Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №51–52 за 2025 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Paweł Movchan – honorowy doktor NAPN Ukrainy

Pod przewodnictwem prezydenta Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Wasyla Kremenia na posiedzeniu 18 grudnia członkowie Prezydium NAPN Ukrainy rozpatrzyli wniosek Oddziału Kształcenia Zawodowego i Kształcenia Dorosłych NAPN Ukrainy dotyczący nadania tytułu „Honorowy doktor Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy” przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Pawłowi Movchanowi. Przedstawiła Prezydium kandydata do nadania honorowego tytułu akademik-sekretarz Wydziału Edukacji Zawodowej i Edukacji Dorosłych Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Nella Nyczkało. W swoim referacie odtworzyła życiową i twórczą drogę Pawła Michajłowicza Mowczana. W szczególności przypomniano obecnym: Paweł Mowczan w 1990 roku został wybrany przewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego „Proświta”, które w 1993 r. zostało przemianowane na Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Jest jednym z organizatorów Ludowego Ruchu Ukrainy; jednym z założycieli Ukraińskiej Rady Koordynacyjnej Światowego Kongresu Ukraińców. Inicjator odrodzenia Patriarchatu Kijowskiego. Członek Najwyższej Rady Cerkiewnej. Przewodniczący społecznego zrzeszenia „Ukraina – Nasza Cerkiew”. Założyciel i wieloletni redaktor naczelny gazet „Krymska Świeca”, „Słowo Proświty”, „Narodowy Lekarz Ukrainy”. Sekretarz Rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy – 1988–2009 r., 2014–2016 r. Od marca 1990 r. do grudnia 2012 r. – posł na Radę Narodową Ukrainy. Aktywny uczestnik działalności legislacyjnej. Autor i współautor 29 projektów ustaw, w szczególności „O rozwoju i funkcjonowaniu języków na Ukrainie”, „O językach na Ukrainie”, „O rehabilitacji praw osób z grup etnicznych, które doznały represji”, „O podstawach polityki zagranicznej i stosunków zewnętrznych Ukrainy”; inicjator i autor zmian do Kodeksu cywilnego, karnego, karnego procesowego oraz Kodeksu lasowego Ukrainy. Inicjator przyjęcia uchwał Rady Najwyższej „O pamiętnych datach i jubileuszach na Ukrainie” oraz „O wzniesieniu memoriału pamięci ofiar Hołodomorów na Ukrainie”. Inicjator przeprowadzenia parlamentarnych wysłuchań oraz autor znanych uchwał Rady Najwyższej Ukrainy „Kryzys duchowy społeczeństwa i drogi jego przezwyciężenia” (2003), „O stanie narodowej kinematografii i drogach przezwyciężania zjawisk kryzysowych w tej sferze” (2004), „Polityka kulturalna na Ukrainie, priorytety, zasady i drogi realizacji” (2005), „Tożsamość narodowa w warunkach wyzwań globalizacyjnych” (2009). Paweł Mowczan słusznie uchodzi za jednego z duchowych przywódców narodu, ponieważ to właśnie on przyczynił się do wielu akcji ogólnoukraińskich, ukierunkowanych na utwierdzenie niepodległej Ukrainy. Kierowane przez P. Mowczana Ogólnoukraiń Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. H. Szewczenki kieruje swoją działalność na utrwalanie kultury narodowej i historii, języka państwowego, jednoczenie społeczeństwa ukraińskiego oraz rozbudowę niepodległej Ukrainy. Deputowany ludowy Pawło Mowczan odegrał znaczącą rolę w procesie konstytucyjnym, w szczególności przy uchwaleniu art. 10 Ustawy Zasadniczej oraz ustawy „O języku ukraińskim” i innych aktów prawnych. Jako jeden z pierwszych na Ukrainie zainicjował organizację konferencji naukowej w Charkowie w 1992 r. „Hołodomor 1932–33 lata – największa zbrodnia imperium”, wiece na Dzień Zjednoczenia w Kijowie, Światowe Kongresy Ukraińców z dalekiej i bliskiej zagranicy oraz Światowy Festiwal Poezji Ukraińskiej „Złoty gomon”. P. Mowczan jest aktywnym propagatorem ukraińskiego słowa. Jego autorstwa jest szereg programów radiowych i telewizyjnych, m.in. „Wytoki”, „Logos”, „Dzwony Proświty”, „Język – zjawisko kosmiczne”, które zyskały popularność i miłość słuchaczy, widzów i czytelników Ukrainy. Szeroko znany na świecie pisarz, autor kilkudziesięciu tomów poezji, prac literaturoznawczych, publicystyki i scenariuszy filmowych. Jego książki tłumaczono na wiele języków. Laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Państwowej Nagrody Turkmeńskiej SRR, Literackiej Nagrody im. Dmytra Zahula (2025 r.), członek honorowy Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy (2020 r.). Pawło Mowczan jest jednym z założycieli i przewodniczącym Komitetu Nagrody im. Iwana Ohijenka, założycielem ogólnoukraińskich nagród im. Borysa Hrinczenki i Anatolija Pohribnoho, laureatami których zostali znani pedagodzy, pisarze i działacze społeczni. Praca P. Mowczana została uhonorowana wysokimi odznaczeniami państwowymi: Orderem Wolności, Orderem Jarosława Mądrego drugiego, trzeciego, czwartego i piątego stopnia, a także innymi wyróżnieniami Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy i Gabinetu Ministrów Ukrainy. Od wielu lat współpracuje z Instytutem Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Ziaziuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, jest inicjatorem i aktywnym uczestnikiem wielu przedsięwzięć, które organizował ten akademicki instytut. Na zakończenie. Niepowtarzalną kreatywną osobowość, duchowo-twórczy świat patrioty Ukrainy Pawła Michajłowycza, wszechstronnie scharakteryzowano w fundamentalnej książce „Uzdrawiająca sól samopoznania”. 50 wybitnych i znanych działaczy państwowych i społecznych opublikowało artykuły o Pawle Mowczanie i jego poezji. – Wydział Edukacji Zawodowej i Edukacji Dorosłych Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy jednomyślnie poparł tę dobrą propozycję. Prosimy członków Prezydium o poparcie tej propozycji – zaznaczyła w swoim przemówieniu Nelli Nyczkało. W poparciu kandydatury Pawła Mowczana wystąpił członek Prezydium NAPN Ukrainy, członek-korespondent NAPN Ukrainy, dyrektor Instytutu Psychologii Społecznej i Politycznej Mykoła Sliusarewski. W swoim wystąpieniu zaznaczył, że dla akademii jest wielkim zaszczytem mieć w swoich szeregach takiego Doktora Honoris Causa, jak pan Paweł Mowczan. Decyzję o nadaniu tytułu „Doktor Honoris Causa Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy” przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Pawłowi Mowczanowi Prezydium NAPN Ukrainy podjęło jednomyślnie. Serdecznie powitał Pawła Mowczana prezydent NAPN Wasyl Kremień. Dziękując Prezydium NAPN za wysoki zaszczyt, Paweł Mowczan w swoim wystąpieniu zaznaczył, że dobrze zna rolę Akademii. „Wy kształtujecie podstawowe koncepcje w pedagogice” – powiedział, zwracając się do obecnych, i dodał: „My z wami znajdujemy się w jednym spójnym polu”. Jak powiedział przewodniczący „Proświty”, obecnie język ukraiński wymaga umocnienia, ponieważ, podobnie jak obrona przeciwlotnicza (PPO), chroni nasz kraj przed wrogiem. Przygotował Ihor ZOC Jurij KOWALIW Eduard OWCZARENKO 14–15 PRENUMERATA—2026 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrpoczty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” I półrocze 2026 roku (s. 50). Cena wynosi: 1 mies. — 74 hrn. 3 mies. — 222 hrn. 6 mies. — 444 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ockamięcie się!

Skupisko bólu trudno przekazać słowami, trudno wyrazić bez emocji, chcę przekazać temperaturę istoty bezpośrednim językiem. Nie chcę obrazów, ale chcę bronić człowieka, człowieka, który dzisiaj przetrwa na Ukrainie. Mykoła HOŁOMSZA Człowiek rodzi się dla życia, dla tworzenia, dla kontynuacji Bożego zamysłu. Lecz dzisiaj w światowym powietrzu czuć zapach dymu. Płonie niebo i pęka ludzka moralność. Bo stało się to, czego ludzkość nie wyobrażała sobie nawet w najciemniejszych księgach. Stał się cud – ale czarny, piekielny, antyrozumny. To, co widzimy teraz: radziecko-raszystowska dyktatura proletariatu, która była tylko maską oligarchatu, połączyła się z amerykańską dyktaturą kapitału. Dwie przeciwności, które powinny były gasić się nawzajem, zeszły się w uściskach chciwości. Dwa potwory, które powinny były stać po różnych stronach dobra i zła, teraz razem dzielą planetę Ziemia na loty, jak jarmark niewolników. To nie jest polityka. To nie jest geopolityka. To nie jest „nowe myślenie”. To zdrada ludzkości. Kiedy cień Moskwy i cień Wall Street zlewają się – świat traci słońce. Raszystowski reżim – dyktatura krwi, żelaza, resentymentu i nienawiści. Amerykański oligarchat – dyktatura dolara, wpływów, lobbystów i bezkontrolnej władzy kapitału. I oto – te dwie czernie schodzą się. I zaczynają kupować, sprzedawać, odkupować kraje. Handlować przyszłymi pokoleniami. Rozkładać świat na kawałki, jak tuszę bezgłośnego zwierzęcia. Dla narodów pozostaje rola niewolnika. Tak, dzisiaj zwykłemu człowiekowi narzuca się miejsce chłopa pańszczyźnianego. Nie w kajdanach – w kredytach. Nie w jarzmie – w propagandzie. Nie z batem – z iluzją, że „tak trzeba”. Nas zawracają w stare, dzikie czasy, tylko o wiele bardziej okrutne, bo teraz niewolnictwo jest cyfrowe, psychologiczne, finansowe. Wtedy pan był jeden – dzisiaj ich globalne konsorcjum. Wtedy bili batem – dzisiaj biją milczeniem, kłamstwem, manipulacjami, fałszywymi „porozumieniami pokojowymi” i zmowami możnych tego świata. To nie jest po prostu sojusz. To przepaść. To połączenie ciemności i bezduszności. Połączenie raszystowskiej tyranii i oligarchicznej znieczulicy. Frankenstein na skalę światową. To cios w ludzką godność. W pojęcie wolności. W prawo człowieka do życia, a nie do sprzedawania się. Dzisiaj świat stacza się do takiego barbarzyństwa, że nawet średniowiecze mogłoby wyglądać na bardziej humanitarne. I w centrum tego tornada – Putin. On jest demonem, który żywi się śmiercią dzieci. On jest architektem zniszczenia. On jest tym, który przyniósł w XXI wiek zapach zgniłej przeszłości. I teraz część amerykańskiego politycznego establishmentu, zaślepiona pieniędzmi, gotowa jest siedzieć przy jednym stole z tym zwyrodnialcem. Gotowa handlować prawdą. Gotowa sprzedać moralność za kilka miliardów. Ludzie, ockamięcie się! Urodziliście się nie po to, żeby was kupowano. Nie po to, żeby wami handlowano. Nie po to, żebyście milczeli, kiedy świat idzie w otchłań. Przypomnijcie sobie o rodzicach, którzy uczyli was honoru. O dzieciach, które patrzą wam w oczy i czekają na prawdę. O tym, że historia zapisuje nie cenniki, a czyny. I nie wybacza zdrady. Ockamięcie się – póki ludzkości nie przekształcono w cyfrowe stado niewolników. Ockamięcie się – póki zło w obliczu Putina nie zatruło ostatecznie planety. Ockamięcie się – póki sztabka złota nie stała się waszym nagrobkiem. Świat może żyć bez potworów. Ale potwory nie mogą żyć bez milczenia ludzi. Nie milczcie. Nie poddawajcie się. Powróćcie do światła. Powróćcie do człowieczeństwa. Powróćcie do siebie. Za zarząd TUM – Wira BODNARUK, przewodnicząca, USA Drodzy przyjaciele! Witamy was i waszych bliskich z okazji Bożego Narodzenia i Nowego Roku oraz życzymy wszystkiego najlepszego w tym ciężkim czasie wojny z Moskwą. Mamy nadzieję i modlimy się, aby wkrótce przyszło Zwycięstwo i Ukraina kontynuowała rozwój jako demokratyczne państwo. Społeczności w USA pracują bez przerwy, aby jak najbardziej pomóc Ukrainie i jej narodowi poprzez kontakty polityczne oraz pomoc humanitarną. Piszemy listy i dzwonimy do naszych senatorów i kongresmenów, z których wielu przychylnie odnosi się do Ukrainy i Prezydenta Zełenskiego. Organizujemy różne imprezy na zbiórkę funduszy dla Ukrainy. Nasze Towarzystwo w ciągu roku, oprócz pomocy humanitarnej, przesyłało pomoc finansową na pracę wydawniczą do Kijowa oraz na stypendia do Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”. Wierzymy w Zwycięstwo! Sława Ukrainie! Bohaterom Sława!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Słowo podziękowania

Witając członków Proświty, wszystkich naszych czytelników, autorów, sympatyków i mecenasów z okazji Świąt Bożego Narodzenia oraz nadchodzącego 2026 roku, składamy szczere podziękowania za to, że byliście z nami w tym bezlitosnym dla Ukraińców roku wojny. Redakcja starała się czynić nasz kulturoznawczy tygodnik interesującym dla wszystkich prenumeratorów, wsłuchiwaliśmy się w Wasze życzenia, przyjaciele. Informacja zwrotna będzie działać nadal! Szczególnie serdecznie musimy podziękować szerokiemu gronu naszych czytelników, którzy przez cały rok ofiarowywali środki na wydanie gazety, w szczególności: Ołeksijowi Czerniachiwskiemu, rodzinie Wasyla Hłaholiuka, Annie Stolarowej, Łarysie Moroz, Ihorowi Ołeszczukowi, Jurijowi Mosenkisowi, Marii Szwed, Oksanie Tebeszewskiej, Wałerijowi Bitajewowi, Wasylowi Łyzanczukowi, Jurijowi Martynowskiemu. A także Marii Poroch, Hałynie Krawczenko oraz innym darczyńcom, których nazwiska drukujemy niemal w każdym numerze. Redakcja jest szczerze wdzięczna za wsparcie żołnierzowi Gwardii Narodowej Ukrainy, autorowi „Słowa Proświty” i poecie Stanisławowi Nowyckiemu, żołnierzowi Sił Zbrojnych Ukrainy Artemowi Teodorowyczowi, weteranom wojny rosyjsko-ukraińskiej Ołeksandrowi Wakulence, Witalijowi Ferenciowi oraz innym Obrońcom, których nazwiska wymienimy w swoim czasie. Nie zapomnieliśmy, że w tych trudnych czasach podzielili się z wydawnictwem swoimi premiami wybitni działacze kultury – laureaci honorowych odznaczeń: Iwan Derda, Serhij Fajfura, Dmytro Czystiak, Serhij Prysuchin, Wołodymyr Szowkoszytny. A ludowy artysta Ukrainy Wałerij Franczuk sprzedał kilka swoich obrazów i przekazał redakcji uzyskane środki – szlachetnie i niezapomnianie. Szanujemy każdego z kohorty naszych autorów i prenumeratorów, przede wszystkim z terenów przyfrontowych: Wiktora Skrypnyka ze Słowiańska, Ołeha Maksymenka z Kramatorska, Ołeksija Pasiuhę z obwodu sumskiego, Wołodymyra Wakulenkę ze Słobożanszczyzny. Wielka wdzięczność dla znawcy ziół z obwodu czernihowskiego Iwana Prosianyka, który na własny koszt opłacił kilka prenumerat „SP” w swojej wsi. Opowiedział on również, że przewodniczący Dmytriwskiej Hromady w rejonie niżyńskim Wałentyn Bojko wsparł prenumeratą placówki oświatowe i biblioteki hromady. Tak samo postąpił również przewodniczący prywatnego przedsiębiorstwa rolnego „Awanhard” Wasyl Bułach. Dziękujemy wrażliwym na potrzeby kultury kierownikom z obwodu czernihowskiego! Dzięki dobroczynności Jewhena Buketa „Słowo Proświty” jest dostępne do przeglądania w Wikimedia na całym świecie, a w USA naszą gazetę czytają w Towarzystwie Języka Ukraińskiego w Chicago, któremu przewodniczy profesor Wira Bodnaruk. Czujemy Wasze patriotyczne wsparcie, przyjaciele! Jeśli kogoś nie wymieniliśmy – dodamy! Przed nami rok nowych wyzwań – i szczerze życzymy, aby je pokonać! Do zobaczenia w następnym numerze 8 stycznia 2026 r. Redakcja. Ołeszczuk Ihor Andrijowycz – 500 hrywien. Moroz Łarysa Zachariwna – 500 hrywien. Tebeszewska Oksana Stepaniwna – 1000 hrywien. Stolarowa Anna Petriwna – 1000 hrywien. Dmytraszchuk&Hyz Ołena Petriwna – 200 hrywien. Skonieczka Ewa – 1000 hrywien. Domachowska Marta – 1000 hrywien. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 3000 hrywien. Szwed Maria Hennadiiwna – 1500 hrywien. Hłaholiuk Ołeksij Wasylowycz – 4000 hrywien. Teodorowycz Artem Jurijowycz – 3000 hrywien. Martynowski Jurij Hryhorowycz – 1000 hrywien. Karpowski Wałentyn Iwanowycz – 1000 hrywien. Budnik Ołeksij Wołodymyrowycz – 1000 hrywien. Czajkiwski Orest Wołodymyrowycz – 1000 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

USA nie przestaną wspierać Ukrainy, pozostają sojusznikami Europy i są przywiązane do NATO. Oświadczył to sekretarz generalny NATO Mark Rutte w wywiadzie dla niemieckiego wydania Bild. Odpowiadając na pytanie o potencjalną decyzję USA o zaprzestaniu wspierania Ukrainy, Rutte podkreślił, że jego zdaniem do tego nie dojdzie. Zaznaczył również, że wymiana informacji, a także dostawy broni na Ukrainę trwają. Jeśli Putin odmówi zawieszenia broni, USA i partnerzy muszą wzmocnić możliwości Ukrainy w zakresie uderzeń dalekiego zasięgu w Federację Rosyjską. Oświadczył to na antenie kanału telewizyjnego „Espreso” Petro Poroszenko. „My obecnie prowadzimy walkę o pozycję Ukrainy na świecie. Przecież kiedy wychodzi Putin i mówi, że to właśnie Ukraina nie chce pokoju, to my mamy pozycję zupełnie inną. Świat zaproponował Putinowi zawieszenie broni, Putin odmówi. Odmówi. To jego odpowiedzialność. Co będzie dalej? Będzie formowana grupa robocza, będą dalej trwały negocjacje we wszystkich kwestiach itd. Jest mi absolutnie obojętne, ile punktów ma plan pokojowy – 19 czy 28. To tylko zasłona dymna. Nic do treści negocjacji to nie ma” – wyjaśnił Poroszenko. Według niego, dzisiaj Ukraina zawaliła komunikację z USA, które są strategicznym partnerem. Szwecja i Niemcy ogłosiły znaczne ograniczenie budżetów na pomoc humanitarną i rozwojową, koncentrując finansowanie na wsparciu Ukrainy i zwiększeniu wydatków na obronność, pisze The Guardian. Analitycy ostrzegają, że w Europie politykę humanitarną coraz bardziej zastępuje podejście geopolityczne, w ramach którego pomoc kieruje się tam, gdzie darczyńcy widzą bezpośredni interes strategiczny. Prognozy dotyczące powrotu ukraińskich uchodźców po zakończeniu wojny stają się coraz bardziej powściągliwe. Według zastępcy dyrektora Instytutu Demografii NAN Ukrainy Ołeksandra Hładuna, jeśli wcześniej naukowcy mieli nadzieję na powrót 50% obywateli, to obecnie za realistyczny wskaźnik uważa się tylko 30%. O tym Ołeksandr Hładun opowiedział w komentarzu dla tsn.ua. W 2025 roku Dania odnotowała znaczny wzrost liczby ukraińskich uchodźców, zwłaszcza wśród młodych mężczyzn w wieku 18-22 lata. Zjawisko to jest bezpośrednio związane z decyzją Ukrainy pod koniec sierpnia o zezwoleniu tej grupie wiekowej na swobodne przekraczanie granicy. O tym pisze Ukraine Pulse. W ciągu pierwszych 10 miesięcy 2025 roku do Danii przybyło 11190 Ukraińców, przy czym tylko w październiku kraj przyjął ponad 2000 osób. Badanie wykazało, że 69% ankietowanych Ukraińców planuje pozostać w Danii, nawet jeśli ich miasto przestanie być zagrożone, co wskazuje na długoterminowe zamiary dotyczące integracji, pisze wydanie „Patriot Donbasu”. „Szczedryk” Mykoły Łeontowycza zabrzmiał na jednej ze zniszczonych elektrociepłowni. To wspólna inicjatywa DTEK ze Svitlo Concert, skierowana przede wszystkim do zagranicznych odbiorców, poinformowali w firmie energetycznej. „Szczedryka” za granicą znają przede wszystkim jako „Carol of the Bells”. „Więc znaną melodią w nieoczekiwanym miejscu zwracamy się do światowej społeczności z prośbą o wzmocnienie wsparcia dla ukraińskiej energetyki w czasach bezprecedensowych prób” – czytamy w komunikacie DTEK. Ministerstwo Kultury Ukrainy ogłosiło konsultacje społeczne projektu uchwały Gabinetu Ministrów Ukrainy „Niektóre kwestie tworzenia ukraińskiego kontentu”. O tym poinformowano na stronie internetowej ministerstwa. Do dyskusji wyłożono sam projekt uchwały, notatkę wyjaśniającą, regulamin komisji konkursowych, regulamin organizacji i przeprowadzania konkursów artystycznych, a także załączniki do nich. W dokumentach mowa jest o trybie tworzenia komisji, selekcji projektów i dokumentacji towarzyszącej. Uwagi i propozycje mogą składać osoby fizyczne i prawne oraz ich zrzeszenia w ciągu 15 dni kalendarzowych od momentu opublikowania ogłoszenia – do 30 grudnia. W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki do 1 lutego 2026 roku potrwa wystawa projektu „Obrazki” prac studentów Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu imienia Mychajła Bojczuka oraz uczniów Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Artystycznej nr 5. Przedstawione na wystawie dzieła wykonane są w różnorodnych technikach: tempera jajowa na lewkasie, tempera poliwinylooctanowa na sklejce, płótnie jutowym, papierze ściernym, szamot z polewami, tonowany gips, sucha igła, informuje wydanie ZN.UA. Przygotował Ihor ZOC. Pozdrowienia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie było jeszcze ani ludzi współczesnego typu, ani nawet neandertalczyków (gatunek biologiczny tych pierwoastronomów to Homo erectus, czyli człowiek wyprostowany). Jeszcze jeden ważny wniosek: jeśli Księżyc dla trypolczyków był boginią, to Słońce musiało być bogiem. Tak było u starożytnych Greków (Helios i Selene), a na przykład u Gruzinów odwrotnie (Mze-kali „Słońce-kobieta” i kilka nazw Księżyca; zresztą Gruzini ojca nazywają mama). W nowoczesnych językach słowiańskich Księżyc jest mężczyzną (ukraińskie Księżycu-książę, w zaklęciach Księżycu Włodzimierzu), a Słońce jest rodzaju nijakiego. Zatem trypolska Księżycowa bogini była również boginią kalendarza księżycowego, z którego trypolczycy korzystali obok słonecznego (cztery 91-dniowe pory roku na naczyniu) oraz gwiezdnego (zbiór zwierząt na naczyniu z Krutoborodyńców) kalendarzy. Trypolska astronomia była bardzo rozwinięta, a kalendarze – różnorodne. Starogrecka Demeter z rombem – spadkobierczyni trypolskiej bogini są kultowe. W rzeczywistości zaś i trypolskie modele świątyń („księżycowe domki”), i „lornetki” – to instrumenty obserwacji Księżyca, powiązanego z Boginią. poetka Odwrotna Berta, czerniowiecka pisarka Switłana Onulak-Mintenko oraz dwunastoletnia Anhelina Zadwerniak z m. Irpień. Ze słowem powitalnym wystąpił Wasyl Wasylowycz Newołow – laureat Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej „Kijowska książka roku”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, pisarz, dramaturg, oraz zastępczyni przewodniczącej Kijowskiej „Proświty” Olha Chodacka – członkini NSPU i NSŻU. Były wiersze, muzyka, uściski, selfie oraz profesjonalne zdjęcia autorstwa Serhija Matuszewskiego. Goście słuchali pieśni w niedoścignionym wykonaniu zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy Iryny Rodczenko, poetki i piosenkarki Ołeny Łypky, które stały się symbolami otuchy i niezłomności ducha narodu ukraińskiego w burzliwym czasie walki o niepodległość i wolność Ukrainy. W imieniu obecnych szczerze dziękuję organizatorom (A. Szewczenko, O. Herasymenko) i uczestnikom wydarzenia za synergię czynienia dobra i życzę natchnienia do tworzenia nowych literackich arcydzieł! Pracujemy razem dla rozwoju ukraińskiego słowa i utwierdzenia ukraińskości na naszej przez Boga danej ziemi!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Księżycowy kalendarz bogini trypolskiej

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Wybitny entuzjasta kultury trypolskiej Ołeksandr Poliszczuk uprzejmie zapoznał mnie z płaską trypolską płytką, która symbolizuje Księżycową boginię. W kształcie płytki można dostrzec zarówno kobietę w sukni, jak i ptaka z lekko rozpostartymi skrzydłami. Dwa większe wgłębienia u góry mogą symbolizować oczy ptaka i wskazywać na wizerunek sowy, której daleką potomkinią była starogrecka Atena o sowich oczach, również symbolizująca Księżyc. Wiele trypolskich figurek kobiecych ma sowopodobne twarze, a na niektórych z tych twarzy liczba wgłębień rejestruje cykl Księżyca. Na związek płytki z Księżycem wskazuje materiał, z którego została wykonana – macica perłowa, której blask przypomina światło księżyca. Wcześniej ten kultowo-astronomiczny przedmiot należał do znanego archeologa Jurija Zacharuka. Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara. Różnorodność wizerunków i motywów sztuki trypolskiej rodzi pytanie o możliwe źródła tych obrazów. W epoce totalnej sakralności mogło chodzić nie tyle o twórczą fantazję indywidualnego autora, co o poznawanie przez całą wspólnotę wiecznych praw Wszechświata. Prawa te dawało przede wszystkim niebo. Tam obserwowano Słońce i Księżyc, gwiazdy układały się w dziwaczne obrazy gwiazdozbiorów – i niezmiennie powtarzały się ruchy, nasuwając myśli o niezmienności uniwersalnych praw Natury. Panującym obrazem trypolskiego świata sakralnego była Bogini. Zarówno w dawnej, jak i w nowej epoce kamienia (w paleolicie i neolicie) liczba przedstawień kobiet daleko przewyższała liczbę przedstawień mężczyzn. Ród w dawnych czasach liczono po linii żeńskiej (roli mężczyzny w narodzinach dziecka długo nie znano, sytuację zmieniła celowa hodowla zwierząt w neolicie). Kobieta-przodek, ona też bogini (kult. Olha CHODACZKA, zastępczyni przewodniczącego kijowskiej „Proświty”, członkini NSPU, NSŻU. Niedawno w Bibliotece Publicznej imienia Łesi Ukrainki w Kijowie odbyło się wielkie ogólnoukraińskie wydarzenie literacko-artystyczne „Imiona nowego czasu”, na którym zaprezentowano nowe wydania wspólnoty twórczej z warsztatem wydawniczym „Pantheon Literatura i sztuka” oraz kronikę Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej „Książka roku Kijowa”, założoną przez Instytut Badań Polityczno-Prawnych i Religijnych. Organizatorem wydarzenia literacko-artystycznego został Instytut Badań Polityczno-Prawnych i Religijnych, a jego prowadzącą – założycielka warsztatu wydawniczego „Pantheon. Literatura i sztuka”, członkini NSPU i NSŻU Alina Szewczenko, redakcja ogólnoukraińskiego czasopisma „Aleksandryjska latarnia”, koordynatorem imprezy był Ołeksandr Herasymenko – pisarz, prezes Instytutu Badań Polityczno-Prawnych i Religijnych. Kronika ogólnoukraińskiej literacko-. Kult Księżyca – uniwersalny, niemal totalny dla Trypola (podobny do niego znany jest tylko na starożytnej Krecie, która przez Troję była kulturowym spadkobiercą Trypola). Z wizerunkiem Księżyca były powiązane Kobieta (przez asocjację kobiecego okresu fizjologicznego z cyklem księżycowym), ptaki wodne (kaczka i gęś wysiadują jaja około 30 dni – okres księżycowy), pies (nosi szczenięta około 60 dni – dwa okresy księżycowe) itd. Wgłębienia w płytce są wyraźnie kalendarzowe. Centralny „kwiat” zawiera 8 wgłębień, dwa boczne „kwiaty” – po 7. Dodając 8 wgłębień linii centralnej, otrzymamy 30-dniowy miesiąc – tak zwany synodyczny (pełny cykl faz od nowiu do nowiu lub od pełni do pełni). Miesiąc składa się z czterech tygodni – dwóch 8-dniowych (linia centralna i centralny „kwiat”) oraz dwóch 7-dniowych (dwa boczne „kwiaty”). Ta sama długość (ale już nie ćwiartek, a połówek miesiąca) jest poświadczona przez boczne linie wgłębień: 14 po prawej, 16 po lewej. Zatem Trypolanie dzielili miesiąc na nierówne ćwiartki i nierówne połówki. Hipotetycznie można uznać, że okres niewidoczności trwający około dwóch dni włączali do dłuższej połowy miesiąca (rozdzielali między dłuższe ćwiartki?). Badanie trypolskiej płytki z macicy perłowej jako wizerunku Księżycowej bogini potwierdza, że podział miesiąca na cztery tygodnie nie jest zapożyczony z Mezopotamii (współczesny Irak) i nie jest powiązany z wizerunkami siedmiu „planet” (Księżyc, Słońce, Merkury, Wenus, Mars, Jowisz, Saturn), a jest wynikiem obserwacji faz Księżyca (nów – pierwsza kwadra – pełnia – ostatnia kwadra). Siedmiodniowe tygodnie stosowali jeszcze prasłowianie (prasłowiańskie słowo tydzień pochodzi od wyrażenia ten sam dzień). Kwadry księżycowe po raz pierwszy zaczęli wyróżniać nie Sumerowie i Babilończycy, a nawet nie Trypolanie. Na stanowisku Bilzingsleben w Niemczech znaleziono kość z dwiema grupami linii 14 i 7, które uważa się za dowód obserwacji faz księżycowych. Wiek artefaktu – około 370 tysięcy lat (!!!), kiedy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Niebiańskie wizerunki bóstw trypilskich

predków i totemiczny światopogląd nie czyniły między nimi istotnej różnicy) strzegła rodu, ucieleśniała go swoją osobą. I ludzie znajdowali żeńskie wizerunki na niebie – w postaci to Słońca, to Księżyca, to gwiazd, to planety Wenus. Obserwacje nieba w neolicie – w epoce kształtowania się gospodarki produkcyjnej – dały kultowi bogini szczególnie silne wsparcie: w Figurka trypilskiej bogini z rombem W VI–V tysiącleciu p.n.e. gwiazdozbiór Panny (wyróżniający się już samym swoim dużym rozmiarem) był położony najwyżej spośród wszystkich zodiakalnych. Wtedy umocnił się wizerunek bogini na górze (najwyższy punkt drogi słonecznej), panującej nad zwierzętami (zodiak). Z tego czasu pochodzi także kobiecy wizerunek Kupały jako uosobienia bogini letniego przesilenia – najwyższego w roku punktu Słońca. W Trypolu zyskały popularność wizerunki kobiet z rombem na brzuchu. Zazwyczaj romb rozumie się jako symbol ziemskiej płodności. Lecz dokładny prototyp znajdujemy na niebie – jest nim gwiazdozbiór Panny, pod którym leży gwiazdozbiór Kruka o kształcie właśnie rombu, choć nie całkiem równobocznego. Zatem trypolscy artyści malowali swoje wizerunki z natury – prosto z nieba! Kilka tysiącleci później grecka (a dokładniej przedgrecka pelazgijska) bogini płodności roślinnej Demeter („ziemia-matka” w tłumaczeniu z języka Pelazgów, którzy okazali się blisko spokrewnieni z Albańczykami) odziedziczyła po trypolczykach symbol rombu. W kulturze Usatowo (obwód odeski), związanej z późnym Trypolem, znana jest stela z wizerunkiem postaci przypominającej człowieka, złożonej z dwóch trójkątów, jelenia, dwóch psów po bokach oraz jeszcze jednej figury zwierzęcia nad głową ludzkiej postaci. Okazuje się, że to fragment niebiańskiej mapy. Figura z dwóch trójkątów to gwiazdozbiór Oriona, psy – gwiazdozbiory Wielkiego i Małego Psa, jeleń – gwiazdozbiór Jednorożca, zwierzę nad głową – gwiazdozbiór Byka. Te gwiazdozbiory wschodziły o świcie w okresie od wiosennego równonocy do letniego przesilenia. Na stelii przedstawiono fragment trypolskiego świętego kalendarza (w formie mapy nieba), który regulował najwidoczniej zarówno obrzędy religijne, jak i prace rolnicze. Jak się okazuje, obserwacje nieba wywarły znaczny wpływ na światopogląd trypolczyków – ich sztukę (którą możemy oglądać bezpośrednio), mity i obrzędy (co możemy domniemywać pośrednio). Świątynie księżycowe, jak brytyjskie Stonehenge, mogły być jednocześnie ośrodkami sakralnymi i narzędziami astronomicznymi. Bo technologie niezrozumiałe dla niewtajemniczonych wydają się magią, a archeolodzy każdy obiekt o niejasnej funkcji ogłaszu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ukraińskie słowo i nowe imiona

...ratursko-artystycznej nagrody „Kijowska książka roku” 2022–2025, ustanowionej z inicjatywy O. O. Herasymenki w celu popularyzacji literatury, kultury, sztuki i nauki ukraińskiej, wsparcia twórców, którzy wnieśli znaczący wkład w popularyzację ukraińskiej książki i twórczości, oraz w utrwalenie wysokich standardów artystycznych w narodowym piśmiennictwie i krytyce literackiej. Alina Szewczenko po raz kolejny odwiedziła stolicę z Kropiwnickiego, by zaprezentować hojne drukowane dary jesieni 2025 roku: 13. numer Ogólnoukraińskiego literacko-artystycznego czasopisma „Oleksandriwski Majak”, pierwszy numer almanachu o tematyce wiejskiej „Koromysło” oraz jesienny numer błyszczącego magazynu „Storinkamy uspichu”. Publiczności przedstawiono książki czerniowieckiej pisarki, członkini NSPU Switłany Onuliak, których wydawcą jest Alina wraz z zespołem „Pantheon. Literatura i sztuka”. Na świątecznym wydarzeniu obecni byli autorzy wydawnictw twórczej społeczności „Pantheon. Literatura i sztuka” oraz kroniki Ogólnoukraińskiej literacko-artystycznej nagrody „Kijowska książka roku”. W promieniach słowa lśniły piękne: Olha Chodacka, mająca publikacje w almanachu „Koromysło”, Lesia Proń – wielokrotna współautorka czasopisma „Oleksandriwski Majak”, a także Natalia Hrehul, Olha Kycia, Nadija Duboharaj, Tetiana Szapoval, Anatolij Rybin, Anna Selezina. Swoimi historiami w czasopiśmie „Storinkamy uspichu” podzieliły się Julija Sak, Irena Słuta, Alla Pachar. Każda gościni podczas imprezy z sercem deklamowała swoje utwory, w których odbiły się narodowy koloryt, miłość do Ukrainy i miejsc, w których los sprowadził na świat, a także dobitnie wybrzmiewał problem wojny i pokoju, niewzruszona wiara w Zwycięstwo. Szczególnie miłe wrażenie w duszach słuchaczy pozostawiła kijowska

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Uczczono ofiary Hołodomorów we włoskim Forlì

Zinaida WOROBEJ, pracownica Muzeum Historii Bractwa Łuckiego „Słowo Proświty” już wcześniej pisało o aktywnej działalności ukraińskiej diaspory w starożytnym liczącym 117 tysięcy mieszkańców włoskim mieście Forlì. Zwłaszcza o jednej z liderek, mieszkance Wołynia ze wsi Serechowyczi w rejonie kowelskim, byłej nauczycielce z miasta Kowel, Julii Jewtuszyk, obecnie obywatelce Włoch i Ukrainy. Julia Iwaniwna znalazła się tam w trudnych latach 90., kiedy miliony Ukraińców szukały lepszego losu za granicą. Zanim się urządziła w życiu i wtopiła we włoską codzienność, zaznała niemało gorzkiego chleba. Mimo to uparcie pokonywała próg językowy, chciała doskonale opanować włoski, również melodyjny język, podobnie jak swój ojczysty. Poświęcała odpoczynek, sen, czas poza pracą. A kiedy poczuła, że opanowała go na przyzwoitym poziomie, przydał się jej ukraiński. Zaczęła świadczyć usługi tłumaczeniowe w sądzie, izbie handlowej, dla biznesmenów, dla carabinieri. W mieście bowiem mieszka wielu przybyszów z dawnych republik Związku Radzieckiego, z Ukrainy. Aktywna, inicjatywna z charakteru, patriotka Julia Iwaniwna, gdy rozpoczęła się rosyjska agresja, była wśród inicjatorów pomocy dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Trzeba tam bowiem utrzymywać własny „front”. W mieście działa rosyjska diaspora, która forsuje narracje „russkiego mira”. Tylko wysiłki Ukraińców i świadomych Włochów nie pozwoliły otworzyć mocno rozreklamowanej wystawy o tym, jak moskiewscy okupanci odbudowują Mariupol. Lokalne władze odwołały wydarzenie. A dwa lata temu Julia podjęła się tego, co wydawało się niemożliwe – przetłumaczenia i wydania dla włoskiego czytelnika książki swojego zemowca, pisarza, deputowanego ludowego Ukrainy I kadencji, honorowego obywatela Wołynia, Łucka, rodzinnej wsi, Andrija Bondarczuka. „Ukłon aniołowi” to dwie powieści o Hołodomorach 1932–1933 i 1946–1947 lat. Temat jest ciężki, lecz ważny, we Włoszech niewielu ludzi zna te tragiczne karty naszej historii. Z problemami językowymi i drukarskimi pomagali włoscy przyjaciele. Trudno było znaleźć środki na wydanie. Jednak na początku tego roku książka ujrzała światło dzienne. Odbyły się udane prezentacje, o czym już pisano w publikacji. Następnie Julia Iwaniwna nawiązała kontakty z proboszczem greckokatolickiego kościoła św. Filipa, ojcem Wasylem, tarnopolaninem ze Zbaraża. Z nim postanowiono w dzień upamiętnienia ofiar hołodomorów przeprowadzić w świątyni ważne wydarzenie. Udział w nim zechciał wziąć także biskup okręgu religijnego. Była to Boska Liturgia, modlitwa, panichida-requiem, uczczenie pamięci milionów Ukraińców zamordowanych głodem w czasach reżimu komunistycznego. Była też część muzyczna wydarzenia, zaprezentowano książkę naszego rodaka. Z głęboko treściwym, poruszającym przemówieniem wystąpiła Julia Jewtuszyk. Na koniec opowiedziała biskupowi o autorze, swoim rodaku, i wręczyła władyce książkę z dedykacją. Ten serdecznie podziękował i wyraził błogosławieństwo autorowi na dobre uczynki. Przemówienie Julii JEWTUSZYK w cerkwi św. Filipa UGKC, Włochy Chwała Jezusowi Chrystusowi! Drodzy bracia i siostry! Zebraliśmy się dziś na modlitwie, aby uczcić pamięć tych, którzy oddali swoje życie za Ukrainę. Nasz naród znów przechodzi przez straszliwe próby: wojna zabiera życie żołnierzy, dzieci, matek i ojców. Każdego dnia widzimy nowe krzyże, słyszymy płacz osieroconych rodzin, ból tych, których katują w niewoli, i żal rodzin, których bliscy zaginęli bez wieści. Dziś łączymy się we wspólnej modlitwie, w słowie i śpiewie, aby zachować pamięć o nich i umocnić się w wierze, że światło Bożej prawdy zawsze zwycięża ciemność. Od 11 lat naszą Ojczyznę się kaleczy, zalewa krwią, deptze, gwałci, bombarduje, rozstrzeliwuje. Serce ściska się i ogarnia nas fizyczny ból, gdy dowiadujemy się o nowych ofiarach. Każdego dnia przybywa Alei Pamięci we wszystkich miastach i wsiach Ukrainy. Wiele znajomych twarzy widzimy tam... A gdy słyszymy syreny i widzimy ulice ozdobione kwiatami – to nie dla nowożeńców, nie na świętowanie wesela, lecz dla uczczenia wojownika, który wrócił “na tarczy…” Ta wojna nie jest pierwsza i być może nie będzie ostatnia w starciu z naszymi podstępnymi wrogami. Oni niszczą nas nie tylko armatami. Można wyniszczać całe narody i ludy podstępem, oszustwem, kłamstwem i kuszącymi obietnicami “jasnej” przyszłości. Już w XVIII wieku zniszczono Zaporoską Sicz – wojskowy kozacki ośrodek, który bronił ukraińskich ziem. Po I wojnie światowej i rewolucjach proklamowano Ukraińską Republikę Ludową, co wywołało wielki strach u ówczesnej władzy bolszewickiej w Moskwie. I nowo narodzoną Republikę zniszczono. Aby złamać wolę narodu, zaczęto stosować metody poniżania, tłumienia, odduchowienia. Na Ukrainie ocalało tylko 10 procent cerkwi. Resztę zniszczono, wysadzono, zbezczeszczono, ograbiono. Budżet Związku Sowieckiego zasilono złotymi i srebrnymi wyrobami kościelnymi – świętościami, które miały wielką wartość historyczną i duchową; przetapiano je na zwykłe sztabki. Być może niewielu z was o tym wie, ale w 1918 roku komuniści, którzy propagowali ateizm, postanowili przeprowadzić pokazowy proces Boga. Na ławie oskarżonych położono Biblię. Byli obecni świadkowie, adwokaci i również prokurator. Pan został skazany na śmierć. Najbardziej absurdalne było to, że następnego dnia pluton wojskowych na komendę strzelał w niebo. Ten proces był pierwszy i pokazowy, potem w innych miastach zaczęto wykonywać “linię partii”. Nieszczęsnych kapłanów obrządku greckokatolickiego albo rozstrzeliwano, albo zsyłano na Syberię. Przypomnijcie sobie ofiarę metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Został aresztowany w 1914 roku jeszcze przez władzę carską. Metropolitę bano się i trzymano pod ostrą kontrolą sowieckiego NKWD aż do śmierci w 1944 roku. Władza starała się zastąpić wiarę w Boga ateizmem. Lecz naród Ukrainy starał się przetrwać: siał i sadził, modlił się do Boga, rodził dzieci, śpiewał pieśni, wierząc, że nieszczęście minie i że to tylko chwilowe... Ale nie stało się tak, jak sądzono. “Tylko prawdziwy głód może nauczyć chłopów zrozumieć, czym jest władza sowiecka”, – oświadczył Lenin. I głód nadszedł. Lata 1932–1933 były najokrutniejsze, najtragiczniejsze w historii XX wieku. Państwo nie miało środków na budowę zakładów i fabryk, więc Stalin postanowił połączyć wszystkie prywatne gospodarstwa chłopskie we wspólne, czyli w kołchozy (być może niektórzy z was słyszeli o tym od swoich rodziców). Ludzie sprzeciwiali się tak otwartemu grabieżowi, ale siłą, podstępem, groźbami kołchozy jednak utworzono. Kto nie wstępował do kołchozu – tego wywożono na Syberię. Ludzi obłożono podatkami: od bydła, od ziemi, od drzew owocowych (i chłopi masowo zaczęli wycinać sady), był też podatek od bezżennych, który zniesiono dopiero w 1991 roku!!! Obowiązywało okrutne prawo o 5 kłosach. Nawet za kilka kłosów zebranych na polu człowieka karano wieloletnim więzieniem albo wysyłano na Syberię. Opowiadano mi o jednej kobiecie z naszej wsi. Aby choć czymś nakarmić dzieci, poszła na dawne własne pole, nażęła trochę żyta, zasianego ziarnem odebranym jej... Wyrok – pięć lat więzienia, mimo że była w ciąży, a w domu zostały małe dzieci… Takich nieszczęśliwych jak ona było wielu. Chłopom odbierano wszystko: zboże, nawet przeznaczone na siew, żywność, odzież, nie gardzono niczym. Ludzie znaleźli się w pełnej nędzy, bez chleba i wszelkiego pożywienia. Nie było czym wyżywić rodziny... Najpierw umierały dzieci i starcy, potem słabnęli młodzi i silni, i oni także umierali. Tysiące wsi opustoszało, nie pozostało nic żywego – ani ludzi, ani ptaków, ani zwierząt... Stukot i gwar, pieśni i żarty zamieniły się w ciszę. Tylko wiatr otwierał drzwi pustych budynków i szeleścił nieopadłymi liśćmi na drzewach... Do 10 milionów Ukraińców zginęło w tych straszliwych latach... Dlatego i dziś wznosimy modlitwy za spokój ich dusz. Niech Pan przyjmie ich do swojego Królestwa, gdzie nie ma bólu i śmierci. A nam niech ześle siłę, byśmy pamiętali i przekazywali prawdę dalej, aby podobne zło nigdy więcej się nie powtórzyło – ani na Ukrainie, ani na świecie. “I otrze Bóg każdą łzę z oczu ich. I śmierci nie będzie, ani smutku, ani krzyku, ani bólu więcej nie będzie, bo pierwsze minęło”. Hołodomor 1932–1933 został uznany za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Do pustych chat z Syberii i Uralu ściągano ešelonami Moskali, którzy bez wahania osiedlali się w pustych domach zmarłych Ukraińców, i teraz tak samo zasiedlają się w pustych domach mariupolan i innych okupowanych miast. Głód – “najtańszy” i najstraszliwszy sposób wyniszczania ludności. Tanio dla tyrana, katastrofa dla ludzi. Fizycznie wyniszczać – tego było mało, bo ludzie, nawet przystosowując się do nowej władzy, nie zapominali o naszym języku i kulturze. Nie zapomniano naszych ludowych bajek i pieśni, czytano, uczono się w szkołach, pracowano i, co najważniejsze, kochano swoją ziemię i swój naród. Zniszczono i to. Pod byle pretekstem aresztowano i rozstrzeliwano, wywożono na Syberię naszych najlepszych artystów. W Charkowie zbudowano i przekazano do użytku “Dom Słowa” dla naszych pisarzy, lecz była to pułapka. Śledzono ich, szpiegowano, a potem wysyłano do Karelii. W Sandarmochu 3–4 listopada 1937 roku rozstrzelano prawie trzysta ukraińskich artystów, naukowców i działaczy kultury. W urzęsiu Bykiwnia pod Kijowem pochowano od 200 do 300 tysięcy Ukraińców. Wśród nich – najlepsza duchowa i kulturalna elita naszego narodu. Dlatego w szkole uczyliśmy się tylko wierszy poetów, którzy, aby przetrwać, pisali: “nam słońca nie trzeba, nam partia świeci...”, a twórcy folkloru dodali: “Nam jeść nie trzeba – robotę dawaj”. Oni i dziś nas się boją. Katują, zabijają chłopców i dziewczęta w niewoli, starają się upokorzyć, złamać... Przypomnijmy sobie naszą dziewczynę – dziennikarkę Wiktorię Roszczynę: wziętą do niewoli, zakatowaną, a jej ciało zwrócono Ukrainie tak okaleczone, że początkowo wątpiono, czy to mężczyzna, czy kobieta. To właśnie jest ten sam łańcuch zniszczenia narodu ukraińskiego i tych, którzy bronią niepodległości. Podczas II wojny światowej również Włochy zapłaciły niezwykle wysoką cenę. Około 300 tys. cywilów i wojskowych zginęło lub zaginęło bez wieści podczas bombardowań i w walkach. Tylko w Neapolu w latach 1940–1944 zginęło od 20 tys. do 25 tys. mieszkańców cywilnych, zabitych podczas nalotów lotniczych. Wojna nie zna granic – wszędzie przynosi śmierć, cierpienie i łzy. Dziś z szacunkiem czcimy także ich dusze. Po tym, jak powierzyliśmy pamięci i modlitwie dusze poległych, wszystkich bez wyjątku ofiar, odczuwamy pośród bólu także obowiązek wyrażenia szczerej wdzięczności. W tym świętym miejscu chcemy podziękować narodowi włoskiemu, który w tych latach otworzył swoje domy i swoje serca dla wielu Ukraińców uciekających przed wojną. Wasze wsparcie, wasza przyjaźń i wasza ludzkość przypominają nam, że współczucie jest silniejsze niż jakakolwiek ideologia. Dla nas, dzieci i wnuków ofiar Hołodomoru, ten gest gościnności ma szczególne znaczenie, bo wiemy, co znaczy, gdy świat milczy wobec cudzego cierpienia. Dziś, dzięki wam, nie jesteśmy sami. Pewnego razu na lekcji języka ukraińskiego powiedziałam: “Chcę widzieć Ukrainę tak piękną jak kwiat”. Marzyłam o tym od dzieciństwa. Już ponad sześćdziesiąt lat noszę w sercu to marzenie – i wciąż mam nadzieję zobaczyć, kiedy ono naprawdę zakwitnie. Ukraina żyje, Ukraina stawia opór, Ukraina jest nieugięta. I nadejdzie dzień, w którym odzyskamy wszystko – naszą ziemię, naszych dzieci, naszych braci, naszą godność.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Duch narodu: historia i współczesność odeskiej „Proświty”

Jewhen ZABIJANOW Odeskie towarzystwo „Proświta” stało się jednym z kluczowych ośrodków ukraińskiego ruchu kulturalno-oświatowego na południu Ukrainy. Jego działalność odgrywała ważną rolę w zachowaniu tożsamości narodowej, umacnianiu języka ukraińskiego oraz wspieraniu inicjatyw literackich i edukacyjnych wśród lokalnej społeczności. W wielonarodowym mieście portowym, gdzie przeplatały się różne tradycje i wpływy, odeska „Proświta” wyrosła na potężne centrum rozwoju duchowego i aktywności obywatelskiej, sprzyjając kształtowaniu świadomego społeczeństwa ukraińskiego. Niedawno w Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. M. S. Hruszewskiego odbyła się Wszechukraińska konferencja naukowa „Odeska »Proświta« w walce o zdobycie i zachowanie niepodległości Ukrainy: w 120. rocznicę założenia”. Wydarzenie zgromadziło historyków, badaczy, edukatorów i działaczy kultury, którzy dążyli do ponownego przemyślenia wkładu odeskiej „Proświty” w rozwój ukraińskiego ruchu narodowego od XIX wieku do czasów współczesnych. Organizatorami konferencji zostali: Departament Kultury, Narodowości, Religii i Ochrony Obiektów Dziedzictwa Kulturowego Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej, Odeska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa, Katedra Historii Ukrainy i Specjalnych Dyscyplin Historycznych Odeskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. I. Miecznikowa oraz Fundacja Charytatywna Iwana i Jurija Lypów. Ich wspólna praca otworzyła nowe horyzonty dla profesjonalnego dialogu i zrozumienia historycznej roli „Proświty”, która stała się nieodłącznym elementem rozwoju kulturalnego i obywatelskiego regionu. Uroczyste otwarcie w Muzeum Książki Ukraińskiej odbyło się w ciepłej i świątecznej atmosferze. Popłynęły powitania od organizatorów oraz byłych przewodniczących odeskiej „Proświty” z lat 90. – ludzi, którzy stali u źródeł odrodzenia ukraińskiego ruchu kulturalnego na południu. Dyrektor biblioteki Juliana Amelczenko podkreśliła nieprzerwaną i trwałą rolę księgozbioru jako ośrodka edukacji obywatelskiej: „Biblioteka zawsze była miejscem, gdzie rodzi się myśl, kształtuje się świadomość narodowa i przechowuje pamięć kulturowa. W tym idziemy ramię w ramię z »Proświtą« już ponad stulecie”. Zastępczyni dyrektora Departamentu Kultury OOAP Jarosława Riznykowa podkreśliła społeczne znaczenie „Proświty”: „Nie tylko zachowywała ona ukraińskie słowo, ale także wychowywała świadomą postawę obywatelską”. Zasłużony artysta Ukrainy Serhij Sawczenko zwrócił uwagę na interakcję sztuki i oświecenia, zaznaczając, że obie sfery wzajemnie się zasilają i tworzą przestrzeń duchową narodu. Działacz społeczno-polityczny Serhij Łoban przypomniał o trudnych, lecz decydujących początkach ruchu niepodległościowego na Odesszczyźnie: „Ówczesna praca »Proświty« była prawdziwym wyzwaniem. Ale właśnie dzięki takim wspólnotom zachowaliśmy wiarę w niepodległą Ukrainę”. Przewodnicząca towarzystwa „Proświta” miasta Jużne Łarysa Demianyszyna opowiedziała o nowoczesnych podejściach do prezentowania inicjatyw kulturalnych w przestrzeni medialnej, a Ołeksandra Pyłypenko podzieliła się historiami rozwoju „Proświty” w Rozdilnej i wręczyła dyrektorowi biblioteki dyplom za znaczący wkład w zachowanie i promocję narodowego dziedzictwa kulturowego. Posiedzenie plenarne wyróżniało się szczegółowo uzasadnionymi wystąpieniami badaczy, którzy odsłonili karty historii ruchu proświtańskiego na południu Ukrainy. Jednym z centralnych był referat Wadyma Chmarskiego i Ludmyły Sajenko, poświęcony postaci Anatolija Myseczki – ukraińskiego historyka, krajoznawcy i aktywnego działacza społecznego. Wystąpienie Jarosławy Riznykowej poświęcone było przywróceniu świadomości społecznej postaci Leonida Smoleńskiego – pedagoga, błyskotliwego wykładowcy i charyzmatycznego mówcy, którego działalność niegdyś inspirowała całe pokolenie młodych Ukraińców. Podkreśliła ona, że odrodzenie pamięci o takich działaczach jest ważnym elementem współczesnej polityki kulturalnej, gdyż „właśnie poprzez historie poszczególnych osób lepiej rozumiemy siłę i żywotność ukraińskiego ducha”. W drugiej połowie dnia konferencja nabrała nowego tempa: rozpoczęły się posiedzenia sekcyjne, które odbywały się jednocześnie w różnych przestrzeniach i formatach. Muzeum Książki Ukraińskiej tego dnia zamieniło się w prawdziwe laboratorium idei: właśnie tutaj pracowały dwie sekcje. Pierwsza sekcja poświęcona była działalności „Proświty” w kontekście ruchu ukraińskiego drugiej połowy XIX – początku XX wieku. Historyczka Ołena Syniawska skupiła się na interakcji odeskiej „Proświty” i polskich towarzystw kulturalno-oświatowych, podkreślając, jak wielonarodowa współpraca kształtowała intelektualne oblicze Odessy. Nauczyciel historii Odeskiego Liceum nr 50 Pawło Majboroda oraz magistrant ONU Maksym Zajcew skupili się na roli edukatorów w życiu społecznym miasta. Profesor katedry filozofii, politologii, psychologii i prawa ODABA Ołeksandr Szyszko przedstawił materiały archiwalne dotyczące postaci ukraińskiej społeczności Odessy drugiej połowy lat 20. XX wieku. Cennym uzupełnieniem był analityczny referat pracownicy naukowej Odeskiego Muzeum Literatury Daryny Harmyder na temat „Sprawozdań” odeskiej „Proświty” – dokumentów odzwierciedlających instytucjonalny rozwój towarzystwa. Kolejna sekcja poświęcona była nowoczesnym podejściom do popularyzacji dziedzictwa „Proświty” w praktyce muzealnej, bibliotecznej i memorialnej. Przedstawicielka Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ulana Hromowycz opowiedziała o integracji tematu „Proświty” w projekty edukacyjne i publiczne. Badaczka Tetiana Rozwacza z tak znanymi w naszym Donieckim regionie aktywistami-naukowcami jak Anatolij Szewczenko, Wołodymyr Biłecki, Marija Olijnyk. Znajomość z nimi pozostawiła głęboki, niezatarty ślad w mojej duszy i świadomości. Sądzę, że pozytywny ładunek energii otrzyma również każdy, kto będzie czytał o nich (a także o ich kolegach ze środowiska naukowego Anatoliju Zahnitce, Wasylu Horbaczuku i Wadymie Oliference) na stronach „Donbasii”. Całkiem naturalne, że bohaterami tej książki są również liczni koledzy samego Ihora Zoca – wytrawni donieccy dziennikarze Wałerij Szeptucha, Ołeksandr Wynnyczenko, Switłana Jeremenko, Wołodymyr Zajika, Mykoła Kapusta i inni. Imiona każdego z nich dobrze pamiętam z publikacji zarówno na stronach „Donecczyny”, jak i na łamach cotygodniowych dodatków do niej. Godnie przedstawieni w „Donbasii” są również utalentowani donieccy pisarze ukraińskojęzyczni. Oprócz Natowska przeanalizowała inicjatywy literacko-artystyczne poetów-proświtańców z regionu Podunawia, nakreślając ich rolę w kształtowaniu krajobrazu kulturowego regionu. Główny bibliograf ONNB Nadija Jacun przedstawiła przegląd działalności wydawniczej organizacji w kontekście ukraińskiego odrodzenia narodowego początku XX wieku. Pracę sekcji zakończyła zasłużona pracownica kultury Łarysa Burian, która przypomniała o znaczącym wkładzie Hryhorija Złenki – jednego z twórców współczesnego ukraińskiego wizerunku Odessy. Sekcja „Rola Wszechukraińskiego towarzystwa »Proświta« im. Tarasa Szewczenki w ukraińskim budowaniu narodu w latach 1990–2020” odbywała się w dziale działalności socjokulturowej biblioteki. Prelegenci naświetlali rolę odeskich, berdiańskich, izmailskich i charkowskich oddziałów towarzystwa w środowisku społecznym, kulturalnym i politycznym oraz omawiali perspektywy rozwoju organizacji w warunkach współczesnych. Sekcja online w Katedrze Historii Ukrainy i Specjalnych Dyscyplin Historycznych otworzyła fascynujące spojrzenie na rolę „Proświty” w życiu kulturalnym, społecznym i politycznym Ukrainy drugiej połowy XIX – pierwszej trzeci XX wieku. Referaty naświetlały ukraińską „Proświtę” jako unikalny fenomen historyczny epoki nowoczesnej, pokazywały udział członków towarzystwa w podziemnym ruchu antybolszewickim oraz rolę odeskich proświtańców w burzliwych latach Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921. Konferencja stała się ważnym wydarzeniem dla społeczności naukowej, gdyż pozwoliła przemyśleć rolę odeskiej „Proświty” w zachowaniu tożsamości narodowej i pamięci kulturowej. W warunkach trwających wyzwań dla Ukrainy badanie doświadczeń „Proświty” nabrało szczególnego znaczenia, gdyż historia tej organizacji świadczy o sile inicjatywy społecznej i niezłomności świadomości narodowej. Wydarzenie sprzyjało nie tylko wymianie osiągnięć badawczych, ale także wzmocnieniu międzyregionalnej współpracy naukowej i szerzeniu wiedzy o ruchu ukraińskim na południu Ukrainy. wspomnianych już wyżej P. Bondarczuka i J. Docenki, są to Iwan Biłyj, Stanisław Żukowski, Iwan Kostyria, Pawło Kuszcz, Mykoła Chyżniak. Chociaż, nie ma co ukrywać, żyło się i tworzyło im w przeważnie rosyjskojęzycznym środowisku nie zawsze komfortowo. Ale tym cenniejszy jest ich wkład w umacnianie ukraińskości w tym wschodnim regionie. Na zakończenie nie mogę nie wyróżnić wśród bohaterów „Donbasji” także takich nosicieli ukraińskiego ducha w naszym kraju, jak nieobojętni patrioci-krajoznawcy Wałerij Romańko, Raisa Mazocha, Mykoła Janko, Jewhen Szapowałow i inni. Dzięki ich żmudnym poszukiwaniom i upublicznieniu niepodważalnych faktów historycznych wielokrotnie udowodniono, że Donbasja to Ukraina! Chcę szczerze podziękować panu Ihorowi Zocowi za jego niezwykle barwną, ukraińską galerię szkiców-portretów o prawdziwych patriotach Doniecczyzny i życzyć mu nowych sukcesów twórczych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraińskojęzyczna „Donbasia”

Wasyl MELUS, obwód czerkaski. Im dalej w czasie oddala się ten dzień, kiedy wraz z żoną zmuszeni byliśmy opuścić swój dom i pojechać w nieznane jako osoby wewnętrznie przesiedlone, tym z większym duchowym drżeniem wczytuję się we wszystko, co wpada mi w oczy, przypominając o rodzinnych stronach, tamtejszych ludziach, przeżytych tam latach, pozostawionych niezrealizowanych zamysłach, marzeniach i nadziejach. Właśnie takim drżeniem przepełniła się moja istota, gdy wziąłem do rąk książkę dobrze mi znanego dziennikarza Ihora Zoca „Donbasia”, uprzejmie podarowaną przez autora i opatrzoną jego przejmująco szczerym autografem. Z panem Ihorem znamy się jeszcze z tych odległych lat, kiedy pracowaliśmy jako gazeciarze w dwóch sąsiednich rejonach Doniecczyzny: on – w krasnoarmijskim (obecnie pokrowski), ja – w marińskim. Z czasem los na długo związał twórcze życie I. Zoca z jedyną ukraińskojęzyczną gazetą obwodową górniczego kraju „Radianśka Donecczyna” (później – „Donecczyna”), w której przez prawie ćwierć wieku przyszło mu, między innymi, ciągnąć ciężki wóz redaktora naczelnego. Zgromadziwszy niewielki zespół dziennikarzy-myślących podobnie, robił wszystko, co od niego zależało, aby na Doniecczyźnie brzmiało ojczyste ukraińskie słowo. Dziennikarskie ścieżki-drogi Ihora Zoca w tamtym czasie przecinały się z wieloma niezwykle interesującymi i wybitnymi osobistościami regionu. Wspomnienia o nich, które złożyły się na treść jego „Donbasi”, przekonująco dowodzą, że nasz Donbas był, jest i pozostanie ukraiński, pomimo wszystkich złych wysiłków nieproszonych przybłędów ze wschodu. Najpierw uwagę czytelnika przyciągają eseje o takich tytanach ukraińskiego ducha, których dała Ukrainie Doniecczyzna, jak akademik-literaturoznawca i autorytatywny działacz państwowy i społeczny Iwan Dziuba; poeta-bojownik o prawdę, a w istocie dożywotni więzień sumienia w czasach radzieckich, Wasyl Stus; przez dziesięciolecia przemilczany i złośliwie prześladowany poeta światowego formatu Wasyl Hołoborodko; wieloletni zwierzchnik UKP KP, Świątobliwy Patriarcha Filaret. Osobiście miło było mi czytać także szkice o moich kolegach-dziennikarzach z marińskiej gazety rejonowej Petrze Bondarczuku i Juriju Docence, którzy z czasem stali się również znanymi na Doniecczyźnie poetami. A czytając o jeszcze jednym koledze, ale z sąsiedniego Krasnoarmijska, Jewhenie Jemciu, z przyjemnością wspomniałem wspólne dziennikarskie narady twórczego stowarzyszenia „Zachodni Donbas”, które między sobą, za sugestią pana Jewhena, z humorem nazywaliśmy „ZaD”. Dzięki pracy społecznej już w latach niepodległej Ukrainy udało mi się blisko współpracować

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciernista ewolucja Mykoły Rudenki

Jurij KOWALIW, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Los pisarza i filozofa Mykoły Rudenki (19 grudnia 1920 – 1 kwietnia 2004) jest pełen paradoksalnych zwrotów i intryg. W latach „chruszczowowskiej odwilży”, będąc jeszcze komunistą, przyjął za podstawę swoich rozważań maksymę K. Marksa „we wszystkim wątp”, po czym zrozumiał, że „marksizm jako nauka nie istnieje”, że jest ona nie więcej niż fikcją, przynajmniej już dlatego, że sam K. Marks wbrew własnej koncepcji zgodził się z S. Podolynskim: wartość dodatkowa tworzona jest nie mięśniami, a energią słoneczną (IV tom „Kapitału”). Swoje rozważania M. Rudenko wyłożył w traktacie „Formuła Słońca”, ale rękopis, złożony do wydawnictwa „Radianśkyj pys’mennyk” (1970), nie ukazał się drukiem, mimo pozytywnej recenzji Instytutu Filozofii AN USRR. Wkrótce tekst, po moralnym wsparciu akademika A. Sacharowa, rozpowszechnił się jako samizdat (1974) z przedmową generała-dysydenta P. Hryhorenki. Opierając się na doświadczeniu szkoły pitagorejskiej i fizjokratów, M. Rudenko w swoich wnioskach ujawnił paradoksy postępu technicznego, które rodzą nie tylko pożądane, ale i niepożądane modele współczesności i przyszłości, czasem z katastrofalnymi skutkami. Jego pierwszy list do Biura Politycznego KC KPU (1963) z ostrzeżeniem przed niebezpieczeństwem zaprogramowanym w „Manifeście Komunistycznym”, realizowanym poprzez budowę komunizmu „na kościach proletariuszy zagonionych do armii pracy”, zszokował partyjnych funkcjonariuszy. M. Rudenko w swoich badaniach „Ekonomiczne monologi”, „Energia postępu”, „Droga do chaosu” dowodził nieuchronności upadku radzieckiego imperium, co dawało podstawy reżimowi do zamknięcia swojego oponenta w szpitalu psychiatrycznym (1976). Najważniejsza praca filozoficzna M. Rudenki „Gnoza i współczesność (Architektura Wszechświata)” pozostała prawie nieznana nawet naukowcom. Pisarz obalał rozpowszechnioną opinię o Królestwie Bożym jako fizycznej daności. W koncepcji Architektury Wszechświata ma ono być duchową istotą, w której obecny jest Bóg. Dla potwierdzenia swoich rozważań autor uzasadnił stałą wielkość do mierzenia ciał niebieskich – promień grawitacyjny, nazwany promieniem Monady (siła Monosu), który odpowiada matematycznemu sformułowaniu trzeciej stałej Plancka, odkrywa możliwości realizacji na poziomie kwantowym i metagalaktycznym, co potwierdził doktor nauk ekonomicznych W. Szewczuk. Ważne jest to, że za podstawę swojej teorii solarnej M. Rudenko położył Słowo jako „narzędzie samego Wszechświata”. Poza tą koncepcją niemożliwe jest zrozumienie i zinterpretowanie jego zbioru „Wszechświat w tobie” (1968), zwłaszcza powieści futurologicznych „Syn Słońca – Faeton”, „Czarodziejski bumerang”, „Arka Wszechświata”, obdarzonych gatunkowymi cechami fantastyki racjonalnej, utopii, powieści-ostrzeżenia, powieści-hipotezy. M. Rudenko ewoluował od uczestnika II wojny światowej, którą zakończył w stopniu kapitana, zamożnego pisarza-komunisty, redaktora czasopisma „Dnipro”, sekretarza komitetu partyjnego SPU, autora szistdesiatnyckiej powieści „Orłowa Bałka” do przewodniczącego Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. W poemacie „Krzyż” (1976) pokazał własne przejrzenie w postaci komisarza Myrona, którego zszokowała katastrofa Hołodomoru. „Stalinowskie słońce” okazało się śmiercionośne. Liro-epickiego bohatera zamiast rodzinnego domu przywitała pustka: „Nawet na progu / wyrósł chwast”. Stał się mimowolnym świadkiem tego, jak w spustoszałej wsi filmowano przywiezionych z kurszczyzny Moskali, przebranych w ukraińskie stroje, posadzonych za stołami, które uginały się od potraw i wódki. Myron w poszukiwaniu matki znalazł na cmentarzu jej głos, który brzmiał „wszędzie, gdzie umierają ludzie”, musiał stamtąd nieść krzyż na scytyjską mogiłę jako ucieleśnienie etnomentalnej pamięci, dochodzić prawdy w rozmowie z Jezusem Chrystusem, aby uświadomić sobie, że „Naród – to Bóg”, przeistoczyć się w kobziarza, w więźnia „numer trzy”, któremu „kopertę zakleja Judasz, / Podpisuje: // NKWD”. Motyw dębowego krzyża wskazuje na duchowe odrodzenie byłego marksisty Myrona, właściwie autora tragicznego poematu, skazanego, jak ewangeliczny Szaweł – później apostoł Paweł, na upadek iluzji. Przełom świadomości poety nastąpił już w latach sześćdziesiątych, udokumentowany wierszami o niełatwym dzieciństwie na Ługańszczyźnie („Dom matczyny”), o zdeformowanej przez stalinistów ludzkiej świadomości („Ucieczka”). Rzadko inkrustowany tropami system obrazowania M. Rudenki charakteryzował się znaczeniową wyrazistością i przedmiotową konkretnością, zwłaszcza gdy chodziło o życie zwykłego człowieka w codziennych okolicznościach, ze wszystkich stron obłożonego wyzyskiwaczami: „Brygadziści co rano obchodzą podwórza. / Tylko w niedzielę jest wolność ogródek przekopać. / Traktory… // Zarząd… // Dyrektorzy… / A żywią się ludzie z twojej łopaty”. Taką jawi się gnębiona kołchoźnianym poddaństwem matka z tryptyku o tym samym tytule. W dorobku M. Rudenki, który nie zaliczał siebie do „cichej poezji”, pojawiło się niemało przykładów liryki naturfilozoficznej. Otoczenie jawi się w bogactwie niuansów i odcieni, na przykład światła księżyca, które „przez liście rzuca dukaty […], / Takich nie zobaczysz w słońcu, / Bo w dzień one już nie te”. Dlatego trzeba stale zmieniać kąt widzenia, jakby znaleźć się „po tamtej stronie Słońca”, mimo że „słownik ten sam, lecz nie w tym porządku / Słowa stoją, – jakby na inną grządkę / Ziarnko spadło i poszło we wzrost”. Tutaj niemożliwe są „drzewa zaprogramowane”. Liryczny bohater jest pewien, że „w przyrodzie nasze wymiary nieobecne, / Ona nie chodzi z metrem w ręce”, wymaga dekodowania taką, jaką jest: „Hen poruszyło się niebo burzowe, / A błyskawica przymierzyła się kosą: / – Artysta nie pyta. On żyje // Jedynym pokarmem – // Wolną pięknością”. Uzależniony od ateizmu, M. Rudenko apelował do „żywiołu kosmicznego”, który wywoływał „Wyższy Rozum”, doskonałą duchowość: „Będziemy świetli, będziemy czyści – / Jakby narodzeni tylko dzisiaj”. Na pytanie „co to jest w Bezmiarze – / „małe”?”, „co to jest w Bezmiarze – / „wielkie”?” jednoznacznej odpowiedzi nie znaleźć, wszak „w bezmiernym świecie ilości nie ma, / Jest tylko jakość… Jest żywe w żywym”. Poszukiwanie prawdy jawi się nieskończoną drogą do niej, której nie zliczyć „tykaniem godzin”. Poznając jedność mikro- i makrokosmosów, liryczny bohater uświadamia sobie: „I ty zobaczysz Wszechświat w sobie, / I zlejesz się z nim w jedną istotę”. Decydująca idea wiersza „Wszechświat w sobie” stała się lejtmotywem zbioru o tym samym tytule, skupionego na tajemnicach dyskretnego i ciągłego w przyrodzie, które wymagają dekodowania poprzez nieskończone weryfikacje, wszak „powiedzieć, że Wieczność stworzyła [świat i siebie. – Ju. K.], – / Tak ktoż wtedy ona sama?..”, oznacza inicjowanie nowych pytań. Jakiekolwiek jej sygnifikaty są niedokładne. Skłaniają one do twórczych wątpliwości: „Ktoż ty taki w otchłaniach świata – / Jedynie stworzenie – // czy Twórca”. Odkrywając w sobie „słońcopokłonnika” i „słowopokłonnika”, M. Rudenko uznawał solarne intencje, równowielkie kreatywnej energii języka („Tylko w Słońcu, w polu magnetycznym Ziemi / Można Słowo owe przeczytać”), pisał obiekty kosmiczne wielką literą. M. Rudenkę niepokoiło przeczucie („Coś tam będzie… / Coś tam musi być”), wszak złowieszcze „Ktoś […] niewidzialny – ciemna istota – / Chce prowadzić moją ręką”. Zerwawszy z panującymi orientacjami ideologicznymi, poeta stawiał przed sobą ważne pytania: „Dokąd iść? Jakie drogi / Zdołał zobaczyć tutaj?”. Odpowiedzi póki co nie było, ale już przemknęło widmo Kołymy („Zamiatają wiatry”), prześladowały złowieszcze wizje: „Ktoś sztywny, niewidzialny żebra // rozchyli / I namaca serce, i duszę moją / Niespiesznie pcha w płomień czarny”. Aluzja konkretyzowała się, gdy tylko M. Rudenko został skazany za kierowanie Ukraińską Grupą Helsińską (1976–1978), „dojrzał i dorósł” do wolności, której nie mógł odebrać „ktoś”: „Teraz, pozbywszy się woli, / Ja całym światem stałem się… // I świat żyje we mnie”. Ograniczony fizyczną przestrzenią („Te ściany cisną, jak imadło, / Na piersi suną złowieszczo”), więzień polityczny przeciwstawił jej („No po co tyle żelaza / Prycze, drzwi, kratowane ramy?”) wewnętrzną wolę bycia sobą, mniejsza o to, wyrywał się poza „wieże. I płot” poprzez „nieodkryte słowo” „do siebie nie do domu – do siebie w duszę, / Do własnego „ja”, do głębinowej istoty”. Świat zewnętrzny, podobny do „starego kufajki […] w mordowskiej zamieci”, odbierany był jako widmowy: lirycznemu bohaterowi wydaje się, że jego „”ja” małe” „Wszechświatem stało się”. Takie poezje weszły w skład zbioru „Za kratami”. Autor potajemnie przekazywał je, zapisane na papierze tytoniowym, żonie Raisie do rozszyfrowania, przepisania i rozpowszechnienia. Książka ukazała się w wydawnictwie „Suczasnist’” (Nowy Jork, 1980). Liryka M. Rudenki najpełniej ujawniła się jako poezja więzienna, współbrzmiąca z twórczością pokolenia więźniów sumienia – I. Switłycznego, W. Stusa, I. i Iryny Kałyńciwów, S. Sapelaka, T. Melnyczuka i in. W 9. tomie „Historii literatury ukraińskiej. Koniec XIX – początek XXI w.” poświęcono im cały rozdział. W obozowym zaświatach, gdzie „tylko zamieć drapieżna / I to więzienie wśród śniegów”, poeta uświadamiał sobie, że „jest jeszcze Bóg. I jest jeszcze Ukraina”, przywracał tym pojęciom sakralne znaczenie, rozmawiał z Panem („Sen więźnia”), którego można zobaczyć jedynie „duchowym okiem”, brał pod wątpliwość darwinizm, ponieważ na historii odcisnął się „charakter pisma Bożej ręki”. Wbrew „więziennej trosce” realizuje się wolność egzystowania w „nadczuciowym” obcowaniu z „Niebiańskim Woźnicą”. Przesłanki światopoglądu poety-filozofa poświadcza „Poemat metafizyczny” z pięciu części („Nirwana”, „Pitagor”, „Monada”, „Wyjście z Nirwany”, „Twierdza Światła”) i posłowia. Odcisnął się na nim intertekstualny ślad poezji naukowej (Hezjod, Tytus Lukrecjusz Kar, M. Bażan, M. Dołengo) i metafizycznej (J. Donne, J. Cleveland, Łazar Baranowycz), obalenie antytetyki dyscyplin humanistycznych i przyrodniczych, właściwej W. Diltheyowi. M. Rudenko w zwracaniu się do czytelnika proponuje mu wspólne pole komunikacyjne z cyrkulacją idei, dyskusji: „To dlaczego myślisz, / Że gąsienica bogatsza od ciebie – / Ona ma przeistoczenie [w motyla. – Ju. K.], / U ciebie brak tego daru?”. Możliwości dialogizmu motywują także akcentowo-intonacyjną dynamikę wierszowania, w szczególności nowy dla M. Rudenki wiersz biały, „mistyczny dialog Poety i Pitagora, który przeplata się z wykładem teorii monad” (Ołena Browko). Autor miał na myśli pitagorejskie rozumienie całościowej „pierwszej istoty”, z której powstaje diada i trójwymiarowe istoty; przy tym, według G.W.F. Hegla („Nauka logiki”), monada traktowana była jako myśl. Pojęcia w artystycznej interpretacji M. Rudenki są zmetaforyzowane, poczynając od mowy Pitagora: „Tę martwą tkankę żywe ziarnko ducha / Od wewnątrz zdołało rozłupać — / Dopiero wtedy pojawiła się Monada, / Która w centrum wszechświata żyje”. Utożsamiona z Bogiem, uważana jest za „granicę i miarę dla niej”, właściwie Naturę. Ta metafora odbierana jest jako reminiscencja koncepcji M. Rudenki („Gnoza i współczesność /Architektura Wszechświata/”), który uzasadnił stałą wielkość do mierzenia ciał niebieskich – promień grawitacyjny, nazwany promieniem Monady (siła Monosu). Nieskończona droga pojmowania prawdy, którą „nie okiem / Duchem widzieć należy”, zaczyna się od więziennego doświadczenia autora, poprzez „mały kwadrat” nieba. Pierwsza część poematu „Nirwana” akcentowana jest nie na błogim stanie uwolnienia od cierpień, a na procesie sansary (odrodzenia), oświecenia przy zachowaniu życiowych trosk i zmysłowych pragnień. Obserwuje się wyjście poza zwykłą czasoprzestrzeń w duchowy Absolut, kiedy liro-epicki bohater przekształca się w „wibrowanie linii”, w „dźwięk, który siebie istotą wyraża” w otoczeniu, utkanym „z nut i dźwięków”. Okazują się nimi doskonali ludzie i aniołowie, właściwie „Słowa, które staną się duszami wnuków. / Słońca, w których żyją twoi synowie”. Interferencja energii werbalnej i solarnej ma cechy ontoteologiczne. Gnostyckie olśnienia, niestety, krępuje więzienna rzeczywistość, z którą zmuszony jest liczyć się więzień, podejrzewany o szaleństwo na podstawie jego objawień, zachęcanych przez bezimiennego ducha, ucieleśnionego w postaci Pitagora. Ograniczone ziemskie formy istnienia nie są w stanie zatrzymać jednoczenia mikro- i makrokosmosów: „Każda gwiazda i źdźbło trawy — / Komórki mojej osoby. / Ja istnieję wszędzie — / Jakbym naprawdę rozlał się deszczem”. Metafora metafizyki, alternatywnej wobec dialektyki, naświetla byt z apriorycznymi, fundamentalnymi przesłankami istnienia. Poetycka wyobraźnia nie zna czasoprzestrzennych przeszkód, nie uznaje wersji Heraklitowych, dlatego, „zdaje się, po prostu rękę wyciągnąć / I to już prawie Scyta. Podajcie włócznię!..”. Nowe dla dorobku M. Rudenki wizje historiozoficzne wypełniają się slajdami różnych epok, formując kompozycję od legendarnych („Koczownicy i rolnicy”, „Idol ze Zbrucza”, „Kocioł scytyjski”), kijowsko-ruskich („Czaszka Światosława”), kozackich („Samowydiec”) do tragicznych („Chleb trzydziestego trzeciego”) wydarzeń, asocjacyjnie powiązanych ze współczesnością poety („Oikumena”), jak i literackie interteksty („Jęk Guliwera”) czy wspomnienia autora („Stara kronika filmowa”). Poeta w wierszach „Mojemu narodowi”, „Autochtoni” ostro przeżywał „niebezpieczeństwo możliwego zniknięcia [narodu] z powierzchni ziemi – śmierci etnicznej” (M. Słaboszpyćkyj), nalegał na odnowienie ukrainocentrycznego państwa, dlatego legendarny koń księcia anckiego („pierwszego ukraińskiego cara”) legendarnego Buża (Boża), ukrzyżowanego przez ostrogockich najeźdźców na czele z królem Winitarem, „ponad półtora tysiąclecia / Skacze […] w dzień i w nocy” biegnie przestrzeniami Ukrainy („Car Buż”). Ontologiczny problem narodowego samorealizowania jest decydujący także dla poematów „Wieczna wdowa i diabeł”, „Rognida i Włodzimierz”, napisanych głównie w latach 70. M. Rudenko bacznie śledził światowe wydarzenia, zwłaszcza związane z ruchem dysydenckim, pokładał nadzieję w listopadowej konferencji helsińskiej w Madrycie (1980). Mowa o tym w stylizowanym cyklu „Z dziennika” (24 kwietnia – 26 maja 1981):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Orędownik ukrainoznawstwa. Ołeksijowi Wertijowi – 75

„przyjaciele przybyli do Madrytu / I – może, może (strzeż się złudzeń!) – / Wreszcie z nas spadnie drut kolczasty”. Mordowski notatnik przesiąknięty jest nadziejami na spotkanie z żoną Raisą (aresztowano ją 15 kwietnia): „Co się z tobą stało, ukochana, / Niewinna grzesznico moja?”. Obrazu żony („Życie – to ty. Twoje małe dłonie…”) nie mogły przyćmić dystanse, które wystawiały na próbę wierność małżonków („Najdroższa żona”). Bez Raisy poeta nie wyobrażał sobie swojego życia, postrzegał ją poza typologią literatury światowej („Czyż zdołałaby Penelopa / Pokonać więzienia i łagry?”). Żona dla niego zdolna jest czynić cuda, i wtedy, jak wyznaje więzień, „i ja już nie zek – ja między królami król”, hartować go na nowe próby: „Wytrwam. // Nie ukorzę się / Nawet jeśli nie zobaczę Dniepru…”. Metafizyczne wizje poematu „Spotkanie” (1980) miały sens prowidencjalny. Małżeństwo Rudenków ponownie połączyło się we wsi Majma w Gorno-Ałtajskim Obwodzie Autonomicznym (1986). Oprócz liryki miłosnej w dorobku poety nadal dominowała natura filozoficzna i filozoficzna, często z cechami poezji naukowej. Intonacja stała się spokojniejsza („Znów żyję. Odpadło precz zmartwienie / Duszy i ciała…”), medytacje dochodziły do wniosku, „że żyć na świecie // Najcięższa praca!”. M. Rudenkę nadal niepokoiły pytania o istotę ludzkiego bytu: „Wiek dożywam, a nie wiem, kto / Jest tą istotą, co we mnie gnieździ się, / I komu należy cud-dłuto, / Co „ja” i nie „ja” rozróżnia, // Jak to przystoi”. Świat „nie dzieli się na „mój – nie mój””, dlatego że – jest całościowy w swojej różnorodności: „Jedna dusza, jedna potrzeba. / A słońce, jak wrzeciono, / Kłębek nawija na siebie. / […] Sto biosfer w tym kłębku / I nieogarniony twórczy rozum”. M. Rudenko powracał do swojej żywiołowości („Tobie otworzyły się widnokręgi, / Któreś w sobie zdobył”), tworzył magię kreatywnego języka („Nie ja piszę, a Słowo mną pisze”), swoim losem poety-więźnia potwierdzał, że „Talent – to ognisko wolności”. Dzięki twardym przekonaniom, niezachwianej wierze w „wyższe siły”, „odsunęły się więzienne kraty / I od słońca schowane okno. / Czy można Wszechświat odebrać / Jeśliś zlał się z nim w jedno?”. Poeta-filozof miał rację. sztuki w kontekście kultury światowej. O. Wertij jest autorem monografii, wydań książkowych: „Ludowe źródła twórczości Iwana Franki” (1998), „Pantełejmon Kulisz i twórczość ludowa” (1998), „Ludowe źródła narodowej samodzielności literatury ukraińskiej lat 70–90. XIX w.” (2005), „Wyjaśnianie ludowych źródeł twórczości pisarza w szkole” (2009), „Taras Szewczenko w świadomości narodowej Ukraińców” (2015), „Musimy nauczyć się słyszeć siebie Ukraińcami…” (2017), „Światopoglądowo-duchowe oblicza ukraińskiego wszechświata: Życie, działalność naukowa, pedagogiczna i społeczna Iwana Chlanty” (2021); współautorem podręcznika „Historia literatury ukraińskiej XIX w.: lata 70–90. / Pod red. prof. O. D. Hnidan” (2003). Opracował zbiory z serii „Kobzarze, bandurzyści, lirnicy Sumszczyzny”: „Jewhen Adamcewycz. Wspomnienia. Artykuły. Materiały” (współoprac. H. Dibrowa, 1999), „Jehor Mowczan. Wspomnienia. Artykuły. Materiały” (1999). O. Wertij jest autorem ponad 350 artykułów folklorystycznych i literaturoznawczych, opublikowanych w zbiorach naukowych, biuletynach, periodykach, w szczególności w takich wydawnictwach jak „Narodna twórcist’ ta etnohrafija”, „Narodoznawczi zoszty”, „Słowo i czas”, „Dywo-słowo”, „Dukla”, „Narodoznawstwo”, „Urok ukraińskiej”, „Ukraińska mowa ta literatura”, „Literaturna Ukraina”, „Ukraińska literaturna hazeta”, „Słowo Proświty”. O. Wertij należy do tych uczonych, którzy jako jedni z pierwszych w literaturoznawstwie i folklorystyce przemyśleli nie tylko ustnopoetyckie źródła piśmiennictwa, ale także ideowo-estetyczne podstawy artystycznego przyswojenia estetyki, etyki, psychologii, filozofii i innych przejawów ludowego światopoglądu, które za swoje pierwotne źródło mają codzienny byt, zwyczaje, obrzędy, sztukę dekoracyjno-użytkową, plastyczną; w konsekwencji zyskały przedmiotowe wypełnienie takie pojęcia, jak „pole znaczeniowe ludowego światopoglądu”, „pole znaczeniowe autora”, „pole znaczeniowe obrazu artystycznego (utworu)”, czyli wyodrębniono artystyczno-estetyczne składniki światopoglądu z adresem domowym i elektronicznym, numerem telefonu kontaktowego na adres: [kontakt ukryty] Szczerze życzymy natchnionej pracy młodym talentom, którzy dołączą do licznej społeczności autorów-honczariwców, których imiona już są wykuwane we współczesny proces literacki. Komitet Organizacyjny Nagrody rodzaju i pisarza oraz specyfiki ich łączenia w jedną całość w procesie artystycznego przyswajania historycznej, społecznej, estetycznej, moralno-etycznej, psychologicznej, filozoficznej treści tego czy innego zjawiska narodowego bytu, tworzenia narodowego obrazu świata w ogóle. W wyniku takiego podejścia rozszerzono granice i treść pojęcia „folkloryzm”, gdyż chodzi nie tylko o ludowo-poetyckie wątki, motywy, obrazy, te czy inne składniki stylu, ale także o ludowe zwyczaje, ludową estetykę, psychologię, filozofię, obyczaje, ludowy światopogląd w ogóle oraz ich artystyczne przyswajanie przez literaturę. W ostatnim czasie O. Wertij wiele uwagi poświęcił redagowaniu zbiorów międzynarodowej konferencji naukowej w Monachium (Niemcy) „Dialog języków – dialog kultur”, ocenie współczesnych zbieraczy i badaczy folkloru oraz literatury. Spośród publikacji autora w tym zakresie najbardziej zauważalna jest gruntowna monografia „Światopoglądowo-duchowe oblicza ukraińskiego Wszechświata” (2021) o wielkim działaczu-etnografie, krajoznawcy, zbieraczu i badaczu ukraińskiego folkloru, literatury, sztuki Iwanie Chłancie. To nie tylko książka-biografia o życiu i działalności znanej na Ukrainie i poza jej granicami postaci, a książka-koncepcja: naświetlono nie tylko duchowy świat, życiowe zasady i ideały, postawę obywatelską I. Chłanty, ale także wyjaśniono fundamentalne podstawy zapisywania przez niego wzorców ustnej twórczości ludowej, specyfikę wielostronnej działalności naukowej i społecznej, określono miejsce i znaczenie jego dorobku w duchowej historii naszego narodu na współczesnym etapie jej kształtowania i rozwoju. Wiele uwagi O. Wertij poświęcił badaniu kobzarstwa, w szczególności takim postaciom jak Je. Mowczan, Je. Adamcewycz, I. Raczok i inni. Jak wiadomo, kobzarstwo to unikalne zjawisko w historii i kulturze Ukrainy oraz całego świata, które łączy w sobie niewyczerpanie bogatą duszę, niezłomną wolę, śpiewny talent narodu. To jedna z pereł w różnorodności ustno-muzycznej twórczości ludowej, która ma wielkie znaczenie w kształtowaniu narodowej świadomości Ukraińców. O. Wertij zapoczątkował wydanie serii zbiorów „Kobzarze, bandurzyści i lirnicy Ziemi Sumskiej”. Opublikowano dwa wydania: „Jewhen Adamcewycz. Wspomnienia. Artykuły. Materiały” oraz „Jehor Mowczan. Artykuły. Wspomnienia. Materiały” (1999). Do zbiorów dołączono niepublikowane materiały archiwalne o represjach wobec kobzarzy w latach 30. XX wieku, co sprzyja głębszemu poznaniu fenomenu ukraińskiego kobzarstwa, jego repertuaru, w szczególności historii powstania i funkcjonowania zakazanej w czasach radzieckich „Dumy o głodzie” Je. Mowczana. U Je. Adamcewycza „Marsz Zaporoski” („Marsz Kozacki”), ballada „Jewszan-zillia” świadczą o wysokim poziomie duchowości naszego narodu. Je. Adamcewycz nie był autorem „Marszu Zaporoskiego”, on jedynie zachował i przekazał potomnym tę genialną melodię, przejmując ją od tych, którzy nauczyli go sztuki kobzarskiej. Według słów Je. Adamcewycza, autentyczny marsz kozacki został stworzony w XVII wieku. O. Wertij jest autorem kilkuset artykułów, recenzji. Zauważalną publikacją O. Wertija stał się artykuł o japońskim folklorystyce Hiroshim Kataoce, który pod naukowym kierownictwem doktora nauk filologicznych, profesora L. Dunajewskiej w 2006 r. obronił pracę doktorską „Artystyczna modyfikacja kultu przodków w ukraińskim i japońskim folklorze” na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. T. H. Szewczenki. Autor podkreślił, że Hiroshi Kataoka po raz pierwszy w etnografii Japonii i Ukrainy przeprowadził porównawcze badanie kultu przodków w jego mitologicznym i zwyczajowym postrzeganiu, rozumieniu i interpretacji dwóch narodów. Zauważalnym aspektem działalności uczonego jest działalność literacko-krytyczna, w tym krytyka folklorystyczna. Artykuły, recenzje O. Wertija, opublikowane w periodykach naukowych, prasie, świadczą o wysokim poziomie profesjonalnym zrozumienia dorobku uczonych (folklorystów, literaturoznawców), pisarzy. Tak, w recenzji monografii O. Kuźmenko „Dramatyczny byt człowieka w ukraińskim folklorze: konceptualne formy wyrazu (okres Pierwszej i Drugiej wojny światowej)” (2018) O. Wertij poruszył aktualny problem funkcjonowania ustnej twórczości ludowej na współczesnym etapie, nowotworów. Uczony polemizuje z tymi badaczami, którzy próbują zaprzeczyć ciągłości tradycji, a nowotwórczość nazywają „postfolklorem”, zaliczając tutaj przykłady tatuaży, modną, z wulgarną symboliką odzież, fryzury, niskiej jakości twórczość amatorską i inne. Zasadniczo ważnymi wydaniami dla zrozumienia ukraińskiego państwowotwórstwa stały się książki (pięć wydań), zredagowane wspólnie z O. Nowikową na podstawie materiałów międzynarodowych konferencji i seminariów na Wolnym Uniwersytecie w Monachium „Kształtowanie narodowych fundamentalnych podstaw współczesnej ukraińskiej etnografii i literaturoznawstwa”, a także monografia „Narodowe samopoznanie, samoświadomość i samostanowienie Ukraińców” (2024). Różnoaspektowa działalność naukowa, pedagogiczna, oświatowa Ołeksija Wertija to znaczący wkład w ukrainoznawstwo, filologię, ogólnie w państwowotwórstwo. Życzymy udanej dalszej samorealizacji, szanowny Ołeksiju Iwanowyczu!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nagroda poszukuje talentów!

Już 29. rok z rzędu ogłaszany jest konkurs o zdobycie znaczącego wyróżnienia dla młodych pisarzy – Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara, założonej w 1996 roku przez niemieckich mecenasów Tetianę Kusztewską i Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Nagroda tradycyjnie przyznawana jest w kategoriach: „Wielka proza”, „Mała proza” (cykl opowiadań, nowel), „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara”. Na konkurs przyjmowane są zarówno już wydane, jak i niepublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku w wieku do 30 lat, którzy mieszkają na Ukrainie i za granicą. Decyzję podejmuje jury, w skład którego wchodzą znani pisarze, naukowcy i działacze kulturalni: Tetiana Kusztewska, Natalia Bjorner, Wałentyna Honczar, Łesia Honczar, Ołeksandr Bałabko. Jury po wybitnych poprzednikach Iwanie Draczu i Petrze Perebyjnosie ma zaszczyt kierować Dmytro Czystiak. Uroczyste ogłoszenie laureatów i wręczenie nagród zwycięzcom tradycyjnie planowane jest na 3 kwietnia – dzień urodzin Olesia Honczara. Rękopisy lub elektroniczne wersje opublikowanych wydań prosimy przesyłać do 15 marca 2026 roku włącznie, wraz z notą biograficzną, domowym. Mykoła Dmytrenko, doktor filologii, profesor, pisarz. Znany literaturoznawca, folklorysta, ukrainoznawca, edukator, działacz Proświty, doktor nauk filologicznych z Sum, Ołeksyj Wertij, w niestrudzonej pracy, choć pod ostrzałem, wita swoje jubileuszowe wysokie lata. Urodził się 15 grudnia 1950 roku na chutorze Wesełyj Jar w radzie wiejskiej Semeniwka w rejonie łypowodołynśkim obwodu sumskiego. W 1972 r. ukończył wydział filologiczny Sumskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego. Pracował jako nauczyciel języka i literatury ukraińskiej w szkołach średnich w Smiłowej i Hłynśku w rejonie romeńskim obwodu sumskiego. Od 1978 r. – starszy laborant katedry literatury ukraińskiej Sumskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego, w 1983 r. ukończył aspiranturę przy katedrze literatury ukraińskiej Kijowskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego im. M. Gorkiego (obecnie Narodowy Uniwersytet im. M. P. Drahomanowa). W 1984 r. obronił pracę kandydacką. Pracował jako starszy wykładowca, docent katedry literatury ukraińskiej Sumskiego Instytutu Pedagogicznego. Z powodu ucisku, nękania i prześladowań był zmuszony porzucić pracę w wyższej uczelni, uczył w szkole ogólnokształcącej. 1 września 2006 r. powrócił do pracy w Sumskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym, ale 31 sierpnia 2010 r. przedwcześnie wysłany na emeryturę. W 2011 r. na Lwowskim Uniwersytecie Narodowym im. I. Franki obronił pracę doktorską „Ludowe źródła narodowej tożsamości literatury ukraińskiej lat 70–90 XIX w.”, został wiodącym naukowcem Instytutu Frankoznawstwa przy uniwersytecie. Krąg badanych przez uczonego problemów: światopogląd ludowy, folklor jako źródło literatury, historia kobzarstwa, metodyka nauczania wiedzy o narodzie w szkole. Na bazie szeregu szkół miasta Sumy i obwodu sumskiego O. Wertij stworzył naukowo-metodyczne laboratorium „Narodowe podstawy nauczania języka i literatury ukraińskiej w szkole”, które pracuje nad problemami kształtowania za pomocą folkloru świadomości narodowej uczniów, badania ukraińskiej pieśni ludowej oraz kobzarstwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

autor na własnym przykładzie przypomina o znaczeniu gazet nie tylko jako źródeł informacji, ale także jako środka poprawy życia społecznego. Mowa w szczególności o tygodniku „Słowo Proświty”, w którym Wiktor Skrypnyk publikował w tych burzliwych latach. Ważne jest również to, że weteran nie tylko publikuje ostre artykuły, ale domaga się reakcji od władz. Tak było na przykład, gdy w mieście wbrew prawu jedna z partii politycznych rozwiesiła billboardy w języku rosyjskim – weteran nie czekał na reakcję na swój występ w lokalnej gazecie „Złahoda”, lecz poszedł do SBU ze zgłoszeniem. Zadziałało! Billboardy po kilku dniach agitowały już po ukraińsku. A kilka lat temu Wiktor Skrypnyk i Wałerij Roman´ko zwrócili uwagę na reklamy na ulicach Słowiańska poniżające język państwowy. Początkowo informacja pojawiła się w mediach społecznościowych, potem w „Słowie Proświty” – i rozgłos społeczny zadziałał. Billboardy zdjęto. Już czwarty nowy rok Słowiańsk znajduje się na froncie wojny rosyjsko-ukraińskiej, a ja trzymam kciuki za naszych żołnierzy, którzy heroicznie bronią tego kierunku, i wspominam moich dawnych wiernych przyjaciół, którzy nie opuszczają swojego domu pomimo ciągłych ostrzałów. Jednym z nich jest najstarszy z kohorty prośwician niezłomnej Doniecczyzny, dziennikarz i krajoznawca Wiktor Skrypnyk. Bądź z nami, drogi przyjacielu!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wytrwale trwać

Ihor Zoc. Kiedy latem 2014 roku Siły Zbrojne Ukrainy wyzwoliły Słowiańsk spod władzy raszystów, weteran dziennikarstwa, członek Proświty, honorowy krajoznawca Ukrainy Wiktor Petrowycz Skrypnyk nawet w najgorszym śnie nie mógł sobie wyobrazić, że w 2022 roku horda znów wpełznie na Ukrainę, a on wraz z żoną będzie musiał wyjeżdżać aż do obwodu winnickiego, a potem wracać. Obecnie jego życie, jak i tysięcy mieszkańców miasta, znów toczy się pod ciągłymi, brutalnymi ostrzałami wroga i atakami „szahedów”. Front staje się bliższy, nawet pociągi przestały kursować do stacji Słowiańsk. Ale wyjeżdżać z rodzinnego miasta on, jak i większość mieszkańców, nie zamierza. Wytrwałość Sił Zbrojnych Ukrainy oraz miejskiej administracji wojskowo-cywilnej daje nadzieję, że starodawne miasto przetrwa. Nie bez powodu na centralnym placu, jak w niedawnych pokojowych czasach, ustawiono choinkę. Wiktor Petrowycz ma jeszcze jeden i, zapewne, najistotniejszy powód, by pozostawać w rodzinnych murach: wkrótce, 2 stycznia, jubileusz – 85 lat! Dobra okazja, by pogratulować jubilatowi i podziękować za dobre uczynki. A nazbierało się ich niemało, wspomnijmy niektóre z nich. Kiedy w latach 90. ubiegłego wieku wiele rejonowych i miejskich gazet Donbasu pozbywało się nie tylko komunistycznych nazw, ale też przechodziło na język rosyjski lub stawało się dwujęzycznymi z przewagą nieukraińskiego, dzięki konsekwentnej postawie redaktora Wiktora Skrypnyka miejsko-rejonowe „Wisti” w Słowiańsku ukazywały się po ukraińsku! Sytuacja po zmianie redaktora stała się zupełnie inna, ale doświadczenie „Wisti” w pierwszych latach Niepodległości jest ważne o tyle, że redakcja włączyła się w tworzenie innej ciekawej gazety. Oto co opowiedział Wiktor Skrypnyk: – Przypominam sobie, jak przewodniczący społeczności żydowskiej miasta Juchym Fajfer latem 1995 roku u nas w redakcji rozpoczął rozmowę o wydawaniu gazety. Mnie, oprócz kwestii finansowych, interesował też język wydania. Gość jasno odpowiedział: „Skoro żyjemy na Ukrainie, to i gazetę będziemy wydawać w języku państwowym”... Były redaktor „Wisti” opowiedział także o tym, jak profesor Case, Amerykanin ukraińskiego pochodzenia, który w latach 90. przez cały semestr wykładał w Słowiańskim Instytucie Pedagogicznym, wywiózł do USA kilka egzemplarzy tej gazety i tam bardzo się zdziwiono, że w Donbasie w języku państwowym ukazuje się gazeta niewielkiej mniejszości narodowej. „Menorę” kopiowano, przekazywano z rąk do rąk... „Bomba dla putina” też może być dobrym uczynkiem – pod takim tytułem w swojej książce „Donbasia” (2021) napisałem, jak Wiktor Skrypnyk podczas okupacji Słowiańska przez raszystów wiosną 2014 roku wydrukował na pierwszej stronie gazety obwodowej „Donecczyna” list otwarty do prezydenta FR w „zrozumiałym dla niego języku” z żądaniem zabrania swoich terrorystów z miasta i nieingerowania więcej w życie sąsiedniego kraju. Wiktor Petrowycz wspomina, że w dniach okupacji miasta, kiedy wielu mieszkańców ukrywało swoje stanowisko, a znaczna liczba wyjechała, spotykał ludzi, którzy przeczytali jego apel i przy okazji dziękowali, oddając należny szacunek odważnemu czynowi. Wtedy nasz korespondent terenowy w Słowiańsku sam zaproponował zwrócenie się do agresora przez gazetę „Donecczyna”, a ja, jako redaktor, martwiłem się o jego bezpieczeństwo. Jednak on nalegał: „Nie powinniśmy się nikogo bać na swojej ziemi”. O tym, jak miasto przeżyło okupację, dziennikarz napisał książkę „Słowiańsk w wojnie 2014 roku”. Dalej wyszły jego „Szkice z historii miasta-uzdrowiska” (2015), później – „Dziennikarskie „cegiełki” w budowę nowej Ukrainy” – to wybrana publicystyka Wiktora Skrypnyka, inne materiały na tematy kształtowania się niepodległej Ukrainy, odrodzenia języka ukraińskiego i kultury w zrusyfikowanym obwodzie donieckim. W 2023 roku ujrzał światło dzienne zbiór artykułów „Podła wojna rosji przeciwko Ukrainie”, a w 2024 roku wyszły dwie: „Wojnami opalone” oraz niewielka objętościowo, ale ważna treścią książeczka „Pół wieku pracy w gazetach”. W ostatniej au-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Czy ludzie mogą zabić Boże Narodzenie?

Larysa MOROZ, profesorka Zależy od tego, jakie treści wkłada się w to pojęcie, a także w postacie, które z nim tradycyjnie się wiążą. Tradycje różnych narodów są bowiem różne. Zacznijmy na przykład od „naszego” świętego Mikołaja. Istnieją księgi – żywoty tego realnego Podwижnika, kanonizowanego przez Kościół, czyli prawdziwego Świętego i Cudotwórcy. Przez ponad siedem dziesięcioleci władza starała się wymazać (umieją tylko: wymazywać wszystko i wszystkich, którzy nie są po ich stronie) pamięć o nim, zastąpić jego kult „dziadkiem Mrozem”, który po co-to ciągnął za sobą nieszczęsną dziewczynkę zamrożoną przez niego samego… Jakiś koszmar! Kilku pokoleniom naszych dzieci (które potem same stają się dorosłymi) wywrócono mózgi tą nekrofilią (i nie tylko nią). Tymczasem na Zachodzie – Święty Mikołaj, wesoły, żwawy staruszek albo po prostu mężczyzna w starszym wieku, który jeździ saniami zaprzężonymi w renifery i rozwozi prezenty… Tworzy święto, które nazywa się Bożym Narodzeniem. A ono zostało wymyślone po to, by wszystkim wręczać prezenty… Mikołaj zaś jest zupełnie świeckim mężczyzną, trochę czarodziejem. Może nawet ożenić się ze zwyczajną kobietą, ten „prawdziwy Mikołaj”… Wiem to z ich filmów. Natomiast po naszemu Boże Narodzenie to Święte Urodziny Jezusa Chrystusa. Którego zabili ludzie… (Wszyscy znają tę historię). Więc kiedy bohaterowie nowego filmu wołają, że „zabiliśmy Boże Narodzenie!” – to nie nasz kraj. Albo trudności tłumaczenia. I nie chcę oglądać tego filmu…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Szewczenkowy sad” jako układ krwionośny historii Ukrainy. Genealogia, która pomaga odkryć rodową siłę narodu. Za zdobycie Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki 2026 roku

Ihor HYRYCZ, doktor nauk historycznych Tarasa Szewczenkę badają najczęściej instytucje akademickie. Dziedzina szewczenkoznawstwa ma już ponad 150-letnie doświadczenie naukowych studiów nad życiem i twórczością ojca nowoczesnego czasu w historii Ukrainy. I wydawałoby się, że wszystko już powinno zostać zbadane. Okazuje się jednak, że wcale tak nie jest. Nieznane pozostawało, między innymi, pochodzenie rodowe Tarasa Szewczenki aż do wyjścia książki Jewhena Matwijenka, Jewhena Buketa i Ołeksija Dziedusza „Szewczenkiw sad. Rodowe drzewa Moryncii i Kyryliwki”. Co więcej, pracy tej nie wykonali uczeni akademiccy (spośród trzech współautorów tylko O. Dziedusz ma stopień kandydata nauk historycznych w zakresie etnologii). To jeszcze raz świadczy o tym, że potrzeba było uporu ochotników, w tym „niefachowców”, aby ustalić wszystkich członków wielkiej rodziny wielkiego człowieka Ukrainy. Taka praca wymaga rutynowego, żmudnego trudu, przeglądania setek ksiąg metrykalnych o narodzinach, małżeństwach i zgonach, zarówno dawnych krewnych Tarasa Hryhorowycza, jak i licznych potomków jego rodu. Trzeba posuwać się od znanego – roku narodzin lub śmierci konkretnej osoby – do nieznanego, kiedy urodził się jego ojciec i matka. Kto byli ich chrześniacy. I tak, cegiełka po cegiełce, budować całość wielkiego drzewa życia rodu. Aby odtworzyć drzewo genealogiczne jednego wielkiego rodu, trzeba lat niezauważalnej, monotonnej pracy z grubymi księgami liczącymi do tysiąca stron, w szeregu cerkwi i wsi, i to nie tylko na Czerkaszczyźnie (dawnej historycznej ziemi kijowskiej). Niestety, na dziś mamy doświadczenie jedynie pracowników Historyczno-Memoriałowego Muzeum M. Hruszewskiego, którzy wydali obszerną książkę na pół tysiąca stron „Byłem ich starszym synem” o krewnych i potomkach kolejnego znakomitego urodzonego na Czerkaszczyźnie – Mychajła Hruszewskiego. 500 jego krewnych – to zupełnie nie granica i absolutnie nie dziwota. Cała autochtoniczna Ukraina składała się z takich rodów, setek i tysięcy imion, które działały przeważnie w jednym kierunku myślenia, które właśnie czyniły Ukrainę terytorium narodowym o określonych wartościach mentalnych i kulturowych. Badania genealogii pokazują, że T. Szewczenko to nie tylko genialny samotnik, że w jego rodzie były dziesiątki innych artystów, poetów, naukowców, polityków. Ślad w kulturze pozostawił bratanek Tarasa Hryhorowycza – Fotij Krasyćkyj, który został oficjalnym dla carskiej władzy redaktorem „Literacko-Naukowego Wiestnyka”. A zatem faktycznie przekazał ludzką sztafetę od T. Szewczenki do Szewczenki najnowszych czasów – Mychajła Hruszewskiego. Genetyczny związek pokoleń – to największa siła narodu. Nie pozwala zboczyć na manowce, zdradzić idei nieśmiertelności rodu i samego narodu. Aby powstrzymać narodowy bieg historii, wróg musiał masowo wyniszczyć te rodzinne gniazda. Do tego właśnie moskiewscy bolszewicy wprowadzali masowy terror i Hołodomor. Lecz zrealizować swój szatański zamysł im się nie udało. A autorzy „Szewczenkowego sadu” okazali się związani z rodem T. Szewczenki fizycznie i to napędzało ich pracę, rozjaśniało w czasach zwątpienia. Nasz wybitny źródłoznawca kultury Serhij Biłokin przez Sowaczewskich był spokrewniony z Hruszewskimi i Szewczenkami. Bardzo się tym szczycił, to go inspirowało do pracy. Genealogia – to jakby układ krwionośny historii. Bo historia – to życie pokoleń prostych i wybitnych ludzi jednego wielkiego rodu, który ma powiązania z setkami innych rodów, jak sad drzew owocowych. Dlatego praca Jewhena Matwijenka, Jewhena Buketa i Ołeksija Dziedusza ma tak wielkie dla nas znaczenie. To nowa karta naszej przeszłości i przyszłego życia. Mają też powstać rodowody Jefremowych i Łotockich, Domanyckich i Prokopowyczów, Durdukiwskich i Koszyców (nawiasem mówiąc, w książce „Szewczenkiw sad” zbadano ród ukochanej Tarasa Szewczenki Feodosiji Koszyc, a także odsłonięto rodzinny związek między Koszycami z Kyryliwki a wybitnym naszym dyrygentem Ołeksandrem Koszycem). Musimy jak najbardziej zaludnić naszą historię postaciami, które znieosobowiono, pamięć o których niszczono. Ta książka bezsprzecznie zasługuje na Nagrodę im. Szewczenki. Jest pionierska, ponieważ zapoczątkowuje nowy gatunek naszej literatury. A jednocześnie kontynuuje pracę poprzedników. Genialnych Wadyma Modzalewskiego i Ołeksandra Ohłobłyna. Jewhen Buket rozpoczął swoją pracę historyczną od badania własnego rodu Buketów. A teraz przyszedł do Szewczenki. Nie przypadkowo i zupełnie logicznie. Jestem przekonany, że tej książce przeznaczone jest długie życie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

“Wiktor Zarecki. 100”

Hałyna DACIUK, dziennikarka. Błyskotliwa wycieczka kuratorska Ołeny Zareckiej, założycielki Fundacji Ałły Horskiej i Wiktora Zareckiego, w dniu zakończenia wystawy “Wiktor Zarecki. 100” zabrzmiała w sercu akordem Bożego Narodzenia. Jednocześnie stała się nieprzetartym szlakiem do poznania jednego z najciekawszych współczesnych artystów i najwyrazistszych przedstawicieli pokolenia lat sześćdziesiątych. Głębokie opanowanie materiału, odwołania do różnorodnych źródeł, pełna zaufania intonacja, wplatanie własnych wspomnień, podań rodzinnych, osobiste oceny artysty, który na dodatek jest “moim dziadkiem”, tworzyły poczucie obecności Zareckiego w przestrzeni jego stu lat i stu obrazów. Wydawało się, że Ołena trzyma w rękach latarkę i podświetla nią swoje opowieści. A dziesiątki ludzi, którzy zapisali się na wycieczkę Ołeny, szły za “latarką” od sali do sali, od obrazu do obrazu, zanurzając się w nich jak w głębokie śniegi. Jednak portrety i tematy biły płomieniem. Noosfera Zareckiego zalewała od wewnątrz i otwierała poprzez obrazy sensy jego myślenia i Drogi. Na początku lat 50. – perspektywiczny radziecki artysta z błyskotliwym wykształceniem akademickim, aktywnie tworzy, wystawia się. A już w latach 60. wychodzi poza granice wygodnego kanonu i szuka nowych obrazów. “Sztuka musi być profesjonalna, nowoczesna i ukraińska...” “Ukraińskość” wyprowadza ich wraz z żoną Ałłą Horską w podróże po Ukrainie. Ołena mówi, że początkowo dziwiła się, dlaczego ludzie z otoczenia Zareckiego i Horskiej, z którymi podróżowali, przywiązują w swoich wspomnieniach wielką wagę do wyjazdów w zapomniane miejsca historyczne. Okazało się, że dla nich było to rzeczywiście niezwykle ważne, bo w ten sposób odkryli Ukrainę, której nie znali. Artyści i literaci natrafili na ląd, który wstrząsnął, dodał siły ducha i wybuchł twórczością narodową. Kilka historii, które opowiedziała Ołena, zaświadczyło, że i Zarecki to ląd nie do końca zbadany. Przede wszystkim, nie jest on “ukraińskim Klimtem”, jak najczęściej charakteryzuje się Zareckiego, czym ogranicza się twórczość tylko do jednego (z wielu) wymiarów. Tak, Zarecki był zafascynowany Klimtem. Jednak jego secesje – to nie naśladownictwo Klimta. Cieszył się, że sto lat temu ulubiony artysta tworzył w wolności i wszystko, co chciał. Zarecki sam chciałby tworzyć swobodnie, bez cenzury, rad artystycznych i cięć. Jednak zmuszony był zarabiać na chleb portretami na zamówienie partyjnych bonzów i wodzów, które, nawiasem mówiąc, malował bezbłędnie. Artystka Olha Krawczenko opowiadała, że kiedy Zarecki dowiedział się, iż jedzie do Wiednia, to aż drgnął: “Przywieź Klimta!”. I Olha przywiozła Nauczycielowi Klimta – katalog z wystawy, która właśnie w tym czasie była prezentowana w austriackiej stolicy. Zatem Zarecki początku lat 50. – to szczęśliwy i odnoszący sukcesy, opromieniony młodością i uczuciami artysta. Jednak, kiedy w latach 60. w twórczość Zareckiego i Horskiej wchodzi Ukraina, dochodzi do tragedii – system zabija żonę i łamie artystę aż do trzasku. Jego obrazy krzyczą dzikim krzykiem i ociekają krwią, oczy tracą źrenice. Tematu obrazu “Rodzice” nie powtórzy. Na obrazie W. Zareckiego Ałła Horska w oczekiwaniu na narodziny syna, 1954 r. żaden artysta świata. Tutaj oniemiała i zapłakana mama, która jest już w niebie, i zakrwawiony ojciec, fałszywie oskarżony o zabójstwo swojej synowej. Uniwersalny smutek, rozpacz, strach, ból, żal zalewają życie artysty. Podupada, nie dba o siebie. Ale nie przestaje malować. Maluje codziennie, niestrudzenie, dużo. Ołena mówi, że nie mogła zrozumieć, gdzie śpi dziadek, bo nie widziała, żeby spał, tak jak nie widziała tego rodzina. Pytali o to nawet ludzie, którzy przyjeżdżali do Konczy-Zaspy. Cały czas Zarecki spędzał w pracowni. Malował, tworzył, myślał i pracował, pracował, wychodził poza granice bólu i strachu, by wreszcie opanować siebie. Latarka Ołeny prowadzi nas do sali z secesjami. Jest ona rozjaśniona światłem, delikatnością, pięknem. On odrodził się. Przetransformował ból w życie. Sto obrazów Wiktora Zareckiego świadczy o uzdrowieniu. Przyszło ono dzięki niewiarygodnej pracy, podczas której krzyczało bólem i oczyszczało się jego serce. Jego twórczość to droga do wewnętrznego światła, które żyło w nim, bezgranicznie utalentowanym artyście, zawsze, ale które przysłaniała egzystencja w totalitarnym systemie. Kochał malować kobiety, hojnie rozdawał swoje obrazy. Nieco z tego, co namalował, sprzedawał, żeby żyć. Teraz obrazy Zareckiego są drogie, a wtedy wartość jego dzieł nie była aż tak wysoka. Wykorzystawszy secesję jako technikę, Wiktor Zarecki uświęcił ją ukraińską istotą. Tutaj są kody i znaki sztuki ludowej, haftu i ceramiki. Tutaj są nasze kwiaty, język, melodia, barwy. Dlatego nie jest on ukraińskim Klimtem, a ukraińskim Zareckim. Do secesji przebijał się przez czystej próby socrealizm. Przez skuty mrozem temat pracy dyplomowej „Kolejka do mauzoleum…” na Placu Czerwonym. Łowił światło secesji, kiedy schodził do kopalni – temat szczęśliwej pracy dla wariantu wystawowego. Czasem wydaje się, że ironizuje nad własnymi tematami i trolluje ludzi na własnych obrazach. Bo po co ludziom stać na mrozie w długiej kolejce do mauzoleum, gdzie leży mumia, żeby co?.. Czy wierzył szczerze w ideały KPZR, trudno powiedzieć... Wierzył w Ukrainę. W oracza Wasyla Stusa, który obsiewa pole pisankami. Ze stu obrazów Zareckiego, zaprezentowanych w salach Muzeum Szewczenki, niemało jest jasnych, afirmujących życie. Zgromadzone obecnie światło po zamknięciu wystawy rozproszy się po miastach, mieszkaniach, muzeach, fundacjach, placówkach kulturalnych. „Dziewczynka ze słomką” teraz otrzyma autorstwo Ałły Horskiej, bo uważano, że to obraz Zareckiego. Obrazowi, na którym delikatna Ałła Horska oczekuje narodzin syna, zmienią datę narodzin. Bo dotąd datowano go na 1953 rok, a Ołeś urodził się w 1954 roku, w listopadzie. Zatem i ten obraz mógł być namalowany tylko latem 1954 roku. Światło Wiktora Zareckiego trwa w jego uczennicach – wspaniałych artystkach Marynie Soczenko, matce poległego Syna-Wojownika, oraz Ołdze Krawczenko. I jeszcze wielu, wielu, których zapalił twórczością. Jego światło jest w wnuczce Ołenie Zareckiej, również artystce. Po raz pierwszy zobaczyłam ją w 2000 roku w Wasylkowie, dokąd pojechałam razem z Jewhenem Swerstiukiem, Nadiją Switłyczną, Ołesiem Zareckim, Ludmyłą Semykiną i wieloma innymi na obchody 30-lecia śmierci Ałły Horskiej. Na budynku, w którym w 1970 roku została zabita, odsłonięto tablicę pamiątkową. Z nami na uroczystości była wtedy uczennica Ołenka Zarecka, która, moim zdaniem, bardzo przypominała swoją babcię. Od tamtej pory Ołena stała się osobowością, stworzyła fundację, która dała spuściźnie Ałły Horskiej i Wiktora Zareckiego nowe tchnienie. Prezentacje, wystawy, wykłady, badania, wydawnictwa, projekty twórcze świadczą, że pamięć i dziedzictwo Rodziny są nie tylko w pewnych rękach, ale i w sercu. Dla Ołeny to skarb, którego cenę jako artystka zna. Chodzi oczywiście nie o ekwiwalent pieniężny, a o fenomen sztuki szestdziesiątników, która narodziła się w warunkach mroku, by stać się Światłem. Jeszcze raz użyłam motta o świetle, kiedy podarowałam Ołenie moją książkę „Światło powraca” (2025, WD „Bukrek”), gdzie jest esej „Niezabity wiatr Ałły Horskiej”. I wiatr Horskiej, i secesja Zareckiego – to narodowe kody niezłomnej Ukrainy. Prześwitują one i są odczytywane w wielu detalach zdumiewającej wystawy „Wiktor Zarecki. 100”, za co bezgraniczna wdzięczność organizatorom. ...Była jeszcze jedna wzruszająca postać na wycieczce – mała dziewczynka Nadijka, która dwie godziny chodziła z nami po salach, słuchała opowieści mamy Ołeny, reagowała na imiona, o coś dopytywała, zaglądała pod ławkę, obdarowywała obecnych cukierkami i obwarzankami. I wcale nikomu nie przeszkadzała. Bo przecież rozumieliśmy, że dziewczynka o symbolicznym imieniu Nadija (Nadzieja) stąpała po białej ścieżce, która wyprowadzała ją do Ukrainy, tak jak wyprowadziła kiedyś do Niej pradziadka Wiktora, Zwycięzcę czyli. Jeśli jest w Ukrainie Nadzieja – będzie Zwycięstwo! Podczas warsztatów rozmowa toczyła się o współczesnych tendencjach w tworzeniu Diduchów, wszak obecnie panuje fascynacja skandynawskim minimalizmem, na przykład nie jest mile widziane ozdabianie Diducha suchymi kwiatami czy używanie różnych zbóż w jednym wyrobie. Ołeksij Pszenyczniuk, przeciwnie, ozdabia Diduchy suchymi kwiatami, czyni je bujnymi i nasyconymi dzięki połączeniu różnych rodzajów zbóż. Dlatego do biblioteki przyniósł i suche kwiaty, i trzy rodzaje pszenicy, i owies z lnem. Mistrz zaproponował zrobienie dwóch rodzajów Diduchów – w formie drzewka lub w formie Snopa. Ludmyła Zaliszczuk opowiedziała obecnym o znanym proświcianinie Wasylu Krawczence, w szczególności o pracy badacza na niwie etnografii oraz o jego publikacjach krajoznawczych sprzed stu lat. Odczytane przez nią fragmenty prac naukowca dodały spotkaniu atmosfery. Warsztaty zakończyły się sesją zdjęciową, chętni raczyli się tortem z wierzbówki, a na zakończenie kompozytorka Ołesia Sinczuk zagrała improwizację na temat „Szczedryka”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Żytomierzanie uczyli się robić Dziadka

Mistrzowska lekcja o Dziadku, Dziadzie, Kolędzie – głównym symbolu Wigilii – odbyła się w Obwodowej Bibliotece dla Dzieci i Młodzieży w Żytomierzu. Wydarzenie zorganizowała członkini Proświty Ludmiła Zaliszczuk przy wsparciu organizacji pozarządowej „LA DA”. Mistrza zapraszano do Korostenia, Kamieńca Podolskiego oraz do prywatnych i państwowych instytucji. Ołeksij Pszenycznyk od wielu lat prowadzi lekcje o wykonywaniu Dziadka i pająka, a także z wyszukaniem plecie z słomy różne wyroby, prowadząc zajęcia z dziećmi w kółku słomiarstwa. Po minucie ciszy Ludmiła Zaliszczuk powitała uczestników starożytną kosmogoniczną kolędą. Bibliograf Tetiana Babycz opowiedziała o zbiorach książkowych i zapoznała uczestników z tematyczną wystawą towarzyszącą wydarzeniu. Mistrz dzielił się wiedzą o znaczeniu Dziadka, o technologiach jego wykonywania w dawności i obecnie, o głównych elementach obchodzenia Bożego Narodzenia przez Ukraińców. – Według mojego rozumienia Dziadek to symbol Przodka, dlatego ludzie odnosili się do niego z wielkim szacunkiem. W postaci tego snopa oczekiwali najważniejszego gospodarza, który przyjdzie w Wigilię – Bóg zawita na wieczerzę i będzie z nami się radować. Taka ludowa, nieusystematyzowana dogmatycznie wiara oraz wniesienie tego Dziadka są zapewne centralnym wydarzeniem Wigilii – mówi Ołeksij Pszenycznyk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zniszczono. Wszystkie słowniki terminologiczne tego instytutu znalazły się w „specchranie”. Rozgromiono całą ukraińską humanistykę akademicką, wszystkie historyczne, etnologiczne, kulturoznawcze, językoznawcze, demograficzne, socjologiczne placówki naukowe. W czasach „wielkiego terroru” 1937–1939 lat rozstrzelano tysiące przedstawicieli ukraińskiej elity narodowej. Obok każdego centrum obwodowego znajdowały się „poligony rozstrzeliwań”. Największy w Kijowie – Bykownia. Ci z Ukraińców, którzy zostali aresztowani w latach 1929–1934 i znaleźli się w radzieckich obozach koncentracyjnych, w szczególności w obozie sołowieckim, zostali rozstrzelani w uroczysku Sandarmoch w Karelii. Termin „obóz koncentracyjny” w ZSRR używany był do 1934 roku, a zastąpiono go terminem „poprawcze obozy pracy”. W represje polityczne zaangażowane było całe kierownictwo ZSRR na czele z J. Stalinem. Tylko w ciągu lat 1936–1938 sporządzono 383 listy na 44,5 tys. osób, które podlegały represjom (rozstrzelanie lub długotrwałe uwięzienie w obozach), sankcjonowane osobiście przez „wodza” i jego najbliższe otoczenie. Na tych listach są tysiące Ukraińców. Należy zaznaczyć, że w ZSRR w latach 1943–1954 istniała nawet katorga, jako specjalne oddziały w największych obozach. Dla więźniów politycznych tworzono „obozy specjalne”, przeważnie w niesprzyjających pod względem warunków klimatycznych rejonach północy i wschodu (Magadan, Norylsk, Workuta). Norma „powierzchni mieszkalnej” na jednego więźnia („zeka”) w tych obozach wynosiła zaledwie 1 m kw. Dość cenne publikacje naukowe dotyczące represji politycznych na Ukrainie należą do historyków: Ołeha Bażana, Iwana Biłasa, Serhija Biłokonia, Wadyma Zołotarowa, Romana Podkura, Jurija Szapowała. Dokumenty o tym tragicznym okresie historii ukraińskiej nauki akademickiej opublikowano w fundamentalnym wydaniu „Historia NAN Ukrainy. 1929–1933. Dokumenty i materiały”. Tragedię rozgromienia Wszechukraińskiej Akademii Nauk pod koniec lat 20. – na początku lat 30. XX wieku po raz pierwszy systemowo ujawniła na emigracji Natalija Połonska-Wasyłenko. Dojrzała potrzeba wznowienia tej ważnej pracy naukowej. „Rozstrzelane odrodzenie” – to totalne zniszczenie ukraińskiej elity naukowej i twórczej inteligencji: pisarzy, artystów, działaczy teatralnych. Czyli stalinowski reżim świadomie prowadził politykę ludobójstwa, etnobójstwa i lingwobójstwa Ukraińców. Pogromy instytucji naukowych i prześladowania twórczej inteligencji miały miejsce także w latach 60.–80. XX wieku („Zduszone odrodzenie” według terminu Iwana Dracza). Represje polityczne przeciwko dysydentom w tym czasie przejawiały się nie tylko w uwięzieniu w obozach, ale także w wykorzystywaniu psychiatrii karnej. W obozach zginęli Wasyl Stus, Ołeksa Tychyj, Jurij Łytwyn. Zamordowano Ałłę Horską – wybitną ukraińską artystkę, Wołodymyra Iwasiuka – wybitnego ukraińskiego kompozytora. Zwolniono z pracy z oskarżeniami o „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm” pracowników Akademii Nauk, przede wszystkim z instytutów humanistycznych. Mimo represji, każde nowe pokolenie Ukraińców kontynuowało walkę o Ukrainę. Wyszło-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Etnojęzykowe skutki rusyfikacji Ukrainy i Ukraińców. Analiza historyczno-etnologiczna

Wołodymyr SKLIAR Z inicjatywy Hanny Skrypnyk – dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy – wznowiono jego dorobek twórczy, w tym badania etnojęzykowe. Należy również zaznaczyć, że Pawło Czubynski przeprowadził pierwszy spis ludności miasta Kijowa w 1874 roku. Ołeksandr Rusow kontynuował badania nad składem etnicznym ludności Ukrainy. Przygotował rozdział „Statystyka ludności ukraińskiej Rosji Europejskiej” w 2. tomie pierwszej encyklopedii ukrainoznawstwa pod redakcją Fedora Wowka i Mychajła Hruszewskiego. Ołeksandr Rusow przeprowadził pierwszy spis ludności miasta Charkowa w 1893 roku. Reżim carski prześladował ukraińskich etnologów Pawła Czubynskiego i Ołeksandra Rusowa. Za swoją działalność trafili na zesłanie, a ich prace w czasach radzieckich znalazły się w „specchranie” i nie były dostępne dla naukowców. Warto zaznaczyć, że Pawło Czubynski, przebywając na zesłaniu w guberni archangielskiej, zapoczątkował badania etnologiczne ludów północnych, w szczególności Nieńców. Straciwszy zdrowie na zesłaniu, wybitny uczony zmarł w wieku 42 lat. Etnologiczne studia naukowe zaktywizowały się w dobie Ukraińskiego Odrodzenia Narodowego lat 20. XX wieku. Fundatorem współczesnych badań etnodemograficznych i etnojęzykowych na Ukrainie stał się wybitny uczony Arsen Chomenko, który odegrał ważną rolę w organizacji, przeprowadzeniu i publikacji materiałów spisu ludności z 1926 roku. Pracował nie tylko w Centralnym Urzędzie Statystycznym, ale także w Instytucie Demografii Wszechukraińskiej Akademii Nauk, któremu przewodniczył akademik Mychajło Ptucha. Niestety, Arsen Chomenko został zniszczony przez stalinowski reżim totalitarny w 1939 roku, a jego dorobek trafił do specchranu. Tragiczne losy uczonego zbadał historyk Wasyl Maroczko w swojej pracy „Przyczyna śmierci – rozstrzelanie”. Taki sam los spotkał akademika Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN) Stepana Rudnyckiego, który obliczył powierzchnię ukraińskich ziem etnicznych na początku XX wieku. Rozstrzelano go w listopadzie 1937 roku w uroczysku Sandarmoch w Karelii. Unikalną jest jego praca „Sprawa ukraińska ze stanowiska geografii politycznej”. Dojrzała potrzeba wznowienia dorobku naukowego A. P. Chomenki i S. L. Rudnyckiego. Innymi słowy, w czasach Imperium Rosyjskiego ukraińscy etnolodzy doświadczali represji i trafiali na zesłanie, a w czasach stalinowskiego totalitaryzmu byli fizycznie niszczeni. Faktycznie od początku lat 30. XX wieku aż do rozpadu ZSRR badania etnojęzykowe na Ukrainie były tabuizowane, a dorobek naukowy ukraińskich etnologów znajdował się w „specchranie”. Badania w tym kierunku naukowym prowadził początkowo w Galicji, a następnie na emigracji Wołodymyr Kubijowycz – inicjator stworzenia „Encyklopedii ukrainoznawstwa”. Wraz z uzyskaniem niepodległości przez Ukrainę wznowiono studia naukowe nad procesami etnojęzykowymi. Ważny wkład w badania tych procesów wniósł Fedir Zastawny – fundator lwowskiej szkoły naukowej etnogeografów, a także etnolodzy – członkowie korespondenci NAN Ukrainy Wsewołod Naulko i Wołodymyr Jewtuch. Ważnym kierunkiem badań stały się studia językoznawcze Łarysy Masenko, Oresta Tkaczenki, Hryhorija Piwtoraka. Badania nad składem etnicznym ludności prowadzili Myrosław Dnistrianskyj, Serhij Czornyj. Dorobek w tym zakresie posiada również autor artykułu. Współczesna Ukraina jest nie tylko krajem posttotalitarnym, ale także postkolonialnym. To nie tylko dekady radzieckiego (komunistycznego) totalitaryzmu, ale także stulecia rosyjskiego kolonializmu. Po klęsce Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 i aż do 1991 roku Ukraina znajdowała się pod rosyjską okupacją. Aby nadać rosyjskiemu bolszewickiemu reżimowi okupacyjnemu „ukraiński koloryt”, stworzono marionetkową USRR, od 1937 roku Ukraińską SRR. ZSRR był jedynie nową odmianą rosyjskiego imperium. Gdyby Ukraina była niepodległa, żadna potrzeba ogłaszania jej niepodległości w 1991 roku nie istniałaby. W czasach radzieckich świadomie utwierdzano mitologem o „braterskich” narodach i „braterskich” językach. Gdyby język ukraiński, białoruski i rosyjski rzeczywiście były „braterskie”, to Ukraińcy swobodnie władaliby nie tylko rosyjskim, ale i białoruskim, a Białorusini odpowiednio nie tylko rosyjskim, ale i ukraińskim. Rosjanie również swobodnie władaliby nie tylko swoim, ale i ukraińskim oraz białoruskim, ale tak nie jest. Rusyfikacja Ukraińców i Białorusinów nie jest przejawem „braterskich” uczuć, lecz bezpośrednim rezultatem rosyjskiej polityki imperialnej. Nieprzypadkowo w 1933 roku przeprowadzono „reformę” języka ukraińskiego w celu „zbliżenia go do języka rosyjskiego”. Rusyfikacja języka ukraińskiego trwała również podczas „reform” z 1946 i 1960 roku. Taka polityka językowa reżimu radzieckiego była niczym innym jak lingwocydem. Analizę kierunków i wyników tej polityki językowej przeprowadzili ukraińscy językoznawcy Jurij Szewelow i Łarysa Masenko. Zmiany składu etnojęzykowego ludności Ukrainy w czasach radzieckich nie były naturalne, lecz stały się wynikiem celowej i konsekwentnej polityki rusyfikacji Ukrainy wraz z jej ludobójstwem, etnocydem, lingwocydem i deportacjami. Rusyfikacja to polityka carskiego, radzieckiego i współczesnego reżimu putinowskiego, skierowana na likwidację narodu ukraińskiego (przymusową asymilację Ukraińców), pochłonięcie Ukrainy, wykorzystanie jej potencjału demograficznego i społeczno-ekonomicznego w interesach imperialnych. W Imperium Rosyjskim otwarcie przyznawano, że Ukraińcy i Białorusini nie są odrębnymi etnosami, a grupą etnograficzną Rosjan, natomiast w ZSRR imperialna polityka rusyfikacji została ubrana w „braterskie” szaty. Najważniejszym elementem tej polityki stało się świadome niszczenie ukraińskiej elity narodowej i prze... tworzenie ukraińskiego ogółu w amorficzną masę etnograficzną, która doświadczała przyspieszonej asymilacji językowej i etnicznej. Następstwem tej polityki stały się zmiany struktury etniczno-językowej ludności Ukrainy na korzyść Rosjan oraz ludności zrusyfikowanej językowo, przede wszystkim w środowisku urbanistycznym, oraz próby przekształcenia ukraińskich ziem etnicznych w rosyjskie, co już stało się na oderwanych od Ukrainy terenach Starodubszczyzny, Północno-Wschodniej Słobożanszczyzny, Wschodniego Przyazowia, Kubania. Za czasów prezydentury W. Janukowycza odbywało się pełzające podporządkowanie Ukrainy władzy kremlowskiej. Jedynie Rewolucja Godności uratowała Ukrainę przed katastrofą narodową. Nie zdoławszy podporządkować Ukrainy poprzez swoją agenturę, reżim putinowski rozpoczął wojnę hybrydową. Po rozpoczęciu rosyjskiej agresji w 2014 roku, a zwłaszcza po pełnoskalowej inwazji w 2022 roku, rosyjska władza okupacyjna niszczy wszelkie oznaki ukraińskiej tożsamości na okupowanych terenach Ukrainy. Aktywnie przeprowadzana jest asymilacja ukraińskiej diaspory na terytorium kraju-agresora. Liczebność Ukraińców w tym kraju według materiałów spisów powszechnych zmniejszyła się pięciokrotnie z 4,5 mln osób w 1989 roku do 884 tys. osób w 2021 roku, pomimo wielotysięcznej migracji zarobkowej pod koniec XX – na początku XXI wieku. Ukraińcy boją się przyznawać do bycia Ukraińcami, a zapisują się jako Rosjanie (ukryta (latentna) etniczność). Jako pretekst do rozpętania rosyjskiej agresji na Ukrainie w 2014 roku (operacji „ruska wiosna”) posłużyła teza o „ochronie Rosjan i ludności rosyjskojęzycznej”. Do podsycania ruchów separatystycznych wykorzystywano inercyjne wpływy polityki rusyfikacji Ukrainy z czasów radzieckich, które najbardziej zachowały się na Krymie, w obwodach donieckim i ługańskim. Jednak próba władzy kremlowskiej wykorzystania prorosyjskich nastrojów i stworzenia mitycznej „Noworosji” na terenach wszystkich wschodnich i południowych obwodów nie powiodła się jeszcze w 2014 roku. Jedynie Krym oraz nieznaczna część obwodów donieckiego i ługańskiego zostały zajęte przez rosyjskie wojska przy wsparciu stworzonych przez nie ugrupowań separatystycznych. Współczesna władza kremlowska powróciła do imperialnych mitologemów XIX wieku, kiedy negowano istnienie Ukraińców jako odrębnego narodu, a Ukraińców uznawano jedynie za grupę etnograficzną Rosjan. Nie uznając Ukraińców za odrębny naród, władza putinowska neguje istnienie niepodległego państwa ukraińskiego. Dlatego głównym celem agresora jest likwidacja państwa ukraińskiego i zniszczenie narodu ukraińskiego. Polityka rusyfikacji Ukraińców jest wcielana w życie przez władzę kremlowską na okupowanych terytoriach, gdzie niszczone są wszelkie oznaki ukraińskiej tożsamości. Na Krymie prześladowań doświadczają Tatarzy krymscy (Kyrymli), którzy dopiero pod koniec lat 80. – na początku lat 90. zaczęli powracać na swoje historyczne ziemie. Analizę inercyjnego wpływu procesów etniczno-językowych epoki radzieckiej (rusyfikacji Ukrainy) warto rozpatrywać w ramach konceptu Rafała Lemkina „Radzieckie ludobójstwo na Ukrainie”, który opublikował on jeszcze w 1953 roku i określił jako „klasyczny przykład radzieckiego ludobójstwa, jego najdłuższy i najszerszy eksperyment rusyfikacji (rosyjszczenia. – W. S.), a mianowicie – wyniszczenie narodu ukraińskiego”. Rafał Lemkin akcentował uwagę na tym, że „naród ukraiński jest zbyt liczny, aby można było go całkowicie zniszczyć w efektywny sposób. Jednak jego religijne, intelektualne i polityczne kierownictwo, jego wybrane i decydujące części są dość małe i dlatego łatwo je zlikwidować. Dlatego radziecki topór uderzył z pełnym rozmachem właśnie w te grupy, uciekając się do znanych narzędzi masowego morderstwa, deportacji, pracy przymusowej, zsyłki i głodu”. Ta fundamentalna praca R. Lemkina została opublikowana po raz pierwszy na Ukrainie przez Serhija Hrabowskiego (Instytut Filozofii NAN Ukrainy) w 2009 roku i wydana ponownie w 33 językach z inicjatywy Romana Serbina i Ołesi Stasiuk. Praca Rafała Lemkina „Radzieckie ludobójstwo na Ukrainie” powinna leżeć na stole każdego nauczyciela, wykładowcy szkoły wyższej, a zwłaszcza wszystkich ukraińskich decydentów, aby zrozumieć naturę rosyjskiego imperializmu, w tym putinizmu, i uświadomić sobie, jakie śmiertelne zagrożenie dla Ukrainy i Ukraińców niesie imperialna Rosja. Fundator międzynarodowej koncepcji ludobójstwa nakreślił 4 kierunki polityki reżimu radzieckiego wobec Ukrainy: „Pierwszy cios skierowany jest w inteligencję – „mózg narodu”. Zniszczenie elity naukowej i twórczej (od „Rozstrzelanego Odrodzenia” lat 30. XX wieku do represji przeciwko dysydentom lat 60.–80. XX wieku). We współczesnej Ukrainie więcej wiadomo o represjach wobec ukraińskich pisarzy, artystów, działaczy teatralnych, jednak niewystarczająco wiadomo o pogromie ukraińskiej nauki i edukacji. Od 1928 roku Biuro Polityczne KC KP(b)U rozpoczęło proces podporządkowania Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN), niszczenia ukraińskich instytucji naukowych i represji wobec naukowców. W czerwcu 1929 roku kierownictwo partyjne dokonało przewrotu w WUAN. Biuro Polityczne KC KP(b)U wyznaczało listy nowo wybranych akademików i członków korespondentów z podpowiedzi OGPU, tak samo jak tych akademików, którzy byli wykluczani ze składu WUAN. Rozgrom WUAN rozpoczął się od aresztowań w sprawie Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU) w 1929 roku i faktycznie zakończył się w 1933 roku, kiedy wszystkie instytucje ukrainoznawcze zostały zniszczone, a naukowcy represjonowani, znaczna część z nich rozstrzelana. W 1933 roku zakazano „charkowskiej pisowni” i przeprowadzono „reformę” języka ukraińskiego w celu „zbliżenia” go z rosyjskim. Zlikwidowano Instytut Języka Naukowego WUAN, a większość jego pracowników. Badanie procesów etniczno-językowych na Ukrainie jest ważnym zadaniem współczesnej ukraińskiej etnologii. Zapoczątkowanie badań tych procesów należy do wybitnego ukraińskiego etnografa Pawła Czubynskiego, który nawet w hymnie narodowym określił granice ukraińskich ziem etnicznych (od Sanu po Don) i zainicjował przeprowadzenie pierwszego jednodniowego spisu powszechnego w mieście Kijowie w 1874 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ze więzień i obozów pod koniec lat 80. XX wieku dysydenci wraz z przedstawicielami związków twórczych stanęli na czele ruchu narodowo-wyzwoleńczego o uzyskanie przez Ukrainę niepodległości. Odnowiono instytucje naukowe zniszczone przez sowiecki totalitaryzm w latach 30. XX wieku: komisje, instytuty, gabinety WUAN, dopiero w przededniu uzyskania i w pierwszych latach niepodległości Ukrainy. W szczególności w NAN Ukrainy utworzono Instytut Archeografii i Źródłoznawstwa Ukraińskiego im. M.S. Hruszewskiego (członek-korespondent NAN Ukrainy Pawło Sochań), Instytut Orientalistyki im. A.J. Krymskiego (akademik NAN Ukrainy Omelan Pricak), Instytut Języka Ukraińskiego (członek-korespondent NAN Ukrainy Ołeksandr Taranenko), Instytut Demografii im. M.W. Ptuchy (akademik NAN Ukrainy Serhij Pyrożkow), a na uniwersytetach odnowiono katedry etnologii, pierwszą na Kijowskim Uniwersytecie Narodowym im. Tarasa Szewczenki (członkini-korespondentka NAN Ukrainy Walentyna Borysenko). Drugim kierunkiem za R. Lemkinem [było] „obok ataku na inteligencję szedł atak na Cerkiew, duchownych i hierarchię cerkiewną – „duszę” Ukrainy”. Zakaz Ukraińskiego Autokefalicznego Prawosławnego Kościoła (1930) oraz Ukraińskiego Greckokatolickiego Kościoła (1946). Metropolita kijowski i całej Ukrainy Wasyl Lipkiwski został rozstrzelany w 1937 roku. Badania ukraińskiego ruchu cerkiewno-wyzwoleńczego i tragicznego losu metropolity Wasyla Lipkiwskiego przeprowadził Arsen Zinczenko. Metropolita Ukraińskiego Kościoła greckokatolickiego Józef Slipyj przebywał 18 lat w obozach „Gułagu”. Niszczenie cerkwi, likwidacja klasztorów, totalne fizyczne unicestwienie duchowieństwa. Przekształcona w muzeum propagandy ateistycznej prawosławna świątynia Ukrainy – Ławra Peczerska w Kijowie. Celowo zniszczono największe sobory Kijowa: Michajłowski Złotokopułowy, Wojskowy Michajłowski, Uspieński. Odnowienie Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej w 1943 roku przekształciło ją w skuteczne narzędzie rusyfikacji Ukrainy, którego używa reżim Putina do dziś. „Trzecie ostrze sowieckiego ataku skierowano przeciwko farmerom – wielkiej masie niezależnych chłopów, strażników tradycji, folkloru i muzyki, języka narodowego i literatury, „ducha narodowego Ukrainy”. Do tego warto dodać także mieszkańców miast, przede wszystkim niewielkich miejscowości, które tradycyjnie nazywano miasteczkami. W październiku 1925 roku termin miasteczko został zakazany, a sowiecki reżim wprowadził termin „osiedle typu miejskiego” – kalkę z rosyjskiego „посьолок городского типа”. Przymusowa kolektywizacja i Hołodomory jako skuteczny sposób ujarzmienia chłopstwa. Śmiercią głodową zginęły miliony Ukraińców (wymierali całymi rodami, ulicami wsi i chutorów) nie tylko w granicach ówczesnej USRR, lecz także na ukraińskich ziemiach etnicznych, zwłaszcza na Kubaniu. Hołodomor 1932–1933 stał się największą w historii katastrofą demograficzną dla Ukrainy i Ukraińców. Od jesieni 1932 roku do początku lata 1933 roku zginęło więcej ukraińskich chłopów niż w czasie II wojny światowej, kiedy front dwukrotnie przetoczył się przez Ukrainę, najpierw z zachodu na wschód, a potem ze wschodu na zachód. „Czwartym krokiem w tym procesie (wg R. Lemkina) stało się… „fragmentacja narodu ukraińskiego” poprzez osiedlanie w Ukrainie obcokrajowców i jednocześnie rozpraszanie Ukraińców po całej Europie Wschodniej. W ten sposób zostałaby zniszczona jedność etniczna i wymieszane narody”. Rosyjszczenie Ukrainy dokonało się dzięki masowemu zasiedlaniu Ukrainy Rosjanami i wysiedlaniu Ukraińców poza granice Ukrainy, m.in. w celu „zagospodarowania” północnych i wschodnich terenów Rosji. Ukraińców wykorzystywano także do podbijania innych krajów (co czwarty żołnierz Cesarstwa Rosyjskiego w XIX – na początku XX w. oraz za czasów ZSRR był Ukraińcem). Dlatego zupełnie nieprzypadkowo kremlowska władza wykorzystuje mieszkańców okupowanych ukraińskich terytoriów jako „mięso armatnie” w wojnie przeciwko Ukrainie, zwłaszcza mieszkańców Krymu oraz obwodów donieckiego, ługańskiego, zaporoskiego i chersońskiego. Według spisu ludności z 1897 roku Rosjanie stanowili mniejszość wśród ogólnej liczby ludności Cesarstwa Rosyjskiego – zaledwie 44,3%. Zaliczenie do Rosjan Ukraińców (17,8%) i Białorusinów (4,3%) czyniło ich „większością etniczną” w imperium – 66,4%. Ponadto pod koniec XIX w. pod względem liczebności w Ukrainie (w granicach z 1991 roku) Rosjanie ustępowali dwóm innym mniejszościom etnicznym – Polakom i Żydom. Skutecznym środkiem zmiany składu etnicznego ludności Ukrainy, zwłaszcza w czasach radzieckich, stało się jej masowe zasiedlanie Rosjanami. Na terenach Ukrainy w granicach z 1991 roku w 1926 roku mieszkało 3 mln Rosjan, w 1939 roku – 4,2 mln osób, w 1959 roku – 7,1 mln osób, w 1989 roku – 11,3 mln osób, tj. ich liczebność wzrosła prawie czterokrotnie, a w samej Rosji w latach 1926–1989 ich liczebność nawet nie podwoiła się, odpowiednio: 72,3 mln osób i 119,8 mln osób. Wzrost liczby Rosjan następował nie tylko dzięki przyrostowi naturalnemu, ale także w wyniku asymilacji etnicznej innych grup etnicznych, przede wszystkim Ukraińców, Białorusinów, a także przedstawicieli ludów fińsko-ugryjskich. Dlatego straty demograficzne II wojny światowej nie doprowadziły do zmniejszenia liczebności Rosjan w ZSRR. Tak więc w 1939 roku liczono 99,5 mln Rosjan, a w 1959 roku ich liczebność wzrosła do 114,1 mln osób. Rafał Lemkin przewidywał: „Jeżeli radziecki program zostanie w pełni zrealizowany, jeżeli inteligencja, duchowni i chłopi zostaną wykorzenieni, Ukraina zginęłaby tak samo, jak gdyby zabito każdego Ukraińca, ponieważ straciłaby tę część narodu, która zachowywała i rozwijała jej kulturę, jej wierzenia, jej wspólne idee, które nią kierowały i dały jej duszę, co krótko mówiąc uczyniło ją narodem, a nie masą ludzi”. Kluczową cechą ludobójstwa Ukraińców stało się nie tylko fizyczne zniszczenie intelektualnej elity narodu ukraińskiego, ale także masowa przymusowa asymilacja (rosyjszczenie) Ukraińców i przemienianie ich w Rosjan. Oznaczało to zastępowanie Ukraińców i ludności ukrainojęzycznej Rosjanami i ludnością rosyjskojęzyczną, co było wynikiem polityki lingwicydu (przymusowej asymilacji językowej) oraz etnocydu (przymusowej asymilacji etnicznej). Dlatego do 4 kierunków ludobójstwa Ukraińców, zaproponowanych przez Rafała Lemkina, należy dodać także 5. kierunek: asymilację (rosyjszczenie) Ukraińców i przemienianie ich w Rosjan (według Tarasa Szewczenki „przewertniów”). Przenosząc się do miast, w których dominowała rosyjska mowa we wszystkich sferach, Ukraińcy masowo ulegali asymilacji, stawali się „ludnością rosyjskojęzyczną”, zwłaszcza w środowisku miejskim obwodów południowych i wschodnich, a nawet w dużych miastach Ukrainy Środkowej. W warunkach bezpaństwowości Ukraińcy znaleźli się w sytuacji „podporządkowanej większości” („masowego etnosu”), dlatego doznawali asymilacji ze strony rosyjskiej mniejszości etnicznej. Według definicji amerykańskiego badacza R. Skemergona, dominującą pozycję w społeczeństwie może zajmować zarówno większość, jak i mniejszość. W warunkach bezpaństwowości dominującą grupą może być „grupa mniejszościowa”, a większość zajmuje podporządkowaną pozycję, tj. jest „masowym etnosem”. W czasach ZSRR Rosjanie na Ukrainie byli dominującą mniejszością, a Ukraińcy stali się podporządkowaną większością. Przekonującym dowodem dominującej pozycji Rosjan i języka rosyjskiego na Ukrainie w okresie bezpaństwowości stała się masowa asymilacja językowa (rosyjszczenie) Ukraińców i przedstawicieli mniejszości etnicznych, z wyjątkiem Rosjan, zwłaszcza w środowisku miejskim, na tle minimalnego poziomu ukrainizacji językowej mniejszości etnicznych. Przeciwnie, poziom asymilacji językowej (ukrainizacji) Rosjan nawet w warunkach rozproszonego osadnictwa był minimalny. Na początku XX w. powierzchnia ukraińskich ziem etnicznych sięgała 900 tys. km² (Stepan Rudnyćkyj, Wołodymyr Kubijowycz). Powierzchnia Ukrainy w granicach z 1991 roku wynosi 603,6 tys. km², z czego prawie 300 tys. km² to utracone ukraińskie ziemie etniczne. W tym 230 tys. km² w granicach Rosji: 1. Starodubszczyzna (Północna Siwerszczyzna) – 20 tys. km² (zachodnia i południowa część obwodu briańskiego) – ziemie dawnego pułku starodubowskiego. Za czasów hetmana Pawła Skoropadskiego Starodubszczyzna wchodziła w skład Państwa Ukraińskiego; 2. Północno-wschodnia Słobożanszczyzna – 60 tys. km² (południowo-zachodnie rejony obwodu kurskiego, większość terytorium obwodu biełgorodzkiego, południowa część obwodu woroneskiego i północne rejony obwodu rostowskiego) – część terytorium słobodzkich pułków kozackich: suminskiego, achtyrskiego, charkowskiego oraz w całości ostrogoskiego pułku kozackiego. Za czasów hetmana Pawła Skoropadskiego Północno-wschodnia Słobidska Ukraina, z wyjątkiem Ostrogożczyzny, wchodziła w skład Państwa Ukraińskiego; 3. Wschodnie Azowszczyzna – 30 tys. km² (południowo-zachodnie rejony obwodu rostowskiego i północne rejony kraju krasnodarskiego) – dawne ziemie Niskiego Wojska Zaporoskiego, do 1897 roku wchodziły w skład guberni jekaterynosławskiej, utworzonej na terenach zaporożców; 4. Malinowy Klin (Kubań) – 120 tys. km² (kraj krasnodarski, zachodnia część kraju stawropolskiego, południowe i południowo-wschodnie rejony obwodu rostowskiego) – ziemie Czarnomorskiego (od 1860 roku Kubańskiego) Wojska Kozackiego. Do 1933 roku w Obwodzie Środkowo-Czarnoziemskim (Północno-wschodnia Słobożanszczyzna) było 26 ukraińskich rejonów, a w Kraju Północnokaukaskim (Wschodnie Azowszczyzna, Kubań) – 37. Istniały ukraińskie szkoły, technika, instytuty. Uchwałami Biura Politycznego KC WKP(b) oraz Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 14 grudnia 1932 roku „O zaopatrzeniu zbożowym na Ukrainie, na Kaukazie Północnym i w Obwodzie Zachodnim” oraz z 15 grudnia 1932 roku „O ukrainizacji w DSK, Kazachstanie, Azji Środkowej, CzOO i innych rejonach ZSRR” „ukrainizację” poza granicami USRR wstrzymano, wszystko przeniesiono na język rosyjski, przedstawiciele ukraińskiej inteligencji doznali represji. Rozpoczęła się totalna asymilacja etniczna (rosyjszczenie) Ukraińców. Prawie 10 lat po tej uchwale, w czerwcu 1942 roku Ołeksandr Dowżenko, który przebywał w mieście Rozsosz, zanotował w dzienniku: „Oto i Rossosz, «istinno» rosyjskie miasto, gdzie ludność z jakiegoś powodu mówi po ukraińsku. Kilka setek lat nie zdążyło się «przyczastić», no ale chyba już dość, bo dzieci wszystkie już mówią po rosyjsku”. Według spisu z 1926 roku udział Ukraińców w ogólnej liczbie ludności powiatu rossoskiego gubernii woroneskiej sięgał 90 %. W wyniku celowej, wieloletniej polityki rusyfikacji Ukraińcy na terenach dawnych ukraińskich ziem etnicznych przekształcili się w nieliczną mniejszość etniczną. Chociaż w życiu codziennym wśród niektórych mieszkańców wsi także dziś zachowuje się język ukraiński w postaci suržyku, przede wszystkim w starszych grupach wiekowych. W 1926 roku na tych terenach, które znalazły się wtedy w Rosji poza granicami USRR, mieszkało 4,5 mln Ukraińców – tak jak wtedy w Galicji, Zachodniej Wołyniu, Zakarpaciu i Bukowinie, będących w składzie Polski, Czechosłowacji i Rumunii. Na początku XXI w. na ukraińskich ziemiach etnicznych w granicach Rosji, oderwanych od Ukrainy, uznało się za Ukraińców mniej niż 100 tys. osób, wszyscy pozostali stali się Rosjanami. Oznacza to, że na tych terenach doszło do totalnej rusyfikacji Ukraińców. O skali strat świadczy porównanie: według spisu ludności z 2001 roku liczebność Ukraińców w obwodach: wołyńskim, zakarpackim, iwano-frankiwskim, lwowskim, rówieńskim, tarnopolskim i czerniowieckim wynosiła 8 663,9 tys. osób. I to mimo znacznych strat demograficznych Zachodniej Ukrainy w czasach II wojny światowej, na skutek represji i deportacji w latach 1939–1941 oraz 1944–1953. Ukraina uznaje międzynarodowo uznane granice, nie rości pretensji do dawnych ziem etnicznych, ale też odrzuca wszelkie zamachy na swoje terytorium. Najważniejszymi źródłami do badania procesów etnojęzykowych są materiały statystyczne spisów ludności: ogólnozwiązkowych spisów ludności z lat 1959, 1970, 1979, 1989 oraz Ogólnoukraińskiego spisu ludności z 2001 roku. Na podstawie opracowania materiałów statystycznych spisów przygotowano tabele i wykresy (zob. załączniki 1, 2, 3, 4, 5, 6). Niestety, Ogólnoukraiński spis ludności z 2001 roku okazał się ostatnim, ponieważ od 2011 roku przeprowadzenie nowego spisu stale przesuwano. Zaplanowany na 2011 rok spis ludności decyzją rządu przesunięto o dwa lata z powodu braku środków. W 2013 roku odroczono go – najpierw do 2016 roku, a potem z powodu rosyjskiej agresji wojskowej – już do 2020 roku. Ogólnoukraiński spis ludności planowano przeprowadzić w 2023 roku. A w październiku 2023 roku rząd uznał zarządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy z 09.12.2020 nr 1542 „O przeprowadzeniu Ogólnoukraińskiego spisu ludności w 2023 roku” za tracące moc. Ogólna liczebność ludności Ukrainy w latach 1959–1989 wzrosła z 41 869,0 tys. osób do 51 452,0 tys. osób, czyli o 22,89 % (9 583,0 tys. osób). Przyrost liczebności Ukraińców w tym czasie wynosił 16,36 % (5 260,5 tys. osób). Pod względem tempa wzrostu liczebności w wartościach względnych Rosjanie niemal czterokrotnie przewyższali Ukraińców – 60,14 % (4 264,8 tys. osób), a w latach 1970–1989 przewaga była nawet w wartościach bezwzględnych, odpowiednio 2 229,3 tys. osób i 2 135,1 tys. osób. Wśród przyrostu ogólnej liczebności ludności Ukrainy w tym czasie udział Rosjan sięgał 51,55 % (2 229,3 tys. osób z 4 324,5 tys. osób). Zatem w latach 70.–80. XX w. ogólna liczebność ludności Ukrainy wzrosła przede wszystkim dzięki Rosjanom. Tak intensywny wzrost liczebności Rosjan był wynikiem ich masowego przesiedlenia na Ukrainę oraz asymilacji etnicznej Ukraińców i przedstawicieli innych grup etnicznych, przede wszystkim w środowisku miejskim wschodnich i południowych obwodów. W latach 1959–1989 udział Ukraińców w całej ludności Ukrainy zmniejszył się z 76,81 % do 72,73 %, mimo wzrostu liczebności z 32 158,5 tys. osób do 37 419,0 tys. osób (głównie w latach 1959–1970 – 3 125,4 tys. osób), a udział Rosjan przeciwnie – wzrósł z 16,94 % do 22,07 %, podobnie jak ich liczebność wzrosła z 7 090 osób do 11 355,6 tys. osób. Ponadto prawie połowa (43 %) Rosjan na Ukrainie w 1989 roku była migrantami. Rosjanie są rozmieszczeni na terenach Ukrainy dość nierównomiernie. Ponad połowa wszystkich Rosjan na Ukrainie koncentrowała się w środowisku miejskim Krymu oraz obwodów donieckiego i ługańskiego. We wszystkich pozostałych 22 obwodach Rosjanie mieszkali przede wszystkim w stolicach obwodów i dużych miastach. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tej pamięci – wykonanie i ustawienie tablicy pamiątkowej ku czci Wasyla Romaniuka (Wołodymyra). Również o jego życiu i działalności w bibliotece wsi Kustołowo-Suchodiłka zaprezentowano wystawę materiałów informacyjnych i fotografii. W Kijowie litia żałobna i inne uroczystości odbyły się przy grobie przywódcy kościelnego, który znajduje się obok Soboru Sofijskiego w Kijowie. Panichidę za patriarchę Wołodymyra odprawiło duchowieństwo Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Litii przewodniczył protojerej Witalij Kłos, prorektor ds. naukowych, profesor katedry dyscyplin kościelno-praktycznych Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Kwiaty na grobie głowy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego złożyli pierwsza zastępczyni przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Julia Hnatiuk oraz pracownicy Instytutu, działacze społeczni i religijni. Droga do światła Przyszły działacz kościelny urodził się w 1925 roku we wsi Chymczyn, w powiecie kosowskim, na Przedkarpaciu. Rodzice dali mu imię Wasyl. Na dzieciństwo i młodość przyszłego patriarchy przypadły lata II wojny światowej oraz represji władzy sowieckiej. Wasyl Romaniuk należał do OUN. W 1944 roku został aresztowany przez stalinowskie NKWD. Początkowo odbywał karę w stalinowskiej kolonii NKWD we wsi Kustołowo-Suchodiłka na Połtawszczyźnie, jednak z czasem został wysłany do Magadanu. Zwolniony po śmierci Stalina w 1953 roku. Jednak powrót na Ukrainę był mu zabroniony. Przez pięć lat mieszkał jeszcze na Dalekim Wschodzie, gdzie się ożenił. Pracował jako kinooperator. W 1958 roku zdołał powrócić na Przedkarpacie, gdzie ukończył kursy teologiczne, a następnie akademię duchowną w Moskwie. Przez pewien czas odprawiał nabożeństwa na Charkowszczyźnie, później w wiejskich parafiach obwodu iwanofrankiwskiego. W “Spadczyzna”. Ale dzisiaj te mozaiki znów można zobaczyć – już w odnowionej przestrzeni, gdzie działa American University Kyiv. Ocalone dziedzictwo – to ocalona pamięć i wspaniałe wspomnienia wielu pokoleń kijowian, którzy korzystali z usług Dworca Rzecznego. Teraz można zobaczyć kompozycje: “Dniepr – szlak handlowy”, “Bohdan Chmielnicki” oraz “Październik”. Jeszcze trzy obiekty w pomieszczeniu restauracji – panneau “Ukraina” oraz kompozycje fryzowe “Praca” i “Wypoczynek”. Oraz dwie kompozycje “Mewy nad wodą” w westybulu i portyk w eksterierze dworca rzecznego – rzeźbiony kontur z kamienia inkermańskiego, donosi wydanie “Weczirnij Kyjiw”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Uczczono pamięć patriarchy

Z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) oraz zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w latach 2024–2025” jubileusz Patriarchy obchodzony jest na szczeblu państwowym. W Kijowie, obwodzie iwanofrankiwskim oraz we wsi Kustołowo-Suchodiłka w hromadzie wiejskiej Mychajliwka w rejonie połtawskim obwodu połtawskiego odbyły się uroczystości upamiętniające wybitnego Ukraińca. W latach 1944–1946 przyszły Patriarcha tułał się w kolonii karnej nr 17 stalinowskiego NKWD w obwodzie połtawskim (obecnie jest to teren wsi Kustołowo-Suchodiłka, podlegającej pod radę wiejską w Mychajliwce). Dlatego z inicjatywy dyrektor Departamentu Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Iryny Udowyczenko, przedstawiciela UIPN w obwodzie połtawskim Ołeha Pustowhara oraz wydziału edukacji, kultury, młodzieży i sportu komitetu wykonawczego rady wiejskiej w Mychajliwce rejonu połtawskiego, właśnie w tej hromadzie uczczono bojownika o ukraińską, autokefaliczną, lokalną cerkiew prawosławną spotkaniem edukacyjnym. Odbyło się ono w bibliotece wiejskiej w Kustołowo-Suchodiłce. Wspominano drogę życiową patriarchy, jego działalność jako przywódcy cerkiewnego, teologa, obrońcy praw człowieka i bojownika o niepodległość Ukrainy w XX wieku. Dyskutowano o jego wkładzie w ustanowienie niepodległej Ukrainy, Ukraińskiej Cerkwi oraz odrodzenie duchowości w naszym państwie. Uczestnicy spotkania poparli inicjatywę Ołeha Pustowhara oraz przewodniczącego rady wiejskiej w Mychajliwce Mykoły Kolandry i wydziału edukacji, kultury, młodzieży i sportu komitetu wykonawczego rady wiejskiej w Mychajliwce rejonu połtawskiego w sprawie utworzenia w Kustołowo-Suchodiłce nowego miejsca. W tym roku w grudniu przypada 100. rocznica urodzin Wasyla Romaniuka (Wołodymyra) (1925–1995), patriarchy kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego, działacza cerkiewnego, teologa, członka Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, więźnia politycznego reżimu komunistycznego, działacza OUN, bojownika o niepodległość Ukrainy w XX wieku. w tym czasie blisko zaprzyjaźnił się z ukraińskimi dysydentami, chrzcił Wiaczesława Czornowoła, błogosławił małżeństwo Opanasa Załywachy, przyjaźnił się z historykiem Wałentynem Morozem. W 1972 roku został ponownie aresztowany i jako „szczególnie niebezpieczny recydywista” wysłany na 10 lat do rosyjsko-komunistycznych łagrów w Mordowii. Tam nieustannie buntował się przeciwko zbrodniczej administracji. W 1976 roku publicznie zrzekł się obywatelstwa sowieckiego, a także oficjalnie przeszedł do Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W łagrach wstąpił do Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Po wyjściu z łagrów przez pewien czas pracował jako dozorca. W 1983 roku otrzymał możliwość prowadzenia posługi duszpasterskiej na Kijowszczyźnie. A już w 1985 roku, pod naciskiem KGB, wyemigrował wraz z synem Tarasem do Kanady. Powrócił na Ukrainę w 1989 roku. Po roku przyjął postrzyżyny zakonne i został podniesiony do godności archimandryty z imieniem Wołodymyr, a następnego dnia wyświęcony na biskupa z tytułem biskupa użhorodzkiego i wynohradiwskiego. Po śmierci patriarchy Mstysława podniesiony do godności metropolity. Na Wszechukraińskim Soborze Prawosławnym 21 października 1993 roku został wybrany Patriarchą i intronizowany 24 października w soborze św. Zofii. W ciągu półtora roku zrobił wiele dla ugruntowania autorytetu ukraińskiego prawosławia. 14 lipca 1995 roku jego ciało znaleziono na ławce w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Kijowskiego, dokąd zaprosiły go na spotkanie dwie nieznane kobiety. Oficjalną diagnozą była przewlekła choroba niedokrwienna serca. Jednak w tej śmierci do dziś pozostaje wiele pytań. Pochowany na placu Sofijskim. Pogrzeb przeszedł do historii pod nazwą „czarny wtorek”, ponieważ zakończył się krwawym pobiciem kilku tysięcy ludzi, którzy przyszli oddać ostatni hołd pamięci. Zgodnie z tradycją duchownych tej rangi przyjmuje się chować na terenie prawosławnych świętości. Dlatego cerkiew zwróciła się do władz o pozwolenie na pochowanie Patriarchy Wołodymyra albo w monasterze Wydubickim, albo w Ławrze Pieczerskiej, albo w Soborze św. Zofii w Kijowie. Rząd zezwolił na zrobienie tego na cmentarzu Bajkowym. Negocjacje bezskutecznie trwały cztery dni. Rankiem 18 lipca cerkiew i wspólnota podjęły decyzję o pochowaniu ciała Patriarchy Wołodymyra zgodnie z prawosławną tradycją w Soborze św. Zofii. Na czele procesji szli wówczas deputowani ludowi z Ludowego Ruchu Ukrainy, „Proświty”, w szczególności Wiaczesław Czornowił, Pawło Mowczan; z UNA-UNSO, a także pierwszy prezydent Ukrainy Łeonid Krawczuk. Po odprawieniu nabożeństwa żałobnego kondukt żałobny zawrócił na plac Sofijski. Tutaj spotkały ich oddziały specjalne milicji, które zabarykadowały wszystkie wejścia na teren rezerwatu. Miały zadanie – w żadnym wypadku nie dopuścić ciała Patriarchy za bramę. Zgodnie z prawosławną tradycją zmarłego należało pochować przed zachodem słońca. Spontanicznie pojawiła się myśl, by wykopać grób tuż przy głównej bramie św. Zofii. Kiedy grób był gotowy, trumnę z ciałem Patriarchy Wołodymyra zaczęto opuszczać. Centralne bramy św. Zofii otworzyły się i stamtąd wyskoczyło do tysiąca bojowników specnazu. W ciągu kilku minut plac zrosła krew: pod milicyjne pałki trafiały i kobiety, i starcy, i kalecy. Kilka osób, które pozostały przy grobie (wśród nich byli Witalij Karpenko, ówczesny redaktor „Weczirniego Kyjewa”, oraz Wiaczesław Czornowił), rękami zasypało dół. Wydać rozkaz wyrzucenia trumny z grobu nie odważono się. Liczba ofiar tego samowolstwa, za które nikt nie został ukarany, jest nieznana. Wspomnieniami o wydarzeniach sprzed 30 lat podzielił się Wałerij Palczyk, dowódca Połtawskiej Organizacji Obwodowej UNSO w latach 1991–1999, uczestnik wojen kaukaskich w oddziałach UNSO (po stronie Gruzji i Czeczenii), strzelec UNSO, który podjął walkę przeciwko moskiewskiemu imperium na terytorium Gruzji, przelewając swoją i wrogą krew; uczestnik Rewolucji Godności, weteran rosyjsko-ukraińskiej wojny o niepodległość, uczestnik walk pod Bachmutem, obecnie dziennikarz i pisarz, autor książek „UNSO. Pierwszy świst kul” oraz „Przyjaźń przypieczętowana krwią”. Wspomnieniem podzielił się także przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim, rzecznik prasowy Połtawskiej Organizacji Obwodowej Ludowego Ruchu Ukrainy w latach 1993–96 Ołeh Pustowhar: „W licznych pogrzebach Patriarchy brało udział wielu aktywistów Ruchu z Połtawszczyzny. Po ich przyjeździe do Połtawy jako rzecznik prasowy Połtawskiej Organizacji Krajowej LRU organizowałem i prowadziłem konferencję prasową człowieka, który stał u źródeł odrodzenia prawosławia na Połtawszczyźnie, działacza UAKP, sekretarza eparchii połtawskiej UKP Patriarchatu Kijowskiego, obecnie proboszcza cerkwi Opieki Matki Bożej PCU w mikrorejonie Sady w Połtawie ks. Mykoły Chrapacza. On wtedy szczegółowo i barwnie opowiedział dziennikarzom Połtawszczyzny o straszliwym pogromie w Kijowie, który sprowokowały antyukraińskie siły. Również odczytałem dla mediów oświadczenie przewodniczącego LRU Wiaczesława Czornowoła, które operatywnie „zrzuciły” faksem koleżanki z „Ruch-pres”. W tym oświadczeniu Ludowy Ruch żądał ukarania wszystkich zamieszanych w pogrom oraz tych, którzy dopuszczali się zniewagi wobec symbolu państwowego – flagi Ukrainy. Siłowicy wtedy zawzięcie wyrywali z rąk wiernych nie tylko prawosławne chorągwie, ale i niebiesko-żółte sztandary i… deptali po nich! Niestety, pomimo znacznej liczby dziennikarzy na tej konferencji prasowej, w przestrzeń informacyjną Połtawszczyzny prawda przeniknęła jedynie na łamy gazet „Połtawśka dumka”, „Mołoda hromada”, „Weczirnia Połtawa” oraz na antenę kanału telewizyjnego „JUTA-TV”. Zadziałała postkomunistyczna cenzura ze strony redaktorów, wyćwiczonych w czasach ZSRR. Ale „szydła z worka nie ukryjesz”. Teraz to lekcja historii, którą musimy znać i brać pod uwagę podczas wykonywania ustawy „O ochronie porządku konstytucyjnego w sferze działalności organizacji religijnych”, ponieważ Państwowa Służba ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia wydała nakaz, którym zobowiązywała Metropolię Kijowską tak zwanego UKP (a w rzeczywistości – filii patriarchatu moskiewskiego na Ukrainie) jeszcze przed 18 sierpnia do przedstawienia decyzji w sprawie wyjścia UKP ze struktury Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej (RCP), utraty mocy prawnej dla UKP wszystkich postanowień Statutu RCP”. Przedstawicielstwo UIPN w Połtawie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Uratowano mozaiki

Podczas renowacji budynku Kijowskiego Dworca Rzecznego zachowano i odrestaurowano mozaikowe panneau z lat 60. XX wieku – ważne dzieła ukraińskiej sztuki monumentalnej. Jeszcze kilka lat temu znajdowały się w zaniedbanym stanie: były zamalowywane, uszkadzane, a część fragmentów przepadła bezpowrotnie. O tym napisano w organizacji pozarządowej GO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Kolodar wołchwów Siewierszczyzny

Iwan PROSYANYK 22 grudnia — 22 stycznia zimowe przesilenie. Miesiąc RODownika. Planeta Kogut (Mars). Gwiazdozbiór Perun (Strzelec). Żmijebójca. Lira. Opiekun. Bóg RÓD. RÓDownik – niepozorna, ale niezwykle potężna roślina lecznicza z rodziny różowatych, występująca nad rzekami i jeziorami. Nie na darmo pradawni zielarze wywyższyli ją imieniem Boga Stwórcy Wszechświata Przedwiecznego RODA. Przez całą drogę życiową ludzie urodzeni pod Jego wyższym znakiem mają stały, silny charakter, który zachowują aż do siwizny. To twórcze osobowości: ucieleśnienie dobroci, sprawiedliwości, godności we wszystkim, co robią. Zewnętrznie niepozorni, ale potężni w działaniach. Wszystko tworzą bez zbędnego hałasu, nie na darmo druga nazwa rośliny to suchozłoto – suche złoto. Unikają zewnętrznego blasku. Dobroczynność to ich wewnętrzne prawo, które daje siły nawet w niesprzyjających, wydawałoby się beznadziejnych sytuacjach, by znaleźć właściwe, obiecujące wyjście. Właśnie tej zimy RÓDownicy – Łabędzie położą fundament nie tylko rodzinnego dobrobytu, ale i dobrobytu państwa na przyszłość. Przyłączajcie się. (Suchozłotem RÓDownik nazwali wojskowi lekarze książęcych drużyn za właściwość tamowania krwi, gojenia ran, zatrzymywania nawet krwawych biegunek – strasznej zarazy wojowników). Ponieważ gwiazdozbiór Strzelca – Peruna opiekuje się RÓDownikami: mężczyźni to urodzeni wojownicy. W czasach kozackich do tego jeszcze wojskowi kobzarze. Właśnie dlatego rodzice powinni na wszelkie sposoby rozwijać w dzieciach te zdolności. Okazywać chłopcom szczególne wymagania i hart. Przyuczać od małego do dawania godnego odporu krzywdzicielom, za wszelką cenę broniąc swojego narodowego „Ja”. Ograniczone pieszczoty zostawiać dla dziewcząt. Jednak wychowywać z nich dumne, wolne, celowe dziewczęta, które w razie niebezpieczeństwa gotowe są wziąć do rąk broń i stanąć obok mężczyzn, jak to kiedyś czyniły nasze pramatki amazonki. Nie na darmo Wieści Początkowe podkreślają: „Tylko nieskazitelna żona może mieć nieskazitelne dziecko! Dlatego ponad wszystko pragnij nieskazitelności swojej!” Ródnik V. Testament 108. Właśnie 22 grudnia zaczyna budzić się jemioła – lecznicza roślina, którą nasi wołchwowie zbierali złotymi sierpami na nieużywane płótno. Jemiołą Rusini, jako amuletem, przyozdabiali domostwo. Wojownikom wszywano ją przeciw sercu w płaszcze – odpychała strzały. Tym wojownikom, którzy nie mieli ran na plecach, przypinano, jak Grecy wawrzyn, na lewe ramię gałązkę jemioły. Na twardych gatunkach drzew jest szczególnie lecznicza. Stosowana przy chorobach onkologicznych. Jako podwajacz siły. Od różnych uroków, zaklęć, zmor, zjaw, mar, złych spojrzeń, zwłaszcza nasłanych przez obcych. Duchowo wywyższajcie się nad nimi, a będą bezsilni, by przebić waszą jasnozieloną ochronną poświatę. 22 grudnia – narodziny Jaryłka Słońcokudrego – głównego bóstwa naszej słonecznej sieci. „Goj raduj się Matko Boża – Kolędonko hoża! Twój Syn narodził się – złotokudry rozpowił się! Goj Łado – Łado wszystkim ludziom rado Swarożyc narodził się! Złotokudry rozpowił się! Gojpanie Boże! Jasne Słoneczko! Na bystre sanie siadaj! Na bystre sanie! Na szybkie rumaki! W Chleb Święty! W Dzień jasny! Złotymi lokami nas oświeć! Wszystkimi błogimi palcami nas Błogosław! Na tłuste żyto! Na piękne dzieciątka! Na długie latka... Guj!” 6 stycznia świętuje się Or-Danę. Uroczyste święto związku Boga rolnictwa prawodawcy Ora i pramatki Dany – wody płodnej. Rozpocznijcie duchowe oczyszczenie. Najpierw uwolnijcie się od uraz. Przecież gniew i uraza znacząco osłabiają pracę wątroby i nerek. Z wdzięcznością przyjmujcie wszystkie trudności dnia – to poprawi pracę serca. Nauczcie się cieszyć życiem. Nawet jesienny dokuczliwy, zimny deszcz – to błogosławieństwo! Bo niesie polu obfite zbiory. Radość „wietrzy” mózg, zapobiega udarowi. „Jeśli zrobili ci na szeląg – zrób człowiekowi na rubla! Oboje będziecie szczęśliwi”, – ojcowie cenili tę zasadę, bo odmładza ona ciało. Imiona tych dni błogosławione przez Niebiosa: Dzwinka, Żdana, Świtozara, Śnieżana, Twierdzisława, Jarosława, Buławan, Bożymiecz, Wielimir, Wieligor, Drugar, Ratysław, 22 stycznia – 22 lutego. Miesiąc turzycy. Gwiazdozbiór Koziorożec. Opiekun BiałoBóg. Dziad (Jowisz). Turzyca niepozorna, ale bardzo potężna magiczna roślina, która spotykana jest na wszystkich naszych ziemiach. Znachorzy starej Ukrainy od dawna używali jej w praktyce magicznej, zwłaszcza do oczyszczania człowieka z różnych zaklęć, mar, zjaw, demonów – czyli czarno-energetycznych zawirowań. Naukowo potwierdzono, że roślina potężnie wygasza wszelkie załamania nerwowe. Aż do czarnej choroby (epilepsja). Dlatego Turzyce-Łabędzie to ludzie na pierwszy rzut oka niepozorni, ale obdarzeni niezwykłą wewnętrzną siłą, która przy jej właściwym doskonaleniu i skierowaniu na pozytywne tory ma zdolność uzdrawiania nieuleczalnych chorób. Jednak są cięci i chłodni w obejściu. Zwłaszcza wobec tych, którzy pragną wedrzeć się w ich duszę, wyciągnąć na szczerość. Ale oddają się, nawet ze szkodą dla siebie, tym, którzy wierzą w ich ukryte zdolności. Większość znanych chirurgów urodziła się właśnie w lutym. Często to błyskotliwi literaci. Niekiedy mistycy. Turzyce mają ostry rozum, żarliwy pociąg do twórczej pracy, spostrzegawczość do takich drobiazgów, których inny człowiek po prostu nie zauważa. I to tworzy nad nimi poświatę szczególnej tajemniczości. Charakter mają chwiejny i zmienny. Dlatego wybrać im bratnią duszę trudno. W takim małżeństwie dopiero po latach pojawia się równowaga w relacjach. Ale ród swój bardzo chronią i pragną, aby rósł i mnożył się. Wartości rodzinne stawiając wyżej niż społeczne. To o nich mówią Wieści Początkowe: „Nieustannie szerz korzenie swojego RODA – korona szersza Niebieska. I w mrozy dotkliwe, i w upały palące nie da zginąć i korzonkowi najmniejszemu” Ródnik V. Testament 94. Turzyca bardzo pożądana zimą. Przecież zawiera garbniki, substancje śluzowe – dlatego ma chyba najpotężniejsze działanie wykrztuśne. Niepowtarzalna przy wszystkich chorobach płuc. Zwłaszcza w tych przypadkach, gdy antybiotyki są niewskazane. Ta pora roku odznacza się naszym pradawnym świętem Młodego Gromu, czyli Gromnicami. Zima w ten dzień spotyka się z Latem. Od jego ciepłego oddechu Perunowa buława wypada ze śpiących rąk Wojownika Niebieskiego i z hukiem toczy się po niebie. Budzi się wszystko, co żyje. Imiona tych dni błogosławione przez Niebiosa: Wszędzysława, Gromowica, Złotosława, Złotocwita, Świtosława, Cwitocława, Białojar, Budimir, Horysław, Perunko, Ostromysł, Srebrnowit. 22 lutego – 22 marca. Miesiąc waleriany. Gwiazdozbiór Makoszy (Wodnik), Ryby. Opiekunka Bogini Dana. Waleriany – Łabędzie – to dumne i niezależne osobowości. Jednak są to ludzie, którzy mają podwójną naturę. Zarówno w młodości, jak i w srebrnym wieku są energiczni, inicjatywni, pragną być użyteczni dla społeczeństwa, towarzystwa, rodziny. Jeśli w młodości Waleriany zapalają i gromadzą wokół siebie nie tylko ludzi o podobnych poglądach, ale i ogół swoimi niekiedy przedwczesnymi zamysłami, to w starszym wieku są to ludzie rozważni, zrównoważeni, znający swoją wartość. Zazwyczaj są to lekarze (zielarze), pedagodzy, rolnicy – hodowcy, cieśle – stolarze, ale zdecydowanie innowatorzy, którzy swoją pracą zdobyli uznanie i szacunek. Zatem pierwsza połowa miesiąca jest bardzo sprzyjająca dla młodzieży, zwłaszcza studenckiej, opiekować się nimi będzie Jeziorny Wilk. Wiedza przyswajana jest łatwo i z przyjemnością, choć przyda się nie od razu. Przyniesie korzyść już w dojrzałym wieku. Druga zaś jest szczęśliwa dla siwowłosych. Sprzyjać im będzie Łabędź. Te Waleriany przynoszą ze sobą harmonię, spokój, ukojenie i równowagę. Rozpraszają tęsknotę, ból, leczą rany serca, wlewają wiarę w lepszą przyszłość. Wykorzystajcie spadającą część rytu, zarówno dla spraw społecznych (wszędzie będą otwierać się przed wami drzwi), jak i dla rodziny. Przecież ten czas jest bardzo sprzyjający, aby przekazać doświadczenie i wiedzę dzieciom, a najlepiej wnukom. Pokochać siebie. Zatrzymajcie się i znajdźcie czas dla własnego zdrowia. Przypomnijcie sobie, że filozofowie wiosną, podróżując do Biblioteki Aleksandryjskiej, przestrzegali surowego czterdziestodniowego postu. Bo właśnie w tym czasie człowiek oczyszcza się: duchowo i cieleśnie. Jeśli zamierzyliście pozbyć się szkodliwych nawyków, wiedzcie: najlepiej i najłagodniej zrobić to w pierwszy dzień Wielkiego Postu. Radźcie to otoczeniu, na pewno was posłuchają. Przecież Wieści Pradawne pouczają: „Ciało twoje – chór nie ręką ludzką stworzony. W Przeczystym, Przebłogim jaśnieć będę! Od skazy chronić będę! Zdrowie mnożyć będę w Przeczystym, Przebłogim!”. Źródło IX. Testament 288. Budzi się PrzyRODa. Zaczynają się soki. Błogosławiony czas zbierać pączki roślin i ich korę. Przy kobiecych dolegliwościach (mięśniaki, włókniaki) najlepszym lekarstwem jest kora lub młode gałązki dzikiej wiśni. Dla mężczyzn (zapalenie prostaty, gruczolak) – rówieśnice gruszy dziczki. Osiem starannie rozdrobnionych gałązek zalewa się 1 litrem wrzątku. Parzy się przez noc pod przykryciem. Wypija się w ciągu dnia. I znowu, te same rówieśnice zalewa się litrem wrzątku. Gotować 5 minut. Zaparzyć przez noc. Dalej bierze się nowe pędy. Jeśli wonne kwiaty waleriany w ludowym uzdrawianiu wykorzystywane są jako potężny czynnik pobudzający, to jej korzenie są uspokajające, wspaniale zdejmują skurcze naczyń, gaszą ból głowy, pomagają przy migrenie, łagodzą trawienie, wzmacniają sen. Waleriany, kiedy przestrzegają ukraińskich wedyjskich źródeł, rozkoszują się życiem wśród wnuków i prawnuków. Przed Wielkim Wszechchwalebnym Postem od pradawnych czasów paleolitycznych (III–XVI tysięcy lat p.n.e.) przebiło się do nas niezamarzające źródło – święto Kołodija (Maslenicy). Winszowanie zrodzone z pradawnej kultury rolniczej: kiedy nasze praMatki, mając znaczenie społeczne i przewagę we wszystkim, czciły Księżyc – Welesa, w ofierze składając wareniki, a nie bliny, i miały sześciodniowy tygodniowy, trzynastomiesięczny, bezbłędny kołodarz. Imiona tych dni są błogosławione przez Niebiosa: Bożemira, Dolana, Znajdisława, Gordana, Semisława, Budisław, Welesycz, Werbycz, Siwierko, Radomił, Czerneha. Posłowie Po raz pierwszy „Kołodarz wołchwów Siwierszczyzny” odnalazł zielarz Jewhen Towstuha w jednej ze wsi w rejonie Nosiwki pod koniec lat 60. ubiegłego stulecia. Z czasem, na początku lat 90., znawca ludowości Iwan Prosianyk na chutorze Smołowe (Boturynszczyzna) ze słów pszczelarza, zielarza Mychaja Szewczenki zapisał wariant naszej narodowej prognostyki. W odróżnieniu od wschodnich kalendarzy, składa się on nie z jednego dwunastoletniego cyklu, a z trzech. Pierwszy – 1997 (9631) – „Rok świętych roślin” i rozpoczyna się on od roku Dębu. Drugi – 2009 „Rok świętych zwierząt”. Rok Tura. Trzeci, końcowy, „Rok świętych ptaków” rozpoczyna się w 2021 roku Bociana i kończy rokiem Mewy 2032 (9666). Rokiem napiętym i fatalnym dla cywilizacji, jeśli ludzkość będzie dalej podążać tą bezbożną drogą. Skąd on został wzięty? Znany sumerolog A. H. Kyfyszyn (Ukrainiec z pochodzenia, urodził się we wsi Biłe, rejon troicki, Syberia) odczytał tę datę z napisów „Kamiennej Mogiły” w Zaporożu. Jego uczeń, archeolog Jurij Szyłow, nazwał tę datę początkiem Ery Rolniczej (chociaż piktogram Pługa zaprzężonego w parę wołów, jak pokazały analizy, jest o 2 tysiące lat starszy). Podobne kołodarze były znane jeszcze za czasów staroksiążęcego państwa kijowskiego, odczytywały one jego los w określonych odcinkach czasu i były korygowane zgodnie z okolicznościami i przepowiedniami wołchwów. Rok 22 – rok nieszczęść, które przyniósł Czarny Kruk. 23 – rok Orła – rok zwycięstwa. 24 – rok synogarlicy, która odbija swoje gniazdo napastnikom. 25 – rok jeziornego wilka (łabędzia) – nie cierpi obok siebie gwałcicieli sąsiadów. 26 – rok Jaskółki – rok budowania. Ale kiedy wróbel zajmuje jej gniazdo – jaskółki w mgnieniu oka zamurowują wejście i intruz tam zdycha. Astrolodzy Sumeru około 6 tysięcy lat temu oficjalnie ogłosili znany nam Zodiak (Koło gwiazdozbiorów), zrozumiałe, że nasza galaktyka (Swarga) obraca się, przemieściły się i gwiazdozbiory. Epoka Ryb (epoka Jehoszuy Nazarejczyka) zakończyła się 2016 roku 21 marca o godzinie 11:47. Nastała era Wodnika (Makoszy), pod którym znajduje się i Ukraina. Ona dzisiaj formuje się jako silne państwo na następne 2 tysiące lat. Ale Zodiak ma nie tylko Zewnętrzne koło, z którego korzystają współcześni astrolodzy, ale i środkowe, i centralne – Gwiazdozbiór Pasieki. Autor spróbował uwzględnić i ich wpływy na los państwa i człowieka. Jeśli ta prognostyka nie zgadza się z waszym charakterem, oznacza to, że jeszcze nie odkryliście w pełni swojej genarmy. Rodzice mają czas skierować swoje dziecko na ten los, który wróżą Gwiazdy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Muzyczny symbol Andrija Bobyra

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Ołeksandra BIEŁENKIEGO. Wiele ciekawych informacji o drodze życiowej i twórczej Andrija Matwijowycza przekazał prowadzący koncert Roman Kolada. Sporo interesujących faktów z życia artysty obecni na sali dowiedzieli się również od gości wydarzenia. – Andrij Bobyr wychował całą plejadę mistrzów bandury, a jako wykonawca podarował nam wszystkim sygnał wywoławczy Ukraińskiego Radia „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki”, – zaznaczył sekretarz Rady Nadzorczej Narodowej Publicznej Kompanii Telewizyjno-Radiowej Ukrainy Wadym Miski. – Te sygnały, które otworzyły dzisiejszy koncert, są już częścią naszej pamięci kulturowej i naszej ukraińskiej tożsamości. Oczywiście, Andrij Matwijowycz to wybitny muzyk. Ale mnie, jako badacza historii radiofonii, bardziej interesuje nie muzyka, a styl jego życia. Podczas II wojny światowej był pilotem myśliwca bojowego. Samolot był amerykański, otrzymany w ramach lend-lease’u. Wyobraźcie sobie – na ukraińskim niebie ukraiński pilot za sterami amerykańskiego myśliwca broni ukraińskiej ziemi przed krajem-agresorem. Nic wam to nie przypomina? W rzeczywistości bardzo wyraźnie widać paralele z teraźniejszością. Zachowały się świadectwa, że latając na tym myśliwcu, odmówił porzucenia sztuki. Andrij Bobyr grał w spektaklach na froncie. Grał również na bandurze, którą stworzył sam. Latał z tym instrumentem muzycznym. Zatem bandura towarzyszyła mu nie tylko na ziemi, ale i na niebie. Nawiasem mówiąc, ten instrument muzyczny jest przechowywany w Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej w Kijowie, gdzie można go zobaczyć. To unikalny artefakt tamtej epoki. Główna lekcja, którą pozostawił nam Andrij Matwijowycz, polega na tym, że nawet najcięższa próba – wojna, nie powinna łamać naszej siły, naszej woli życia i pracy. Te słowa są głównym kręgosłupem, który ratuje i trzyma. Po wojnie miał wspaniałe kariery pedagogiczną i kompozytorską. W jego dorobku jest ponad 500 opracowań na bandurę. Kierował zespołem bandurzystów Ukraińskiego Radia, który z czasem stał się orkiestrą. Ponad 200 jego nagrań pozostało w funduszach Ukraińskiego Radia. Dzięki temu przyszłe pokolenia będą wiedzieć, jak brzmi nasze dziedzictwo muzyczne, jak brzmiała tamta epoka. Wielkie podziękowania dla Ukraińskiego Radia, że przechowuje dziedzictwo naszych wybitnych artystów! – W muzeum Ukraińskiego Radia, którym się opiekuję, na honorowym miejscu jest 20-sekundowa fonogram sygnału wywoławczego, – opowiedział badacz historii Ukraińskiego Radia Anatolij Tabaczenko. – I kiedy włączam ją na magnetofonie, kiedy zaczyna brzmieć – ludzie zamierają, widzę, jak jaśnieją ich twarze, zapalają się oczy u starszego pokolenia, które pamięta, jak to było na antenie. Ja to samo czułem wiele lat temu. W epoce przed internetem słuchaliśmy radia na starych odbiornikach lampowych, na falach krótkich. Obok sygnałów radia BBC, radia polskiego brzmiały sygnały Ukraińskiego Radia na bandurze w wykonaniu Andrija Bobyra. To piękny muzyczny symbol. Los dał mi wspaniały prezent – być znajomym z Andrijem Matwijowyczem. W 1986 roku przygotowywałem audycję na Dzień Radia. Składała się z kilku wątków, z których jeden postanowiłem poświęcić autorowi sygnałów. Skontaktowaliśmy się telefonicznie i Andrij Bobyr zaproponował mi przyjazd do Domu Nagrań, gdzie odbywały się próby orkiestry. Miałem okazję zobaczyć, jak pracował z muzykami. Kiedy próba się skończyła, zostaliśmy we dwóch. Włączyłem magnetofon i nagrałem jego legendarną, porywającą historię. O tym, jak nie zdążył odebrać dyplomu w klasie bandury, bo zaczęła się wojna. I zamiast dyplomu – wezwanie na front. W naszym muzeum są fotografie Andrija Matwijowycza z czasów wojny – czarnowłosy, przystojny, typowa ukraińska natura. Prawdziwy kozak, choć maluj obrazy. A obok niego amerykański samolot. Jestem wdzięczny losowi za to spotkanie. Potem audycja wybrzmiała w radiu, odniosła wielki sukces. Powiem prawdę, przed naszym spotkaniem nawet nie wyobrażałem sobie, jaka to wielka postać. A to, co teraz dzieje się na tej scenie, jeszcze raz potwierdza, jaką rolę odegrała postać Andrija Matwijowycza w historii Ukraińskiego Radia. – Przeprowadziliśmy okrągły stół z okazji jubileuszu Andrija Matwijowycza, – poinformowała kierowniczka działu ukraińskich instrumentów ludowych Państwowego Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy Ołena Koreniak. – Zapraszamy do naszego muzeum, by podzielić się swoimi refleksjami na temat pieśni Andrija Bobyra. Miłość do Ukrainy przekazuje jego pieśń. A spotkanie w dzieciństwie z wędrownymi kobzarzami określiło los przyszłego muzyka. Na swojej drodze znalazł tę pokrewną pracę, o której pisał Hryhorij Skoworoda. I był wierny swojej ścieżce przez całe życie. Na fotografiach można zobaczyć Andrija Matwijowycza w różnych latach jego życia. Są tu także jego znani uczniowie. Kiedy w 1992 roku Andrij Bobyr po długich latach owocnej pracy jako dyrektor i kierownik artystyczny Orkiestry Instrumentów Ludowych przeszedł na emeryturę, zaproszono go do pracy w naszym muzeum. Znajdował możliwość włączania się w wydarzenia muzealne o tematyce kobzarskiej. A zwiedzający wystawę muzealną „Żywe struny Ukrainy”, poświęconą ukraińskim instrumentom ludowym, znaleźli w osobie Andrija Matwijowycza niezapomnianego gawędziarza i wspaniałego wykonawcę. Aby uczcić tego człowieka, moglibyśmy wydać zbiór pieśni, które wykonywał, lub opublikować jego nagrania. A także zainicjować ustanowienie tablicy pamiątkowej na budynku, w którym mieszkał Andrij Bobyr. Wszystko to byłoby naszym hołdem i miłością do tego wspaniałego człowieka. *** Koncert rozpoczęto legendarnymi sygnałami Ukraińskiego Radia w wykonaniu Andrija Bobyra. Obecni na sali ciepło witali występy Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia pod dyrekcją Mychajła Pikulskiego. Burzliwymi oklaskami witano występy artystów ludowych Ukrainy Natalii Mykołajyszyn i Serhija Mahery, trio bandurzystek Ukraińskiego Radia w składzie artystki ludowej Ukrainy Tetiany Małomuż oraz zasłużonych artystek Kateryny Kowryk i Olhy Nyszczoty. A także – zasłużonego artysty Ukrainy Mykoły Szulaka, laureatów ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów Antona Bojki, Iryny Łytwynenko, solistów Serhija Zacharcza i Anatolija Szmitka. W ich wykonaniu zabrzmiały ukraińskie pieśni ludowe „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki”, „Iwanku, Iwanku”, „Oj, czarna ja, oj czarna”, „Wieczór na dworze”, „Miałem raz dziewczynkę”, „Oj nie świeć księżycu”, „Stoi góra wysoka”, „Patrzę ja w niebo”, „Bandurzysto, orle siwy” i inne. Publiczność miała również radość posłuchać „Walca” Debory Henson-Conant (USA), melodii „Kołomyjka La Vita” Wołodymyra Zubyckiego, „Z Ukrainą w sercu” Iwana Nebesnego. I to tylko część programu koncertowego. *** Po zakończeniu koncertu porozmawiałem z niektórymi jego uczestnikami. Natalia Mykołajszyn, artystka ludowa Ukrainy: – Kiedy jeszcze byłam studentką, ówczesny kierownik Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Swiatosław Iwanowycz Łytwynenko, zainteresowawszy się moim repertuarem, zaprosił mnie na transmisje na żywo. Tam miałam możliwość wykonywania ukraińskich romansów i pieśni ludowych. Te transmisje na żywo odbywały się we wtorki. Nigdy ich nie zapomnę. To było tak poruszające, tak odpowiedzialne. Przecież w transmisji na żywo w żadnym wypadku nie można się pomylić. Zapowiadano pieśń i my po kolei podchodziliśmy do mikrofonu. Było to jeszcze w latach 90. XX wieku. Dla funduszy Ukraińskiego Radia nagrałam wiele ukraińskich pieśni ludowych oraz arii w opracowaniu na orkiestrę instrumentów ludowych. Nagrywaliśmy także Bacha, Händla. Ogólnie było sporo klasyki – ukraińskiej i zagranicznej. Takie koncerty to pamięć. A pamięć trzeba pielęgnować i uczyć następne pokolenia, jak należy szanować naszych wybitnych ludzi. Przecież Andrij Bobyr, któremu poświęcono nowy koncert, był znany nie tylko z tego, że nagrał na bandurze sygnał wywoławczy dla Ukraińskiego Radia „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Pamiętam, wcześniej każdy poranek zaczynał się tym sygnałem o godzinie 6. Studiował, a potem wykładał w Konserwatorium Kijowskim (obecnie Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy). W tym czasie dokonał wielu opracowań ukraińskich pieśni dla swoich uczniów. I wykonywał je sam we własnym opracowaniu na bandurę. To było bardzo ważne. Pamiętamy również, że Andrij Bobyr był kierownikiem artystycznym i głównym dyrygentem Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej. Przed takimi koncertami uzgadniamy materiał, tematykę naszych występów. Ten repertuar nie jest w naszym stałym wykonaniu. Dlatego trzeba się przygotowywać, powtarzać. Udział w takich koncertach dla nas, wykonawców, jest niezwykle odpowiedzialny. Tym razem zaproponowano mi od razu wykonanie pieśni ludowych. Wzięłam do występu melodię „Naszo meni czorni browy”, a dla kontrastu „Oj ja znaju, szczo hrich maju” oraz „Oj ne swity misiaczeńku”. Swoją drogą, kiedy zaczynałam swoją praktykę pedagogiczną w Narodowej Akademii Muzycznej, to moja wychowanka Zoresława wykonywała właśnie tę pieśń na bandurze. Krytycznie podchodzę do swoich występów. Dlatego, że nigdy nie ma takiego samego stanu psychicznego i fizycznego, zawsze są jakieś niuanse. Staram się swoim głosem przekazać treść tych pieśni. Jeśli mówić o żartobliwej, żywiołowej pieśni „Oj ja znaju, szczo hrich maju”, to staram się pokazać jej charakterystyczne cechy etniczne. Za każdym razem tworzymy, malujemy obraz i kreujemy postać. Było bardzo miło, że publiczność tak ciepło nas przyjmowała. Dobrze było to czuć na scenie. Wśród moich nowych prac jest partia Stelli w operze Offenbacha „Opowieści Hoffmanna” w Narodowej Operze Ukrainy, co stało się dla mnie zaskoczeniem. A teraz przygotowujemy się do koncertów bożonarodzeniowo-noworocznych, powtarzamy program. Serhij Mahera, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki: – Pod koniec lat 90. przygotowywałem się do jakiegoś międzynarodowego konkursu, na który trzeba było przygotować nagranie dźwiękowe. To nagranie musiało być wysokiej jakości. Zrobiono mi je w Domu Nagrań Ukraińskiego Radia. W tamtym czasie pracował tu znany reżyser dźwięku Łeonid Bilczynski. Wielu uczniów Łeonida Anatolijowycza pracuje tam do dziś. Nadszedł dzień, kiedy robiliśmy to nagranie przy fortepianie w małym studiu. Wykonywałem dość skomplikowaną włoską arię księcia d’Arcosa z opery „Salvator Rosa”, muzyka A. Gomeza. Był zachwycony tym nagraniem, uściskał mnie i porównał do Borysa Hmyri. Dla mnie taka ocena była największą pochwałą. Po tym rozpoczęła się moja współpraca z Domem Nagrań Ukraińskiego Radia, a także z Akademicką Orkiestrą Muzyki Ludowej i Popularnej. Tą orkiestrą kierował wtedy Swiatosław Łytwynenko. (Podczas wieczoru Andrija Bobyra, w trakcie swojego występu, zaprosiłem Swiatosława Iwanowycza na scenę). Z tą orkiestrą dokonałem wielu nagrań do funduszy Ukraińskiego Radia. Każdy taki koncert był na swój sposób wyjątkowy. W szczególności ciekawe były te koncerty, które odbywały się na żywo. W ostatnich latach radio „Kultura”, niestety, zaczęło mniej relacjonować wydarzenia muzyczne. A wcześniej bardzo mi to pomagało. Takie koncerty tworzyły krąg wielbicieli, a to dodawało skrzydeł. Było miło, gdy ktoś ze znajomych przy spotkaniu mówił, że słyszał mnie w jakiejś audycji radiowej. Mama opowiadała, jak spotkała w swoim mieście powiatowym na targu znajomą, a ta z wdzięcznością opowiadała o moim występie. To sprzyjało temu, by kraj znał swoich artystów. Miło, że wspomniano o takim człowieku jak Andrij Bobyr. Bardzo dużo o nim słyszałem od kolegów i dyrygentów. Zacząłem się bardziej interesować i dowiedziałem się, że to rzeczywiście był wielki człowiek, wielki muzyk, wielki Ukrainiec. Bardzo potrzebne są takie koncerty, a my powinniśmy pamiętać o swoich nauczycielach. W koncercie wziął udział mój student Anton Bojko, który śpiewał „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Ten utwór miałem śpiewać ja, ale nie starczyło czasu, żeby go powtórzyć. (Równolegle z przygotowaniami do tego koncertu przygotowywaliśmy „Opowieści Hoffmanna” w Narodowej Operze Ukrainy). Więc zaproponowałem swojego dobrego studenta. Zaproponowałem również przeprowadzenie paraleli nauczyciele – uczniowie. Jak wiadomo, Andrij Bobyr był nie tylko wspaniałym dyrygentem, ale także wspaniałym pedagogiem. Wśród jego uczniów był były kierownik Narodowej Kapeli Bandurzystów Ukrainy Mykoła Hwozdź. Sam Andrij Bobyr był uczniem Hryhorija Werowki. Dzisiaj biorę udział w koncercie jako artysta, a obok mnie – mój student. W Domu Nagrań Ukraińskiego Radia odbył się koncert „Bandurzysto, orle siwy”, poświęcony 110. rocznicy urodzin ukraińskiego śpiewaka-bandurzysty, dyrygenta, pedagoga, artysty ludowego Ukrainy Andrija Bobyra. Ozdobą tego koncertu stał się akompaniament muzyczny Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia, kierownik artystyczny i główny dyrygent Mychajło Pikulski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ną kobietą. Uważam, że dobrze poradził sobie z tym niełatwym zadaniem. Zaprosiłam do współpracy zespół, z którym już stworzyliśmy kilka spektakli. To artystka Switłana Zaikina, chórmistrzyni Iryna Bonkowska, która zgodziła się razem ze mną pracować nad materiałem muzycznym. Chciałabym też wspomnieć o orkiestrze i jej kierowniku Wiktorze Dmytrenku. Wiktor wykonał bardzo udane aranżacje, zupełnie niepodobne do tych, które tworzył do poprzednich spektakli. Od strony choreografki Switłany Diadiun pojawiło się wiele ciekawych pomysłów. Dzięki jej pracy Ołeksij Czerniak w spektaklu jednocześnie śpiewa i tańczy. Ogólnie rzecz biorąc, to świetna praca całego zespołu. Reżyser może coś wymyślić, ale trzeba to wcielić w życie i pięknie zaaranżować. Bez choreografa, kompozytora i chórmistrzyni zrobienie tego jest niemożliwe. Razem wypuszczamy już nie pierwszy spektakl i zawsze pracuje nam się wspólnie komfortowo. A oto wypowiedzieli się sami aktorzy. Eduard Kichtenko, wykonawca roli Bondiego: „Mogę jedynie podziękować teatrowi i Iljinie Borysownie za zaufanie i możliwość zagrania tak wybitnego i, bez przesady, wielkiego człowieka! Mam nadzieję, że sobie poradziłem! A jeszcze chcę podziękować mojej partnerce i żonie, Alinie) Praca na jednej scenie z taką mistrzynią to kipiel! Wszystko staje się zrozumiałe i łatwe! To po prostu jakaś magia!”. Alina Procenko, wykonawczyni roli Irene: „Nasza reżyserka głęboko podeszła do tak poważnego i trudnego pod względem emocjonalnym i technicznym materiału. Zapoznała się z biografiami wszystkich artystów, historycznymi wydarzeniami wskazanymi w sztuce, opierała się na psychofizyce każdego aktora i pomagała jak najdokładniej oddać mojego bohatera, uwzględniła wszystkie aktorskie życzenia dotyczące piosenek, aby aktorom było dokładniej i łatwiej je przeżywać na scenie, tworzyła na próbach twórczą, przyjazną atmosferę”. Roman Listopad, wykonawca roli Leonida Jabłońskiego: „To moje pierwsze doświadczenie współpracy z teatrem „Berehynia”. Wcześniej bywałem tu tylko jako widz. Porozmawiałem z dyrektorem teatru i reżyserką i zatwierdzono mnie na tę rolę. Pozostały ciepłe wrażenia z takiej współpracy. Chcę powiedzieć, że zespół w „Berehyni” jest profesjonalny, wszyscy bardzo uprzejmi, pozytywnie nastawieni. Cały proces prób przebiegał kompetentnie, przemyślanie. Jestem zachwycony rozmową z aktorami podczas pracy nad spektaklem. Niektórych z nich znam od dawna, na przykład Eduarda Kichtenka, a z innymi dopiero niedawno się poznałem. Jak wiadomo, mój bohater Leonid Jabłoński stworzył „Jabcio-Jazz” i był jego kierownikiem. Praca nad tą rolą była dla mnie bardzo interesująca, ponieważ jest ona biograficzna. Szukałem materiałów o tej postaci. Niestety w internecie nie ma zbyt wielu informacji. Musiałem coś dofantazjować. Zwróciłem uwagę, że na niemal wszystkich zdjęciach się uśmiecha, na jego twarzy jest szeroki uśmiech. W tych scenach, gdzie nie ma napięcia i sytuacji konfliktowych, staram się być pozytywny, szczery i oczywiście z uśmiechem. Charakter miał niełatwy. Ale jeśli jesteś kierownikiem, coś tworzysz, to jest to dla ciebie cenne, więc to pielęgnujesz, staras się to utrzymać. Wydaje mi się, że Leonid był człowiekiem silnej woli. Aktorowi zawsze interesuje granie postaci, która jest do niego niepodobna. Ale ja mam w sobie coś podobnego do niego. Chyba konsekwencję w dążeniu do celu. Mieliśmy wystarczająco prób, aby przygotować się do premiery. Jednak panowało ogólne przejęcie, jak widz odbierze spektakl. Aktorzy wspierali się nawzajem. Uważam, że wszystko przebiegło znakomicie. Oczywiście będę dalej pracować nad swoją postacią. Spektakl pokazano zaledwie kilka razy – jest jeszcze sporo do zrobienia, coś do dodania. Nie będę ukrywać, że chciałbym jeszcze popracować z „Berehynią”. Są już pewne plany, pomysły. Być może coś wyjdzie już w tym sezonie teatralnym”. Ołeksij Czerniak, wykonawca roli Adasia: „We wszystkich swoich rolach chce się być sobą. W nasz bardzo trudny czas ludziom brakuje pozytywnych emocji, dlatego staramy się je dawać ze sceny. Nowy bohater – to człowiek bliski mi duchem. Jest prototypem kompozytora Stepana Huminiłowicza, który był dość znanym muzykiem. Dlatego chyba taka bliskość. Kiedy byłem studentem, byłem w pewnym sensie podobny do tych muzyków, marzycieli. Też kiedyś marzyłem, że będziemy mieli własną grupę. Mój bohater miał niełatwy los. Tak jak chyba każdy uczestnik tego zespołu. Był znakomitym dyrygentem chóru, stworzył chór, nawet gdy przebywał w więzieniu. Bardzo interesująco pracować z reżyserką Natalią Linnyk. Każda jej nowa inscenizacja nie jest podobna do poprzedniej. Na początku pracy nad spektaklem zupełnie nie spodziewasz się tego, co będzie później. A w rezultacie – zawsze sukces. Ogólnie wyszła nam niesamowita jazz-banda. Cały czas sobie pomagaliśmy. Z Romanem Listopadem i Serhijem Czernowem pracowałem po raz pierwszy. Od razu znaleźliśmy wspólny język. Podczas prób wiele cennych dla siebie rzeczy od nich zaczerpnąłem. Co do mojej roli, to ocenić ją powinien nie ja, lecz widz”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tajemnice ukraińskiego tanga

W Kijowskim Akademickim Teatrze Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” niedawno odbyła się premiera spektaklu „Lwowskie tango”. Jego podstawą stała się sztuka napisana przez Andrija Bondarenkę, Natalię Bojmuk i Ostapa Manuljaka. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Andrija MINTENKI W tej historii wszystkie postacie mają historyczne pierwowzory. Ściślej mówiąc, ta historia dotyczy właśnie postaci historycznych. Bohdan Wesołowski, Iryna Jarosewycz i „Jabćo-dżaz” byli jaskrawymi przedstawicielami lwowskiej przestrzeni artystycznej pierwszej połowy minionego stulecia. Niestety, ich nazwiska przez długi czas były ukrywane i nie wspominano o nich w oficjalnym sowieckim muzykoznawstwie, ponieważ wszyscy oni byli znaczącymi bohaterami sceny politycznej. Ta wzruszająca komedia opowiada właśnie o wewnętrznych wątpliwościach, o wyborze między miłością a postawą obywatelską, o miłości, której historycznym tłem staje się walka o silną Ukrainę. Tradycyjnie w przedstawieniach „Berehyni” rozbrzmiewa orkiestra na żywo. W nowej inscenizacji również dużo jest muzyki autorstwa wszystkich uczestników tej historii i oczywiście namiętne tango. – Wydaje mi się, że teraz nadszedł czas, gdy odzyskujemy imiona postaci historycznych, odkrywamy nowe, wypełniamy luki, – zauważyła dyrektor-kierowniczka artystyczna teatru „Berehynia” Iljina Hensicka. – Białe plamy wypełniają się na różne sposoby: poprzez spektakle, film, wystawy, badania naukowe, filmiki w TikToku. Pozbywamy się poczucia niższości, a teatr jest do tego wspaniałą platformą. Spójrzcie, ile spektakli obecnie powstaje w Ukrainie o naszych wybitnych artystach – Kwitce Cisyk, Wasylu Stusie, Bohdanie Wesołowskim, Polinie Rajko, Marii Prymaczenko, Allu Horskiej. Przez przedstawienie, inscenizację można przekazać nie tylko suche fakty, odtworzyć wydarzenia, ale też stworzyć atmosferę, zanurzyć widza w epoce historycznej. Bohdan Wesełowski jest dziś aktualny zarówno dzięki swojej twórczości, jak i swojej postawie obywatelskiej. Muszę powiedzieć, że także losy jego przyjaciół zasługują na dzieła artystyczne – filmy lub spektakle. Mam na myśli Leonida Jabłońskiego, Anatolija Kos-Anatolskiego. Ich biografie i twórczość są również jasne i oryginalne. Andrij Bondarenko, Natalija Bojmuk i Ostap Manuliak napisali sztukę „Lwowskie tango” dla Narodowego Teatru Lwowskiego im. Zankowieckiej. Właśnie ją w inscenizacji Bohdana Rewkewycza zobaczyłam w Kijowie podczas gościnnych występów i strasznie zapragnęłam, aby pojawiła się w repertuarze „Berehyni”. Rozpoczął się proces negocjacji dotyczących nadania praw autorskich do wystawienia tego tekstu. Udało nam się dojść do porozumienia. Na wstępnym etapie zaczęliśmy nawet rozważać możliwość przyjazdu reżysera ze Lwowa, ale szereg okoliczności temu przeszkodził. Wtedy zaproponowałam wystawienie spektaklu Natalii Linnik. Tak zaczęliśmy pracę. Od dawna dojrzewał u mnie pomysł poszerzenia zespołu aktorskiego o aktorów dramatycznych. Tak w zespole pojawił się Eduard Kichtenko, który w tym spektaklu gra młodego Bohdana Wesołowskiego. Eduard z powodzeniem pracuje w naszym teatrze już od kilku sezonów. Rola Reny, pełna dramatyzmu, poczucia głębokiej przemiany, wymagała wykonawczyni, która połączy zdolności wokalistki i solidne przygotowanie aktorskie. Po dyskusjach z reżyserką doszliśmy do wniosku, że może nią być Alina Procenko. Materiał muzyczny wymagał studiowania i właściwie badań. I choć tekst sztuki zawiera także gotową partyturę muzyczną, zespołowi inscenizacyjnemu wydało się, że dla naszego teatru materiału muzycznego jest za mało, dlatego się rozszerzył, wzbogacił i nieco zmienił, ponieważ nasz skład orkiestry różni się od orkiestry teatru lwowskiego. Nad partyturą muzyczną pracował i opracowywał aranżacje Wiktor Dmytrenko, a partią wokalną zajmowała się Iryna Bonkowska, która, nawiasem mówiąc, ma ścisły związek z lwowskim środowiskiem artystycznym. Musiała włożyć wiele wysiłku, aby doprowadzić do dobrego zespołu wokalnego artystów, którzy śpiewają w różnej manierze. Dla naszych wokalistów to również było swego rodzaju wyzwanie. Numery choreograficzne stworzyła Switłana Diadiun. Były tu wyzwania związane zarówno z manierą wykonawczą, jak i ze składem płciowym. Scenografką jest Switłana Zaikina. Często angażuje się w nasze inscenizacje. I ten tekst wymagał swoistego podejścia. Oprócz Aliny Procenko, o której już mówiłam, w spektaklu występuje także Serhij Czernow, który do 2022 roku pracował w Teatrze na Peczerśku, oraz Roman Lystopad – aktor Teatru na Michajłiwskiej. Serhij studiował na Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji równolegle ze mną (ja na teatrologii, a on na aktorstwie, nawiasem mówiąc u tego samego wykładowcy co Alina Procenko). Ich kurs był dość muzyczny, co wtedy nie było zbyt modne. A jednym z ich dyplomowych przedstawień był musical „Chicago”, w którym Serhij grał, tańczył i śpiewał kobiecą rolę. Roman Lystopad przyszedł kiedyś na przesłuchanie i nam się spodobał, więc go zaprosiliśmy. Młody aktor Nazar Sołopichin – wciąż student KNUKiM. Odbywał u nas praktykę. Obecnie gra kilka niewielkich ról w repertuarze „Berehyni”. Jestem przekonana, że praca jeszcze, powiedzmy sobie, dojrzeje. Minie „nerw” pierwszych pokazów i na pierwszy plan wysuną się głębokie treści. Tak z przedstawieniami często bywa, zwłaszcza z tymi, które na pierwszy rzut oka wydają się wyłącznie rozrywkowe. Równolegle w teatrze trwała praca nad spektaklem „Hojny wieczór”. To świąteczna historia do rodzinnego oglądania. Wystawiła ją Olena Al Jusef. Za podstawę wzięła sztukę znanego reżysera z Charkowa – Ołeksandra Injutoczkina. Dzieci są zachwycone! A główną ideą inscenizacji jest święto dla wszystkich. Na razie jesteśmy na etapie przygotowań do pracy nad rozmachową inscenizacją „Zerno­schowiszcze”. Co chwila pojawiają się wydarzenia, które zmuszają nas do odkładania rozpoczęcia okresu prób. W styczniu planujemy premierę programu koncertowego z okazji Dnia Soborności Ukrainy. Będą to pieśni o charakterze patriotycznym, kozackie, do wierszy Tarasa Szewczenki i inne. – Osobiście ta historia poruszyła mnie tematem miłości, która pojawiła się między bohaterami, – kontynuowała rozmowę Natalija Linnik, reżyserka-inscenizatorka. – O tym jasnym uczuciu chciałam przede wszystkim mówić ze sceny. I oczywiście ważne było, aby widz poznał taką postać jak Bohdan Wesołowski. Na szczęście obecnie to nazwisko wraca na Ukrainę. W bardziej nowoczesnym wykonaniu brzmią jego piosenki. Ludzie zaczynają poznawać twórczość kompozytora, a teatry – wystawiać o nim spektakle. Cieszy, że w trakcie pracy nad spektaklem dołączyli do nas aktorzy dramatyczni. Wydało mi się, że aktor Eduard Kichtenko ma coś wspólnego z głównym bohaterem. Myślę, że również chciało mu się pracować nad romantyczną postacią. Pomysłem Iljiny Hensickiej było zaproszenie do roli Iren aktorki dramatycznej Aliny Procenko. Sądzę, że wybór jest całkiem udany. Bardzo podobała mi się współpraca z Romanem Lystopadem i Serhijem Czernowem. Z profesjonalistami zawsze łatwiej pracować nad scenami. Wnosili ciekawe twórcze znaleziska. Mają wykształcenie teatralne, a do tego praktyczne doświadczenie. Każdy pracuje w jakimś teatrze. Dla reżysera to duży plus. Znakomite są także role pozostałych aktorów. Przede wszystkim mam na myśli Ołeksandra Brygincia i Ołeksija Czerniaka. Ołeksandr bardziej znany jest jako aktor komediowy, charakterystyczny. A ja zaproponowałam mu zupełnie inną rolę – dorosłego Bondiego. Trzeba było oddać ból po powrocie na trzy dni do Związku Radzieckiego, spotkanie z koch-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Słobożańskie kolędy w galicyjskiej inscenizacji Premiera „Świątecznych wieczornic” w Tarnopolskim Teatrze Dramatycznym

„Nie samym Gogolem i jego „Wieczorami na chutorze w pobliżu Dykanki” – postanowiono w Tarnopolskim Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Tarasa Szewczenki. I zaproszono 26 grudnia na premierę „Świątecznych wieczornic” na motywach dobrze znanej wszystkim sztuki Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki „Swatanie na Honczariwce”. Mykoła Szot Zdjęcia autora To widowisko po raz pierwszy na tarnopolskiej scenie zanurzyło bohaterów utworu dramatycznego w czarujący świat Bożego Narodzenia i jednocześnie stało się reżyserską próbą dyrektora – kierownika artystycznego teatru, zasłużonego artysty Ukrainy Borysa Repki. Spektakl nie będzie operą, jak określał autor, a stanie się komedią muzyczną. Zresztą, wiele rzeczy z klasycznego „Swatania na Honczariwce” tutaj nie będzie, chyba tylko bohaterowie z niektórymi swoimi przyzwyczajeniami, sprawami. Co więcej, zobaczymy w widowisku taką postać jak Skoryk, ale nie jest on już przebiegłym i oszukańczym żołnierzem, a prawdziwym, wolnym kozakiem o ukraińskim duchu, który i o naszej historii opowie, i godnym obrońcą rodzinnej ziemi się stanie. Z jego ust padnie też taka kwestia: „Jestem wolnym kozakiem, nie pogodziłem się z losem-niewolą, obszedłem Francję, Niemcy, Turcję, inne ziemie i powiem wam, że u nas na Ukrainie jest najlepiej, nasze pieśni są najbardziej śpiewne, tańce najbardziej żywiołowe, a nasz język najpiękniejszy. Tak, nie dają nam teraz swobodnie, spokojnie żyć, ale przyjdzie ten czas, kiedy zwyciężymy moskala i zaczniemy żyć wolno, szczęśliwie i godnie. I ten czas niebawem nadejdzie”. Scena z premierowego spektaklu Właśnie obraz kozaka Skoryka, jak wyznał reżyser-inscenizator Borys Repka, skłonił go do podjęcia się stworzenia spektaklu zarówno scenicznie, jak i jako autor scenariusza. Rolę kozaka w nowym teatralnym widowisku zagrają zasłużeni artyści Ukrainy Ołeksandr Papusza i Andrij Malinowycz. Zamysł wystawienia „Świątecznych wieczornic” zrodził się rok temu. „Swatanie na Honczariwce” w repertuarze Tarnopolskiego Teatru Dramatycznego było swego czasu w reżyserskiej interpretacji ludowego artysty Ukrainy Ołeha Mosijczuka. Ale obecna praca premierowa wyróżnia się całkowicie. Nie jest ona tyle o sprawach społecznych, co o świątecznych – gra wszystkimi barwami, ludowymi zwyczajami i obrzędami cyklu bożonarodzeniowo-noworocznego. Znamienne, że reżyser Borys Repka postanowił zapoznać galicyjskiego widza z kolędami, szczedriwkami i pieśniami bożonarodzeniowymi historyczno-geograficznego i etnokulturowego regionu Ukrainy – Słobożańszczyzny. Zabrzmi ich prawie dziesięć. Pan Borys dobierał, wyszukiwał sam te pieśniarskie perły i bardzo pragnął, aby rzadkie kolędy zabrzmiały w nowym spektaklu. Wiedząc, że sanie trzeba przygotowywać latem, reżyser rozpoczął pracę nad „Świątecznymi wieczornicami” w upalne dni. Wtedy poprosił głównego dyrygenta teatru, zasłużonego artystę Ukrainy Wasyla Drahomyreckiego, o pracę nad orkiestracją dorobku muzycznego. Tymczasem zasłużona pracownica kultury Ukrainy Zinowija Byrda zajęła się tworzeniem numerów tanecznych, a scenografią i kostiumami zajął się zasłużony artysta Ukrainy Hryhorij Łojik. W premierowym spektaklu zaangażowane są dwa składy aktorskie. Dla młodego aktora Wasyla Didenki rola Ołeksija w nowym widowisku to swoisty balsam na duszę. I nie tylko dlatego, że jego postać jest bez pamięci zakochana w pięknej dziewczynie Ulianie (jej obraz wcielają aktorki Marjana Hural i Natalija Czernenko), którą rodzice chcą wydać za mąż za niekochanego, więc trzeba walczyć o szczerą miłość. A także dlatego, że Wasyl z początkiem Wielkiej wojny przyjechał do Tarnopola ze słobożańskiego Charkowa. Jeszcze miesiąc temu aktor wywołał u tarnopolskiego widza zachwyt rolą w psychodelicznym monospektaklu „Fala” według noweli Mykoły Chwylowego „Ja (Romantyka)”. Teraz oto gra na innej orbicie scenicznej – komediowej, na której bardzo chciał być. Przecież tam brzmią kolędy i szczedriwki jego rodzinnego kraju. Mówi, że niektóre z nich znał, a niektóre odkrył dla siebie dzięki „Świątecznym wieczornicom”. Sam zaś obraz Ołeksija, według twierdzenia Wasyla, jest „trochę niezwykły, gdzie trzeba i kolędować, i być prawdziwym, i kochać”. Stećko, rolę którego grać będą zasłużony artysta Ukrainy Serhij Baczyk i aktor Witalij Resztowaniuk, też będzie kolędował i razem ze wszystkimi, i sam o tym, że „na kurczęciu piórka pstre”. Kiedyś ten obraz Serhij Baczyk tworzył w klasycznej inscenizacji. Teraz postać Stećka znów weszła w jego pracę aktorską, ale w innej interpretacji – komediowej. Zasłużony artysta Ukrainy Witalij Łuhowyj w nowym spektaklu znów spotkał się z Prokopem Szkuratem, ojcem Uliany. Swoją drogą, w dawnej inscenizacji „Swatania na Honczariwce” dla Witalija była to pierwsza zagrana na scenie teatru rola ojca. Opowiada, że wtedy wcielał się w obraz włóczęgi, pijaka Szkurata, któremu nie było żadnej sprawy do córki i do żony, która zmarnowała z nim swoje życie… W premierowej inscenizacji jej twórcy kładą nacisk na podniosły świąteczny nastrój bożonarodzeniowy. I Prokip, kochający ojciec, przejawia pewną staranność, powiedzmy, chce iść na bazar, aby kupić rodzynki, miód, mak, orzechy na kutię, ale żona jednak nie puszcza, bo wie, że może nie wytrzymać i zajść do karczmy. Zresztą po co ma gdzieś człapać, Odarka – dobra gospodyni, już wszystko kupiła na świąteczny stół. I na swatanie. W roli żony Prokipa, Odarki, wystąpią zasłużone artystki Ukrainy Oksana Saćko i Oksana Malinowycz. Oksana Saćko mówi, że jej nowa rola jest ciekawa, z pewnością odbije się echem w sercach widzów. A o samym spektaklu mówi: „Jest barwny, kolorowy, piękny, wesoły, mam nadzieję, że widzom poprawi nastrój”. Reżyser-inscenizator „Świątecznych wieczornic” Borys Repka wyznaje, że będzie cenił tę pracę sceniczną. Wypełnione sale zależą od widzów. Pewnie będą, przecież w czasie wielkiego smutku i wojny serce prosi o wytchnienie, gwiazdę betlejemską, dawne zwyczaje świętowania Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Więc „Świąteczne wieczornice”, jestem pewien, będą bardzo przydatne i potrzebne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn