Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

JURIJ ANDRUCHOWYCZ: „MALI UKRAIŃCY OKAZALI SIĘ WIĘKSI, NIŻ MYŚLAŁA WŁADZA” Z WYSTĄPIENIA JURIJA ANDRUCHOWYCZA NA PRZESŁUCHANIACH W PARLAMENCIE EUROPEJSKIM W STRASBURGU

Слово Просвіти, №52 за 2004 рік

REPLIKA Dramat, który rozgrywa się obecnie na Ukrainie, w żaden sposób nie mieści się w żadnym z zawczasu przygotowanych dla niego modeli polittechnologicznych. To nie jest wystąpienie ukraińskojęzycznych Ukraińców przeciwko rosyjskojęzycznym, tym bardziej — nie jest to konfrontacja „proeuropejskiego” Zachodu naszego kraju i „prorosyjskiego” Wschodu, tym bardziej — nie są to porachunki jednych grup finansowych/klanów z innymi. W imię sprawiedliwości muszę zaznaczyć: wszystkie te konflikty są częściowo obecne, nimi, jak to się mówi, „grają”, ale to nie one określają istotną treść tego, co się dzieje. Bo dzieje się przede wszystkim uniwersalny dramat historyczny: starcie między społeczeństwem, które — w znacznej i do tego najbardziej aktywnej, najbardziej świadomej, najbardziej wykształconej swojej części — chce demokracji, dobrobytu, państwa prawa, a władzą, która wszystkimi siłami próbuje ratować autorytarno-neototalitarną formę rządów, tak skutecznie i cynicznie wcieloną w życie przez wszystkie reżimy będące spadkobiercami radzieckiego reżimu komunistycznego na całym obszarze poradzieckim (z wyjątkiem krajów bałtyckich). Czyli w ostatecznym rozrachunku — to po raz kolejny postawione pytanie: czy możliwa jest demokracja? Jeśli to pytanie spróbować podzielić na jego głębsze składowe: czy możliwe jest przerwanie zaklętego kręgu? Czy możliwe jest uratowanie „przeklętego kraju”? Czy możliwe jest urzeczywistnienie ludzkich nadziei? Czy możliwe jest zwycięstwo dobra nad złem? Wszystko inne — to, co na powierzchni, ale mniej istotne, to technologie polityczne, gra na różnicach językowych, religijnych, mentalnych wewnątrz ukraińskiego społeczeństwa, „ręka Moskwy”, rosyjski projekt geopolityczny „Janukowycz”, którego istotą jest alternatywa, otwarcie sformułowana przez najwyższych dostojników państwowych naszego wielkiego północno-wschodniego sąsiada: „Albo rozłam, albo wojna domowa”. Mimo elegancji sformułowania, wierzę w to, że nie damy autorom tego projektu ani pierwszej, ani drugiej satysfakcji. Tyle dezinformacji (nazwijmy ją mniej dyplomatycznie — kłamstwa), tyle zastraszania, fizycznych rozpraw, tortur moralnych i innego dioksynu, ile zwaliło się na ukraińskie społeczeństwo przed i podczas tej kampanii wyborczej, — to bezprecedensowe doświadczenie dramatyczne, które zasługuje na osobną Księgę Pamięci z dziesiątek tysięcy stron, gdzie zostanie utrwalony na zawsze każdy czyn obywatelski, każdy niewidoczny dla świata gest niezliczonych „małych Ukraińców”, którzy, podobnie jak „mali Węgrzy” w 1956 roku, „mali Czesi” w 1968 roku czy „mali Polacy” w 1980 roku, powstali w obronie własnej godności. W roku 2004 na Ukrainie zdarzył się cud: społeczeństwo, które przez całą dekadę wydawało się niemrawe, pasywne i rozjednane, nagle zdobyło się na skonsolidowane, bezprzemocowe i piękne wystąpienie. „Mali” Ukraińcy okazali się znacznie więksi, niż myślała o nich ichnia — i nie tylko ichnia — władza. Banalnej geopolityce przeciwstawili swoją kreatywną geopoetykę. Pomarańczowa poetyka jest bardzo aktywnym argumentem przeciwko tej „strefie szarości”, w którą ponad dekadę próbowali wciągnąć Ukrainę jej mało kompetentni i mało sympatyczni przywódcy. Chodziło im o kraj nieciekawy, pozbawiony własnego oblicza, niewidoczny dla świata. „Konstruowali” go sobie na swoje podobieństwo, zgodnie z własnymi szarymi fizjonomiami i tajnymi potrzebami. W swoich estetycznych wyznaniach pan Kuczma nie bez powodu przyznaje, że nie lubi pomarańczowego koloru, bo on, powiada, jest „nieukraiński”. Widocznie w rzeczywistości „nieukraińskim” okazał się pan Kuczma. Pomarańczowy stał się kolorem przełamania wszystkich możliwych blokad. Kolorem wybuchu tego, co ludzkie w ludziach. Przez 16 dni aktywnego oporu Majdan Niepodległości w Kijowie stanowił zwycięstwo tego, co ludzkie, nad technologią władzy. To także zwycięstwo Europy jako wartości etycznej. Mój polski przyjaciel Andrzej Stasiuk pisze o tym w swoim wspaniałym eseju tak: „Wielkie rzeczy dzieją się na Wschodzie. Ukraina podniosła się z kolan. W te ostatnie, zimne i zaśnieżone dni listopada serce Europy bije właśnie tam, w Kijowie, na Majdanie — słowo — Niepodległości. Właśnie w Kijowie toczy się walka o podstawowe europejskie wartości, które na Zachodzie rozumie się jako coś oczywistego, coś danego raz na zawsze”. Andrzej Stasiuk nazwał swój esej „Europo, stałaś się większa”. Europa stała się większa o sumę ukraińskich regionów, gdzie zwyciężył Wiktor Juszczenko. Po 26 grudnia — bardzo w to wierzę — stanie się większa o całą Ukrainę. Ci Ukraińcy, którzy głosują na Juszczenkę, głosują w rzeczywistości za wolnością, państwem prawa i tolerancją, ani trochę nie zastanawiając się nad tym, czy te wartości są europejskie, — wystarczy im to, że są to ich wartości i w ich imię są gotowi nie tylko dniami i nocami stać na grudniowym chłodzie czy iść z kwiatami w rękach na uzbrojony specnaz. Właśnie w tych ludziach widzę to, co można by określić jako europejską przyszłość Ukrainy. I ta przyszłość już się zaczęła. Wzięto z www.pravda.com.ua Rysunek Władysława Komirenki Jewhen DUDAR w święcie? Ludzi, którzy wyszli na ulice z pomarańczowymi wstążkami, obzywa się „pomarańczową zarazą”? Zaraza jest. Ale nie w pomarańczowych czy błękitnych wstążkach. Zaraza — w głowach owych wściekających się sprzedajnych deputowanych, którzy są „piątą kolumną” tegoż właśnie moskiewskiego Kremla. Zaraza — w duszach owych oszalałych „księży”, którzy zamiast siać dobro i zgodę, produkują nienawiść i niezgodę. Zaraza — w głowie owego „opozycjonisty”, dla którego ci, którzy popierają W. Juszczenkę, to nic innego jak „pomarańczowe szczury”… I myślę, nadejdzie czas, kiedy słońce nad Ukrainą uśmiechnie się pomarańczowym uśmiechem. Ludzie na Ukrainie będą uśmiechać się do siebie nawzajem, jak uśmiechali się w dniach Pomarańczowej rewolucji na Majdanie Niepodległości. A wszystko brudne, złe i zaraźliwe przepadnie w głębokim Lete… Bo, jak pisze wielki ukraiński poeta Borys Olijnyk (jedyny normalny komunista w ukraińskim parlamencie i nie jedyny normalny prawosławny patriarchatu moskiewskiego): Narodu nie weźmiesz na makuch. On z oddali rozróżni czyn: I kto jest synem jego, z ducha, I kto, z ducha, — suczy syn.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn