słowno-mentalnego brudu, a już, jako narodowo bezkręgowi, grzęźniemy w anglo-ukraińskim surżyku.
„Zapraszamy do naszego domu wszystkie kultury, ale nie mogą one zbić nas z nóg na progu naszego domu” (Mahatma Gandhi).
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
cyjnym morzu – za pewnym „sprzyjaniem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. Ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, pomagają tygodnikowi. Dzięki ofiarom wytrwaliśmy do końca tego roku. Mamy nadzieję, że i w 2021 roku będziemy z Wami. Ich finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe:
Tłumaczenie maszynowe
1. Chodakiwski Jewhenij Iwanowycz, profesor – 1000 hrywien; 2. Mocerniak Darija Wasyliwna – 200 hrywien; 3. Ihnatenko L. M. – 500 hrywien; 4. Kaczanowśka Jarosława Mychajliwna – 200 hrywien; 5. Kondratowycz Ołeksandra Pawliwna – 200 hrywien; 6. Małynko Łarysa Ołeksijiwna – 500 hrywien; 7. Łachnij Łeontyna – 200 hrywien; 8. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 3000 hrywien; 9. Kancer Mykoła Iwanowycz – 500 hrywien; 10. od Sztełmach – 1000 hrywien; 11. Serednyćkyj Łeonid Mychajłowycz – 1000 hrywien; 12. Makowijczuk Oksana Wiktoriwna – 100 hrywien; 13. Borysowa M. M. – 200 hrywien; 14. Filipczuk Heorhij Heorhijowycz – 1500 hrywien; 15. Kononenko Switłana Ołeksijiwna – 200 hrywien; 16. Czerniachiwśkyj Ołeksij Iwanowycz – 1000 hrywien. 17. Czajkowśkyj O. W. od Bursztyńśkiego MO WUT „Proświta” – 2000 hrywien; 18. Bilenko Wołodymyr Wasylowycz – 200 hrywien; 19. Hryhorjewa Lubow Mychajliwna – 300 hrywien; 20. Tymoszyk Mykoła Stepanowycz, m. Kijów – 1000 hrywien; 21. Horyń Bohdan Mychajłowycz, m. Kijów – 5000 hrywien; 22. Mowczan Pawło Mychajłowycz, m. Kijów – 20000 hrywien; 23. Hołota Lubow Wasyliwna, m. Kijów – 5000 hrywien; 24. Skrynnyk Olha Pantełijiwna, m. Kijów – 250 hrywien. 25. Nina O. „Żeby nie zamuliło się uzdrawiające źródło ojczystego słowa” — 200 hrywien; 26. Szmyhelśkyj Iwan Wasylowycz — 500 hrywien; 27. Hałenko Wiktor Pawłowycz — 300 hrywien; 28. Putko Jarosław Romanowycz — 1500 hrywien; 29. Omelczuk Roman Justynowycz — 1000 hrywien; 30. Krasowśkyj Wołodymyr Zacharowycz — 200 hrywien; 31. Iwanczenko Mykoła Wasylowycz — 200 hrywien; 32. Mychajluk Ludmyła Pawliwna — 200 hrywien; 33. Zdorowyj Anatolij Kuzmowycz — 200 hrywien; 34. Matwijczuk Wałentyna Feodosijiwna — 200 hrywien; 35. Ahromakow P. M. — 503 hrywny; 36. Koronenko-Słaboszpyćka Switłana Anatolijiwna — 500 hrywien; 37. Słaboszpyćkyj Mychajło Fedotowycz — 2500 hrywien; 38. Słaboszpyćka Ludmyła Pyłypiwna — 3500 hrywien; 39. Ihnatenko Łeonid Mychajłowycz — 1000 hrywien. 40. Semystiaha Wołodymyr Fedorowycz — 1000 hrywien, 41. Tymoszewśka Dora Hryhorijiwna — 500 hrywien. 42. Melnyczuk A. W. – 150 hrywien; 43. Jałoweha Stepan Iwanowycz – 200 hrywien; 44. Hryhorenko Wiktor – 200 hrywien; 45. Syraj Ołeksandr Josypowycz – 500 hrywien; 46. Stepanenko Mykoła Iwanowycz – 1500 hrywien; 47. Humeniuk Hałyna Denysiwna – 200 hrywien; 48. Franczuk Wałerij Ołeksandrowycz – 700 hrywien; 49. Berkosza Dmytro Teodorowycz – 300 hrywien; 50. Pałamarenko Hanna Miłentijiwna – 200 hrywien; 51. Darowizna (bez imienia) z 20.08.20 – 1400 hrywien; 52. Kasjanenko Marija Stepaniwna – 200 hrywien; 53. Kołodnyj Anatolij Mychajłowycz – 1000 hrywien; 54. Ołeszczuk Ihor Andrijowycz – 250 hrywien; 55. Bocij Semen Kyryłowycz – 300 hrywien; 56. „WAAP” – 9720 hrywien; 57. Stołarowa Anna Petriwna – 1000 hrywien; 58. Folitarczuk Anatolij Wasylowycz – 500 hrywien; 59. Kublij Łarysa Iwaniwna – 500 hrywien; 60. Juszczuk Iwan Pyłypowycz – 1000 hrywien; 61. Hłahołuk Ołeksij Wasylowycz — 1000 hrywien. 62. Hłahołuk Wasyl Petrowycz — 1000 hrywien. 63. Makowej Darija Jułianiwna – 1000 hrywien. 64. Hawaleszko Nina Nykyforiwna – 300 hrywien. 65. Juszczenko Mykoła Iwanowycz – 300 hrywien. 66. Humnyćkyj Jarosław Mychajłowycz oraz Humnyćka Natałija Ołeksijiwna – 1000 hrywien; 67. Hejko Nina Semeniwna — 500 hrywien. 68. Kardasz Lidija oraz Kardasz Serhij — 1000 hrywien. 69. Żułynśkyj Mykoła Hryhorowycz — 2000 hrywien. 70. Suchostawśka Tetiana Ołeksijiwna (od Chalyćkiej L. S.) — 200 hrywien. 71. Andrijczuk Wiktor Hryhorowycz — 500 hrywien; 72. Łupij Ołeś Wasylowycz – 1000 hrywien; 73. Horaczkun Mykoła Opanasowycz – 1000 hrywien; 74. Mjałnycia L. W. – 500 hrywien; 75. Kabyn Roman Wasylowycz – 100 hrywien; 76. Wowczenko Petro Trochymowycz – 500 hrywien; 77. Kondratij Iwanna Mychajliwna – 500 hrywien; 78. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 hrywien; 79. Melnyczuk Jarosława Bohdaniwna – 1000 hrywien; 80. Melnyczuk Bohdan Iwanowycz — 1000 hrywien; 81. Dawydenko Wałentyna — 300 hrywien; 82. Ihnatenko Łeonid Mychajłowycz — 1000 hrywien; 83. Kołesnykowa Marija — 200 hrywien; 84. Baran Petro Iwanowycz — 500 hrywien; 85. Perederij Ołeksij Ołeksijowycz — 500 hrywien. 86. Kraweć Tetiana Faustiwna — 300 hrywien. 87. Tataryn Wira Iwaniwna — 200 hrywien. 88. Drobenko Wałentyn Serhijowycz — 1000 hrywien. 89. Chałećka Lubow Serhijiwna — 200 hrywien. 90. Zjednoczenie Rejonu Halickiego m. Lwowa WUT „Proświta” przez Pawluk M. A. — 2300 hrywien. 91. Perederij Ołeksij Ołeksijowycz — 500 hrywien. 92. Hałycz Ira Petriwna — 500 hrywien; 93. Dudykewycz O. W. — 400 hrywien; 94. Łucznikowa Tetiana Franciwna — 200 hrywien; 95. Służanśka Zenowija — 500 hrywien; 96. Ostrowśka Julija Mychajliwna — 500 hrywien; 97. Starjuk N. W. — 500 hrywien; 98. Muzyczenko Ołeksandr Dmytrowycz — 800 hrywien; 99. Słobodianjuk Stepan Mefodijowycz — 200 hrywien; 100. Szmyhelśka Ludmyła Mykołajiwna — 1000 hrywien. 101. Werczyk Antonina Wołodymyriwna — 200 hrywien. 102. Jakowenko Wasyl Mykołajiwna — 500 hrywien. 103. Stasyk Julija Iwaniwna — 300 hrywien. 104. Martynowśkyj Jurij Hryhorowycz – 600 hrywien. 105. Semeniuk Hryhorij Fokowycz — 700 hrywien. 106. Andrijczuk Petro Ołeksandrowycz — 2000 hrywien. 107. Buczma Chrystyna Ołeksijiwna — 500 hrywien. 108. Choma Marija Mychajliwna — 200 hrywien. 109. Morozowa Hanna Heorhijiwna — 1000 hrywien. 110. Szweć Petro Wasylowycz — 200 hrywien. 111. Ihnatenko Łeonid Mychajłowycz — 1000 hrywien; 112. Stasyk Julija Iwaniwna — 100 hrywien. 113. Patyk Oksana Wołodymyriwna — 1000 hrywien. 114. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz — 1000 hrywien. 115. Służynśka Zynowija — 500 hrywien. 116. Służynśka Ołeksandra — 500 hrywien. 117. Tymczyszyn W. D. — 200 hrywien. 118. Bondarczuk Andrij Iwanowycz — 1000 hrywien. 119. Stupak Anton Hryhorowycz — 400 hrywien. 120. Mjałnycia L. W. — 1000 hrywien. 121. Szokina Wiktorija Ihoriwna — 700 hrywien. 122. Stebłowśka Łeoniła Petriwna – 200 hrywien. 123. Iwanenko A. W. – 500 hrywien. 124. Mytiura Wałentyn Iwanowycz – 500 hrywien. 125. Podołczuk Ołeksandr Josypowycz – 500 hrywien. 126. Ihnatenko Łeonid Mychajłowycz – 1000 hrywien. 127. Łohinowa Nadija Antoniwna – 250 hrywien. 128. Sopiwnyk Mychajło Pantełejmonowycz – 250 hrywien. 129. Fil Pawło Iwanowycz – 300 hrywien. 130. Blyzniuk Ołeksa – 500 hrywien. 131. Bursztyńśka – 1000 hrywien. 132. KU „Centrum Kultury i Sztuki” ZOR — 5000 hrywien. 133. Honczarenko Kateryna Ołeksandriwna — 700 hrywien. 134. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz — 1000 hrywien. 135. Stasyk Julija Iwaniwna — 100 hrywien. 136. Paruboczyj J. S. — 600 hrywien. 137. Suchar Jurij Mychajłowycz — 1000 hrywien. 138. Czystoborodowa Z. S. — 100 hrywien. 139. Czubata Darija Dmytriwna — 500 hrywien. 140. Pyłypczak Wasyl Hryhorowycz — 2000 hrywien. 141. Pazij Iwan Pyłypowycz — 200 hrywien. 142. Topiuk Lina Iwaniwna — 300 hrywien. 143. Szczepitczak Myron Hryhorowycz – 400 hrywien. 144. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 hrywien. 145. Bondarczuk Andrij Iwanowycz – 1000 hrywien. 146. Małiuta Iwan – 250 hrywien. 147. Andruszkiw B. M. – 200 hrywien. 148. Ihnatenko Łeonid Mychajłowycz – 1000 hrywien. 149. Iwanow Dmytro Josypowycz – 5000 hrywien. 150. Iluszyk Hryhorij Jakowycz – 200 hrywien. 151. Juszczenko Mykoła Iwanowycz – 200 hrywien. 152. Żywyłko Witałij Petrowycz – 500 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tego przeprowadzenia Dnia Wyszywanki. W trzeci czwartek maja każdy, kto pragnie zachowania i popularyzacji ukraińskiej wyszywanki, zakłada narodową koszulę. U nas takich chętnych jest zdecydowana większość. Wyjątkowym wydarzeniem w pracy „Młodej Proświty” jest przygotowanie i prowadzenie spotkań ze znanymi działaczami Przykarpacka. Licealiści przyjmowali reżysera i aktora Rostysława Derżypilskiego, znanego działacza społecznego i obrońcę praw człowieka Wołodymyra Kowalczuka, sportowca-weterana Iwana Fajczaka oraz wielu innych. Proświcianie biorą aktywny udział w wydarzeniach organizowanych przez administrację: świętach Strzeleckiej Sławy, obchodach rocznicy Hołodomoru, bitwy wojsk ukraińskich pod Krutami, Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa, dniach szewczenkowskich. Młodzi proświcianie są aktywnymi uczestnikami różnych wydarzeń społecznych naszego miasta. Licealiści byli jedną z najliczniejszych wspólnot, która obserwowała rekonstrukcje wydarzeń historycznych Bitwy pod Krutami oraz Zrywu Listopadowego, brała udział w obchodach 100-lecia Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej w Iwano-Frankiwsku. Jedną piątą graczy w symultanie warcabowej na 150 szachownicach z okazji 150-lecia towarzystwa „Proświta” również stanowili członkowie komórki „Młodej Proświty” Liceum Fizyczno-Technicznego. Szczególne znaczenie dla kształtowania u młodzieży wartościowych (humanistycznych, społecznych i duchowych) orientacji mają projekty charytatywne o charakterze społecznym. Od początku istnienia komórki licealiści biorą udział w akcji charytatywnej „Mikołaj idzie do sierot”. Wcześniej coroczne prezenty przekazywano do internatów dla dzieci, które pozostały bez opieki rodzicielskiej, a obecnie uczniowie LFT pomagają Mikołajowi dotrzeć do dzieci-sierot, których rodzice zginęli w ATO. Wielokrotnie odbywały się akcje „Podaruj książkę”. W prezencie przyjmowano wyłącznie literaturę w języku ukraińskim i kilkaset książek otrzymali żołnierze ATO, licealiści Odeskiego Liceum Wojskowo-Morskiego, uczniowie szkół z rejonów przyfrontowych Donbasu. Szczególny jest wkład „Młodej Proświty” w przygotowanie i przeprowadzenie uroczystości noworocznych. Komórka licealna tworzy święto dla tych, którzy stali się ich przyjaciółmi i doradcami, którzy sieją w ich duszach ziarna mądrości, miłości do swojego państwa i do bliźniego – dla wykładowców. Proświcianie przygotowują i osobiście wręczają każdemu pracownikowi liceum świąteczną kartkę oraz bombkę noworoczną z logo „LFT” i rysunkiem o tematyce patriotycznej. Takie same noworoczne suweniry otrzymują również licealiści, którzy zostali zwycięzcami różnych zawodów intelektualnych – olimpiad, turniejów, konkursów. Wszyscy licealiści otrzymują w prezencie „Koladnyczki” – zbiory kolęd i powinszowań, których układaczami również są młodzi proświcianie. Członkowie komórki są także aktywnymi uczestnikami przedstawień wertepowych. Pandemia koronawirusa zmusza do poszukiwania nowych sposobów na wykazanie się. Dzięki kreatywności i twórczości kierownika zajęć artystycznych, muzyka i proświcianina Serhija Bazowskiego, w liceum zaczęto tworzyć muzyczne filmy patriotyczne i tematyczne: „Bojownikom o wolność Ukrainy”, „Pamiętamy. Hołodomor 1932-1933”, „Boże Narodzenie”. Młodym proświcianom szczególnie podoba się ten nowy rodzaj działalności, chętnie stają się aktorami tych filmów. Współczesna młodzież to pokolenie, które wspiera procesy formowania demokratycznego niezależnego państwa, odrodzenia Ukrainy, potrzebuje bardziej konstruktywnych i dynamicznych kroków ewolucyjnych w rozwoju społeczeństwa. Wreszcie, jest to generacja ludzi radykalnie nastawionych. Udział w młodzieżowych organizacjach społecznych jest ważnym stopniem dla młodzieży do ich aktywnej postawy obywatelskiej w dorosłym życiu. Wierzy się, że dzisiejsi młodzi proświcianie staną się aktywnymi działaczami społecznymi, politykami i wolontariuszami, którzy zachowają samodzielne niezależne państwo i odrodzą potęgę gospodarczą Ukrainy. To tylko część doświadczenia wychowania narodowo-patriotycznego młodzieży, w którym aktywną, a często i wiodącą rolę odgrywa towarzystwo „Młoda Proświta”. Zatem towarzystwo „Proświta” ma ważną misję w społeczeństwie ukraińskim, nie straciło swojego znaczenia przez 152 lata i jest ważnym motorem kształtowania społeczeństwa obywatelskiego w demokratycznym państwie. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki wyraża głębokie współczucie przewodniczącemu komisji kontrolno-rewizyjnej Towarzystwa „Proświta” Ołeksijowi Iwanowyczowi Czerniachiwskiemu z powodu ciężkiej straty – śmierci żony Hanny Wasyliwny. Królestwo niebieskie i wieczna pamięć.
Tłumaczenie maszynowe
Natalia SYNYCIA, sekretarz odpowiedzialna miejskiej „Proświty” w Iwano-Frankiwsku. 152. rocznicę towarzystwa „Proświta” zarząd miejskiego zjednoczenia w Iwano-Frankiwsku uczcił uroczystym posiedzeniem rozszerzonym. Przewodnicząca zjednoczenia — zastępczyni kierownika katedry językoznawstwa Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, doktorka filozofii, profesorka Maria Hucol, w sali Muzeum Narodowej Czci Kobzarza, podkreśliła rolę miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w życiu mieszkańców Iwano-Frankiwska. Z okazji rocznicy pamiętnej daty prośwician powitali przedstawiciele departamentów kultury (O. Łewyćka) oraz oświaty i nauki rady miejskiej (Z. Kasijan i U. Czuprunow), a przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej Rusłan Marcinkiw oraz zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty” Mychajło Siczka przybyli na święto z nagrodami. Wręczono podziękowania mera miasta za aktywną działalność społeczną i kulturalno-oświatową oraz z okazji 152. rocznicy „Proświty” dyrektorowi Fizyczno-Technicznego Liceum-Internatu Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej przy Narodowym Uniwersytecie Nafty i Gazu Myrosławowi Janychiwskiemu, dyrektorce liceum nr 1 Lubowi Murzie, zastępcom przewodniczącego miejskiego zjednoczenia towarzystwa: księdzu-kapelanowi Orestowi Putce oraz poecie i dziennikarzowi Iwanowi Hawryłowyczowi. Dyplomami obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wyróżniono przewodniczącą miejskiej „Proświty” Marię Hucol, jej zastępczynię Hannę Doroszenko, członków zarządu zjednoczenia: Hałynę Terłecką, Wołodymyra Bociurka, Anatolija Andrusiaka oraz Ołeha Wiwczarenkę. Dyplomy i podziękowania miejskiego zjednoczenia towarzystwa otrzymali nie tylko liczni kierownicy ogniw podstawowych „Proświty”, członkowie Zarządu i Rady, jej aktywiści, ale także mer miasta Rusłan Marcinkiw – za wysoką aktywność obywatelską, znaczący osobisty wkład w ukraińskie odrodzenie, rozwój kultury narodowej, budowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego oraz wspieranie „Proświty”. Na posiedzeniu ogniwo „Proświty” Fizyczno-Technicznego Liceum-Internatu zaprezentowało swoją pracę, o której opowiedzieli przewodnicząca ogniwa Maria Ostapiuk-Subyczewa oraz dyrektor placówki Myrosław Janychiwski. Tym samym rozpoczęto swego rodzaju przegląd proświtańskich ogniw placówek oświatowych miasta. Z wystąpienia Marii HUCOL: Towarzystwo nadal pozostaje strażnikiem ducha narodowego w naszym mieście, zdecydowanie występuje za ugruntowaniem języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego i urzędowego w Ukrainie, jako nieodłącznego znaku narodu, skierowało swoją pracę na nieuchronne wypełnianie 10. artykułu Konstytucji Ukrainy. „Proświta” jest głównym czynnikiem jednoczącym wszystkie siły demokratyczne w imię ugruntowania narodowych podstaw ukraińskiej państwowości. W tym celu angażujemy w swoje szeregi nowe siły intelektualne, szerokie warstwy inteligencji. Zadaniem „Proświty” jest wspieranie rozszerzenia sieci ogniw podstawowych w mieście, w szczególności na uniwersytetach i w akademii, w szkołach zawodowych i technikach. Kontynuować pracę nad tworzeniem ukraińskiej terminologii naukowej, technicznej, medycznej oraz słowników fachowych. Nawiązać stałą współpracę z uczniami starszych klas, bractwami studenckimi wszystkich uczelni miasta, koordynując pracę wychowawczą z miejskim komitetem wykonawczym i deputowanymi Rady Miejskiej. Razem z departamentem humanitarnym władz miejskich angażować do aktywnego udziału młodzież we wszystkich ważnych świętach i imprezach miasta. Organizować konferencje naukowo-praktyczne (seminaria) w kwestiach wymiany doświadczeń dotyczących wychowania patriotycznego, religijnego i kulturalno-artystycznego młodzieży. Wspierać powstawanie „Młodej Proświty” we wszystkich placówkach oświatowych miasta. Przeprowadzając kontrole stanu używania języka państwowego, wymagać zgodnie z Konstytucją Ukrainy od wszystkich urzędników państwowych, pracowników struktur wykonawczych, siłowych, kontrolnych, priorytetu języka ukraińskiego. Uważać kierowników wszystkich departamentów administracji państwowej za osobiście odpowiedzialnych za funkcjonowanie języka państwowego w podległej sferze działalności społecznej. Za naruszenie tych warunków winnych pociągać do odpowiedzialności, aż do zwolnienia z zajmowanego stanowiska; zapewnić skuteczność systemu natychmiastowego konkretnego reagowania na informacje dotyczące naruszenia prawa państwowego języka ukraińskiego; przeprowadzać kontrole stanu używania języka państwowego; dążyć do anulowania rejestracji przedsiębiorstw, które zostały zarejestrowane z naruszeniem ustawy o językach lub systematycznie naruszają ją w procesie swojej działalności. Wspierać te organizacje, które rozwijają przemysł narodowy, produkcję rolną, dbają o sprawiedliwą ochronę socjalną i zaspokojenie potrzeb kulturalnych obywateli, zapewniają priorytet państwowy języka ukraińskiego i wspierają ukraińską kulturę narodową. Zgromadzić prośwician, którzy byli w ogniwach zlikwidowanych przedsiębiorstw, w ogniwa terytorialne lub w ogniwa przy Zarządzie czy w Domu Narodowym „Proświta”. Współpracować z duchowieństwem. Zorganizować konkurs-festiwal online „Mowa ridna, słowo ridne” (Język ojczysty, słowo ojczyste). Prowadzić działania krajoznawcze. Wnosić i korygować opisy historii rodzinnej wsi (tych wsi, które wchodzą w skład obecnej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej) w Wikipedii. Zakończyć wręczanie legitymacji nowego wzoru członkom ogniw podstawowych. Uporządkować regularne opłacanie składek członkowskich. Jesteśmy pewni odrodzenia i wzmocnienia wpływu „Proświty”, ponieważ jej misja rozciąga się od przeszłości do naszych dni, kiedy zdobyta samodzielność Ukraińców wymaga realnej ochrony i pełnowartościowego, potężnego wcielenia we wszystkich strukturach państwa i społeczeństwa. Maria OSTAPIUK-SUBYCZEWA, nauczycielka Iwano-Frankiwskiego Fizyczno-Technicznego Liceum Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej. Na przykładzie pracy ogniwa podstawowego „Młoda Proświta” zademonstrujemy wagę wkładu tej organizacji społecznej w wychowanie narodowo-patriotyczne młodzieży w naszych czasach, nabywanie przez nich doświadczenia społecznego, gotowości do wypełniania obowiązków obywatelskich i konstytucyjnych, dziedziczenia dóbr duchowych narodu ukraińskiego, kształtowania aktywnego obywatela państwa ukraińskiego. Corocznie licealiści odbywają sześciodniową praktykę krajoznawczą, wędrując szlakami bojowymi Strzelców Siczowych, wojowników OUN-UPA na terenach rejonu bolechowskiego i nadwórniańskiego. Cechą szczególną tych wyjazdów poza miasto jest szkolenie młodzieży w najlepszych tradycjach elitarnych szkół Galicji, co stymuluje rozwój aktywności, celowości, samoorganizacji i samorządności. Poranne zbiórki z podniesieniem flagi narodowej przy akompaniamencie hymnu państwowego, wieczorne – z podsumowaniem dnia i śpiewaniem pieśni ludowych, strzeleckich, powstańczych i współczesnych ukraińskich. Honorową misją ogniwa młodych prośwician jest układanie „Śpiewnika Marszowego”, który pomaga uformować licealistom repertuar pieśni na ten czy inny wieczór. Dla większości licealistów odkryciem staje się to, że ukraińska twórczość pieśniarska jest wieloaspektowa i barwna, a każda pieśń przepełniona jest głęboką treścią. Największą nagrodą dla wychowawców-wykładowców są wypowiedzi licealistów o tym, że w ich zbiorach nagrań audio teraz przeważają pieśni ukraińskie. Atrakcją ogniwa jest przeprowadzanie corocznego konkursu „Panna Liceum” i „Kawaler Liceum”. Takie wydarzenia skłaniają do akumulowania i przejawiania swoich zdolności organizacyjnych i twórczych nie tylko uczestników konkursu, ale także kibiców. Członkowie ogniwa „Młoda”
Proświta” organizują w lecie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i już 21 marca 1990 roku zostało zarejestrowane w Głównej Radzie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Kijowie, którego świadectwo rejestracyjne podpisał ówczesny przewodniczący Towarzystwa Dmytro Pawłyczko. W 1990 roku Towarzystwo zajęło się poważniejszymi sprawami, w szczególności godnym uczczeniem obchodów szewczenkowskich w mieście i rejonie. Ale najstaranniej przygotowywano się do znamiennej daty powtórnego pochówku szczątków Wielkiego Kobziarza na Górze Kaniowskiej. Towarzystwo zaproponowało radzie pedagogicznej szkoły, obawiając się, że władze rejonowe mogą go nie posłuchać, aby w imieniu kolektywu szkoły, która nosi imię Tarasa Szewczenki, zwrócić się do rady rejonowej z prośbą o budowę pomnika Kobziarza w Kostopolu. I zamysł się udał, władza poszła na ustępstwa, podejmując odpowiednią decyzję 8 maja 1990 roku. Z kolei Towarzystwo „Spadszczyna” zorganizowało liczny wiec-koncert na ówczesnym placu Radzieckim, który odbył się 22 maja 1990 roku, do którego dołączyły placówki kultury i oświaty miasta, a nawet rejonowy komitet partii komunistycznej w osobie jego pierwszego sekretarza Anatolija Łewkowycza. W przeddzień odbyłem długą i niełatwą rozmowę z A. Łewkowiczem. Przerażało go, że proświcianie przyjdą na wiec z niebiesko-żółtymi flagami, pod którymi będzie musiał występować. Dlatego padło jego stanowcze żądanie, aby na placu nie było ukraińskich symboli narodowych. Druga kwestia miała charakter czysto osobisty. Aby czytelnikowi stała się bardziej zrozumiała jej istota, muszę powrócić myślami do jej tła. W czasach studenckich my, grupa ludzi o podobnych poglądach, zorganizowaliśmy nielegalne koło polityczne „Wyzwołennia”, któremu przyszło mi przewodniczyć. Kiedy na członków naszego koła nagle trafili funkcjonariusze KGB, zmuszeni byliśmy zakończyć jego działalność. W wyniku dobrej konspiracji czekistom nie udało się ustalić jego istnienia, bo wtedy nic nie uratowałoby nas przed relegowaniem z uczelni i, oczywiście, więzieniem. Doszliśmy wtedy, jak okazało się później, do słusznego wniosku, że dokonanie rewolucji od dołu, w systemie, który aż roi się od tajnych współpracowników KGB, jest niemożliwe, dlatego trzeba przygotowywać się do rewolucji od góry. A do tego trzeba wszelkimi sposobami przenikać do organów kierowniczych komunistycznego potwora. Przecież Związek Radziecki rzeczywiście rozpadł się w wyniku rewolucji od góry. Zatem postanowiliśmy wcielać tę ideę w życie po ukończeniu uczelni. Największego przeniknięcia do struktur władzy dokonał mój zastępca w kole Iwan Biłous. On na Tarnopolszczyźnie początkowo dorósł do stanowiska pierwszego sekretarza rejonowego komitetu komsomołu, a potem mianowano go sekretarzem organizacji komsomolskiej Tarnopolskiego Instytutu Medycznego. Kadebiści zatrzymali go już wtedy, gdy jego kandydaturę zaproponowano na stanowisko drugiego sekretarza komitetu miejskiego partii. Jego życiową i polityczną drogę na zawsze zatrzymał szpital psychiatryczny. System komunistyczny potrafił usuwać niewygodnych. Mnie również dość łatwo udało się zatrudnić jako kierownika wydziału szkolnego Kostopolskiego rejonowego komitetu komsomołu. Jednak po jakichś trzech miesiącach odnalazło mnie lwowskie dossier kadebistowskie. W rejonowym komitecie komsomołu wybuchł prawdziwy popłoch: w ich szeregi wkradł się obcy duchem, a na dodatek syn więźnia politycznego-banderowca. Akurat zbiegło się to ze śmiercią mojego ojca i po dniu lub dwóch zabrano mnie do wojska. Prawda, służyłem tylko rok. Pod koniec służby wszystkich, którzy mieli wyższe wykształcenie, zabrano na kursy oficerów rezerwy. Jednak stopnia oficerskiego nigdy nie otrzymałem. Przyczyną była charakterystyka A. Łewkowycza, który był wtedy pierwszym sekretarzem rejonowego komitetu komsomołu, która za czasów stalinowskich pociągnęłaby za sobą nie mniej niż dwudziestkę „syberyjskich kurortów”. Jednym słowem, Anatolij Josypowycz bardzo mnie prosił, nawet błagał, abym na wiecu nie opowiadał ludziom o tym fakcie sprzed dwudziestu pięciu lat. Przysięgał i zarzekał się, że zmusiły go do jej napisania organy KGB. Proświcianie wtedy rzeczywiście nie używali ukraińskiej symboliki narodowej, jednak zwróciłem się do członków Ruchu, aby przyszli na wiec z niebiesko-żółtymi sztandarami. Wystąpienia mówców przeplatały się z wykonywaniem pieśni i czytaniem wierszy. Swoje wysokie umiejętności wykonawcze zaprezentował zespół wokalny Towarzystwa Języka Ukraińskiego „Batkiwśki krynyci”, recytator Anatolij Wakułka, śpiewacy Mychajło Kurowśkyj i Bohdan Brijowśkyj oraz inni amatorzy sceny. Dobrym słowem chcę wspomnieć także aktywnego proświcianina Hryhorija Bućka, który wtedy był przewodniczącym Kostopolskiej Rady Miejskiej. Właśnie dzięki niemu w tym pamiętnym dniu ustawiono kamień pamiątkowy w miejscu, gdzie z czasem wzniósł się nad placem pomnik Wielkiego Kobziarza, zebrano pierwsze pół tysiąca karbowańców na pomnik sławnego Tarasa. Następne brzemienne w skutki wydarzenie zostało przeprowadzone przez Towarzystwo Języka i Kultury Ukraińskiej „Spadszczyna” wspólnie z rejonowym oddziałem Ludowego Ruchu Ukrainy z okazji podniesienia w mieście narodowej niebiesko-żółtej flagi na centralnym placu Kostopola. Nie było gdzie szpilki wcisnąć, plac był po prostu przepełniony chętnymi, by na własne oczy zobaczyć to pierwsze i znaczące wydarzenie historyczne na terenach powstańczych, które odbyło się 19 sierpnia 1990 roku. Na poświęcenie i podniesienie niebiesko-żółtego sztandaru przyjechała wtedy spora delegacja z Równego na czele z Wasylem Czerwoniem oraz Rówieński Chór Proświty. Prowadzącym wiec był Pyłyp Hordijczuk, aktywny członek Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego, historyk z zawodu, wieloletni dyrektor Kostopolskiej Szkoły Średniej nr 1 im. Tarasa Szewczenki oraz prowadzący klubu edukacyjnego „Istyna”, który co tydzień obradował w Kostopolskim klubie szachowym „Suzirja”, którym kierował i do dziś kieruje Ołeksandr Kozak. Uczestnicy wiecu owacjami powitali występ Anatolija Wakułki, który po mistrzowsku przeczytał wspaniały wiersz Wiktora Baranowa „Do Ukraińców”. Biskup Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Antonij poświęcił flagę, rozbrzmiewały ukraińskie pieśni powstańcze i strzeleckie w wykonaniu Rówieńskiego Chóru Proświty, którym kierowała czarująca Łesia Myśkowa.
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław PRASK, pisarz, działacz polityczny i społeczny, uczestnik ruchu szestdziesiatników, przewodniczący „Proświty” w Kostopolu w latach 1989–1993.
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 50 z 2020 r. Wspominam ze szczególnym drżeniem serca poruszające i niezapomniane chwile ukraińskiego przebudzenia po długiej i bezbrzeżnej nocy komunistycznego totalitaryzmu, gdyż losem było mi pisane stanąć wówczas u steru odrodzonej „Proświty” w naszym kraju. Była to niełatwa praca, bo pamiętając bolszewicki system represyjny, do odrodzonej „Proświty” przychylili się duszą i sercem jedynie najbardziej zdesperowani przedstawiciele ukraińskości, czyli jednostki. Jednak dobrze, że znaleźli się śmiałkowie, w których ukraińskotwórczy, miłujący wolność zew serca był silniejszy od krępującej, podjarzmiennej bezwolności strachu, i oni, wstępując w szeregi proświtańskie, nieśli niezłomnego ducha ukraińskości w masy ludowe. Wszak zmartwychwstająca Ukraina wymagała przede wszystkim nawet nie zmian gospodarczych, a duchowego samoświadomienia, właściwie zmiany mentalności jako takiej, z podjarzmiennej, pełnej kompleksu niższości, w pełnowartościową, niepodległościową, czyli państwowotwórczą. Właściwie na pierwszy plan wysuwało się wtedy właśnie nasze odrodzenie narodowe. Pod tym szerokim terminem „narodowe” rozumie się nie tylko wąskie spektrum czegoś etnicznego, nie. To – i nasza kultura, i duchowość, i odwieczna chrześcijańska moralność, którą bezbożni komuniści zdeptali w bagnie ateistycznego wulgarnego nihilizmu. Ogólnie rzecz biorąc, rozumieliśmy, że te dwa kamienie węgielne wspólnoty – odrodzenie gospodarcze i odrodzenie narodowe – są tak bardzo ze sobą powiązane, że odwracając się od jednego, skazujemy na wygasanie drugie, bo duchowość i dobrobyt są jak dwa skrzydła jednego ptaka, który zwie się postępem. A zaczęło się wszystko w Kostopolu od tego, kiedy gdzieś pod koniec dalekiego 1988 roku niespodziewanie zadzwonił do mnie nieznajomy, który przedstawił się jako Bohdan Dydycz, proponując włączenie się do tworzenia koła miłośników języka ukraińskiego w naszym mieście. Oczywiście przyjąłem ten telefon z ostrożnością, pomyślawszy, że to może znowu przebiegłe sztuczki KGB, gdyż przez ten karny bolszewicki urząd przyszło mi swego czasu wycierpieć niemało ciężkich prób. Na początku lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku te struktury represyjne groziły wykluczeniem mnie z Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Iwana Franki za tak zwany „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”. Uratował mnie wtedy rektor uniwersytetu Jewhen Kostiowycz Łazarenko, ale wkrótce sam przypłacił to swoim stanowiskiem z podobnym oskarżeniem. Później, ucząc w rejonie kostopolskim, te tajne organy również nie dawały mi spokoju, doprowadzając do ciężkiej choroby, i przeleżałem prawie cztery lata w różnych szpitalach. Zatem, jak to mówią, trzeba było dmuchać na zimne. Ostatecznie upewniłem się dopiero wtedy, gdy dowiedziałem się, że poradził Bohdanowi Dydyczowi zwrócić się do mnie Wasyl Czerwonyj, który wtedy już zorganizował w rówieńskim „Azocie” koło miłośników języka ukraińskiego. Członkiem tego koła był mój kolega z roku Lubomyr Szeremeta, który właśnie poradził Czerwonemu moją kandydaturę. Przez długi czas, jeśli można tak powiedzieć, siły narodowo-demokratyczne Kostopola składały się z nas dwóch. Z czasem dołączył do nas nauczyciel-historyk z zawodu Semen Stepanowycz Danyljuk, który pracował wtedy jako dyrektor Kostopolskiego Muzeum Krajoznawczego. Spotykaliśmy się u mnie w domu, radziliśmy, jak najproduktywniej zorganizować swoją działalność. Bohdan Dydycz zaczął tworzyć w Kostopolskiej Fabryce Chleba, gdzie wtedy pracował, koło Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego. Wszystko niby szło dobrze, wielu robotników przedsiębiorstwa wyraziło chęć zostania członkami nowo utworzonego stowarzyszenia społecznego. Aż tu nagle przykra niespodzianka – pierwsze koło miłośników języka ukraińskiego w fabryce chleba uległo samolikwidacji. Rzekomo zamieszane w to były organy KGB. Impulsywny i zazwyczaj kategoryczny w swoich sądach Semen Stepanowycz w rozmowie ze mną, usłyszawszy tę przykrą nowinę, od razu wydał bezkompromisowy werdykt, że rzekomo Bohdan Dydycz celowo rozwiązał koło Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego. Ja, wiedząc, z jakimi trudnościami udało mu się zorganizować koło, kategorycznie zaprzeczyłem: – To nieprawda. Tu rzecz w czym innym. Po prostu ziarno, jak powiedziano w Świętej Ewangelii, zostało zasiane na nieprzygotowany do tego celu grunt, dlatego też nie wzeszło. Zatem po nieudanej próbie działalności Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego w Kostopolskiej Fabryce Chleba wypłynął na powierzchnię złożony problem niegotowości ludzi do włączenia ich nawet do walki o zachowanie języka ojczystego, już nie mówiąc o trudniejszych zadaniach. Taki przykry stan rzeczy wymagał pewnej pracy wyjaśniającej. Redaktorem czasopisma pracował kolega, pisarz Petro Welesyk. Zamysł się udał i już 27 kwietnia 1989 roku w „Czerwonym promieniu” pojawił się mój pierwszy duży artykuł „Język ojczysty – dusza narodu”. Wkrótce kolejny – „Szanujmy język ojczysty”, już z wezwaniem do tworzenia kół miłośników języka ukraińskiego w rejonie. Z czasem podobnych lub o innej treści moich gruntownych artykułów odrodzeniowo-narodowych nie tylko w gazecie rejonowej, ale i w innej prasie, opublikowano dziesiątki i dziesiątki. Nie twierdzę, że właśnie to stało się absolutnym motorem tego, że lód strachu czy ostrożności pękł i ruszył z miejsca, ale jestem przekonany, że dało to pierwszy oświatowy impuls w niszczeniu w sercach ludzi ustanowionych przez bolszewizm stereotypów niższości. I po tym, jak w moim mieszkaniu 18 lipca 1989 roku rozpoczęła działalność grupa inicjatywna ds. utworzenia w rejonie Ludowego Ruchu Ukrainy, do której weszli Bohdan Dydycz, Swiatosław Prask, Semen Danyljuk, Ołeksandr Kozak oraz Wałentyn Kramar, przypadło mi w udziale od nowa organizować Towarzystwo Miłośników Języka Ukraińskiego, a Bohdanowi Dydyczowi – Ludowy Ruch. Pracowałem wtedy jako nauczyciel geografii w miejskiej szkole średniej nr 1 im. Tarasa Szewczenki, a dyrektorem szkoły był prawdziwy ukraiński patriota Wasyl Kondur, towarzystwo miłośników języka ukraińskiego zapoczątkowało się właśnie w szkole, która nosi imię sławnego Kobziarza. Zatem od drugiej połowy września 1989 roku mój gabinet geograficzny stał się miejscem posiedzeń nowo tworzonego Towarzystwa, które zbierało się tutaj wieczorami dwa, a nawet trzy razy w tygodniu. Pierwszymi jego członkami zostali właśnie nauczyciele pierwszej szkoły Anatolij Wakułka, Petro Sereda, Ludmyła Żuk, Pyłyp Hordijczuk i inni. Z czasem do pedagogów dołączyli byli więźniowie polityczni Serhij Saweluk, Anton Żdaniuk i jego żona Ołena. Potem edukatorzy z innych szkół miasta i rejonu: Paraskewija Wybacz oraz Hałyna Caruk, która w tym czasie kierowała szkołą podstawową we wsi Rokytne. Wkrótce do towarzystwa dołączyli lekarze Jarosław Kułyk oraz Illa Kołtuckyj. Niedługo potem uzupełnili je Tamara Małyszewśka oraz sławne małżeństwo Lubow i Wasyl Koczerowci, Myron Wezdenko, Nina Zełinśka, Hanna Wasylczuk, architekt Bohdan Brijowśkyj i wielu innych, wszystkich nie sposób wymienić. „Towarzystwo Języka i Kultury Ukraińskiej „Spadszczyna”, którego przewodniczącym wybrano mnie, po jakimś miesiącu-półtora swoim składem wyraźnie wyszło poza ramy Szkoły Średniej nr 1. Członkowie towarzystwa zapoczątkowali sekcje proświtańskie „Żywe słowo”, „Do źródeł historycznych”, „Symbole Ukrainy”, „Ukraiński folklor pieśniowy”, „Tradycje i zwyczaje ludowe” oraz, co najważniejsze, stworzono folklorystyczno-etnograficzny zespół wokalny „Batkiwśki krynyci”, którego celem stało się propagowanie pieśniowej twórczości ludowej Polesia. Na kierownika zespołu zaproszono profesjonalnego muzyka Mychajła Kurowśkiego. Albo też do dziś pamiętam, chociaż minęły już od tego czasu trzy dekady, jak pewnego razu niespodziewanie do klasy wchodzi wesoła gromada uczniów w barwnych strojach jasełkowych – i brzmi kolęda bożonarodzeniowa, niczym ożywczy oddech jakichś tajemniczych niebiańskich sił anielskich. Inicjatorką tego śmiałego przedsięwzięcia została przewodnicząca sekcji „Ukraiński folklor pieśniowy”, nauczycielka języka ukraińskiego Ludmyła Żuk. Albo jak na lekcji wiedzy o narodzie „Kobziarz w mojej rodzinie” u nauczycielki języka francuskiego Sofiji Pasewycz uczniowie całej jej klasy dobrowolnie zgłosili się, by zostać sekcją młodzieżową szkolnego Towarzystwa Języka i Kultury Ukraińskiej. Towarzystwo szybko rosło i krzepło,
Dokończenie na str. 6
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Armii w Hutwinie. Żadne podobne wydarzenie nie odbywało się bez proświtańskiego zespołu „Poliszczuky”. Pamiętam, jak podczas obchodów 50-lecia utworzenia UPA w Hutwinie pierwszemu przewodniczącemu Ludowego Ruchu Rówieńszczyzny, panu Mykole Porowskiemu, spodobała się pieśń-hymn, właściwie wizytówka nie tylko naszego proświtańskiego zespołu „Poliszczuky”, ale i proświtan z okolic Kostopola – „Krokujmo”. Wkrótce pieśń ta została włączona do programu festiwalu pieśni „Powstańcze noce”, który odbywał się w rówieńskim teatrze dramatycznym. Wszystkich przeprowadzonych przez proświtan rejonu wydarzeń po prostu nie da się zliczyć, gdyż prowadziła je również każda wiejska komórka. Imponującą pracę oświatowo-poszukiwawczą zorganizowała, a właściwie zapoczątkowała, ze swoimi uczniami młodszych klas nauczycielka-proświtanka miejskiej szkoły średniej nr 1 Nadija Tereszczuk. Jej klasa lekcyjna rzeczywiście przypominała muzeum etnograficzne, którego wszystkie eksponaty przyniesli ze swoich domów jej wychowankowie. Była to prawdziwie nowatorska praca, godna naśladowania, zwłaszcza w zakresie badania przez uczniów swojego rodowodu. Te badania wyglądały po prostu fantastycznie, gdyż dzieci dokopywały się do trzeciego i czwartego, a nawet niektórzy do piątego pokolenia swojego rodu. Wiosną 1993 roku musiałem tymczasowo wyjechać na Lwowszczyznę z powodu ciężkiej choroby mojej ciotki, siostry ojca, która, nawiasem mówiąc, za czasów polskich rządów odsiedziała długi wyrok więzienia właśnie za działalność oświatową. Na czele rejonowej „Proświty” stanęła nauczycielka języka francuskiego Paraskewija Wybacz. To już za jej przewodnictwa w 1995 roku zakończyła się dość długa epopeja budowy pomnika Tarasa Szewczenki w Kostopolu. W 1997 roku Kostopolskie Rejonowe Towarzystwo „Proświta” objął ukrainista z zawodu i wieloletni wicedyrektor szkoły średniej nr 1 im. Tarasa Szewczenki, a następnie dyrektor miejskiej szkoły średniej nr 3 Wiktor Krysanow. Wtedy właśnie wróciłem z Lwowszczyzny i członkowie Ruchu wybrali mnie na swojego przewodniczącego organizacji rejonowej. Wiktora Krysanowa wybrano na mojego zastępcę i jednocześnie przewodniczącego „Proświty”. W tamtych latach działalność „Proświty” i Ludowego Ruchu Ukrainy w rejonie była prowadzona w bardzo ścisłym powiązaniu. Po odejściu w zaświaty Wiktora Krysanowa towarzystwo rejonowej „Proświty” objął Bohdan Prask. Na jego kadencję przypadła 140. rocznica jej utworzenia, której obchody w rejonie zostały uczczone na godnym poziomie. Proświtanie odprawiali nabożeństwa żałobne w miejscach pochówku żołnierzy UPA, w szczególności na grobie legendarnego dowódcy powstańczego, sotnika Heorhija Jurczenki – „Łysa” na cmentarzu Trubickim. Potem rejonową „Proświtą” kierował pedagog Dionisij Szarapa. W 2018 roku na jej przewodniczącego wybrano obecnego szefa Kostopolskiego Rejonowego Towarzystwa „Proświta”, pana Iwana Stepaniuka, dyrektora biblioteki rejonowej, który swoją działalność rozpoczął od zakrojonych na szeroką skalę obchodów 150-lecia „Proświty” na Ukrainie. A to budzi nadzieję, że po długim zastoju działalność „Proświty” w powstańczym kraju znów zawrze z nową siłą. Obecnie, w przeddzień, właściwie na progu 100-lecia „Proświty” na
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Kostopolszczyzna proświtańska „Proświcie” Kostopolszczyzny – 100», s. 5
Zakończenie. Pocz. na str. 5 2
w kwietniu 1991 roku zostało zarejestrowane Kostopolskie Rejonowe Towarzystwo Języka Ukraińskiego, którego świadectwo rejestracyjne pod numerem „sześć” podpisał przewodniczący Zarządu Rówieńskiego Obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego Borys Stepanyszyn. Wkrótce towarzystwo rejonowe do swojej nazwy dodało jeszcze ważniejsze słowo „Proświta”. Nastąpiło nawiązanie ściślejszych więzi z Ukraińskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym. Za radą rówieńskiego biskupa UAKP władyki Polikarpa rozpoczęto zbieranie podpisów w celu utworzenia pierwszej wspólnoty UAKP w Kostopolu. Prawosławnym aktywistkom Sofii i Ivannie Lesiw w krótkim czasie udało się zebrać ponad 900 podpisów parafian. Dla ożywienia swojej działalności nowo utworzona rejonowa rada „Proświty” postanowiła na bazie zespołu „Batkiwśki krynyci” stworzyć proświtański zespół „Poliszczuky”. Składał się on z części artystycznej, właściwie artystycznej, śpiewaków-amatorów, którymi zajął się kierować lekarz z zawodu, muzyk ludowy i szczery patriota z powołania Jarosław Kułyk. I w deszcz, i w chłód, i w mróz, gdzie on tylko nie bywał z nami ze swoim nierozłącznym akordeonem. Inna, właściwie oświatowa część zespołu, składała się z dobrych mówców i znawców ukraińskiej historii (to w szczególności Anatolij Wakułka, Pyłyp Hordijczuk, Swiatosław Prask oraz Petro Sereda) i mistrzowskich opowiadaczy. Poczawszy znaczną siłę i rosnącą popularność członków Ruchu i proświtan, władze rejonowe pozwoliły im zbierać się na cotygodniowe posiedzenia w rejonowym Domu Kultury. Ale tak trwało do tego czasu, dopóki nie spłoszyło społeczeństwa sycząco-wężowe lękliwe słowo GKCzP. Swoją prawdziwą orientację polityczną władze lokalne ujawniły natychmiast, zamykając nagle dostęp demokratom do rejonowego Domu Kultury. Proświtańscy i ruchowscy aktywiści postanowili przeprowadzić swoje posiedzenie na stadionie miejskim. Jednogłośnie podjęli decyzję, aby następnego dnia przeprowadzić wiec protestacyjny przeciwko GKCzP i faryzejskim lokalnym władzom rejonowym. Taki wiec odbył się obok miejskiego domu towarowego, którego trybuną stały się wysokie schody miejskiego zakładu handlowego. Najodważniejsi i najbardziej patriotyczni kostopolanie przyszli wyrazić swój gniewny protest przeciwko próbie kontrrewolucji. GKCzP poniosło klęskę, a wraz z jego bezsławnym końcem zaczął się ostateczny rozpad imperium zła i Ukraina wreszcie stała się niepodległym państwem. Jednak pracy dla proświtan nie ubywało, gdyż sama system pozostawał komunistyczny, u władzy nadal znajdowała się stara nomenklatura partyjna. Zapewne właśnie przez ową rosnącą popularność wśród rodaków rejonowego towarzystwa proświtańskiego ówczesny przewodniczący Kostopolskiej Rejonowej Rady Deputowanych Ludowych M. Kosobuckyj postanowił w celu osłabienia wciąż rosnącej konfrontacji między władzą a społeczeństwem zaprosić mnie do pracy w rejonowym komitecie wykonawczym, gdzie objąłem wydział odrodzenia narodowego „Proświta”. W mojej książeczce pracy od 1 października 1991 roku tak właśnie zapisano: „Przyjęty na stanowisko głównego specjalisty rejonowego komitetu wykonawczego ds. odrodzenia narodowego „Proświta””. Obecnie, z perspektywy czasu, muszę przyznać, że był to odważny krok Mykoły Mychajłowycza, gdyż on, być może, jako pierwszy w obwodzie odważył się przyjąć mnie, demokratę-opozycjonistę, do swojego aparatu. Ówczesne moje przyjście do władz lokalnych stało się znaczącą cezurą w rozwoju działalności proświtańskiej na naszych powstańczych terenach. Okazało się bowiem, że „Proświta” w rejonie uzyskała oficjalny status. Nie zwlekały też znaczące zmiany w jej działalności. Udało mi się wprowadzić w życie „Długoterminowy program celowy na rzecz ukraińskiego odrodzenia narodowego”, zatwierdzony i sfinansowany przez sesję rady rejonowej. Zmuszone były go wykonywać wszystkie organy kierownicze w terenie. Program rejonowy był szeroko zakrojony i wszechogarniający. Od razu została utworzona rejonowa komisja ds. wykonania nowo przyjętej ustawy państwowej o języku ukraińskim. Kontrolujący otrzymali specjalne legitymacje, zatwierdzone przez radę rejonową i podpisane przez jej przewodniczącego. Został sporządzony dokładny harmonogram występów proświtańskiego zespołu „Poliszczuky” w wioskach rejonu oraz zapewnienie mu transportu. Wiejskie kluby były przepełnione chętnymi do jego wysłuchania. A następnie intensywnie tworzono nowe wiejskie komórki „Proświty”, a w szkołach – sekcje młodzieżowe. Udało mi się opracować program dla uczniowskiej działalności proświtańskiej, który składał się z dziewięciu kierunków, czyli sekcji. Najważniejszymi z nich były: „Symbole narodowe Ukrainy”, „Do źródeł historycznych”, „Żywe słowo”, „Mój rodowód”, „Jestem chrześcijaninem” i inne. Najważniejsze, że już na oficjalnym poziomie w rejonie zaczęły się obchody Dnia Jedności, Dnia Bohaterów Krut, rocznic UPA, świąt szewczenkowskich, Dnia Matki itp. Proświtanie włączyli się w zbieranie informacji o ruchu powstańczym, w poszukiwanie mogił poległych żołnierzy UPA oraz wznoszenie pomników poległym bohaterom. Ale jednym z najważniejszych wydarzeń tamtego odległego czasu było zapoczątkowanie wydawania w gazecie rejonowej strony proświtańskiej „Batkiwśki krynyci”, której pierwszy numer ujrzał światło dzienne 31 października 1991 roku. Odgrywała ona ważną rolę nie tylko w informowaniu naszych rodaków o działalności oświatowej na terenach Kostopolszczyzny, ale także w pomocy organizacyjnej i metodycznej dla wiejskich i szkolnych komórek proświtańskich. Cieszę się, że obecny energiczny i rzeczowy przewodniczący rejonowego Towarzystwa „Proświta” pan Iwan Stepaniuk po długiej przerwie odrodził w „Nowynach Kostopilszczyny” wydawanie strony proświtańskiej „Batkiwśki krynyci”, a wraz z nią zainicjował nowy przypływ działalności oświatowej w rejonie. Pierwszą skuteczną wiejską komórką „Proświty” na Kostopolszczyźnie w tamtych odległych czasach stała się komórka w Bazaltowym, którą zorganizował i na której czele stanął były łącznik powstańczy i długoletni więzień polityczny syberyjskich łagrów, robotnik Iwanodołyńskiego kamieniołomu bazaltu Wiktor Dowżanycia. Swoją działalność poświęcił poszukiwaniu mogił żołnierzy UPA. Na jednym znaczącym fakcie chcę położyć nacisk. Mowa o pierwszych wyborach prezydenckich na Ukrainie, w których bardzo dziwną, właściwie z góry przegraną, pozycję zajęły siły demokratyczne, wystawiając pół tuzina kandydatów na fotel prezydencki. Pamiętam, jak wtedy na zebranie sił demokratycznych Kostopolszczyzny przyjechał nieżyjący już Wasyl Czerwonyj i w sposób dezorganizujący wzywał rodaków do głosowania na wszystkich kandydatów z bloku demokratycznego. Nasi proświtanie nie mogli zgodzić się z taką destrukcyjną pozycją i na swojej naradzie jednogłośnie postanowili agitować za najbardziej realnym w tamtym czasie kandydatem Wiaczesławem Czornowołem. Więc właśnie proświtanom, kierowanym przez Wiktora Dowżanycię, o ile pamiętam, udało się wtedy osiągnąć największe, właściwie imponujące sukcesy, gdyż w szeregu wiosek właśnie Hołowynskiej rady wiejskiej wyborcy wtedy wybrali na Prezydenta Ukrainy Wiaczesława Czornowoła. Także jedną z pierwszych komórek „Proświty” w rejonie powstała w Derażnem, na której czele stanął ówczesny dyrektor miejscowej szkoły muzycznej Wołodymyr Samczuk, nie mówiąc już o kostopolskim składzie-sklepie, gdzie jego kierownik Hryhorij Buczko nie tylko zorganizował komórkę, ale także przeprowadzał imponujące obchody i jako chyba pierwszy w rejonie podniósł nad swoim składem-sklepem niebiesko-żółtą flagę. Do proświtańskich pionierów należy zaliczyć także Maszczańską komórkę „Proświty”, którą zorganizował dyrektor miejscowej szkoły Wołodymyr Stepaniuk. Jako pierwszy w rejonie odważył się poświęcić swoją szkołę. Już po nim ten przykład podchwycił także zespół Kostopolskiej Szkoły Miejskiej nr 1 im. Tarasa Szewczenki. Kostopolską dziesięciolatkę poświęcał już ojciec Welihorśkyj, ksiądz Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Jednak muszę przyznać, że choć ja, ówczesny przewodniczący rejonowego Towarzystwa „Proświta”, pracowałem w etacie rejonowego komitetu wykonawczego jako kierownik wydziału odrodzenia narodowego, to jednak w procesie tworzenia komórek „Proświty”, zwłaszcza w szkołach rejonu, od których kierownictwa płynął niepisany uparty opór, nie udawało się osiągnąć pożądanych sukcesów. Dyrektorami szkół byli bowiem członkowie partii komunistycznej, a kierowniczą i ukierunkowującą siłą wciąż pozostawała wszechwładna KPZR, dlatego oświatowi przywódcy bardziej słuchali tajnych wytycznych, ściślej mówiąc, bali się komitetu rejonowego kierownictwa partyjnego, niż wybieralnej rady rejonowej. Na Kostopolszczyźnie w tamtych czasach powstała swoista dwuwładza: rada rejonowa propagowała ukraińskie odrodzenie narodowe, a komitet rejonowy partii sabotował je pełzającym oporem. Jedynie dwie szkoły – Kostopolska Szkoła Średnia nr 1 im. Tarasa Szewczenki (dyrektor W.H. Kondur) i Maszczańska (dyrektor W.B. Stepaniuk) nie poddały się tej podstępnej presji komunistycznej. Zatem przez ten opór nie udało mi się ostatecznie wcielić w proces nauczania i wychowania opracowanego przeze mnie programu tworzenia w szkołach rejonu Uczniowskiego towarzystwa proświtańskiego „Sokoły”. Ale później bez żadnego wysiłku udało mi się go z powodzeniem wprowadzić w życie na Lwowszczyźnie. A ile innych ciekawych, czasem po prostu imponujących działań zostało przeprowadzonych przez proświtan Kostopolszczyzny w tamtych odległych latach. Nie można nie wspomnieć o ich udziale w otwarciu i poświęceniu mogił żołnierzy UPA oraz obchodach rocznic Ukraińskiej Powstań-
Kostopolszczyzny oraz trzydziestoletniego jubileuszu od czasu jej trzeciego odrodzenia na powstańczych terenach, chce się z szacunkiem skłonić głowę przed wszystkimi proświcianami naszego kraju za ich tytaniczną pracę w imię zmartwychwstania Ukrainy, a w szczególności wymienić z nazwiska i z pokłonem podziękować niestrudzonym i pełnym poświęcenia entuzjastom-aktywistom z proświciańskiej grupy „Poliszczuky” za ich niezmierny patriotyzm, za niesłychaną ofiarność, właściwie za poświęcenie, wszak za tę tytaniczną pracę każdy z nich nie otrzymał ani kopiejki w nagrodę. Skłońmy głowy w szacunku i miłości przed tymi, którzy odeszli już od nas w zaświaty wieczności, pozostawiając po sobie nieprzemijającą pamięć wśród ludzi. To długoletni więzień polityczny, bojownik o Ukrainę Antin Żdaniuk i jego sławna żona Ołena, nauczycielka i przewodnicząca rejonowej „Proświty” Paraskewija Wybacz, stały prowadzący wszystkich wydarzeń i wykładowca klubu edukacyjnego „Istyna”, historyk z zawodu Pyłyp Hordijczuk, lekarz Ilja Kołtucki, Myron Wezdenko, więzień polityczny Serhij Saweluk, szczera ukraińska patriotka Nina Zełinśka. Wieczna im pamięć! I życzmy zdrowia i długowieczności tym, którzy jeszcze do dziś pośród nas produktywnie pracują dla wielkiej i świetlanej ukraińskiej sprawy. To Anatolij Wakułka, dyrektor Kostopolskiego Muzeum Krajoznawczego. To niestrudzona Hałyna Caruk, która do dziś aktywnie kontynuuje pracę edukacyjną, kierując rejonową organizacją Związku Ukrainek. To lekarz Jarosław Kułyk, niestrudzony kierownik muzyczny proświciańskiej grupy „Poliszczuky”, Ludmyła Żuk, była przewodnicząca komórki „Proświty” w Szkole Średniej nr 1 im. Tarasa Szewczenki. To sławne małżeństwo Lubow i Wasyl Koczercowie, którzy do dziś śpiewają w chórze cerkiewnym Soboru Piotra i Pawła. To Mykoła Krywułśkyj oraz Tamara Małyszewśka, nauczycielka, posiadaczka wspaniałego głosu i osobistej urody. A ponadto jestem głęboko przekonany, że oświeceniowa działalność wśród naszego narodu jeszcze długo się nie wyczerpie, bo przed nią są po prostu nieograniczone obszary działań, aż dopóki nasz doświadczony i naznaczony niedolami naród nie stanie się jednolitym i silnym ukraińskim narodem tworzącym państwo, wszak widzimy, że nasze młode państwo jeszcze skrajnie niewystarczająco robi dla jego zjednoczenia na twardej narodowej podstawie. Dlatego właśnie „Proświta” jest nadal powołana do wychowywania w każdym z nas nienaruszalnej i świętej mentalności Ukraińca przez duże „U”, ostatecznie wykorzeniając z istoty poczucie niższości i mniejszej wartości chochoła i małorusa, czyli zjednoczenia narodu w jednolitą etniczną całość, której nie będą w stanie rozdzielić żadne społeczne kataklizmy i polityczne ambicje. Każdy Ukrainiec dowolnego kierunku politycznego w kwestiach ukraińskiej tożsamości musi być stały i jednolity, twardy i nienaruszalny, Synem jedynej Matki-Ukrainy. Bo tylko pod takim warunkiem będziemy mogli stać się potężnym i prosperującym narodem oraz państwem. A uczynienie ich takimi jest świętym zadaniem „Proświty” wraz z innymi ukraińskimi siłami patriotycznymi. A państwo, aby ten ukrainotwórczy proces nie zatrzymywał się ani na chwilę, powinno udzielać im godnego wsparcia finansowego. Swiatosław PRASK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przyzwoitość lekarzy uratowała 55-letniego Rudenkę przed zamknięciem w „psychiatryku”. Ale właściwa droga została znaleziona i odtąd Rudenko nie zejdzie z niej ani na krok. 9 listopada 1976 roku w mieszkaniu Sacharowa w Moskwie Rudenko przeprowadził konferencję prasową dla zagranicznych dziennikarzy, na której ogłosił powstanie Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Weszli do niej także generał Hryhorenko, Oksana Meszko, Ołeś Berdnyk, Łewko Łukjanenko, Ołeksa Tychyj, Mykoła Matusewycz, Myrosław Marynowycz, Nina Strokata. Tego samego wieczoru mieszkanie Rudenki na drugim piętrze w Puszczy-Wodycy pod Kijowem zostało obrzucone cegłami. Tak KGB „odsalutowało” na cześć powstania UGH. Wkrótce opublikowano jej Deklarację i Memorandum nr 1, w rozdziale „Typowe naruszenia praw człowieka” znalazły się dane o głodzie w 1933 roku, o represjach lat 30., zniszczeniu UPA, represjach wobec szistdesiatnyków, lista obozów politycznych i ukraińskich więźniów politycznych. Odpowiedź systemu była natychmiastowa. 23-24 grudnia 1976 roku u Rudenki przeprowadzono rewizję, podczas której „znaleziono” podrzucone 39 dolarów USA. Wyrok – 7 lat łagrów o zaostrzonym rygorze i 5 lat zesłania. Artykuły publicystyczne, utwory literackie, ustne wypowiedzi Rudenki kwalifikowano jako zniesławiające, z księgarni i bibliotek usunięto wszystkie książki. Ale i w łagrze Rudenko pozostał tak samo niepokorny i niespokojny. Początkowo jako inwalidę wojennego II grupy Rudenki nie zmuszano do ciężkiej pracy fizycznej. Jednak po tym, jak podczas widzenia przekazał na wolność przez żonę Raisę swoje wiersze, w wrześniu 1981 roku został przetransportowany z Mordowii do VS-389/36, znajdującego się we wsi Kuczino w rejonie czusowskim obwodu permskiego (właśnie tutaj zginą zarówno Ołeksa Tychyj, jak i Wasyl Stus). Za udział w strajkach więźniów, zrywanie naszywek z nazwiskiem, odmowę pracy Rudenkę często wrzucano do karceru (SZIZO) i pomieszczenia typu więziennego (PKT), a następnie, zmieniając grupę inwalidzką z II na III, administracja skierowała go do ciężkiej pracy. Naczelnik obozu rzucił przy tym: „Straciliście prawo nazywać się inwalidą wojennym II grupy”. Przeszedł wszystko: łagry, zesłanie i uwięzienie żony, która za aktywny udział w działalności UGH również została skazana na 5 lat łagrów o zaostrzonym rygorze. Ale kiedy oboje zostali zwolnieni w grudniu 1987 roku, okazało się, że nie ma dokąd wracać: mieszkanie skonfiskowane, pracy brak. Rudenkowie starają się o pozwolenie na wyjazd do Niemiec, a stamtąd – do USA, gdzie Mykoła Danyłowycz pracuje w rozgłośniach „Swoboda” i „Głos Ameryki”, kieruje zagranicznym przedstawicielstwem UGH, a potem Ukraińskiego Związku Helsińskiego. W 1988 roku Filadelfijskie Centrum Edukacyjno-Naukowe uznało Rudenkę za „Ukraińca roku” – za niezłomną postawę w obronie praw narodowych narodu ukraińskiego i jego kultury. Wtedy też Rudenkę zaprosił na audiencję prezydent USA Ronald Reagan. Nawiasem mówiąc, rozmowę dwóch znanych ludzi tłumaczyła przyszła żona Wiktora Juszczenki, Kateryna Czumaczenko. We wrześniu 1990 roku Rudenkowie wracają do Kijowa. Przywrócono im obywatelstwo, zrehabilitowano ich. W tym czasie Mykoła Danyłowycz pracuje nad wspomnieniami, ale prawe oko ostatecznie przestaje widzieć, dlatego dalsza praca trwa za pośrednictwem dyktafonu. Za to – po pół roku otwiera się lewe oko, które nie widziało przez 63 lata. Ostatnie lata Mykoła Rudenko przeżył w Kijowie cicho i spokojnie, unikając wysokich trybun i hucznych zgromadzeń, starając się do końca „żyć nie według kłamstwa”. I tak samo cicho odszedł do Wieczności w pierwszy dzień kwietnia 2004 roku. Kiedy żona zabiegała o leki i lekarzy, on łagodnie ją powstrzymywał: to wszystko marność, nie trzeba, nadeszła i moja pora. Natalka POZNIAK-CHOMENKO Na podstawie materiałów Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej
Tłumaczenie maszynowe
Sto lat temu, 19 grudnia 1920 roku w osadzie Jurjiwka (obecnie obwód ługański) urodził się Mykoła Rudenko, pisarz, założyciel Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, więzień polityczny radzieckich łagrów. W 2016 roku dekomunizacja zmiotła z mapy toponimicznej Połtawy ulicę bolszewika Czumaka, którą zarządzeniem Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej przemianowano na cześć Mykoły Rudenki. Był dzieckiem swoich czasów. Przyszło mu poznać głód, sieroctwo, pierwsze tragedie w kopalni, front, zachwyt i rozczarowanie stalinizmem, a jako zapłatę za to pod koniec życia – komunistyczne łagry jako szczególnie niebezpiecznemu wolnomyślicielowi, który stał się jednym z założycieli Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Sam Mykoła Rudenko te metamorfozy tłumaczył prosto: „Jeszcze przed narodzinami człowiek otrzymuje drogę i zadanie, które ma wypełnić w ciągu życia... Można uciec od tej niełatwej misji – schować się w jakimś ciemnym zaułku. Ale nie myśl, ziomku, że będzie ci się żyło łatwiej, jeśli swoim życiem nie zrealizujesz programu otrzymanego od Kosmosu. Staniesz się duchowym potworem, a twoje ciało przedwcześnie się zestarzeje. A ten, kto bez wahania poszedł na zew Losu, z czasem odprowadzi cię na cmentarz, sam będąc w pełnym rozkwicie sił duchowych i fizycznych”. I przeszedł wszystko, co mu przeznaczono, od początku do końca, ani na krok nie zbaczając z wyznaczonej drogi. Na zew Losu „Człowiek nie zaczyna się od daty swoich narodzin – on zaczyna się od narodzin własnej pamięci” – napisze później Mykoła Rudenko w swojej książce wspomnień „Największy cud – życie”. Urodził się 19 grudnia 1920 roku we wsi Jurjiwka na Ługańszczyźnie. Ojciec jego był górnikiem, w wolnym czasie wyprawiał ludziom skóry na buty, od czego w pamięci Mykołki pozostał trwały zapach tych kadzi. A jeszcze – pierwsze wojny z arbuzami, które on, wypróbowując dziecięce siły, podtoczył do krawędzi kredowego urwiska i zrzucał w dół, z zachwytem obserwując, jak wybuchały, rozpryskując wokół czerwoną miąższ. I droga, którą biegł witać ojca z pracy, czekając na podarunek „od zajączka”. Niestety, trwało to niedługo – kiedy Mykoła miał sześć lat, ojciec zginął podczas tragedii w kopalni: w komórce, gdzie siedzieli górnicy, zapaliła się lampa benzynowa i ktoś, aby uniknąć wybuchu, chwycił ją i rzucił w otwarte drzwi. Na nieszczęście, właśnie w tym momencie w drzwiach pojawiła się postać Danyła Rudenki. A rok później Mykołę spotkało jeszcze jedno nieszczęście – podczas dziecięcych batalii kamieniem wybito mu lewe oko, które na długi czas oślepło. Dzieciństwo Mykoły Rudenki minęło pod znakiem „nowego życia”. Zapamiętał i pierwsze rozkułaczanie, i kołchozy, dokąd musiał oddać konia, krowę i parę wołów, i głód 33-go. Na całe życie pozostała w pamięci gliniana chatka-mazanka, którą mama budowała całe życie, i płaszcz, który mama przerobiła ze skrawków sukna szynelowego i mundurowego bostonu. Później, kiedy Rudenko po raz pierwszy trafi w gości do poety Leonida Perwomajskiego, odmówi chleba z masłem, którym chciała go poczęstować gospodyni domu – po prostu nie będzie wiedział, jak go jeść. I mimo wszystko, coś krzemiennego, donbaskiego, mimo biedy, przebijało się już wtedy w charakterze Mykoły. Odmówił „przywilejów”, które dawała mu przyjaźń z synkiem sekretarza rejonowego komitetu partii (zamiast tego musiał napisać zamiast Mitrofanowa wypracowanie po ukraińsku), ukrył przed NKWD prawdę o swoim przyjacielu, który miał wspomnienia o Hołodomorze na Połtawszczyźnie, wystąpił na zebraniu szkolnym przeciwko dyrektorowi szkoły. Uczciwość i pryncypialność już wtedy były głównymi cechami charakteru Mykoły Rudenki. Pokolenie z frontowego szynela Pisać wiersze Mykoła Rudenko zaczął jeszcze w szkole. Nawet wysłał na konkurs i otrzymał stypendium od Narkomatu Oświaty – rozkaz o tym podpisał sam Wołodymyr Zatoński. To, a także wsparcie Leonida Perwomajskiego, pomogły mu wstąpić w 1939 roku na wydział filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego imienia Szewczenki. Prawda, studiować przyszło tylko dwa miesiące – zbliżała się wojna i wszyscy pierwszoroczniacy zostali zmobilizowani. Mógł spokojnie przeczekać – komisja lekarska od razu wykryła jego ślepotę i zwolniła ze służby. Ale on rwie się na front i w końcu dopina swego. W pułku kawalerii też miał możliwość zostać pisarzem pułkowym, jednak przechodzi przez najcięższe próby, przez ból i „nie mogę” staje się wysokiej klasy kawalerzystą, a nawet bierze udział w paradach na Placu Czerwonym przed Stalinem. „Gdybym nie przeszedł wojskowego, a potem okopowego hartowania – nie wróciłbym z łagrów, jak nie wrócili moi bracia Wasyl Stus czy Ołeksa Tychyj” – napisze później w swoich wspomnieniach. Mianowano go politrukiem (do partii wstąpił jeszcze w kopalni w 1939 roku), ale 4 października 1941 roku w pierwszych walkach pod Leningradem Rudenko został ciężko ranny kulą dum-dum w lędźwia. Lekarze nawet nie spodziewali się, że będzie mógł chodzić. Zdołał, przeżywszy w oblężonym Leningradzie, potem był politrukiem szpitala przyfrontowego. Z wojny wrócił z orderami Czerwonej Gwiazdy, Wojny Ojczyźnianej I stopnia oraz sześcioma medalami. Z takim dorobkiem i wyborem wierszy „Z pochodu” Rudenko został przyjęty w 1946 roku do Związku Pisarzy. W pisarzach „pokolenia z frontowego szynela”, jak ich wtedy nazywano, kierownictwo partyjne od razu pokładało wielkie nadzieje, przeciwstawiając ich zasłużonym, ale „nieprawomyślnym” Rylskiemu, Janowskiemu, Malyszce. W pierwszym roku Rudenko jednak wykonał „zaszczytne polecenie” od Kaganowicza i „piętnował hańbą burżuazyjnego nacjonalistę Rylskiego”. Jednak trwało to niedługo. „Rudenko-dysydent narodził się w 49-tym roku, kiedy on, wczorajszy politruk, zdołał powiedzieć kategoryczne „nie” berijowskiemu przyjacielowi Ołeksandrowi Kornijczukowi. Rudenko miał nieostrożność wstawić się za zesłaną do Kazachstanu autorką powieści „Ludożercy” Zinaidą Tułub” – tak pisał dziennikarz Wachtang Kipiani w swoim artykule „Ostatnia szabla Słowa i Honoru...”. A po kilku miesiącach odmawia poparcia kampanii wyniszczenia żydowskiej inteligencji i napisania negatywnych charakterystyk na „bezrodnych kosmopolitów” Rivę Balasną, Matwija Tałalajewskiego, Hryhorija Polankera, Leonida Perwomajskiego i innych. Niektórych to uratowało, niektórzy i tak poszli etapem. Od 1950 roku Rudenko odchodzi z wszelkich stanowisk, dobrowolnie pozbywając się w ten sposób wszystkich przywilejów radzieckiego establishmentu. Chociaż jeszcze długo pozostaje wierny ideałom partyjnym. „Długo pozostawałem z głęboką wiarą w wielką sprawę partii komunistycznej, byłem wiernym stalinowcem, wiele napisałem poświęconych wodzowi wierszy, był nawet poemat o Stalinie” – powie on sam później w jednym z wywiadów. Pewne przejrzenie przyszło po XX zjeździe KPZR i odczarowaniu kultu jednostki Stalina. Rudenko zaczyna na nowo studiować „Kapitał” Marksa i dochodzi do wniosku, że jego teoria wartości dodatkowej jest błędna, bo ta sama wartość dodatkowa tworzy się nie przez nadwyzysk robotnika, a przez energię słoneczną (poprzez fotosyntezę), połączoną z pracą rolnika i jego bydła na ziemi. Swoją wizję tego problemu Rudenko wyłożył w pracach filozoficznych „Ekonomiczne monologi” oraz „Energia postępu”, a później w powieści „Formuła Słońca”. Rudenko pisze
Organizatorzy UGG. Mykoła i Raisa Rudenkowie, Zinaida i Petro Hryhorenkowie, lata 70. list do Chruszczowa, krytykujący system partyjny, występuje na otwartych zebraniach. Długo taka wolnomyślność trwać nie mogła: w 1974 roku Rudenkę wykluczają z KPZR, rok później – ze Związku Pisarzy Ukrainy. Aby przeżyć, zmuszony jest sprzedać samochód, daczę i zatrudnić się jako nocny stróż. „Nie według kłamstwa” Poszukiwania sprawiedliwości przywiodły Mykołę Rudenkę do „Amnesty International” i ścisłych kontaktów z rosyjskimi dysydentami, w pierwszej kolejności – z Andriejem Sacharowem. 18 kwietnia 1975 roku zostaje aresztowany po raz pierwszy – za działalność prawną, ale jeszcze podczas śledztwa w związku z 30-leciem Zwycięstwa został amnestionowany jako uczestnik wojny. Ale, aby „uspokoić” poszukiwacza prawdy, przymusowo poddano go ekspertyzie psychiatrycznej (w tamtych czasach był to zwyczajny sposób walki z inaczej myślącymi), i tylko
Tłumaczenie maszynowe
Bezcennym prezentem stała się dla mnie książka wybranych poezji Petra Soroki, którą przesłała w darze jego żona, pani Hala Soroka. Jest to pierwszy tom zaplanowanego siedmiotomowego wydania. 6 stycznia 2021 roku Petro skończyłby 65 lat. Ale on tak niespodziewanie odszedł od nas w inny świat…
Olha JAWORSKA, członkini NSP Ukrainy
“Jesteśmy wrzuceni w rzekę czasu. Z jednej strony jest to smutne, a nawet straszne, bo każda chwila przybliża nas do śmierci, ale z drugiej – to wielka łaska, możliwość pozostawienia w przeszłości wszystkich swoich grzechów, pomyłek, win i nieprawdy. Takiej możliwości w nas, najwyraźniej, nie będzie w wieczności” – pisał do mnie w liście w 2015 roku. On zawsze “był pełen wiary w wieczne”, spragniony czytał, zachwycał się malarstwem, podróżował, uwielbiał przyrodę, opiewał las i tworzył, tworzył… Pragnienie twórczości nie dawało spokoju ani w dzień, ani w nocy. Wszystko to dawało prawdziwe szczęście i napełniało życie Petra wysokim sensem. Nigdy nie wiedział, co to zazdrość, jego pismo zawsze promieniowało magicznym światłem, uparcie przeciwstawiał się moralnemu rozdarciu, wszystkimi siłami walczył z bezduszną literaturą, napełniając wysokim duchem każde napisane słowo. Zachwycał się wyrafinowanym stylem wielu pisarzy, ale serce często odmawiało wspierania idei, które głosili. Był z tych ludzi, których duchowa aura była jasna i pozytywna, każda rozmowa telefoniczna z nim pozostawiała w mojej duszy potężne wrażenie. Niepokoiło to, że często bezprzyczynowa tęsknota, pustosząca i wyczerpująca, ściskała jego serce. Ale to mijało i Petro z nowymi siłami zabierał się do pracy. Całe życie szukał Boga, wierzył w Jego miłosierdzie, miał nadzieję na Niego, próbując ogarnąć rozumem Wieczność i nieśmiertelność. W głębokie pokłady jego duszy przenikały utwory głęboko duchowych pisarzy. “Jak to będzie tam, na gwiezdnych drogach, nie wiemy, ale wiara w nieśmiertelność duszy musi napełnić nas poczuciem, że wszystko jest dla niej i wszystko w imię jej zbawienia” – pisał w tym samym liście. Był wybrany przez Boga, by służyć prawdzie, literaturze, Ukrainie, badać świat, pomnażać miłość i tworzyć do ostatniego tchu, nie szczędząc nadszarpniętego jeszcze za młodu zdrowia, wszak służył na poligonie atomowym. Jego pismo – to duchowa muzyka lasu, szeroka gama uczuć człowieka, który odkrywa w przyrodzie tajemnice Wieczności. Drzewa, ptaki, trawy i liście pozostawały w duszy i sercu pisarza, rodząc czyste i wysokie, spowiednicze i silne słowo. Petro Soroka był zdumiewająco spostrzegawczy, bardzo wrażliwy, niewątpliwy w swojej szczerości, filozoficznie mądry. Język utworów – świeży, sprężysty, barwny, soczysty, emocjonalny i kolorowy, ma mnóstwo odcieni i tonacji. “Wydawałoby się, że bardziej powinienem kochać wschód słońca niż zachód, wszak to początek nowego dnia, nowych nadziei i oczekiwań, obietnica szczęścia i... życia. Ale nie – zachód słońca porusza mnie mocniej. I najgłębsze przeżycia mam związane właśnie z wieczorem. Może dlatego, że smutku w moim sercu jest więcej, i on otwiera mi coś szczególnego w kosmosie i duszy. Przeżywałem niezapomniane stany duchowe, obserwując, jak słońce zachodziło w stepach semipałatyńskich, bawarskich górach i zaporoskich równinach. Słońce zachodzi. To już nie lada wydarzenie w życiu. Przede mną noc i niewiadoma. Jak śmierć, której nie da się uniknąć, ale i wieczność…” Zaprzyjaźniliśmy się w połowie burzliwych lat dziewięćdziesiątych. Długotrwałe kontakty stopniowo przerodziły się w szczerą, ciepłą, wierną, ofiarną i uczciwą przyjaźń. “Ponad wszystko cenię ludzką przyjaźń i wyżej niej nie znam niczego, bo wszystko ziemskie jest przemijające i marne, a nasze spotkanie z tobą – nie jest przypadkowe. Każdy z nas otrzymał taki talent, który jest potrzebny do ratowania duszy i który może z siebie dać. Dlatego między nami nie powinno być rywalizacji i współzawodnictwa, a wspólna nieustanna praca nad pomnażaniem dobra i miłości na ziemi”. On całe swoje życie pracował, nie marnując ani minuty, o czym świadczą dziesiątki napisanych przez niego wspaniałych książek. W jego schludnym domu, który przypomina muzeum, tygodniami mieszkali przyjaciele, znajomi, tętniło życie literackie. Tam są tysiące książek, wiele unikalnych obrazów, ikon, rzeźb. “Mój dom – moja wielka pociecha i wsparcie moralne. To ważne w wieku, kiedy lata na jesień się zwróciły. Kocham go, jak jakąś żywą istotę, i chcę wierzyć, że ma duszę. Wszystko w nim jest ustawione i urządzone tak, jak nam się podoba, wszystko napełnione miłymi drobiazgami, od których rozjaśnia się dusza”. Jego magiczne pismo zawsze czytam jednym tchem, ono wstrząsa duszą, bo to objawienie, światło, głęboka filozofia i zdumiewające piękno przyrody, to obnażona do okrucieństwa prawda życia. Takie rzeczy tworzą prawdziwi artyści.
Petro przebywał w ciągłym poszukiwaniu prawdy, sprawiedliwości i piękna. Potężny talent przejawiał się w różnych gatunkach, wszak artysta był jeszcze wysokiej klasy lirykem i głęboko myślącym literaturoznawcą. “Dla mnie istnieje tylko twórczość i to jest wyżej ode mnie, bo jest zakodowane w duszy na poziomie życiowego programu, ignorowanie którego czyni mnie nieszczęśliwym”. Bardzo cierpiał, obserwując, jak łatwo i bezlitośnie niszczono ideały, był niezwykle wrażliwy. Należę do tych ludzi, którym otwiera się głębia jego spowiedniczej prozy, którą pisał bardzo silnie i szczerze. Proza Petra Soroki – to rozważania, które mimowolnie doskonalą czytelnika,
gdyż najwyższym dobrem dla człowieka jest wiara w Bożą opiekę i sprawiedliwość. „Twórczość określa się wolnością wyboru, ale jeszcze bardziej – naszą wolą, siłą woli, wolą życia, które płyną z Bożej woli” – rozmyślał w jednej ze swoich książek pisarz Bohdan Czepurko. Petro uwielbiał twórczość Priszwina, być może dlatego, że niezwykle kochał przyrodę, las, niebo i życie. „Kiedy mnie nie stanie, to umrą ze mną moja wiedza, mój intelekt, zachwyty, miłość…” Śmiem zaprzeczyć, bo odchodząc od nas, Petro Soroka pozostawił nieśmiertelne światło swojego słowa. Szczodry los podarował mu oddaną i wierną żonę Halę, która żyła jego życiem, jego twórczością i która kontynuuje propagowanie dzieł męża, starając się być z nim i po jego śmierci. „Jeśli możesz żyć w szczęśliwym zachwycie nad życiem – żyj. U Hali to decydujące i dlatego mnie zachwyca. Ileż to przeżyto, ile ciosów losu zniesiono, a radość duszy zachowano. Bo to jest w niej zakodowane przez wyższą siłę, to jej podstawa, jak i głęboka, wewnętrzna religijność, do czego staram się dociągnąć… Przez słowo „kocham”, jak przez soczewkę powiększającą, patrzę na gwiazdy, chmury, ziemię, lasy, Halę (nieprzekwitającą piękność moją) – wszystko, co wywołuje we mnie poruszający zachwyt i drżenie”. Pisał, że miłość do książki jest najsilniejszą ze wszystkich namiętności, które są w nim zakodowane od natury. Chciwie chłonął piękno, bogactwo barw i odcieni, dla niego istniała tylko twórczość, ale największe wzruszenie i radość odczuwał podczas nabożeństwa. Najwięcej chyba pracował w gatunku prozy dziennikowej, wypowiadał duszę właśnie w takiej formie. Czytał i pisał nawet wtedy, gdy życie już ledwo tliło się w jego ciele. „Cieszę się z ciebie. Jesteś wielką pracownicą, a słowo twoje jest jasne, natchnione Bożym Duchem. Nie zapominaj dziękować Dobremu Ojcu Niebieskiemu” – napisał do mnie Petro 19 lutego 2016 roku. „Tylko twórczość trzyma mnie na świecie. A zdrowie kiepskie. Nie chcę o tym mówić, ale żołądek prawie nie pracuje i nie mogę zrozumieć dlaczego. Dlaczego, Panie??? Męczę się, męczę Halę, ale co ja mogę poradzić. Taka moja karma” – pisał 5 czerwca 2016 roku. „Twoje listy i listy Wałerija Herasymczuka przywracają mnie do przytomności, do życia. Dziękuję! (5 lipca 2017 roku). „Książka o Hnatiuku cudowna! Jestem zachwycony. Wstrząsnęła mną. Czytam i nie mogę się naczytać. Już zapisałem sobie wrażenia z korespondencji Iwana Hnatiuka i Mykoły Krawczuka, którą połknąłem jednym haustem. Zadziwiającej głębi listy. Wydałaś nie książkę wspomnień, a książkę-sobór, książkę-panteon, godną wielkiego Poety. Jaka złożona architektonika, jakie rozmaitość materiałów. Takie widziałem chyba tylko o Łesi Ukraince. Sądzę, że Hnatiuk triumfuje w niebiosach. Doczekał się godnego uhonorowania na ziemi. Dla Mykoły najszczersze pozdrowienia. Z pokłonem przed twoim wysokim poświęceniem! Petro”. (27 marca 2018 r.) Zawsze zachwycały mnie niezwykła przenikliwość i głębia w każdym jego napisanym słowie. W kontaktach był bardzo przyjazny, jasny, rozmowny, szczery i skrajnie otwarty. Takim pozostał w mojej pamięci. Trudno pisać o nim w czasie przeszłym. „Nie bez uśmiechu wspominam: kiedy miałem dwadzieścia lat, byłem przekonany, że najtrudniej umierać młodym. Ale w trzydziestym roku życia okazało się, że znacznie trudniej umierać właśnie w wieku Chrystusowym. W czterdziestym poczułem, że śmierć jest po prostu straszna. W pięćdziesiątym przeraża mnie sama wzmianka o niej. Teraz mam pewność, że w sześćdziesiątym zdołałbym spotkać ją mężnie…”, – napisał w książce „Zastygły ogień”. Jego wiara w Boga była niezachwiana, nie opuszczał żadnej Liturgii w cerkwi swojej parafii. „Liturgię znam na pamięć i mam prawdziwą pociechę, śpiewając sobie cichutko w najbardziej oddalonym kąciku cerkwi. To nie tylko daje szczególne odczucia, ale przede wszystkim pozwala się skupić i nie rozpraszać na różne drobnostki. Każdy raz na niedzielnym nabożeństwie obok mnie stoją wszyscy ci, których kocham, za których się modlę i którzy wspominają mnie w swoich modlitwach. To niewymowna duchowa jedność, która trzyma mnie przy życiu i nie pozwala się załamać. Czuję również obecność tych pisarzy chrześcijańskiego światopoglądu, których książki żyją we mnie, stały się nieodłączną cząstką mojego świata, mojej duszy…” „Umierając młodo, człowiek doświadcza nieziemskiego żalu, że tak wcześnie odchodzi z życia. Nie wiem, czy u Boga jest miara tego żalu. Dożywając do głębokiej starości, człowiek jest skazany na poczucie swojej zbędności, niepotrzebności w tym świecie. I kto może powiedzieć, co jest straszniejsze, jeśli wziąć pod uwagę, że do starości dochodzą choroby”. Bardzo często myślał i pisał o Wielkim Przejściu, bo święcie wierzył, że śmierci nie ma. „Coś musi być wyżej niż ta ziemska egzystencja, coś bardziej celowego i sensownego, starszego i pewniejszego”. Petro był wielkim miłośnikiem przyrody. Niezwykła rozkosz czytać jego poezję. To fale nieziemskiego światła, które przelewały się z nadwrażliwego serca. Dzięki potędze talentu, Petro „ziemskie zmienne piękno” przelewał w „nieprzemijającą formę wiecznego psalmu”. Po przeczytaniu takich arcydzieł w mojej duszy, jak i w duszy poety, – „harmonia i zdumienie”. Często wspominam nasze ostatnie spotkanie w Schidnyci, gdzie Petro leczył się w sanatorium, a my z mężem, wracając z Nahujewycz, odwiedziliśmy go. Siedzieliśmy we czworo przy szczodrze zastawionym przez gościnną panią Halę stole i nie mogliśmy się nagadać. Czytaliśmy wiersze, śpiewaliśmy, piliśmy kawę, żartowaliśmy. Petro był podekscytowany, podniosły, każde jego słowo oddychało miłością i dobrocią. Jestem bezmiernie wdzięczna mu za poetyckie dedykacje. Jak utalentowanie i harmonijnie tworzył, ile światła, Pańskiej łaski i emocjonalnego napięcia jest w jego wierszach. Straciliśmy genialnego poetę, który utwierdzał chrześcijańską moralność i etykę. Z odejściem Petra Soroki mój świat zubożał, zbladł, osierociał. Królestwo Niebieskie jego jasnej duszy! Drodzy wielbiciele twórczości Petra Soroki! Ukazał się pierwszy tom jego wybranych utworów, do którego weszły poezje ze zbiorów „Ja tak kocham” (1991), „Kadzidło jesieni” (2011), „Leśne psalmy” (2012), „Symfonia Petrykiwskiego lasu” (2015), „Gdzie gwiżdże Owłur” (2017), „Apokryfy lasu” (2018), duchowo-filozoficzne rubajaty „Duchowy rubajat” (2017), zbiory dla dzieci „Wróble o lecie marzą” (1988), „Dzień cudów” (1989), „Przygody kota Patricka” (2005), „Leśna skarbonka” (2011), „Bądźcie zdrowi! (wesołe wiersze dla uczniów)” (2012), „Podstawy zdrowia” (zagadki, bajki) (2013), „Wędrówki rzepu Czipa” (2017), „To było w Diwohradzie” (2018) oraz opowiadania dla dzieci. Książka w twardej oprawie, wiersze dla dzieci opatrzone kolorowymi ilustracjami, objętość książki – 832 strony. Wydawnictwo „Ukraiński priorytet”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
– A jak to słowo się tłumaczy? A jak się wymawia?
Chcę wierzyć, że z czasem zmieniła swoje spojrzenie na ojczysty język białoruski. W każdym razie w swojej obecności nie pozwoliłaby, aby jakiś ignorant znieważał język białoruski. Przebudzona godność narodowa – to najstraszniejsza rzecz dla każdego wroga twojego narodu.
Z Witebska przenieśliśmy się do Mińska.
Tutaj zakwaterowaliśmy się w hotelu. Miałem ze sobą antologię poezji białoruskiej w tłumaczeniu na ukraiński. Bardzo przypadły mi do gustu dwa wiersze Uładzimira Karatkiewicza, które przełożył Wołodymyr Łuczuk. Ale w jednym wierszu, według mojego wewnętrznego wyczucia, zakończenie było rozmyte, przez co wiersz stracił ładunek znaczeniowy. Odważyłem się przez Związek Pisarzy dowiedzieć numeru domowego telefonu autora. Denerwując się, wybieram numer. Gospodarz podniósł słuchawkę. Przywitawszy się, mówię, kim jestem i w jakiej sprawie niepokoję. Proszę Karatkiewicza o pomoc w zrozumieniu zakończenia wiersza. Może rzecz tkwi w niedokładności tłumaczenia?
– Zapraszam pana do siebie w gości i wtedy wszystko wyjaśnimy.
– Dobrze! Będę wdzięczny! Umawiamy się na spotkanie za dzień o określonej godzinie. Ależ tutaj nagle pojawiła się potrzeba pilnego lotu do Lwowa – rozwiązywać sprawę mieszkaniową. Wracam po dwóch dniach. Wchodzę do teatru na próbę, a na podwórku podszedł do mnie pracownik sceny i powiedział:
– Wczoraj podchodził tu jakiś mężczyzna, pytał o ciebie. Powiedziałem, że poleciałeś do Lwowa w jakiejś pilnej sprawie. A on odpowiedział: przekażcie mu, „że on zasraniec”.
Zamurowało mnie od tego, co usłyszałem! Kto to mógłby być!? Przecież znajomych w Mińsku niby nie mam. Zapytałem, jak wyglądał?
– A zwykły człowiek, może księgowy? Tu siedział na ławeczce i czytał coś.
Do ciebie w myślach zalatuję I tam duszą odpoczywam. O, jak bym chciał od początku Drogę życia po kolei Przejść jeszcze raz, obejrzeć się, Zebrać z dróg kamienie te, Co gubią siły młode, – Do wiosny by mojej chciał wrócić”. Przeczytałem. Denerwowałem się bardzo… Skończywszy, czekałem na ocenę swojej wymowy…
– Gołąbku! A ty prawdziwy Białorusin! Uładzimir wstał z krzesła i mocno mnie objął, gorąco dziękując za mój wybór.
Po pauzie pytam: – A mimo wszystko są jakieś rady, uwagi co do wymowy?
– Nie ma żadnych! – Nie spodziewałem się aż tak wysokiej oceny. Serdecznie Panu dziękuję!
Usłyszeć taką ocenę od mistrza poezji białoruskiej, który w tamtym czasie na Białorusi miał autorytet analogiczny do Liny Kostenko na Ukrainie, było dla mnie najwyższą nagrodą. To prawda.
Tamtych dni rozległ się telefon w moim pokoju hotelowym. Podnoszę słuchawkę i męski głos w języku rosyjskim zwrócił się do mnie:
– Dzień dobry! Światosławie Wasiljewiczu? – Tak – odpowiadam. – Niepokoi pana dyrektor mińskiej filharmonii państwowej. Mam do Pana prośbę. Za tydzień w naszej filharmonii odbędzie się wieczór przyjaźni białorusko-polskiej. Czy mógłby Pan według własnego wyboru wykonać kilka wierszy polskich poetów?
Na zaproszenie o spotkanie w jego gabinecie wyrażam zgodę. Przyjeżdżam. Przy spotkaniu przedstawiam swoją propozycję wykonania poematu polskiego poety Juliana Tuwima „Bal w Operze” w kongenialnym tłumaczeniu na język ukraiński Mykoły Łukasza. Wykonuję fragment:
łowieską i tam osiedlają na dziesięć dni. Warunki mieszkaniowe były jak najlepsze, z należytym wyżywieniem. Prawdziwa białoruska gościnność! Nasze spotkania odbywały się w promieniu 50–70 km od miejsca naszego zamieszkania, czyli od Puszczy. Czasem dołączali do nas białoruscy pisarze, najczęściej humoryści. Spotkania w większości były w klubach kołchozów, sowchozów, a także w różnych instytucjach.
Zapamiętał mi się szczególnie występ w kołchozie, którym kierował bohater pracy socjalistycznej, przyjaciel Maszerowa, ówczesnego sekretarza KC Białorusi, który wkrótce zginął w zagadkowej katastrofie drogowej.
Dom kultury, o dziwo, praktycznie do pełna wypełnili widzowie, choć zawiadomienie o naszym przyjeździe przysłali niemal tuż przed występem. Za każdym razem pierwsze słowo oddawano przedstawicielowi Ukrainy, dyrektorowi biura propagandy literatury pięknej ZPU Petrowi Osadczukowi. I choć w duszy Petro Osadczuk, jak miałem okazję się przekonać, nie był „oddanym ideologiem partii”, choć imitował „poprawne” komunistyczne hasła zgodnie ze swoim stanowiskiem, nie mogłem wtedy jego wystąpień ani pochwalać, ani potępiać.
Ja zaś czytałem wszystko, co uważałem w konkretnym momencie za najstosowniejsze. Miałem i mam możliwość zawsze na takich spotkaniach wyłapywać ze swojej pamięci utwory zdolne razić na miejscu. Jak samolot myśliwiec. W humorze też mam taki zestaw. Po zakończeniu tamtego wieczoru nasz organizator Leś Stawer żartobliwie powiedział:
– Pietrze! Myślałem, że ty dzisiaj na końcu powiesz: „Niech żyje partia komunistyczna”.
Będą mijać lata – i my z Osadczukiem nie raz będziemy wspominać nasze podróże i, w szczególności, pobyt w Puszczy Białowieskiej, mówiąc jeden do drugiego: „A to przecież my przygotowaliśmy rozpad Związku jeszcze w 1976 roku, przebywając w Puszczy, a Krawczuk tylko podpisał dokument w 1991 roku”.
Petro sypał dowcipami. I jakoś mi wyznał: „A ty wiesz, Światosławie, ja wiele od ciebie przejąłem. Słuchając, uczyłem się”.
Największy negatyw, jaki wyniosłem z Białorusi, to brak brzmienia języka białoruskiego w miastach, a nawet we wsiach. Konglomerat – „rosyjskojęzyczna ludność”. Chce się wspomnieć Szewczenkowe „Lecz nie jest mi wszystko jedno, jak Ukrainę źli ludzie uśpią podstępni I w ogniu jej okradzioną obudzą”.
To, co dzieje się na Białorusi w ostatnich miesiącach, potwierdza ten postulat, ależ – z nieznaczną poprawką, właściwie dodatkiem: „duchowo okradzioną” Białoruś.
Bo wiele znaczy, kiedy codziennie przypominać człowiekowi, jeszcze od embrionu zaczynając, że mowa twoja – to jakiś potworek od „ludzkiego języka”!
„Rosyjskiego bym się nauczył tylko za to, Że nim rozmawiał Lenin”
(W. Majakowski).
Imperskie systematyczne poniżanie zrodziło i pomnożyło jeszcze straszniejsze, potworniejsze zjawisko – SAMOPONIŻANIE. Erozja duchowa – to bodaj najhaniebniejszy skutek takiego przyswojonego pojęcia: „białoruski język nie jest piękny”.
„Niech ta mowa uboga w sławnym rodzie, Niech moskiewska, polska, lepsza – Póki służy matce w potrzebie, To ona kulturze nie przepadnie. Choć u sąsiada tam pycha bogata W purpurze lśni i w atłasie – Na cudze bogactwo my nie łasi, Łasa tylko twoja dusza żebracza”.
I. Franko „Antosiowi P.”
My, Ukraińcy, mamy dziękować Najwyższemu, że posłał nam synów – T. Szewczenkę i I. Frankę, którzy stali się ojcami, twórcami narodu i NIE pozwolili nam stać się takimi sobie podgatunkami, o które sąsiedzi mieliby wycierać nogi, a my w zamian u nich tylko mielibyśmy pytać, jak lepiej nam kłaść się pod ich nogi: twarzą do góry czy na brzuch!? Jak będzie im najbardziej do woli. Wygodniej.
Niestety, dla ratowania Białorusinów Pan Bóg, – nie wiadomo za jakie grzechy, – takich mężów w XIX wieku nie posłał. A zatem, czy nastąpi powrót okradzionego ludu do pierwocin swojego bytu? Czy powstanie naród białoruski? Czy zabrzmi Rodnaje słowa? Może, i rzeczywiście stanie się Cud!?
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław MAKSYMCZUK, m. Lwów “Moj rodny kut, jak ty mnie miły!..” (Jakub Kołas) Przez dwa miesiące, czerwiec i lipiec 1976 roku, nasz Teatr im. Marii Zańkowieckiej odbywał tournée na Białorusi. Najpierw komunikowaliśmy się z witebską publicznością, a potem zawitaliśmy do stolicy – do Mińska. Ówczesne tournée zazwyczaj trwały dwa miesiące, a aktorzy mieli prawo wyboru miejsca zamieszkania: hotelu lub mieszkania. Z kolegą, aktorem Hryhorijem Szumejkiem, upatrzyliśmy sobie mieszkanie w pobliżu stadionu, bo rano wychodziliśmy na pole na gimnastykę, a po powrocie braliśmy zimny prysznic, taki, że początkowo aż szczęki ściskało, bo ciepłej wody nie było, ale bardzo szybko przyzwyczailiśmy się do takiego wodnego reżimu i nam się to podobało. Z Hryhorijem w najbliższych dniach wybraliśmy się do księgarni, gdzie w oczy wpadł mi poemat Jakuba Kołasa “Nowaja ziamla”. Więc go sobie kupiłem, bo gdy rozłożywszy, zacząłem czytać, poczułem coś bardzo bliskiego w języku i wszystko było prawie zrozumiałe. Miałem wyrobiony nawyk: przyjeżdżając do innego miasta na występy, czy to na Ukrainie, czy poza jej granicami, kupić coś ciekawego dla siebie i uzupełnić swój repertuar artystyczny nazwiskami mało znanych mi autorów, których los w taki czy inny sposób związany był z tym miastem lub krajem. No i, rzecz jasna, pod warunkiem, że utwór był wysokiego poziomu artystycznego i jest aktualny. Dlatego podwójnie kochałem tournée – nowe wrażenia i żadnych domowych kłopotów. Ciesz się twórczymi błyskami i żyj w ciągłym duchowym odnowieniu. Radość – czasami – niepojęta! Tak więc, kiedy zacząłem głębiej wczytywać się w poemat “Nowaja ziamla”, poczułem potrzebę i spróbowałem wygłosić wstęp do niego w oryginale. Język – właściwie wymowa! – wydał mi się bliski wymowie moich współmieszkańców (wieś Remel w obwodzie rówieńskim nad rzeką Horyń) i mojego dzieciństwa. “Moj rodny kut, jak ty mnie miły!.. Zabycz ciabie nie maju siły!..” W procesie opanowywania tekstu miejscami czułem niepewność w wymowie i zacząłem zwracać się do uczennicy szóstej klasy, córki naszej gospodyni, która była zawsze w domu, aby pomogła mi w wymowie niektórych słów. Ona za każdym razem odpowiadała: “Nie wiem”. I jakoś, może po tygodniowym naszym pobycie w mieszkaniu, widząc, że codziennie pracowałem nad utworem, który został napisany nie w ojczystym dla mnie języku, dziewczyna zapytała mnie: – Wujku Sławo, a wy to poważnie? – Co masz na myśli? – Uczycie się czytać po białorusku? – Tak, poważnie. – A po co? Przecież język białoruski jest taki nieładny. – Dziecko! Kto ci powiedział, że język białoruski jest nieładny? On musi być najlepszy, najpiękniejszy, tak samo, jak i twoja mama dla ciebie. On jest dla ciebie ojczysty. Nigdy nie słuchaj tych, którzy będą ci mówić, że mówienie po białorusku jest niekulturalne. Szanuj swój język i pokochaj go. Zmieszana odeszła. Miałem ze sobą kilka tomów Iwana Franki, bez którego obejść się nie mogłem i nie mogę do dziś. Tak więc zauważyłem, że nasza młoda gospodyni zaczęła brać do rąk jeden z tomów, przeglądała i od czasu do czasu pytała: Wszystko przemyślałem w swojej pamięci i zatrzymałem się na jedynym wariancie. “Pewnie Karatkiewicz, ale żeby tak mnie nazwać?”. Po próbie wykręciłem numer telefonu Karatkiewicza. Przywitałem się. – Gdzież wyście przepadli? Przychodziłem do teatru, jak się umawialiśmy. – Sto razy przepraszam, pilnie musiałem być we Lwowie, dlatego wyleciałem, nie zdążywszy was uprzedzić. – Nic strasznego. Możemy spotkać się choć teraz. – Bardzo dobrze, jestem gotowy. – Mieszkam niedaleko teatru. Podałem adres i od razu poszedłem na spotkanie do niego do domu. Gospodarz przywitał mnie dość przyjaźnie. Był już gotowy udzielić odpowiedzi na moje pytanie: wyciągnął zbiór swoich wierszy i przeczytał te dwa wersy, które wzbudziły we mnie wątpliwość co do tłumaczenia. Usłyszawszy je w oryginale, wszystko stało się dla mnie zrozumiałe. – To wasi gorliwi redaktorzy, ideowi czyścioszkowie na Ukrainie! Potem sam przerobił finał i w dalszym ciągu wykonywałem ten wiersz z autorską poprawką. Wszak Karatkiewicz ukończył Uniwersytet Kijowski imienia Tarasa Szewczenki i przez kilka lat uczył w szkole w obwodzie kijowskim. – Ale mam jeszcze do was prośbę. Wpadła mi w ręce “Nowaja ziamla” Jakuba Kołasa podczas tournée w Witebsku i przyszło mi do głowy spróbować włączyć do swojego programu wstęp do tego poematu w języku oryginału. W Witebsku nie znalazłem ani jednej osoby, która mogłaby, wysłuchawszy mojego wykonania, dokonać korekty językowej. Nawet w telewizji. Czy śmiem was prosić o coś takiego? Pomóżcie, proszę. – Gotów jestem słuchać! I zacząłem: “Moj rodny kut, jak ty mnie miły!.. Zabycz ciabie nie maju siły! Nie raz, utomleny darohaj, Życciom wiosny maje ubohaj, “Bije już druga, noc – jak cygan, Szpieg mruga do szpiega, I na scenie, i na sali, Na strychu i w piwnicy, W ubikacji, w garderobie, W palarni, i w charakteryzatorni, W foyer i w bufecie, W szatni, i w klozecie, – Wszędzie filer, agent czatuje, Szpieg do szpiega, wiesz, mruga… W dyżurce łapią gapiów Dwaj prywatni, trzej tajniacy, Ziewają i gadają, Chodzą i brzdąkają, Tam i z powrotem przechadzają się, Na sztyblety spoglądają…”. – Wspaniale! Zatrzymujemy się na tym utworze. – Ależ… żeby nie wynikły czasem żadne oskarżenia pod moim i waszym adresem… Rzecz w tym, że Mykołę Łukasza niedawno wykluczono z członków Związku Pisarzy Ukrainy. Stanął w obronie krytyka literackiego Iwana Dziuby, kiedy został aresztowany. – A wy autora przekładu nie wymieniajcie! Zatem ostatecznie wybrano “Bal w operze” na wieczór. Pomyślałem wtedy, czy odważyłby się na coś podobnego dyrektor filharmonii na Ukrainie!? W żadnym wypadku. Po zakończeniu tournée teatru w Mińsku nasz zespół w sierpniu poszedł na urlop. Ja natomiast miałem zamiar pojechać z występami przez biuro propagandy literatury pięknej ZPU, a ówczesny dyrektor biura propagandy Petro Osadczuk zaproponował mi dobry wariant: – Swiatosławie, zaprasza mnie z występami na Białorusi ich biuro propagandy literatury pięknej. Jeśli chcesz, pracujemy razem. Myślę, że pójdą na rękę mojej prośbie. – Petrze, nie da się wymyślić nic mądrzejszego. Naprzód! Powiedziane – zrobione. Petro zorganizował wszystko jak należy. Wiozą nas do Puszczy Bia-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W grudniu 2022 roku minie 300 lat od urodzin Hrihorija Sawowycza Skoworody (1722–1794) – geniusza ukraińskiego ducha: myśliciela-encyklopedysty, pedagoga-oświeciciela, filozofa-mędrca, poety, dramaturga, tłumacza, kompozytora, muzyka, śpiewaka, działacza kulturalno-oświatowego. Aby przygotować godne uczczenie 300-lecia jubileuszu G. S. Skoworody na poziomie ogólnoukraińskim i międzynarodowym oraz w celu popularyzacji jego wszechstronnego dziedzictwa, w 2017 roku powołano Społeczny Komitet Organizacyjny Inicjatywy Społecznej „Hrihorij Skoworoda–300”. W skład Społecznego Komitetu Organizacyjnego weszli jego inicjatorzy: wiodący filozofowie-skoworodoznawcy i pedagodzy z Ukrainy i zagranicy, przedstawiciele czołowych placówek naukowych i szkół wyższych, działacze kultury, muzealnicy. Z inicjatywy społecznej, 5 października 2017 r., w Światowy Dzień Nauczyciela, zapoczątkowano Ogólnoukraińskie Nauki Skoworodowskie „Poznaj siebie”. Dzięki wsparciu informacyjnemu Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy Nauki Skoworodowskie są organizowane co roku na terenie całej Ukrainy, w ukraińskich placówkach oświatowych za granicą oraz w krajach, w których bywał G. Skoworoda. Sprzyja to pogłębieniu zainteresowania fenomenalnym dziedzictwem ukraińskiego pedagoga i myśliciela, jego popularyzacji na Ukrainie i w świecie. Nauki wprowadzono do systemu ukraińskiej edukacji od szkoły podstawowej po wyższą, a ich program przewiduje przeprowadzanie synkretycznych wydarzeń edukacyjno-wychowawczych, poetycko-muzycznych i naukowo-oświatowych. Podstawową zasadą metodyczną Nauk Skoworodowskich jest dialogiczna wzajemność nauczyciel–uczeń. Edukacyjne innowacje G. Skoworody w pełni odpowiadają współczesnej innowacyjnej zasadzie edukacyjnej – aktywnemu, spersonalizowanemu nauczaniu opartemu na rozwoju krytycznego myślenia, kreatywności, ciekawości, pomysłowości, wytrwałości i wzajemnego zrozumienia. Dla systematycznego prowadzenia Ogólnoukraińskich Nauk Skoworodowskich oraz upowszechniania całej bazy wiedzy o fenomenie wielkiego ukraińskiego myśliciela-encyklopedysty i pedagoga-oświeciciela opracowano koncepcję i strukturę Naukowo-edukacyjnego portalu internetowego „Hrihorij Skoworoda”. Do stworzenia portalu internetowego gotowa jest przystąpić, na bazie swoich zasobów informacyjnych, Mała Akademia Nauk Ukrainy. Jednak te inicjatywy społeczne i wysiłki wymagają należytego wsparcia państwowego. W szczególności Nauki Skoworodowskie ujawniły niedoskonałość programów nauczania, niedostateczne przygotowanie metodyczne nauczycieli oraz potrzebę opracowania podręczników metodycznych i organizacji seminariów szkoleniowych dotyczących studiowania bogatego dziedzictwa G. S. Skoworody. A ponadto należy zapewnić społeczeństwu ukraińskiemu szeroki dostęp do spuścizny Skoworody: wydać wybrane dzieła G. S. Skoworody w nowych, wysokiej jakości przekładach oraz ponownie wydać najbardziej gruntowne badania naukowe jego spuścizny; rozpocząć naukowe wydanie Pełnego akademickiego zbioru dzieł Hrihorija Skoworody z równoległym zamieszczeniem faksymile rękopisów oryginałów oraz nowych, wysokiej jakości przekładów ze staroukraińskiego i łaciny na współczesny język ukraiński; rozpocząć
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wydanie fundamentalnej Encyklopedii Skoworodinistycznej; wprowadzić na szerokie sceny (teatry, filharmonie, telewizja, radio) dramaturgię, czytaną i śpiewaną poezję Hryhorija Skoworody. Społeczny Komitet Organizacyjny zwrócił się 5 lutego 2020 r. listami, podpisanymi przez jego przewodniczącego O. D. Bakumenka, do Rady Najwyższej, Prezydenta i Gabinetu Ministrów Ukrainy z propozycją rozpoczęcia wspólnego, systematycznego przygotowania do jubileuszu Skoworody. Do listów dołączono plan działań przedjubileuszowych. Aby aktywizować pracę przygotowawczą i realizować te ważne działania w skali ogólnospołecznej, Społeczny Komitet Organizacyjny zaproponował połączenie wysiłków inicjatywy społecznej i czynników państwowych. Niestety, inicjatywa społeczna nie spotkała się ze zrozumieniem i należytym poparciem ze strony centralnych organów państwowych. Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła Uchwałę z 4 listopada 2020 r. nr 973-IX „O obchodzeniu 300-lecia urodzin Hryhorija Skoworody”, w której zignorowano plan działań zaproponowany przez Społeczny Komitet Organizacyjny. Sądząc po tekście Uchwały, jej autorzy nie mają należytego pojęcia o fenomenie Hryhorija Skoworody ani o jego epokowej, pełnej poświęcenia misji kulturalnej w ukraińskiej historii i teraźniejszości. Na przykład wielkiego ukraińskiego podżyjącego Skoworodę można porównać z wielkim chińskim podżyjącym Konfucjuszem. Chińskie społeczeństwo zrozumiało i uznało moralno-społeczną naukę Konfucjusza (Kung Fu-tzy) dopiero 200 lat po jego śmierci. A kolejne 100 lat później konfucjanizm stał się ideologią społeczną rozwoju Chin. Zatem u Ukraińców przed 300-leciem urodzin swojego Nauczyciela powinna dojrzeć wewnętrzna potrzeba przemyślenia, przyswojenia i wprowadzenia w życie moralno-światopoglądowej nauki Skoworody – Skoworodinstwa. A do tego Ukraińcy muszą studiować i stosować praktyczną naukę Skoworodinowską. Czy jednak są gotowi uświadomić sobie znaczenie Hryhorija Skoworody w 300. rocznicę jego urodzin? W Uchwale nie wspomniano nawet o wydawaniu i popularyzacji pedagogiczno-filozoficznej spuścizny naszego wielkiego Nauczyciela. Zamiast tego już przewidziano: „remont budynków” muzeów H. Skoworody; „stworzenie nowoczesnej bazy materialno-technicznej” placówek oświatowych noszących imię H. Skoworody; „remont i budowę dróg do obiektów związanych z imieniem H. Skoworody”. Jednak „materialno-techniczne zabezpieczenie i udoskonalenie rozwoju infrastrukturalnego” tych obiektów to elementarne troski gospodarcze, którymi stale zobowiązane są zajmować się lokalne organy administracyjne. A teraz wychodzi na to, że na remonty budynków i dróg „wykorzystają” lwią część finansowania jubileuszu. A jak wtedy z poznawaniem pedagogiczno-filozoficznej spuścizny i jej popularyzacją? Jak wtedy społeczeństwo ukraińskie ma zrozumieć i pojąć „wagę postaci Hryhorija Skoworody”? Owszem, Rada Najwyższa zaleca Gabinetowi Ministrów, aby „w ciągu miesiąca od dnia przyjęcia niniejszej Uchwały utworzył komitet organizacyjny do przygotowania i przeprowadzenia działań związanych z obchodzeniem na szczeblu państwowym 300-lecia urodzin Hryhorija Skoworody”, a „w ciągu miesiąca od dnia utworzenia komitetu organizacyjnego opracował i zatwierdził plan działań…”. Dlatego przedstawiamy jako propozycje do przyszłego planu działań postulaty Społecznego Komitetu Organizacyjnego Inicjatywy Społecznej „Hryhorij Skoworoda–300”: „Dla systematycznego przygotowania do godnego obchodzenia na szczeblu ogólnoukraińskim i międzynarodowym w 2022 roku 300-lecia urodzin H. S. Skoworody oraz w celu popularyzacji jego wszechstronnej literackiej, filozoficznej, pedagogicznej, kompozytorskiej, muzyczno-wokalnej spuścizny, działalności kulturalno-oświatowej i moralno-światopoglądowych zasad życia pełnego poświęcenia wśród wszystkich warstw społeczeństwa ukraińskiego i ogółu międzynarodowego, Społeczny Komitet Organizacyjny Inicjatywy Społecznej „Hryhorij Skoworoda–300” określił jako priorytetowe zadanie realizację następujących ważnych działań przygotowawczych: 1. W celu uroczystego obchodzenia na ogólnopaństwowym i międzynarodowym szczeblu 300-lecia urodzin H. S. Skoworody należy przyjąć stosowną Uchwałę Rady Najwyższej Ukrainy o włączeniu jubileuszu Skoworody do Kalendarza dat pamiętnych oraz zainicjować za pośrednictwem Narodowej Komisji Ukrainy ds. UNESCO obchody tej daty pamiętnej na szczeblu światowym, a rok 2022 nazwać Rokiem Hryhorija Skoworody. 2. Uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy nadać Ogólnoukraińskim Skoworodinowskim Szkoleniom „Poznaj siebie”, zainicjowanym przez Ukraiński Fundusz Kultury i zapoczątkowanym 5 października 2017 r. przy wsparciu MON Ukrainy, status ogólnonarodowy z należytym wsparciem państwowym w celu systematycznego prowadzenia ich na terenie całej Ukrainy i w ukraińskich placówkach oświatowych za granicą (Inicjator, autor koncepcji, warunków i programu Szkoleń – kulturoznawca O. A. Szokalo). 3. Utworzyć na bazie Małej Akademii Nauk Ukrainy naukowo-edukacyjny portal internetowy „Hryhorij Skoworoda” w celu przedstawienia całej bazy wiedzy o fenomenie encyklopedysty H. S. Skoworody: spuścizny literackiej, filozoficznej, pedagogicznej, kompozytorskiej, muzyczno-wokalnej oraz osiągnięć ukraińskiej i zagranicznej skoworodinistyki; zapoznania społeczności ukraińskiej i światowej z wszystkimi aspektami poświęcenia życia i działalności kulturalno-oświatowej mędrca; popularyzacji zgodnego z naturą i kulturą moralno-światopoglądowego nauczania – Skoworodinstwa. (Autor koncepcji i struktury portalu – O. A. Szokalo). 4. Wznowić Pełne akademickie zbiory dzieł Hryhorija Skoworody pod redakcją profesora Leonida Uszkałowa (Edmonton–Toronto–Charków, 2011). 5. Przygotować i wydać Wybrane dzieła Hryhorija Skoworody w nowym, wysokiej jakości przekładzie ze staroukraińskiego na współczesny język ukraiński. 6. Wznowić najgruntowniejsze badania naukowe nad spuścizną Hryhorija Skoworody oraz dzieła artystyczne o tym poświęcony (lista przygotowana osobno). 7. Przygotować i wydać zbiór wybranych prac ukraińskich i zagranicznych skoworodinistów „Skoworodinstwo”, przedstawiający osiągnięcia w zakresie fenomenu H. S. Skoworody od XVIII do XXI wieku (Redaktor – O. A. Szokalo). 8. Przygotować i wydać gruntowny podręcznik metodyczny do studiowania pedagogicznej, literackiej, filozoficznej, muzycznej spuścizny i drogi życiowej H. S. Skoworody dla placówek pedagogicznych, ogólnokształcących i muzycznych Ukrainy. 9. Zaplanować i rozpocząć naukowe wydanie Pełnych akademickich zbiorów dzieł Hryhorija Skoworody z równoległym przedstawieniem faksymile oryginalnych rękopisów oraz nowych, wysokiej jakości przekładów ze staroukraińskiego i łacińskiego na współczesny język ukraiński. 10. Zaplanować i rozpocząć wydawanie fundamentalnej Encyklopedii Skoworodinistycznej, w której zostanie podsumowane ponad dwustuletnie doświadczenie badań nad wszechstronną filozoficzną, pedagogiczną, poetycką, kompozytorską spuścizną mędrca-encyklopedysty oraz jego działalnością kulturalno-oświatową w ukraińskiej i zagranicznej skoworodinistyce, a także określone zostanie należne miejsce H. S. Skoworody w kulturze narodowej i światowej. 11. Wprowadzić na szeroką scenę (teatry, filharmonie) dramaturgię, czytaną i śpiewaną poezję H. S. Skoworody. 12. Wprowadzić w Radiu i Telewizji Ukraińskiej regularne audycje o H. S. Skoworodzie z popularyzacją jego literackiej, filozoficznej, pedagogicznej, kompozytorskiej, muzyczno-wokalnej spuścizny. 13. Wprowadzić programy muzyczne (koncerty śpiewu chóralnego, zespołowego, solowego oraz wykonawstwa instrumentalnego) z utworów H. S. Skoworody i innych kompozytorów na poezję Skoworody w Narodowej Filharmonii i obwodowych filharmoniach Ukrainy. 14. Integrować nauczanie literackiej, filozoficznej, pedagogicznej, kompozytorskiej spuścizny H. S. Skoworody na zasadach jego systemu edukacyjno-filozoficznego na lekcjach języka, literatury, muzyki, historii i przedmiotów przyrodniczych. 15. Wprowadzić do programów nauczania placówek muzycznych Ukrainy studiowanie kompozytorskiej, muzycznej i wokalnej spuścizny Hryhorija Skoworody. 16. Wydać na CD i rozpowszechnić w placówkach oświaty i kultury oraz w Internecie nagrania audio poetyckiej, filozoficznej i muzycznej spuścizny H. S. Skoworody. 17. Wprowadzić Ogólnoukraiński festiwal dziecięcej sztuki muzycznej „Gryciowa dudka”. 18. Usystematyzować i wydać na CD oraz rozpowszechnić w Internecie całą istniejącą filmografię o H. S. Skoworodzie. 19. Stworzyć nowe filmy artystyczne i dokumentalne kino-telewizyjne o fenomenie mędrca do regularnej, szerokiej emisji w telewizji i w kinach. W szczególności nakręcić film artystyczny-telewizyjny „Warsawa” (Legenda o Hryhoriju Skoworodzie) według scenariusza Iwana Drача i Wiry Melnyk, w reżyserii Serhija Masłobojszczykowa. Ten projekt otrzymał Międzynarodową Nagrodę „Koronacja słowa” za najlepszy scenariusz filmowy oraz Międzynarodową Nagrodę im. Hryhorija Skoworody. 20. Usystematyzować i wydać w osobnym albumie całą istniejącą sztukę obrazową o Skoworodzie (ży-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...pis, grafika, rzeźba). (Redaktor – L. J. Ringis, dziennikarz, kierownik klubu nauczycieli „Dorogami do prekrasnoho” NEU im. Wadyma Hetmana). 21. Przeprowadzić w 2022 roku plenery, biennale i końcową wystawę w ramach projektu artystycznego „300*linij szlak Hryhorija Skoworody” oraz wydać album (Organizator – O. I. Melnyk, artysta, koordynator projektów artystycznych NSCh Ukrainy). 22. Systematycznie organizować konferencje naukowo-praktyczne i seminaria metodyczne w celu pogłębionego i wszechstronnego poznawania spuścizny literackiej, filozoficznej, pedagogicznej, kompozytorskiej oraz muzyczno-śpiewaczej H. S. Skoworody. 23. Urządzić klasy-świetlice Hryhorija Skoworody w szkołach średnich, średnich specjalnych i wyższych zakładach edukacyjnych z odpowiednim poligraficznym i internetowym zasobem, w celu unaocznienia studiowania całego bogactwa encyklopedycznej spuścizny H. S. Skoworody. 24. Utworzyć memorialne muzea H. S. Skoworody w Kijowie (w Starym Korpusie Akademickim NaUKMA), w Charkowie (w dawnym domu kupca J. J. Urjupina, przyjaciela H. S. Skoworody) oraz w osiedlu typu miejskiego Babaj w obwodzie charkowskim (w dawnym domu kapłana J. P. Prawyckiego, przyjaciela H. S. Skoworody). 25. Ustawić pomnik H. S. Skoworody na jego ojczyźnie w osiedlu typu miejskiego Czornuchy w obwodzie połtawskim. 26. Wspólnymi siłami Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz ukraińskich wspólnot zagranicznych ustanowić znaki pamiątkowe w miejscach pobytu H. S. Skoworody w następujących krajach: Austria, Włochy (Północne), Niemcy, Polska, Rosja, Słowacja, Węgry, Czechy. 27. Corocznie jesienią, w dniu pamięci H. S. Skoworody – 9 listopada, sadzić tradycyjne dla Ukrainy gatunki drzew (dąb, wierzba, kalina, wiśnia, jabłoń, grusza, lipa, jawor, klon, olsza, topola, jesion, brzoza, osika) pod symboliczną nazwą „Gaje Hryhorija Skoworody”. Na podstawie tej inicjatywy społecznej zatwierdzić państwowy program ekologiczny odnowy zasobów leśnych i środowiska przyrodniczo-kulturowego na Ukrainie. 28. Wytyczyć turystyczno-oświatowy szlak „Koło Skoworody” w dwóch kierunkach: Kijów–Charsiki–Czornuchy–Łochwica–Perejasław–Kowraj–Łubny–Połtawa–Charków–Wielki Burluk–Babaj–Wałky–Skoworodyniwka–Kijów oraz Charków–Charsiki–Czornuchy–Łochwica–Kijów–Perejasław–Kowraj–Łubny–Połtawa–Wielki Burluk–Babaj–Wałky–Skoworodyniwka–Charków”. Mamy nadzieję, że jubileuszowy Komitet Organizacyjny z wiedzą fachową podejmie się opracowania i realizacji planu działań upamiętniających na szczeblu państwowym 300-lecie wielkiego Nauczyciela narodu ukraińskiego, dla zrozumienia „wagi postaci Hryhorija Skoworody”.
Zastępcy przewodniczącego Społecznego Komitetu Organizacyjnego: S. A. HALCZENKO, zastępca dyrektora ds. naukowych i wydawniczych Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; O. A. SZOKALO, inicjator i autor koncepcji Ogólnoukraińskich Skoworodynowskich Nauk „Poznaj siebie”, redaktor naczelny czasopisma „Ukraiński Świat”
Tłumaczenie maszynowe
Odsłonięcie tablicy pamiątkowej wielkiemu Ukraińcowi Leopoldowi Jaszczence stało się ważnym i długo wyczekiwanym wydarzeniem dla stolicy Ukrainy. Dla członków chóru „Homin”, którego założycielem i wieloletnim kierownikiem był właśnie Jaszczenko, jest to hołd dla fenomenalnego dyrygenta legendarnego chóru, bezgranicznie zakochanego w pieśni ludowej, z wielkim pragnieniem i umiejętnością uczenia oraz przekazywania tej żarliwej miłości zwolennikom i miłośnikom pieśni ludowej. Umieszczenie tablicy pamiątkowej na budynku, w którym od 1977 roku aż do ostatniej chwili życia w 2016 roku mieszkał utalentowany artysta, to podziękowanie od kijowian i narodu ukraińskiego, na które bez wątpienia zasługuje laureat Nagrody im. Szewczenki. Wiele wysiłku, aby to ważne wydarzenie doszło do skutku, włożył starosta folklorystycznego chóru ludowego, który obecnie nosi nazwę „Homin imienia Leopolda Jaszczenki”, uczestnik zespołu z niemal trzydziestoletnim stażem Jan Pawłowycz Burow. Aktywny udział w wydarzeniu wzięli przedstawiciele „Proświty” im. T. H. Szewczenki. Z ciepłym słowem wspomnieniem o wybitnym ukraińskim działaczu ludowej sztuki pieśniarskiej oraz jego stałym udziale wraz z chórem „Homin” w wydarzeniach „Proświty” wystąpił Mykoła Trochymowycz Nesterczuk. W swoim wywiadzie Jan Burow podkreślił wyjątkową rolę Jaszczenki w renesansie ludowego śpiewu chóralnego. Leopold Jaszczenko – prawdziwy pieśniarski symbol Ukrainy, człowiek o przebogatym doświadczeniu folklorystycznym i wyrafinowanym guście – słynął z pięknych romansów, akademickich opracowań pieśni ludowych oraz własnych utworów pieśniarskich dotyczących poruszających problemów budowy niepodległości państwa ukraińskiego. Zawsze za główne zadanie stawiał włączenie jak największej liczby ludzi do śpiewu – otwarcie drzwi do narodowej świątyni-muzeum pieśni, gdzie zawsze jest miejsce i dla specjalistów, i dla początkujących. Przecież jak wiadomo – pieśń to żywy świadek historii, od którego jest czego się nauczyć, co wspomnieć i przemyśleć na nowo… Wszystkie ziarna dobra, które zasiał Wielki Pieśniarz, dają i będą dawać duchowy plon, który będziemy jeszcze długo zbierać kolejnymi pokoleniami. W 1993 roku został laureatem Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Ale pomimo oficjalnego uznania wszystkich zasług artysty jako wybitnego ukraińskiego muzykologa-folklorysty, kompozytora oraz założyciela i niezmiennego kierownika „Homin”, dla jego dzieła – legendarnego chóru ludowego, tak i nie pojawił się przy wszystkich (!) władzach ani własny dom na próby, ani tym bardziej finansowanie państwowe (jak to jest przyjęte w krajach bałtyckich, na przykład). Wszak stworzony w dalekim 1969 roku chór „Homin” za główne zadanie wyznaczył wspieranie masowego śpiewu domowego oraz odrodzenie świąt ludowych we wszystkich sferach życia, z czego słynęła cała Ukraina przed sztucznym, przerażającym Hołodomorem-ludobójstwem 1932-33 lat, urządzonym przez zbrodniczą władzę komunistyczną z Moskwy. Właśnie pod kierownictwem legendarnego Jaszczenki chór „Homin” odtwarzał kalendarzowe święta ludowo-obrzędowe i sezonowe: kolędy i szczedriwki, wiosnianki, pieśni kupałowe i rusałkowe, obrzędy kosiarzy, świętojańskie, piotrowe i żniwne, za co należy im się ogólnonarodowa cześć i chwała. Artysta nie stał z boku życia społeczno-politycznego również na Ukrainie po odzyskaniu przez nią niepodległości państwowej w sierpniu 1991 roku, z czym on wraz z chórem miał bezpośredni związek. Artysta stworzył znane obecnie pieśni o tragedii czarnobylskiej, o Hołodomorze, a także serię pieśni patriotycznych, które obecnie na koncertach „Homin imienia Leopolda Jaszczenki” chętnie podchwytują i śpiewają słuchacze: „Weźmy się za ręce, bracia!”, „Zwołujmy wszystkich w nasze szeregi”, „Chrońmy swoje imię”, „Zbierajmy w jedno całą swoją rodzinę”, „Gdzie wy dzisiaj, moi bracia”, „Wstawaj, kozaku”, „Wiśnio moja” i wiele innych. Fletnia Pana Leopolda Jaszczenki zamilkła, ale żyją tradycje, które zapoczątkował patriarcha pieśni ludowej, założyciel i stały kierownik legendarnego chóru folklorystyczno-etnograficznego „Homin”! Wieczna sława legendarnemu artyście. W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy niedawno odbyła się prezentacja całego grona książek Państwowego Przedsiębiorstwa „Wydawnictwo „Dnipro”. W szczególności zaprezentowano książki, które mają wszelkie szanse najbardziej zachwycić swoimi fabułami współczesną, wymagającą publiczność dziecięcą. Książka „Siedem Ja” autorki Marharyty Weselynki i młodej artystki Beszczasnej Kariny została zaprezentowana przez kierownika projektów twórczych wydawnictwa Wakulenko Lidiję Wołodymyriwnę. W zbiorze przedstawiono wierszowane i prozaiczne bajki, a także noworoczną bajkę-sztukę. Bajkowe fabuły o przyjaźni, wzajemnej pomocy i jedności, miłości do przyrody, dotykają właśnie tych problemów, które stają przed współczesnymi dziećmi w rzeczywistości. Książka gra utalentowanymi rysunkami młodej artystki. Książka „Rodowód Lastyków” jest wynikiem wieloletniej pracy ludzi o podobnych poglądach – pedagogów Natalii Weselyckiej, Tamary Abramenkowej oraz Iryny Dżuwahy, które występują zarówno w roli autorek tekstów bajki, jak i tłumaczek, a Iryna i Natalia to także artystki! A Łarysa Hres – zawodowa aktorka, kierownik kółka szkolnego, napisała scenariusz. Chór „Homin imienia Leopolda Jaszczenki” na odsłonięciu tablicy pamiątkowej na budynku, w którym mieszkał legendarny artysta. Prezentacja przez Lidiję Wakulenko i młodą artystkę Karinę Beszczasną książki „Siedem Ja” Marharyty Weselynki.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wystawiła przedstawienie tej bajki ze swoimi uczniami. Wiersze przełożyła na język angielski Larysa Andrijewska. Ta fascynująco-pouczająca książka przeznaczona jest przede wszystkim dzieciom w starszym wieku przedszkolnym i średnim wieku szkolnym, rozwija logikę, myślenie obrazowe, pomysłowość, pamięć oraz pożyteczny nawyk czytania. Książka «Zabawianki i kołysanki w pieśni i słowie» autorstwa Ljubow Szostak i utalentowanej artystki Kariny Beszczasnej to swoiste i unikatowe wydanie, ponieważ łączy aż 25 tematycznych utworów oraz poetycką bajkę «Gramotnymi buty hodyłsia, abo Jak kyca Sekletka wywczała abetku» [Warto być piśmiennym, czyli jak kotka Sekletka uczyła się alfabetu]. Autorka nie pominęła swoją uwagą, obok innych, także tradycyjnych postaci dziecięcego folkloru (kotka, zajączka, lisa, gołębi…). Tak współczesne utwory autorskie wzmacniają rodzinne tradycje dawnych bajek ludu ukraińskiego, zachowując to, co rodzime, od dawnych czasów aż po dzień dzisiejszy.
Książkę zaś «Chroniki słonecznych strun: 2014–2020 (pieśni i poezje, akordy do strun)» autora i wykonawcy patriotycznych pieśni bardowskich Jurija Kobzarenki przedstawiła redaktorka i tłumaczka wierszy, znana pisarka Tetiana Majdanowycz. Ten pierwszy zbiór wierszy i pieśni Jurija Kobzarenki (wolontariuszy pseudonim „Poljakow”) oddaje bezinteresowność historycznej walki narodu ukraińskiego o wolność i prawdę w przeszłości i teraźniejszości, szczególnie w latach ATO (OOS) – na frontach obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny, która trwa na terenach ukraińskiego Donbasu. Zwycięstwo ducha ludzkiego nad mrokiem, wojną i nieprawdą, pochwała radości Bytu – to przenikający przez całą twórczość młodego autora i wykonawcy temat oraz wyróżniająca cecha. Jurij w nowoczesny sposób odnawia patriotyczną tradycję ukraińskich kobziarzy, tworząc i wykonując swoje autorskie pieśni przy akompaniamencie gitary.
Prezentacja książek przebiegła w ciepłej i serdecznej atmosferze dzięki wsparciu pracowników Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Szczególne podziękowania Wydawnictwo «Dniepr» składa, wraz ze wszystkimi obecnymi na tym niezwykłym święcie ukraińskiej książki, Dmytrowi Palijowi, zastępcy dyrektora muzeum, który razem z uczestnikami prezentacji delektował się utalentowanym słowem utworów przedstawionych przez autorów.
Materiały przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
U nas trwają zastrzyki i kroplówki, tabletki i pulsoksymetry, a po brzęku naczyń – jedzenie. Karmili dobrze i całkiem smacznie, a my otrzymywaliśmy dodatkowe pożywienie z zewnątrz, którym częstowaliśmy sąsiadów. Jeden z tych, którzy trafili do naszej bojowej sali, był Jurij, wojskowy na emeryturze – człowiek ciekawy, nietuzinkowy. Zaimponował mi szczerym przejmowaniem się starzyzną naszego miasta, gniewem na bezmyślne niszczenie Kijowa, jego wiedzą, a przede wszystkim chęcią wiedzenia więcej, jego wręcz szybkostrzelnym czytaniem. Rzecz w tym, że wieść o tym, iż jestem pisarzem, przyszła razem ze mną jeszcze tej nocy, kiedy wszedłem do sali. Jeden z lokatorów – dyrektor Teatru na Mychajłowskiej, intelektualista i bibliofil Witalij, rozpoznał mnie. Ale nie bardzo się opierałem, przy pierwszej okazji sprowadziłem z zewnątrz swoje książki i podarowałem je sąsiadom. Czasami urządzaliśmy czytania niewielkich nowel. Czasami były to rozmowy o kulturze i nie tylko, warto pamiętać, że wszyscy byliśmy chorzy na dość skomplikowaną i nieznaną chorobę. Centrum myśli i działań w sali był Iwan – mistrz-instruktor z kolumny samochodowej, człowiek, który potrafił dzięki rozumowi, taktowi i doświadczeniu wszystko załagodzić, wszystko przewidzieć. Wszyscy porozumiewaliśmy się między sobą w języku ukraińskim i nikt nie miał żadnych zastrzeżeń w tej kwestii. Pewnego razu wróciłem do sali z korytarza i zobaczyłem, że wszyscy moi sąsiedzi czytają moje książki. Chyba to jest to ważne, dla czego te książki są pisane – ich potrzebność. A jeszcze bardziej w tej zamkniętej od świata, „brudnej” strefie, dokąd wstęp jest tylko w specjalnych skafandrach, w strefie, gdzie żyje garstka odciętych, izolowanych ludzi, którzy czytają, bo wierzą w to, że wyjdziemy stąd o własnych nogach, a nie na wózku, przykryci prześcieradłem. Na takich jak Iwan w ogóle trzyma się nasz kraj, zachowuje się naród. Człowiek-strażnik kodu genetycznego Ukraińców – i to nie jest patetyczne. Ostatniego z osadników sali, dziadka Iwana, przywieźli, tak jak mnie, gdzieś około drugiej godziny w nocy. Był starszy od wszystkich, miał czworo dzieci, czworo wnuków i czworo prawnuków. W momencie przybycia potrzebował tlenu i był ciężko chory. My go początkowo zmuszaliśmy po trochu, żeby cokolwiek zjadł, budziliśmy w środku nocy, żeby oddychał tlenem, i to, właściwie, robił Iwan-instruktor. Dziadek początkowo się opierał, bo przywykł wszystko zawsze decydować sam, ale z czasem się pogodził i w momencie mojego wypisu wyglądał po prostu jak przystojniak. Warto powiedzieć, że przez piętnaście dni mojego pobytu w szpitalu ani razu z sal oddziału nikogo nie wywieziono – wszyscy wychodzili do czystej strefy o własnych nogach. Nadszedł i mój dzień, kiedy razem z sąsiadem Anatolijem skierowaliśmy się korytarzem-Czyśćcem w odwrotnym kierunku: przez trzy zapory, które dzieliły świat na dwie strefy, windą na pierwsze piętro i dalej – na podwórko, które przywitało przejrzystym, po prostu kryształowym powietrzem. Z przodu czekała na mnie, tak jak na moich sąsiadów z sali, jeszcze długa droga rekonwalescencji, bo Zaraza wyssała z nas prawie wszystkie siły. Ale mimo wszystko nie wszystkie!..
Tłumaczenie maszynowe
Kiedy wieziono mnie tym korytarzem, przypomniałem sobie Czyściec, przepowiedziany przez światowych pisarzy z trzema kropkami na końcu zamiast odpowiedzi. Obok byli ludzie w kombinezonach ochronnych, rękawiczkach, maskach, okularach i z plastikowymi przyłbicami. Minęliśmy trzy linie ochrony i znaleźliśmy się w tak zwanej brudnej lub, jak przyjęło się tu mówić, „gnojnej” strefie… Serhij HRABAR …Choroba pojawiła się, jak każda choroba, nieoczekiwanie, więc początkowo łudziłem się nadzieją, że to po prostu lekkie przeziębienie, i tak bawiłem się dziewięć dni. A potem… potem wysoka temperatura, „Pogotowie ratunkowe” i maska tlenowa prosto w karetce. Saturacja (to obecność tlenu w płucach) okazała się skrajnie niska, a mój dalszy los zależał już od wprawy lub niewprawności lekarzy. Pierwszy szpital, do którego trafiłem, był swoistą przechowalnią, Czyśćcem przed Czyśćcem, gdzie rozpoznawano obecność Zarazy w tobie, i dalsza droga wiodła już do innego szpitala, na stałe utrzymanie. W sali na przechowalni było nas czworo, wszyscy z podłączonym tlenem, ludzie zamknięci, wyobcowani. Robiono nam zastrzyki, dawano tabletki i trzy razy dziennie karmiono. Tam zrozumiałem, że trafiliśmy na świąteczną akcję lub nawet, być może, „miesiąc kaszy jęczmiennej”, bo dwa, a czasami trzy razy dziennie ją otrzymywaliśmy. Moi sąsiedzi z sali byli różnymi ludźmi: jeden operator koparki z patologiczną nienawiścią do kobiet, który po przyjściu pielęgniarek syczał im w plecy przekleństwa. Później z jakiegoś powodu opowiedział mi historię swojej miłości i późniejszej ucieczki od niej. Nie będę jej powtarzał, bo to jego historia. Drugi – już w wieku, drobny biznesmen, który zajmował się tak zwanymi naturalnymi zamiennikami leków. Ale one w walce z tą Zarazą mu nie pomogły. Miał nieprzyjemne spojrzenie i potajemną złość do wszystkich. Trzecim był Wołodeczka, mój najbliższy sąsiad w sali. Kiedy tam przybyłem, a było to gdzieś na początku nocy, od razu mi oznajmił, że ma siedemdziesiąt cztery lata i jest z Kijowa. Na moje pytanie: skąd z Kijowa, odpowiedział, że z Podola. Według mojego doświadczenia, tak z reguły mówią ci, którzy nie są z Kijowa. Dlatego po moim stwierdzeniu, że jestem z Jewbazu, i jego pytaniu, a co to jest, stało się dla mnie wszystko jasne. Ale rzecz nie w tym, skąd on jest – Wołodeczka był schizofrenikiem. Opowiadał o swojej żonie, do której go przeniosą, ale jak się okazało, żony nie miał. Jednej z nocy go zabrali, żeby gdzieś przewieźć, ale po pół godzinie wrócił – sanitariusze odmówili jego przyjęcia, bo, jak po prostu oznajmił: „Nie spodobałem się im”. Tej nocy obudziłem się gdzieś o trzeciej godzinie i zobaczyłem Wołodeczkę, który stał między naszymi łóżkami z zamkniętymi oczami, rozłożywszy ręce, założywszy od razu dwie, swoją i moją, maski tlenowe. Jego siwe, dawno nie strzyżone włosy rozleciały się w przestrzeni. Przypomniałem sobie film „Nieśmiertelny”, Duncana MacLeoda i to, że „zostać może tylko jeden”. Dlatego ostro, na ile to było możliwe, ale cicho szepnąłem: „Oddaj moją maskę”. Wołodeczka od razu jakoś skulił się, skurczył, mamrocząc, że to przypadkiem. Jaki jest jego dalszy los, nie wiem. Mnie następnej nocy przewieziono do innego szpitala. Bardzo mi dziękował za wodę mineralną, którą mu zostawiłem (nikt mu przez te dni żadnych paczek nie przynosił). Zaraza brała swoje i było jej wszystko jedno: kim jesteś. Wszyscy przebywaliśmy w strefie ryzyka, a mój sąsiad z sali miał jeszcze swoje dodatkowe chimery. Do innego szpitala wieziono mnie w nocy, gdzieś po pierwszej godzinie. Leżąc na noszach w karetce „Pogotowia”, zgadywałem przez okienko tylnych drzwi, gdzie przejeżdżamy. Kijów zawsze był moim miastem, dlatego mniej więcej rozumiałem, jaki jest маршрут ze szpitala na Pidwysockiego do szpitala na Sołomiance. Na moje pytanie, dlaczego jedziemy w nocy, sanitariusze coś niewyraźnie odpowiedzieli. Zażartowałem, że chyba jestem dobrem narodowym i żeby wrogowie nie poznali tajemnicy – wszystko jest utajnione. Z uśmiechem się zgodzili. Później zrozumiałem istotę nocnych przewozów: po pierwsze, drogi w metropolii o tej porze są puste, po drugie, unikaliśmy ogromnych kolejek przed izbą przyjęć szpitala, które tworzyły się w ciągu dnia. Saturacja u mnie była taka, że od razu podłączono mnie do maski tlenowej, a potem, po przyjęciu, odwieziono do sali na oddział „Pulmonologii”. Wtedy właśnie przewędrowałem obok przeszkód przez korytarz-Czyściec do swojej sali i do swojego źródła tlenu. Ludzie w skafandrach, wsunąwszy mi w ręce ratunkową maskę i powiedziawszy: „Oddychajcie”, poszli, a ja zostałem, nie rozumiejąc, co z tym wszystkim robić. Dobrze, że sąsiedzi z sali, a nas wszystkich razem okazało się sześcioro, podpowiedzieli, jak z tym tlenem się obchodzić. Jakich masz obok siebie ludzi, od tego zależy niezwykle wiele. Miałem szczęście, powiem więcej, nam wszystkim się poszczęściło, bo wzajemne wsparcie i pomoc płynęły od każdego współlokatora. A ludzie przecież przez wściekłość Zarazy zeszli się różni. Anatolij był kierowcą autobusu, kiedyś po wojsku, przyjechawszy do Kijowa, usiadł za „kółkiem” i już czterdzieści trzy lata czyni życie dla nas w mieście lepszym i bardziej komfortowym. Nie zastanawiamy się nad tym, jaki los ma kierowca autobusu, dlaczego on, dzień w dzień, nie zważając na pogodę, na własny nastrój, pomaga nam dotrzeć w ten czy inny zakątek Kijowa. Kiedy leżałem „plackiem” pod kroplówkami i całodobowym tlenem, właśnie Anatolij, z reguły, wołał w razie potrzeby pielęgniarki albo odbierał przekazane mi z czystej strefy paczki. Warto wyjaśnić, że my tutaj, w „gnojnej” strefie, byliśmy izolowani od świata zewnętrznego. To zrozumiałe, bo Zaraza jest infekcyjna. Od nas coś przekazać do czystej strefy było niemożliwe, ale przychodziły do nas dodatkowe leki, naczynia – tym, którzy nie zabrali z domu, oraz różne smakołyki. To wszystko nosiły niestrudzone salowe i pielęgniarki. Jeśli mówić o personelu medycznym, który się z nami komunikował, to inaczej niż świętymi ludźmi, nazwać ich nie można. Od rana do nocy, a czasami i w środku nocy, kiedy przywozili takich jak ja, oni stale byli na posterunku. Przez piętnaście dni pobytu w szpitalu naliczyłem w sumie cztery pielęgniarki, trzy salowe, dwóch lekarzy, w tym ordynatorkę oddziału, oraz dwie roznosicielki jedzenia. I to na czterdziestu pięciu chorych w wieku od 60 lat i starszych, chociaż byli też młodzi, gdzieś około piętnastu procent. Wszyscy oni rygorystycznie przestrzegali protokołu: wziąć choćby sprzątanie na mokro po dwa razy dziennie. Medycy – zawsze w ochronnych skafandrach, i my już po szuraniu na korytarzu zgadywaliśmy, że do
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl WEŁMOŻKO, krajoznawca
Mychajło Ostrogradski urodził się 21 grudnia 1870 roku na chutorze Paszeniwka w powiecie kobielackim guberni połtawskiej w starej kozackiej rodzinie, wywodzącej się od hetmana Danyła Apostoła. Dlatego czasami nazwisko admirała spotyka się również w formie Ostrogradski-Apostoł. Wśród przedstawicieli tego rodu znajdujemy mirhorodzkiego sędziego pułkowego Matwija Iwanowycza Ostrogradskiego oraz jego syna Fedora Matwijowycza — mirhorodzkiego pułkownika w latach 1752–1768. Jeszcze jednym wybitnym przedstawicielem rodziny Ostrogradskich był światowej sławy matematyk, który przyjaźnił się z Tarasem Szewczenką w Petersburgu — Mychajło Wasylowycz Ostrogradski (1801–1862). Dzieciństwo chłopca upływało w atmosferze zainteresowania i miłości do ukraińskiej starożytności, jak to wówczas bywało także w innych starych ukraińsko-kozackich rodzinach.
We wrześniu 1884 r. Mychajło Ostrogradski wstąpił do Petersburskiej Szkoły Morskiej. Do klasy przygotowawczej przyjmowano nastolatków w wieku od 12 lat, a okres nauki wynosił wówczas 5 lat. Po ukończeniu pełnych kursów praktycznych i teoretycznych ze „Złotym znakiem”, we wrześniu 1890 r. Mychajło Ostrogradski otrzymuje stopień miczmana i trafia do Floty Czarnomorskiej. Służbę rozpoczął jako oficer w 2. Czarnomorskiej załodze księcia Edynburga, a 14 maja 1896 r. otrzymuje stopień porucznika.
W 1896 roku rozpoczęła się służba na okrętach bojowych — oficer minowy pierwszej klasy, od 1901 do 1906 roku — starszy oficer kanonierek. W 1906 roku został mianowany dowódcą niszczyciela „Żutkij”. Od tego czasu rozpoczęła się jego kariera, przed wybuchem I wojny światowej, 28 lipca 1914 roku, M. Ostrogradski zostaje mianowany dowódcą krążownika „Pamiat’ Merkurija”. Krążownik w czasie wojny był jednym z najaktywniejszych okrętów bojowych floty, działał na liniach komunikacyjnych wroga w rejonach Bosforu, Warny, Konstancy i wybrzeża kaukaskiego.
Za okazane męstwo i odwagę podczas działań wojennych I wojny światowej na Morzu Czarnym M. Ostrogradski został odznaczony czterema orderami bojowymi, a także zagranicznymi odznaczeniami wojskowymi. Napięta kampania wojenna doprowadziła do ciężkiego przeziębienia pod koniec 1916 roku. 6 stycznia 1917 roku, ledwo wyzdrowiawszy, Mychajło Ostrogradski zostaje dowódcą okrętu liniowego „Swiatyj Ewstafij”. 6 maja 1917 roku kapitan 1 rangi Mychajło Ostrogradski zostaje mianowany komendantem Twierdzy Sewastopolskiej, czyli naczelnikiem garnizonu sewastopolskiego.
Wraz z upadkiem Imperium Rosyjskiego i proklamacją w Ukrainie Centralnej Rady, Mychajło Ostrogradski aktywnie włącza się w proces ukraińskiego budownictwa wojskowego. Uważa się go za inicjatora „flagowej” ukrainizacji Floty Czarnomorskiej w latach 1917–1918. Zajął on jednoznacznie jasne i twarde stanowisko w sprawie odrodzenia państwowej floty Ukrainy. Po proklamacji Ukraińskiej Republiki Ludowej w listopadzie 1917 roku, ówczesny dowódca Floty Czarnomorskiej kontradmirał O. Niemitz przy wsparciu Mychajły Ostrogradskiego wysłał telegram do Sekretarza Generalnego spraw wojskowych URL o uznaniu przez flotę władzy URL. Za te działania O. Niemitz został pilnie wezwany do Piotrogrodu, dokąd wyjechał 13 grudnia (ale nie dojechał), zdając stanowisko dowódcy kontradmirałowi Mychajle Sablinowi.
Ostrogradski zaczął domagać się przyspieszenia podjęcia decyzji o podporządkowaniu Floty Czarnomorskiej Ukrainie. 25 października w imieniu Centrofloty wysłał telegram do Piotrogrodu z żądaniem zaprzestania śledztwa nad Sekretariatem Generalnym oraz odwołania z floty wyższych oficerów i komisarzy Rządu Tymczasowego, którzy byli mianowani do Sewastopola bez wiedzy Sekretariatu Generalnego i Centrofloty.
6 listopada M. Ostrogradski wziął udział w pracach I Wszechczarnomorskiego Zjazdu, którego obrady powitała Centralna Rada. Delegaci zatwierdzili decyzję o wysłaniu do Kijowa w celu wsparcia władzy ludowej uzbrojonego oddziału czarnomorców w składzie 600 osób i 17 delegatów zjazdu floty. Przy aktywnej pomocy naczelnika Twierdzy Sewastopolskiej M. Ostrogradskiego 9 listopada ukraiński pułk morski wyruszył do Kijowa. W stolicy marynarze zapoczątkowali formowanie „Samodzielnego Kurenia Morskiego im. hetmana Petra Sahajdacznego” i prawie wszyscy zginęli na kijowskich ulicach podczas walk z bandami Murawjowa.
Bolszewicka agresja na Kijów znacznie zaktywizowała antyukraiński ruch na Krymie, który komuniści próbowali wzmacniać poprzez flotę, dokąd kierowali całe oddziały agitatorów z Piotrogrodu. Czas był politycznie niezwykle trudny. Wojsko ukraińskie wspólnie z niemieckimi sojusznikami wyparło z Ukrainy armię bolszewicką. 20 kwietnia 1918 roku odbyła się narada Centrofloty. Następnego dnia zaporożcy korpusu pułkownika Petra Bołboczana przełamali front na Perekopie i zbliżyli się do Dżankoja.
Na zebraniu delegatów kapitan 1 rangi Ostrogradski twardo oświadczył, że okręty i jednostki wojskowe, które stoją pod ukraińskimi flagami, nie będą wykonywać rozkazu rządu radzieckiego Rosji z 26 marca 1918 roku o przejściu floty do Noworosyjska i podporządkowują się prawowitemu rządowi niepodległej Ukrainy. 22 kwietnia 1918 r. Flota Czarnomorska pod dowództwem Sablina ogłosiła się ukraińską i podniosła ukraińską żółto-niebieską flagę, wysyłając do Kijowa odpowiednie zawiadomienie. Jednak niezdecydowany Sablin pozwala opuścić port wszystkim okrętom, które nie chciały się ukrainizować. Tej samej nocy w kierunku Noworosyjska wypłynęło 14 niszczycieli i dwa drednoty pod czerwonymi flagami. Faktycznie Sablin zdradza ukraińską flagę, którą sam kazał podnieść. W tej sytuacji dowodzenie flotą w Sewastopolu przejmuje kapitan pierwszej rangi, patriota Ukrainy Mychajło Ostrogradski. Zajął on jasne i twarde stanowisko w sprawie odrodzenia państwowej floty Ukrainy. Jednak ucieczka z Sewastopola bolszewickiej części floty dała niemieckim sojusznikom formalną podstawę do zajęcia Ukraińskiej Floty Czarnomorskiej, która tam pozostała.
21 maja 1918 roku Ostrogradski został mianowany przez hetmana Skoropadskiego przedstawicielem Państwa Ukraińskiego na Krymie. Prowadził negocjacje z dowództwem wojsk niemieckich, które zajęły Krym, w sprawie zachowania Ukraińskiej Floty Czarnomorskiej. Na początku czerwca rozkazem hetmana Mychajle Ostrogradskiemu nadano stopień wojskowy kontradmirała.
Jednak mając prosty i zdecydowany charakter, pryncypialne stanowisko kontradmirała M. Ostrogradskiego w obronie interesów floty narodowej wywołało konflikt z generałem von Koschem, który coraz bardziej się pogłębiał. Ostrogradski nie dopuścił niemieckiego attaché wojskowo-morskiego kontradmirała A. Hopmana do zarządzania flotą, pozostawiając mu jedynie funkcje wojskowo-dyplomatyczne, i nakazał podnosić niemiecką flagę tylko obok ukraińskiej. O sytuacji, która zaistniała w relacjach z niemieckim dowództwem, M. Ostrogradski zameldował hetmanowi. Pawło Skoropadski postanowił nie zaostrzać stosunków i 10 czerwca 1918 roku zamiast Ostrogradskiego swoim przedstawicielem w Sewastopolu i na Krymie mianował bardziej dyplomatycznego kontradmirała Wiaczesława Kłoczkowskiego, dowódcę dywizji okrętów podwodnych.
29 lipca Mychajło Ostrogradski zwalnia się ze stanowiska komendanta Twierdzy Sewastopolskiej i zostaje dowódcą 2. brygady okrętów liniowych. W grudniu 1918 roku do władzy na Ukrainie dochodzi Dyrektoriat, który przywraca Ukraińską Republikę Ludową. 25 grudnia ministrem spraw morskich zostaje mianowany Mychajło Biłyński. Na swojego towarzysza (zastępcę) zaprasza on Mychajła Ostrogradskiego. Ministerstwo Spraw Morskich pod kierownictwem M. Biłyńskiego i M. Ostrogradskiego, jak wspominał uczestnik tamtych wydarzeń Swiatosław Szramczenko, było najbardziej skutecznym ze wszystkich poprzednich ministerstw. Tymczasem ze wschodu na Ukrainę nacierali bolszewicy, południe okupowały wojska Ententy, które przyprowadziły ze sobą białogwardyjskie oddziały Denikina. Dyrektoriat wycofał się na terytorium Ukrainy Zachodniej, która znajdowała się pod władzą Polski. Pod koniec grudnia 1918 roku kontradmirał Ostrogradski otrzymał od kierownictwa Dyrektoriatu URL zadanie zorganizowania w Odessie podziemnej walki ukraińskich starszyn i żołnierzy, a także ochrony interesów dyplomatycznych URL. W przededniu nowego, 1919 roku kontradmirał Ostrogradski znajduje się w Odessie. Mieszkał niedaleko opery, w przestronnym mieszkaniu z ładnym głównym wejściem. Mieszkał nie sam, a z pewną „południową pięknością… bardzo ruchliwą panią w wieku balzakowskim, na pierwszy rzut oka Greczynką z południa Ukrainy, lat 35-40…”, której nie chciał wciągać w sprawy polityczne. Dom, w którym przebywał Ostrogradski, staje się tajnym centrum ukraińskiego życia politycznego Odessy. Tutaj zbiera swoje posiedzenia komitet ukraińskich partii. Odessa w tamtym czasie była zajęta przez wojska państw Ententy, które dążyły do przywrócenia „jednej i niepodzielnej” Rosji. Ukraina dla nich była niezrozumiała i w dodatku niepotrzebna. W tych czasach, jak pisał generał-chorąży Udowyczenko, „w ukraińskim rządzie jeszcze dotąd istniała jakaś fanatyczna wiara w to, że państwa Ententy w końcu przyjdą z pomocą Ukrainie i jej Armii”. Próbując spełnić takie nadzieje rządu, admirał prowadził negocjacje z przedstawicielami Ententy, przekonując ich o celowości przekazania Odessy pod kontrolę ukraińskich sił. Często bywa u niego również adiutant greckiego króla Konstantyna I, który od 1917 r. przebywał na wygnaniu. Oczywiste jest, że Ostrogradski odegrał pewną rolę w powrocie króla Konstantyna na grecki tron w 1920 r. Pod koniec sierpnia 1919 r. Ostrogradski spotkał się ze swoim starym znajomym, białogwardyjskim generałem Aleksandrem Łukomskim. W tej rozmowie generał dopuścił możliwość ukraińskiej obecności wojskowej w Odessie, jednak miało to kosztować stronę ukraińską dużą sumę pieniędzy. Aby zameldować Symonowi Petlurze o stanie spraw w Odessie, Ostrogradski wysyła do ówczesnej tymczasowej stolicy URL — Kamieńca Podolskiego swojego adiutanta, sotnika Moszyńskiego. Po przyjeździe do Kamieńca sotnik został przyjęty przez Głównego Atamana. Wołodymyr Moszyński zameldował Petlurze o sytuacji w Odessie, o tym, jak patrzy admirał Ostrogradski na obecną sytuację. Admirał M. Ostrogradski, Komitet Organizacji Wojskowej i przywódcy ukraińskich partii oddziałów odeskich proponowali, aby armia ukraińska rozpoczęła natarcie na Odessę. Gdyby armia ukraińska zajęła Odessę, byłaby łatwiejsza łączność z zagranicą, a tym samym można by liczyć na pomoc Ententy, której okręty stały wtedy na zewnętrznej redzie. W rejonie odeskim łatwo można było przeprowadzić mobilizację, bo i teraz ukraińska organizacja wojskowa liczy do 10 000 żołnierzy. Ludność rejonu odeskiego odnosi się niechętnie do Denikina i łatwo można ją podnieść do powstania. Jednocześnie adiutant poinformował w imieniu admirała, że Odessę można by kupić od Denikina za odpowiednią sumę pieniędzy. Symon Petlura uważnie słuchał, od czasu do czasu notował, a czasem prosił o większe wyjaśnienia. W końcu podziękował za raport, prosił przekazać wszystkim organizacjom podziękowanie za pracę, a admirałowi M. Ostrogradskiemu za wskazówki. Wydał również polecenie wypłacenia pieniędzy na działalność admirała, ale o kupnie Odessy od denikinowców nie chciał nawet słyszeć: „Nie mamy na to pieniędzy!” — powiedział Główny Ataman. Jednak działalność admirała Ostrogradskiego nie była daremna, denikinowcy 5 lutego 1920 r. przekazali władzę w Odessie generałowi Wiktorowi Sokyrze-Jachontowowi i oddziałom Ukraińskiej Armii Halickiej (14. brygada pod dowództwem atamana Wasyla Orobki). Lecz było już za późno i zbrojny opór Armii Czerwonej, która nacierała na Odessę, był już niemożliwy. Ostatecznie, na kilka dni przed okupacją Odessy przez wojska bolszewickie, admirał Ostrogradski przenosi się do Rumunii. 17 kwietnia 1920 r. Mychajło Ostrogradski został mianowany dowódcą Floty Czarnomorskiej Armii URL, a także attaché morskim przy rządzie rumuńskim. Symon Petlura nadał admirałowi szerokie pełnomocnictwa: polecał wraz z ambasadorami URL, a także osobiście składać oświadczenia w poszczególnych ministerstwach, tworzyć przy misjach dyplomatycznych URL w Rumunii, Bułgarii, Turcji sekcje wojskowo-morskie, zatwierdzać i rozwiązywać umowy najmu, dzierżawy, kupna, sprzedaży i remontu różnych jednostek pływających, tworzyć komisje demobilizacyjne i mobilizować za zgodą Rządu statki handlowe. Przebywając w Bukareszcie, Ostrogradski próbował porozumieć się z przedstawicielami Ententy i wrangelowcami, dążąc do przywrócenia pod ukraińskie zwierzchnictwo okrętów Floty Czarnomorskiej. W październiku 1920 r. nawet zamierzał wyjechać na negocjacje do Sewastopola, jednak otrzymał zakaz od Symona Petlury. Inna strona działalności admirała polegała na prowadzeniu spraw dzierżawy i realizacji majątku byłego Rosyjsko-Dunajskiego Towarzystwa Żeglugowego w Rumunii (60 statków i parowców, warsztaty mechaniczne, działki ziemskie i inny majątek). Dokumenty świadczą, że admirał otrzymywał w trakcie tych operacji znaczne środki, które od razu kierował na potrzeby wojskowe i dyplomatyczne rządu URL. Przebywał w Bukareszcie także syn admirała, miczman Borys Ostrogradski. W maju 1920 r. miczman Ostrogradski został wysłany przez ojca z Rumunii do Sztabu Ukraińskiej Dnieprzańskiej Flotylli Wojennej, która wtedy zaczynała się formować. Wiadomo, że w randze porucznika w lipcu 1921 r. przechodził kurs pilotażu w rumuńskiej szkole lotniczej (wtedy Rumuni już pozwolili ukraińskim starszynom przechodzić kursy w rumuńskich szkołach wojskowych). Po zakończeniu działalności ambasady ukraińskiej w Bukareszcie w 1922 r. Mychajło Ostrogradski pozostał w Rumunii. Mieszkał wtedy wraz ze swoją tajemniczą odeską towarzyszką w bukareszteńskim hotelu Athenee Palace. I wojna światowa, ciągłe przebywanie na ostrzu dramatycznych wydarzeń lat 1917–1920 podkopały zdrowie admirała. 30 grudnia 1923 r. pierwszego ukraińskiego dowódcę floty spotkała nagła śmierć z powodu ataku serca. Pochowany w Bukareszcie. 23 sierpnia 2020 roku, w celu przywrócenia historycznych tradycji wojska narodowego w zakresie nazw jednostek wojskowych, zważywszy na wzorowe wykonanie postawionych zadań, wysokie wskaźniki w szkoleniu bojowym, a także z okazji obchodów Dnia Niepodległości Ukrainy, Ukazem Prezydenta Ukrainy nr 345/2020 35. samodzielnej brygadzie piechoty morskiej Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy nadano honorową nazwę „imienia kontradmirała Mychajła Ostrogradskiego”.
Uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w 2020 roku” na szczeblu państwowym obchodzona jest 150. rocznica urodzin pierwszego w najnowszej historii dowódcy ukraińskiej floty, kontradmirała Mychajła Mychajłowycza Ostrogradskiego, potomka starodawnego hetmańskiego rodu Apostołów z Połtawszczyzny. Admirał Mychajło Ostrogradski jest dumą nie tylko naszej floty, ale i całego naszego kraju jako wielkiego państwa morskiego. Sprawie stworzenia narodowej floty państwa ukraińskiego, odrodzenia morskiej sławy kozackiej floty Ukrainy poświęcił się bez reszty. Swoją służbą i oddaniem narodowi Mychajło Ostrogradski wpisał heroiczną kartę w historię narodowej floty, stał się przykładem dla każdego ukraińskiego marynarza.
Tłumaczenie maszynowe
W czterdziestym ósmym numerze „Słowa Proświty” z 2020 roku pisaliśmy o premierze spektaklu „Premiera. Historia broadwayowska”, która odbyła się na scenie „77” Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki. Rolę Fanny w tym spektaklu wykonuje solistka-wokalistka teatru Walentyna Donczenko-Butkowska. Rok 2020 stał się dla niej bogaty w wydarzenia, niedawno obchodziła jubileusz, a wcześniej otrzymała wysoki tytuł artystki ludowej Ukrainy. Dzisiaj pani Walentyna jest gościem „Słowa Proświty”.
— Proszę opowiedzieć o nowym spektaklu. — Chyba to prezent od losu. Przez kwarantannę wszyscy jesteśmy trochę zagubieni, nie wiemy, co będzie dalej. Pewnego dnia zadzwoniła do mnie kierowniczka zespołu i pyta: „Walu, chcesz popracować?”. Mówię: „Oczywiście”. Zaprosili mnie na czytanie. Kiedy reżyser Ołeksandr Biłozub przeczytał sztukę, to jakby wyrosły mi skrzydła. „Chwała Bogu, życie toczy się dalej” — pomyślałam. Bardzo ciekawa praca. Jestem wdzięczna reżyserowi, że dał mi taką rolę. Czasami można całe życie przepracować w teatrze, grać księżne, hrabiny, kobiety, a aktorki nie zagrać ani razu. Los bohaterki w czymś przeplata się z moim losem. Ona ma dwoje dzieci – i ja mam dwoje. Tylko swoje bardzo kocham, zabierałam je na występy, dorastały ze mną. A u Fanny dzieci dorastały bez niej, bez matczynej miłości i troski. Ona całe życie oddała teatrowi, ja też służę w teatrze już 42 lata. Mam ukochanego męża, ulubioną pracę, uważne dzieci. A moja bohaterka specjalnie nie myślała o przyszłości, została samotna i nikomu niepotrzebna. — Kto jest Pani koleżanką ze sceny? — Kateryna Kobijewa pracuje w chórze. Ukończyła studio teatralne przy Teatrze Franki, czasami występuje w filmie. Ale często bywa tak, że jeśli aktor pracuje w chórze, to wyrwać się stamtąd jest po prostu niemożliwe. Dobrze, że Katerynę zauważył reżyser. Pracował z nią przy „Bajaderze”, gdzie miała niewielką rolę. Po raz pierwszy grałyśmy razem z Kateryną. To był przyjemny duet. Była to również moja pierwsza całkowicie dramatyczna rola. Chociaż, kiedy z mężem pracowaliśmy jeszcze w Charkowie, tam wystawiano wiele musicali. A u podstaw musicalu leży podstawa dramatyczna. Ale mimo wszystko były numery muzyczne. Tutaj trzeba było szukać przejścia z jednego epizodu do drugiego bez wstawek muzycznych. Wszystko budowano na kunszcie. — Jak życie zaprowadziło Panią do operetki? — Od dzieciństwa chciałam śpiewać i tańczyć. A to przecież naturalnie łączy się w operetce. W wieku 4 lat po raz pierwszy wyszłam na scenę w wiejskim klubie. Już wtedy śpiewałam piosenkę i tańczyłam, przygotowywałam się moralnie do operetki (uśmiecha się). Ukończyłam szkołę muzyczną, przyjechałam do Kijowa i wstąpiłam do szkoły kulturalno-oświatowej na wydział chóralny. Jestem wdzięczna losowi, że w życiu byli ludzie, którzy pomogli odnaleźć życiową drogę. Mój pedagog od wokalu pewnego razu powiedziała: „Nie twoje miejsce pracować w klubie, nigdy tam nie idź. Wstępuj do instytutu teatralnego albo do konserwatorium. Musisz pracować w operetce”. Wstępowałam do instytutu teatralnego, ale tam mi powiedziano: „Nie tu przyszłaś, musisz iść do studia teatralnego przy Teatrze Operetki”. Studio dało wspaniałe przygotowanie, właśnie tutaj poznałam swojego przyszłego męża, obecnie ludowego artystę Ukrainy Mykołę Butkowskiego. Po jego ukończeniu pojechaliśmy do Charkowa, gdzie pracowaliśmy 17 lat. — Proszę opowiedzieć o okresie charkowskim. — Mieliśmy po 22 lata. Kiedy przyszliśmy do Charkowskiego Teatru Komedii Muzycznej, mówiono o nas: „Wzięli przedszkole”. A potem, kiedy wyszliśmy na scenę i pokazaliśmy, co potrafimy, zaczęto nas traktować z szacunkiem. Były niezwykle ciekawe role. Jak wspomniałam wcześniej, ten teatr już brał do wystawienia musicale, a w Kijowie w tym czasie jeszcze z ostrożnością odnoszono się do tego gatunku. Kiedy po raz pierwszy na Ukrainie wystawiono rock-operę „Junona i Awos”, to krytycy muzyczni, porównując naszą i moskiewską inscenizację, zaznaczali, że charkowski spektakl jest ciekawszy. Wszyscy byliśmy dobrze przygotowani, ładnie śpiewaliśmy, ładnie brzmiała orkiestra. Także tutaj graliśmy „Siostrę Carrie” według T. Dreisera, „Moją czarującą lady” (pierwszy musical na świecie) według F. Loewe, „Miłego przyjaciela” według Guy de Maupassanta, „Czarną magię” według M. Bułhakowa, inne ciekawe spektakle. Z wdzięcznością wspominam swoich kolegów ze sceny. I dzisiaj składam im życzenia z okazji świąt. Nawiasem mówiąc, dzień urodzin Charkowskiego Teatru pokrywa się z moim. W Charkowie urodziły się moje dzieci. A jeszcze Charków zapamiętał się uniwersytetem sztuki im. I. Kotlarewskiego, który z mężem ukończyliśmy dzięki kierownikowi artystycznemu Charkowskiego Akademickiego Teatru Komedii Muzycznej J. Starczence, który prowadził nabór na kurs i zaproponował nam wstąpienie, co z radością zrobiliśmy. Było to pierwszy raz w historii istnienia uczelni – tak dorośli studenci uczyli się na wydziale dziennym. Mieliśmy daleko po trzydziestce. Wyrażamy ogromną wdzięczność całemu zespołowi pedagogicznemu wydziału aktorskiego za ciekawe dorosłe życie studenckie. To jeszcze jeden prezent od losu. — Dlaczego więc zdecydowali się Państwo zamienić to miasto na Kijów? — Tutaj są nasze korzenie. Mój mąż urodził się na Kijowszczyźnie, a siostra mieszkała w Kijowie. Kiedyś żartowaliśmy: „Jeśli chcesz przeżyć życie, to trzeba je przeżyć w Kijowie”. Z mężem przyjechaliśmy pogratulować Kijowskiemu Teatrowi Operetki z okazji jubileuszu. Zauważono nas. Kierownik artystyczny teatru Serhij Smijan przyjął nas do pracy. Cieszę się, że później zdążyłam zrobić o nim w telewizji duży program. Wprowadzono nas do spektaklu „Bajadera”. Graliśmy w tym spektaklu w Charkowie, więc tekstu nie trzeba było uczyć się na nowo. Tylko trzeba było nauczyć się tańców. To był prawdziwy prezent od losu – rozpocząć pracę w Teatrze Operetki od tak wspaniałych ról. — W tym czasie Kijowski Teatr Operetki już zaczął przechodzić na język ukraiński. Czy nie było trudno? — Nie. Porozumiewaliśmy się po ukraińsku także w Charkowie. Mówiły nim też moje dzieci Maksym i Roksolana. Córka słabo rozumiała rosyjski i kiedy przychodziła w Charkowie do teatru, to w rozmowie z nią artyści przechodzili na ukraiński. Szczęściem było przyjechać do Kijowa i mówić w swoim ojczystym języku. — Znaczącym dla teatru i, zapewne, dla Pani, stał się spektakl „Moja czarująca lady”. — Wystawił spektakl nasz Dyrektor generalny-kierownik artystyczny, ludowy artysta Ukrainy Bohdan Strutyński. Gdyby nie kwarantanna, hucznie świętowalibyśmy 15-lecie spektaklu. Mykole Butkowskiemu powierzono rolę Higginsa, a mnie – pani Pearce. W tym czasie dopiero zaczęłam przechodzić na role charakterystyczne. Do tego były młode subretki, a tutaj – bardzo surowa dama. Zaczynał się nowy etap w życiu i na scenie, to było ciekawe. — W spektaklu „Kantata kawowa” ma Pani rolę prowadzącej. — Kiedy wzięliśmy do pracy ten spektakl Bacha, to zobaczyliśmy, że jest mały. Zaledwie pół godziny. Bohdan Strutyński powiedział mi: „Walu, jeśli możesz, coś wymyśl”. Z radością zabrałam się za ten materiał. Bardzo lubię wyszukiwać perełki, znajdować to, o czym mało kto wie. Przekopałam mnóstwo materiału, odkryłam, że nasz rodak Jurij Franciszek Kulczycki nauczył Europejczyków pić kawę. Pisałam scenariusz z taką radością, taką dumą. A kiedy prowadzę spektakl, to jakbym leciała na skrzydłach. „Kantata kawowa” — moja pierwsza praca na scenie kameralnej. Od razu poczułam różnicę. Z kolegami rozmawiamy o tym, że na dużej scenie łatwiej zagrać 2-3 spektakle niż na małej jeden. Bardzo duża odpowiedzialność. Odległość między nami a widzami to tylko jeden metr. Nie daj Boże jakiś błąd, nawet zbędny ruch od razu rzuca się w oczy. Jeśli otwierasz duszę, to tutaj widać ją do końca. — Oprócz tego gra Pani w ukraińskiej klasyce. Mam na myśli spektakle „Soroczyński jarmark” i „Za dwoma zającami”. — To także role charakterystyczne. W pierwszej to Mokryna. Mąż używa wobec niej pieszczotliwego słowa „przepióreczko”. Traktują się nawzajem z czułością. Te postacie są przeciwstawione innej parze, gdzie Chywria jest brutalna, cały czas się kłóci. A dla Mokryny, tak jak i dla mnie, lepiej powiedzieć dobre słowo, a nie kłócić się. Dlatego ta rola całkowicie do mnie pasowała. A w spektaklu „Za dwoma zającami” jest zupełnie inna bohaterka. Jest trochę przybita, nieładna. Trzeba było zmieniać wygląd. W takich przypadkach często pomaga makijaż. Mi w tym spektaklu pomógł doklejony nos. Chciałabym również wspomnieć o spektaklu „Fiołek z Montmartre”, który wystawił Serhij Kostowycz Smijan. Jestem bardzo wdzięczna mu za rolę madame Arnaud. To była aktorka, która odeszła z teatru, bo się zakochała. Cenię i kocham tę bohaterkę. Cieszę się, że spektakl do tej pory jest w repertuarze teatru. — Swego czasu po raz pierwszy Panią dla siebie odkryłam jako prowadzącą koncerty. — Jeszcze w Charkowie zaproponowano mi prowadzenie koncertów. Pomyślałam: a od czego zacząć? Po prostu wychodzić i zapowiadać numery nie jest ciekawie. Zaczęłam wymyślać, jakby bohaterka jednego spektaklu zaprosiła do siebie bohaterów innego. W ten sposób zaczęłam zmieniać sposób prowadzenia. Początkowo wszyscy byli zdziwieni, a potem zaczęłam coraz częściej słyszeć pochlebne opinie. Jeszcze w Charkowie zaczęłam prowadzić koncerty w języku ukraińskim. Nie wszystkim się to podobało. Pytali: „Dlaczego?”. A ja nie mogę mówić Kropywnycki czy Starycki po rosyjsku, kiedy zapowiadam numery. Kiedy przeprowadziłam się do Kijowa, to z przyjemnością kontynuowałam to zajęcie. Szczególnie lubię szukać, jak ten czy inny kompozytor jest związany z Ukrainą. Pewnego razu, po raz kolejny słuchając utworów Straussa, usłyszałam ukraińską melodię, to była „Metelycia”. Przeanalizowałam, że w Petersburgu zakochał się w Oldze Smirnickiej, która wyraźnie była Ukrainką. Zapewne słyszał te ukraińskie motywy i wplótł je jako pożegnanie z Petersburgiem.
W „Zemście nietoperza” występuje książę Orłowski. Kompozytor wziął za pierwowzór dla niego Andrija Rozumowskiego, syna ostatniego hetmana. Andrij pracował jako dyplomata w Wiedniu, urządzał tam najwspanialsze bale charytatywne. Wśród tych, którym pomagał zebranymi środkami, był Beethoven. Swoją drogą, w muzeum Beethovena znajduje się kałamarz w kształcie zaporoskiego kozaka. A brat Bacha walczył pod Połtawą w wojsku szwedzkim, czyli walczył za Ukrainę. Takie ciekawostki bardzo mnie cieszą, z przyjemnością je wyszukuję. Zawsze staram się przekazać coś interesującego, zwłaszcza o Ukrainie. — Służbę w teatrze łączyła Pani z pracą w radiu i telewizji. — Otwierała się nowa redakcja „Majdan” w radiu „Głos Kijowa”. Moja siostra, dziennikarka T. Kisełowa-Donczenko, zaproponowała, bym spróbowała. Prowadziłam audycje o sztuce. Jedna z pierwszych nosiła tytuł „Ave Maria” i była poświęcona Marii Zańkowieckiej oraz Mykole Sadowskiemu. W budynku, w którym dziś znajduje się Teatr Operetki, kiedyś był Teatr Sadowskiego. Oni chodzili tymi samymi schodami, co my. Znalazłam wspaniały materiał o ich miłości, o której wcześniej nikt nie opowiadał. Potem był program o klasyku naszej muzyki Mykole Łysence, który też chodził tymi korytarzami. A Symon Petlura przez pewien czas pracował jako kierownik literacki Teatru Sadowskiego. Odkryć ten fakt pomogła mi pani H. Hołobucka z Muzeum Marii Zańkowieckiej. Przepracowałam w radiu „Głos Kijowa” 10 lat. W radiu usłyszała mnie znana reżyserka Żanna Bebeszko z kanału telewizyjnego „Kultura”. Powiedziała: „Trzeba, żeby cię już zobaczyli”. Pierwszy program był o Mykole Łysence, mam jego nuty, książki o Mykole Witalijowyczu, z którymi zapoznałam widzów. Potem zrobiłam niemało programów o artystach naszego teatru, jednak wielu zamierzeń nie zdążyłam wcielić w życie. — Zapewne niejednokrotnie zdarzało się Pani bywać na występach gościnnych? — Kiedy pracowałam w Charkowie, to czasami trasy trwały po 3-4 miesiące. Byliśmy na Kaukazie, w republikach bałtyckich, objeździliśmy wszystkie duże miasta Ukrainy. A z Kijowskim Teatrem Operetki jeździliśmy za granicę. Na przykład do Serbii wieźliśmy „Kantatę o kawie” i „Przyjęcie z Włochami”. Kiedy opowiadałam o Kulczyckim, to z sali krzyczeli, że on jest Polakiem, a my dowodziliśmy, że jest Ukraińcem. Połowę tekstu nauczyłam się w języku serbskim, potem przechodziłam na ojczysty. Oprócz tego z Teatrem Operetki objeździliśmy miasta Zachodniej Ukrainy. Były wspaniałe występy we Lwowie i Iwano-Frankiwsku. Wspominam występy w Doniecku w latach 90. Zaskoczyło nas, jak dzieci wspaniale mówiły po ukraińsku. W szkole podstawowej i przedszkolach kwestia nauki ukraińskiego była dobrze postawiona. Niestety, straciliśmy to. Jeszcze zapamiętałam, jak wieźliśmy do Doniecka „Moją piękną damę”. Tam są słowa: „Oto co narobił twój drogi profesor”. Widzowie pomyśleli, że to aluzja do Janukowycza, wszyscy ucichli. A kiedy wyszliśmy z tym tekstem we Lwowie, to na sali był śmiech, ludzie nie bali się śmiać z Janukowycza. — Jak zmienił się teatr od czasu, gdy stanął na jego czele Bohdan Strutyński? — W każdym teatrze są swoje spadki i wzloty. Kiedy przyszedł Bohdan Dmytrowycz, w teatrze był pewien upadek. Podniósł poziom artystyczny, wprowadził piękno w teatrze, tutaj zrobiono luksusowy remont. Kiedy przychodzą widzowie, są dumni, że w Kijowie jest teatr z takim pięknem, takim profesjonalizmem. Jesteśmy bardzo wdzięczni Bohdanowi Dmytrowyczowi, który przejmuje się teatrem, zespołem. Wszyscy odnoszą się do niego z ogromnym szacunkiem. — Czy są role, o których Pani marzy? — Jak już mówiłam, Fanny z „Historii broadwayowskiej” stała się dla mnie prezentem od losu. Chciałoby się, żeby jakaś rola znów „wpadła” mi w dłonie. Byle ta rola była ciekawa i żebym miała dość sił, by ją zagrać. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
– Bardzo dobrze rozpoczynaliśmy rok, mieliśmy produktywne pierwsze dwa i pół miesiąca – opowiada Anatolij Anatolijowycz. – Sezon był zaplanowany w taki sposób, aby, podobnie jak w poprzednich latach, kontynuować realizację programu „Ukraińskie gwiazdy operowe na świecie”, w ramach którego co miesiąc występował u nas ktoś z ukraińskich artystów, którzy mieszkają i pracują za granicą, zdobywając światowe uznanie. Od 12 marca do połowy września nie pracowaliśmy. Ale mimo to, pod koniec sierpnia, na placu Sofijskim w stolicy zrealizowaliśmy nasz coroczny projekt „Gwiazdy światowej opery”, w którym wzięli udział najsłynniejsi ukraińscy wykonawcy pracujący w najlepszych teatrach świata – Metropolitan Opera, La Scala, Opera Berlińska i na innych najbardziej prestiżowych scenach operowych świata. W tym roku byli to Ludmyła Monastyrska, Olha Kulczynśka, Wałentyn Dytiuk, Jewhen Orłow, a także jeszcze całkiem młoda śpiewaczka Wałentyna Płużnykowa, która jest stażystką nowojorskiej Metropolitan Opera i miała latem tego roku zadebiutować na najbardziej prestiżowym festiwalu operowym w Salzburgu, którego część spektakli, niestety, została odwołana z dobrze znanych wszystkim przyczyn. We wrześniu rozpoczęliśmy pracę z zachowaniem wszystkich obostrzeń kwarantannowych, które zostały normatywnie ustalone przez państwo. Oczywiście musieliśmy szukać nowych formatów pracy. Jedną z takich form stały się koncerty naszych czołowych solistów opery i baletu. Zrealizowaliśmy szereg projektów tematycznych – wieczór francuskiej muzyki operowej, wieczór romansu, koncert solowy Ludmyły Monastyrskiej, wspólny koncert Tarasa Sztondy i Susanny Czachojan, wieczór duetów operowych, program koncertowy „Bass Gala”. Przywróciliśmy na scenę operę „Służąca panią”, która nie wymaga dużego składu wykonawców i daje możliwość przestrzegania wymogów kwarantanny. Nieco zmodyfikowałem naszą repertuarową inscenizację „Natalki Połtawki”, aby dostosować ją do ograniczeń kwarantannowych – musiałem skrócić wielkoskalowe epizody chóralne i sceny baletowe. Tradycyjnie odbywają się u nas koncerty noworoczno-świąteczne. Zawsze starannie podchodzę do doboru ich repertuaru, chcę, żeby było wesoło, życiodajnie, ciekawie i inspirująco. W tym roku program będzie składał się z najpopularniejszych utworów Mozarta, Rossiniego, Verdiego, Gounoda oraz fragmentów klasycznych operetek. Zabrzmi piosenka Księcia z opery Verdiego „Rigoletto”, aria Mefistofelesa z opery Gounoda „Faust”. Ten wieczór podaruje przyjemne przedświąteczne odczucia naszym zwolennikom – miłośnikom sztuki operowej. Jeszcze latem, na drodze konkursowej, na stanowisko kierownika artystycznego zespołu baletowego teatru wybrano światowej sławy artystkę o ogromnym autorytecie twórczym i ludzkim, artystkę ludową Ukrainy Ołenę Filipjewą. Zaproponowała ona również do koncertu szereg utworów. W szczególności fragmenty baletu „Wesele Figara”, pas de trois z „Korsarza” oraz jeszcze kilka numerów, które również odpowiadają stylistyce koncertu, którą chciałbym w tym roku zaprezentować. Oprócz tego, oczywiście, przed Nowym Rokiem tradycyjnie, jak na całym świecie, pokażemy serię „Dziadków do orzechów”, na które chętnie chodzą zarówno dorośli, jak i dzieci. Niestety, na razie nie udało się zrealizować nowej interpretacji opery Giuseppe Verdiego „Traviata”. Praktycznie zakończyli pracę nad scenografią i projektami kostiumów do tej opery Andrij Złobin i Anna Ipatjewa. Ponadto na miesiąc przed kwarantanną w Kijowie przebywał światowej sławy reżyser Tony Palmer. Doszliśmy z nim do porozumienia, że zrealizuje u nas inscenizację opery Jacques’a Offenbacha „Opowieści Hoffmanna”. Planowaliśmy już jesienią wypuścić „Traviatę”, a w maju 2021 roku „Opowieści Hoffmanna”. Niestety, sytuacja nadal wprowadza korekty w nasze plany. Niemniej jednak mamy nadzieję, że będziemy mogli powrócić do tych tematów. Rozważamy również kilka tytułów baletowych. Ale pierwszą premierą musi być balet „Piękna i Bestia”. Koncepcja tego baletu należała do Aniko Reziashvili, która przez wiele lat była kierownikiem zespołu baletowego teatru. Oprócz tego Ołena Filipjewa ma kilka pomysłów na realizację nowych inscenizacji. Na razie nie mogę powiedzieć, na której z nich poprzestaniemy. Wszystko znowu będzie zależało od tego, kiedy będziemy mogli powrócić do pełnowartościowego życia twórczego. Na moje zamówienie w ubiegłym roku znany ukraiński kompozytor Jurij Szewczenko zakończył pisanie opery dziecięcej „Kot w butach”. Mam wielką nadzieję, że w najbliższym czasie uda nam się ją wystawić. Niestety, na razie nie możemy przywrócić do repertuaru opery „Zaporożec za Dunajem”, ponieważ wymaga ona dużego chóru i baletu. To samo dotyczy 85% innych oper. Nawiasem mówiąc, wiele teatrów operowych na świecie w ogóle przerwało swoją pracę i na razie nie zamierza jej wznawiać. Nowojorska Metropolitan Opera być może zacznie działać dopiero 26 września 2021 roku. To samo dotyczy teatrów operowych w Kanadzie. Teatry europejskie na razie również są w przestoju. A my mamy szczęście nadal nieść widzom naszą sztukę. Cieszy fakt, że w ostatnich latach zespół teatru powiększył się o całą plejadę młodych utalentowanych solistów, wśród których są Wałentyn Dytiuk, Wołodymyr Tyszkow, Dmytro Iwanczenko, Anatolij Pohrebnyj, Ksenija Bachritdinowa. To bardzo utalentowani i perspektywiczni śpiewacy.
naczelnikowi zespołu, pułkownikowi Wasylowi Nehraju. A niedawno zaproszono nas do telewizji publicznej, aby właśnie w ich studiu nagrać mój koncert solowy z orkiestrą i baletem. Przygotowano wysoce profesjonalne miejsce do nagrań. Stworzono wszelkie warunki do pracy twórczej. Reżyser nagrań Ołeh Pyłypczuk. Sądząc po opiniach, ten koncert również się udał. Teraz będziemy czekać, kiedy pojawi się na ekranach. Dzięki mojej pracy z muzykami zaczęto mnie częściej zapraszać do telewizji. Do Nowego Roku biorę udział w czterech programach muzycznych, oczekiwane są nowe nagrania. Zabrzmią pieśni stworzone razem z jednym z najlepszych zespołów artystycznych na świecie – Akademickim Zespołem Pieśni i Tańca Ukrainy Państwowej Służby Granicznej Ukrainy. Wywiad z kierownikiem artystycznym zespołu Hennadijem Synjeokiem przeczytają Państwo w kolejnych numerach „SP”. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Jednym z końcowych akordów działalności teatralno-koncertowej Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 2020 roku będzie świąteczny koncert noworoczno-bożonarodzeniowy, na który zaproszą miłośników wysokiej sztuki w Dniu Świętego Mikołaja. Na kilka dni przed tym koncertem spotkaliśmy się z głównym reżyserem teatru, narodowym artystą Ukrainy Anatolijem Sołowjanenką i poprosiliśmy go o opowiedzenie o osiągnięciach teatru w ciągu roku oraz planach na przyszłość.
Tłumaczenie maszynowe
W Telewizji Publicznej nagrano solowy koncert Narodowego Artysty Ukrainy Anatolija Hnatiuka w towarzystwie Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca Ukrainy Państwowej Służby Granicznej Ukrainy (kierownik – zasłużony pracownik kultury Ukrainy, pułkownik Wasyl Nehraj, kierownik artystyczny zespołu – zasłużony działacz sztuk Ukrainy Hennadij Syniouk). Do tego wydarzenia artysta i zespół dążyli niemal pięć lat.
– Każdy śpiewak marzy o tym, by wystąpić na scenie z towarzyszeniem zespołu muzycznego, kiedy muzycy tworzą żywą muzykę i żywą atmosferę. Przez wiele lat o tym marzyłem i ja – przyznaje pan Anatolij. – Ponad cztery lata temu wracałem z mojego koncertu solowego w mieście Prymorsk, który odbył się z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. Jechałem razem z dawnym przyjacielem Hennadijem Synjeokiem. Zacząłem mu opowiadać o moich marzeniach. Mam wystarczająco dobrych fonogramów, ale chciałem wystąpić z orkiestrą. Zapytałem, czy nie mógłby mi polecić dobrych muzyków, którzy stworzyliby akompaniament. Wysłuchał moich życzeń i powiedział fatalne w skutkach zdanie: „A estradowo-symfoniczna orkiestra by ci odpowiadała?” Odpowiedziałem, że nawet nie mogę marzyć o czymś takim. A on: „Dlaczego? Spróbujmy”. Zaczęliśmy pracować nad naszym wspólnym projektem – moim koncertem solowym z towarzyszeniem orkiestry z baletem. Wspaniali wokaliści pomagali mi wykonywać piosenki jako chórki. Tak narodził się nasz program zatytułowany „Marzenie”. Tytuł się zmieniał. Koncert solowy wykrystalizował się w szczerą rozmowę o tym, jakie miejsce w życiu zajmują radość, smutek, refleksje. Są tu piosenki o rodzicach, Ojczyźnie, miłości, rozstaniu, wojnie na Wschodzie. Nad programem pracowaliśmy ponad pół roku. Przy okazji, reżyserem programu był mój dawny przyjaciel, wybitny ukraiński artysta, Narodowy Artysta Ukrainy Dmytro Czyrypiuk. Była to niełatwa praca. Hennadij Synjeok wykonywał aranżacje, trzeba było rozpisać materiał muzyczny na instrumenty. To żmudna, ciężka praca, z którą poradził sobie znakomicie. Pamiętam, jak po raz pierwszy wszedłem do sali prób. Orkiestranci powitali mnie przyjaznymi uśmiechami i stało się trochę łatwiej. Zagrali, ja zaśpiewałem pierwsze nuty i poczułem, że z tym zespołem pracuję razem jakby od wielu lat. Stało się cudo. Muzycy i dyrygent wybaczają mi, jeśli czasem bywam gdzieś nieprecyzyjny. Ale cenią, że jestem z nimi bardzo szczery, odpowiedzialny w wykonywaniu utworów muzycznych i daję z siebie sto procent, żeby zrobić dobrą piosenkę, która spodoba się naszym widzom. Już dało się wiele koncertów. Objechaliśmy sporo miast Ukrainy, tylko w Kijowie daliśmy cztery koncerty. Spośród koncertów szczególnie odpowiedzialnym był ten, który odbył się w zeszłym roku w Wielkiej Sali imienia Bohatera Ukrainy Wasyla Ślipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Organizowała go agencja koncertowa „Sadybamuzyk” (założyciel agencji Witalij Riabczun, dyrektor Iryna Kowalenko). Koncert przebiegł „na
Tłumaczenie maszynowe
Oles WOŁA Na dworze zawierucha — dobry gospodarz psa z budy nie wypuści. Ja też nigdzie się nie ruszam, żeby zimna do domu nie wpuszczać, zresztą mama boi się, żebym, nie daj Boże, twarzy czy nóg sobie nie odmroził. W piecu napalone jeszcze od samego świtu, ale mama jeszcze i piec chlebowy rozpaliła — na przypiecku się grzeję. Ciepło mi, ciepło, jak pisklęciu w gniazdku. — No tak, dziecko, Boże Narodzenie za pasem — odzywa się zatroskana mama, operując przy piecu pogrzebaczem. — Ty, przypadkiem, kolęd nie zapomniałeś? Ja czym prędzej zeskoczyłem z przypiecka na ławę, potem na podłogę, stanąłem na progu i, jakby u kogoś w domu, kolędowałem: Kolęda, kolęda, kolędniczka, dobra z miodem palaniczka. A bez miodu nie taka — dajcie, wuju, piątaka. A wy, ciociu, pieniędzy, żeby wam wuj był dobry. — Patrzcie — nie zapomniał — chwaliła, promieniując blaskiem swoich piwnych oczu, mama. — Tylko, synu, spieszysz się, jak Filip z konopi. Wyraźniej, głośniej słowa wymawiaj, żeby i najgłuchszy wszystko zrozumiał. Mama zrobiła krótką pauzę, zachęcała: „A nuże, powtórz jeszcze kolędę o pacholęciu”. Więc ja głośno, na całą chatę, deklamuję: Jestem małe pacholę, urodziłem się we wtorek. A w środę rano do szkoły mi dano. Idę i płaczę, ścieżki nie widzę. Drzwi otwieram — ze świętym Świętem pozdrawiam! Wpadłszy w zapał i kiwając w takt słów głową, już inną kolędę powtarzam: Jestem mały chłopczyk, wszedłem na słupczyk. Ze słupczyka na żerdkę — dajcie, wuju, na ćwiartkę, a wy, ciociu, pieniędzy, żeby wam wuj był dobry. Jeszcze i takie słowa, przeze mnie wymyślone, dodałem: „Dajcie, ciociu, piątaka. A nie dacie piątaka, przewrócę chatę do góry nogami!”. Ale ostatnią kolędę z tym „przewrócę chatę do góry nogami” mama odrzuciła, „żeby przed ludźmi nie wstydzić ani jej, ani siebie”. Wkrótce zaczynały się święta. Na Wigilię niosłem ojcu chrzestnemu kutię i kompot. Ojciec chrzestny z tych bogatszych, bo pracował na stałej posadzie, był wielkim pracusiem i zarabiał dobrze. Przekroczę, bywało, próg i głośno, dźwięcznie każde słowo mówię, jakbym wykuwał: „W ten święty wieczór cała rodzina mojego ojca chrzestnego niech będzie zdrowa! Z kutią i kompocikiem was! Z Nowym Rokiem!” — uroczyście wyjmowałem z torby na stół garnek, który mama przewiązała białą chustą, kładłem na stół. — Słyszysz, Nastiu, kto nas ze świętym wieczorem pozdrawia! — promieniał radością chrzestny do swojej żony, która bawiła się ze swoimi dwojgiem dzieci w świetlicy. — Chrześniak nasz — przyjaźnie uśmiechała się, jak słońce, ciocia Nastia. — To przechodź, dziecko… Nie stój na progu — głaskała łagodnie po głowie mnie ciocia, zapraszając do stołu. Siadałem aż na pokuciu, przy obrazach, gdzie wisiały wielkie, jak złote, ikony z ukrzyżowanym Jezusem Chrystusem i Matką Boską z niemowlęciem na rękach. Robiło mi się tak błogo na duszy przy bogach, jakby nie tylko ludzie, ale i sami bogowie dożyli teraz tego, że i chleb u nich, i do chleba na stole. Wieczerzaliśmy. Jeść u ojca chrzestnego było, czego tylko dusza zapragnie! Nawet miód się znajdował. Jednym słowem, jak w raju albo w komunizmie. Ale komunizm — nam nauczycielka Halina Iwaniwna w szkole tłumaczyła — całkowicie jeszcze nie nastał. Chyba że w bardzo wielkie święta ludzie kilka dni żyją jak w komunizmie... Do domu od ojca chrzestnego wracałem, kiedy już całkiem ściemniało — z pełną torbą orzeszków, ciastek, cukierków, pierogów z makiem. I dziesiątkę „z Leninem” chrzestny na dodatek dał (ja ją do bocznej kieszeni starannie schowałem: żeby nie zgubić przypadkiem). Po powrocie do domu położyłem na stole torbę, pochwaliłem się dziesiątką. I mama radziła: „Oto na święta podoszczędzasz pieniążków, to narty sobie kupisz, bo ty mi tymi nartami dokuczyłeś jak gorzka rzodkiew...”. Następnego dnia, jak tylko w radiu hymn wybrzmiał, my z Hryckiem Pawłowem (ja z nim nie tylko krowy ludzi pasę latem w jednym stadzie, ale i kolęduję już czwarty rok z rzędu) wyruszyliśmy kolędować. Najpierw po tych chatach, które najbliżej naszej. Na mnie przez szyję torba, ta sama, z którą do ojca chrzestnego chodziłem, a na Hrycku — cała torbiszcze. On, widocznie, spodziewa się, że im większa torba, tym więcej mu będą dawać za kolędowanie. Przez drogę Fedotiwna mieszka — ominęliśmy jej chatę: u niej dziad Prokip przy śmierci leży. Gruźlicę ma. Horkowenczychę też ominęliśmy: zła ona, skąpa strasznie — po co tam zachodzić, kiedy wszystko jedno drzwi nie otworzy. Dalej czerniała ciemną strzechą chata Marii Parandiwskiej. U niej jeszcze się nie świeciło, ale kiedy zapukaliśmy do drzwi, ona od razu się odezwała, zapaliła lampę-ośmiornicę (elektryczności bała się zakładać — „żeby strzecha się nie zajęła”). My i zakolędowaliśmy, przez próg przekroczywszy. Po nowemu. Takiej kolędy nikt we wsi nie słyszał: „Boże Narodzenie twoje, Chryste-Boże nasz! Wzeszedł świat i światło rozumu. Niebo, gwiazdą służące...”. Słowa te niezwykłe, zdaje się, płynęły jak olej, choć ani ja, ani Hrycko sensu ich prawie nie rozumieliśmy. A ciocia Maria Parandiwska aż w dłonie klaskała, wychwalając nas: „I patrzcie, jak zręcznie... jak tylko zręcznie kolędują. Zrodzona takiej kolędy nie słyszałam...”. Ciocia Parandiwska podeszła do kąta, gdzie za obrazami leżały kopiejkowe pieniądze, dała dwie „dziesiątki” (na stare pieniądze, do reformy 1961 roku — to po rublu): jeszcze i po dwa pierogi z kaliną. „Dziękuję wam, że powitaliście, dzieci. Jedna, widzicie, ja wieku dożywam, a męża swojego z tego przeklętego frontu nie doczekałam. Wy oto zaszliście — tak jakby w duszy mojej i chacie słońce wzeszło...”. wieś Wynnyky — Kijów Bądźmy razem! PRZEDPŁATA—2 0 2 1 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA “PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe