Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Budynek przy ulicy Dymitrowa 5 w Czerniowcach, mający już ponad sto lat, 27 listopada świętował 60. rocznicę dnia, w którym stał się Czerniowieckim Państwowym Muzeum Literacko-Pamięciowym Olgi Kobylańskiej.

Слово Просвіти, №52 за 2004 рік

Ten niewielki parterowy dom to trzynasta czy czternasta siedziba wybitnej ukraińskiej pisarki, to jej ostatnie i pierwsze własne mieszkanie. Mieszkała tu od maja 1929 roku aż do samej śmierci — 21 marca 1942 roku. Stąd odprowadzono O. Kobylańską w wieczność 23 marca 1942 roku. Pisarka często bywała w tym domu jeszcze na długo przed swoim zamieszkaniem. Budynek należał do jej najstarszego brata Maksyma Kobylańskiego. Rodzina brata mieszkała w nim do połowy 1917 roku, a następnie wyjechała do Odessy. Maksym zmarł tam 27 sierpnia 1922 roku. Po nim spadkobierczynią została jego córka Maria, która również mieszkała w Odessie. Dzięki pomocy Mychajła Bilacza, literaturoznawcy i wydawcy z Charkowa, który był pełnomocnikiem O. Kobylańskiej wobec radzieckich wydawnictw (Północna Bukowina, jak wiadomo, znajdowała się wówczas pod władzą burżuazyjno-obszarniczej Rumunii), udało się skontaktować z córką brata. Przekazano jej część honorarium za utwory pisarki, które wówczas wydawano w Charkowie. Po dopełnieniu odpowiednich formalności przekazała ona prawo własności domu swojej słynnej ciotce. W ten sposób rozwiązano kilka problemów. Jednym z nich było przesyłanie (a raczej przekazywanie) przez Pragę i Lwów honorariów za wydawanie w Wielkiej Ukrainie utworów O. Kobylańskiej, co było związane ze skomplikowanymi stosunkami dyplomatycznymi między ZSRR a Rumunią. Nie zawsze docierały one na czas, zdarzały się nieporozumienia związane z zaginięciem niektórych z nich. Rozwiązano, rzecz jasna, kwestię mieszkania, gdyż pisarka mieszkała wówczas w bardzo nieprzytulnym, półpiwnicznym pomieszczeniu za rezydencją metropolity przy obecnej ulicy Josyfa Hławky. Dla córki brata korzystny był warunek przedstawiony 28 marca 1927 roku w liście do niej przez Elpidefora Panczuka, zięcia i sekretarza O. Kobylańskiej: „Pani Olga Kobylańska chce kupić dom i będzie płacić nie stąd, a stamtąd, gdzie Państwo przebywacie. Otrzymają Państwo pieniądze w takiej walucie, w jakiej Państwo zechcą, od instytucji, która znajduje się tam, a która z kolei ma zobowiązania wobec pani Olgi Kobylańskiej. Przewaga tej propozycji: dom pozostanie w rodzinie. Mogliby Państwo go odkupić, gdyby Państwo wrócili”. W tym samym liście opisuje on ówczesny stan siedziby: „Remont nie był przeprowadzany, z wyjątkiem drobiazgów (rynny). Wygląd zewnętrzny domu jest bardzo smutny: część oszklonej werandy zapadła się, po płocie nie został ani ślad, jeden sąsiad chodzi przez podwórko, schody do ogrodu grożą zawaleniem, ogród jest całkowicie zaniedbany, w budynku — zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz — są duże pęknięcia, zwłaszcza na suficie wewnątrz, ściana wychodząca na ulicę pękła, w podłodze jest wiele dziur, piece nie nadają się do użytku. Na podwórku śmierdzi, jest bardzo wilgotno, studnia lada chwila się zawali”. Zatem trzeba było zarówno przeprowadzić kapitalny remont, jak i dokonać pewnej rekonstrukcji, zgodnie z życzeniami pisarki. W ciągu roku dom, podwórko i ogród stały się takimi, jakimi widzimy je dzisiaj. Nowa siedziba okazała się nadzwyczaj gościnna. Do O. Kobylańskiej przyjeżdżały bliskie jej Ołena Kysilewska, Iwanna Błażkewycz, Lidija Buraczynśka-Rudyki, Olha Duczyminśka, szczerzy przyjaciele z Bukowiny i spoza jej granic, zwłaszcza ukraińscy emigranci polityczni, którzy znaleźli się w różnych krajach Europy, w USA i w Kanadzie, gdyż w czasie, gdy Ukraina była rozszarpana przez różne państwa, nasza wybitna rodaczka stała się dla nich symbolem wytrwałości, niezłomności ducha narodowego. Nic dziwnego, że po przyłączeniu Północnej Bukowiny do Radzieckiej Ukrainy 28 czerwca 1940 roku w tym domu w pierwszej kolejności bywali pisarze ze Wschodniej Ukrainy — Andrij Małyszko, Wołodymyr Sosiura, Jurij Janowśkyj, Natan Rybak, Petro Pancz, Icyk Fefer, Dmytro Kosaryk i inni. Nieśli szczere słowa wdzięczności za wielki talent, za naukę twórczości. Symboliczne jest to, że jej rodzina (tutaj O. Kobylańska czuła rodzinne ciepło dzięki bratanicy, przybranej córce Ołenie Panczuk-Kobylańskiej lub Halusi, jak zwykle ją nazywano, zięciowi Elpideforowi, wnukom Ihorowi i Ołehowi) założyła wówczas swoistą księgę, w której goście zapisywali swoje życzenia dla gospodyni domu, coś w rodzaju muzealnej księgi pamiątkowej. Symboliczne jest to, że dzięki inicjatywie D. Kosaryka, którego spośród ówczesnych gości O. Kobylańska szanowała najbardziej, oraz wsparciu Pawła Tyczyny w latach wojennej zawieruchy, wkrótce po wyzwoleniu Bukowiny od faszystowskich najeźdźców, w 81. rocznicę urodzin — 27 listopada 1944 roku — otwarto w Czerniowcach muzeum pisarki. Kiedyś w obwodowym urzędzie statystycznym usłyszałem od niedawnej absolwentki wydziału ekonomicznego uniwersytetu, że w muzeach pracują, jak trafnie zauważył jeden z jej wykładowców, nie do końca normalni ludzie. Przy tym wypowiedzi towarzyszył odpowiedni gest palcem przy skroni. Zgodziłem się, że tak, nie do końca normalni, bo oni z reguły są fanatykami swojej sprawy. Pomimo nędznych zarobków, niemal zerowego finansowania państwowego tych placówek naukowo-oświatowych, latami, dziesięcioleciami strzegą pamięci naszego narodu. Taką była Ołena Kononiwna Kowalenko — pierwszy dyrektor (po przyłączeniu do Czerniowieckiego Muzeum Krajoznawczego w 1963 roku — kierownik). Niedawną absolwentkę Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego, członkinię KPZR, sprawdzoną do tego przez wojnę, skierowano do Czerniowiec zaraz po podpisaniu przez M. S. Chruszczowa Postanowienia nr 1134 Rady Komisarzy Ludowych Ukraińskiej SRR z 4 września 1944 roku „O otwarciu pamięciowo-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn