Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

DIALOG ARCHETYPÓW

Слово Просвіти, №52 за 2004 рік

BIENNALE „Ukradzione szczęście” Przez ostatni miesiąc jesieni odbywał się „pilotażowy” projekt przedsiębiorstwa państwowego „Forum twórczej młodzieży Ukrainy” — „Biennale sztuk aktualnych Ukrainy”. Jest on prologiem do wdrożenia „programu wspierania twórczej młodzieży”, przyjętego przez Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy z inicjatywy Forum na lata 2005—2006. Charakter tegorocznego projektu to próba zapoznania szerokiego ogółu z projektami młodych artystów, kompozytorów, literatów, reżyserów. Podczas tego swoistego festiwalu odbyło się ponad 40 akcji artystycznych — szereg wernisaży, przedstawienia teatralne, programy koncertowe, wieczory literackie. W części teatralnej Biennale odbył się festiwal-konkurs młodych reżyserów dramatu. Swoje spektakle przedstawili kijowianie And- ART-PROJEKT „Regeneracja sztucznie naruszonych więzi między dyskursem etnokulturowości a „globalnym językiem” sztuki aktualnej. Intuicyjne odnajdywanie „węzłów połączeń”, czułych nerwów, które są napięte między epokami. Zanurzenie w archetypiczne jako „ucieczka od pustki”, zagłębianie się w otchłań warstw semantycznych rzekomo dawno znanych tradycyjnych modeli etnokulturowych. Organika syntezy „aktualno-artystycznego” i „narodowo-archetypicznego” jako przestrzeń dialogu, albo konfliktu, albo dyfuzji” — takimi są główne cechy „gry z archetypem” według kuratora wystawy Mykyty Kadana (on, nawiasem mówiąc, zdobył I nagrodę festiwalu w nominacji „kurator”). Dzieła współczesnych artystów i przedmioty ludowej starożytności prowadzą milczący dialog. Wydaje się nawet, że nie przeszkadzają sobie nawzajem i nie dysonują, chociaż można by było tak przypuszczać. W otoczeniu wytworów sztuki ludowej ich artystyczni potomkowie w procesie kulturowej komunikacji nie po prostu „rozmawiają” z archetypicznym czy „bawią się” z nim — oni próbują stworzyć na jego podstawie nowy archetyp nowoczesności. Chociaż, znowuż, „nowe — to dobrze zapomniane stare”, dlatego korzenie nowego archetypu mocno zaczepione są o grunt starego. I czyż uda się całkowicie zmienić wyryte pokoleniami fragmenty podświadomości? Pewne stereotypy, które najtrudniej poddają się transformacjom? Człowiek ze swej istoty, być może, pozostał taki sam, jak był wiele wieków temu. Na niego tylko nakładają się odciski czasu. A może, przeciwnie, zmienił się nie do poznania, a archetypy w jego podświadomości czasami przemkną cichaczem cieniami zapomnianych przodków? W każdym razie, pajęczynki skojarzeń między dawnym a współczesnym u każdego będą inne. Oto co naprawdę pozostaje nienaruszalne — tak to ludowa kulinaria. Na współczesnych stołach jest ona — praktycznie w niezmienionym wyglądzie. Jeszcze i zawsze zajmuje najwyższe miejsca w gurmańskich hit-paradach. Czarny chleb ze słoniną, kiszonym ogórkiem i samogonem — to nieprzemijające. Albo oto jeszcze jedna kulinarna wizytówka — jak kiedyś nasze babcie, tak i teraz modna dziewczyna w wałkach apetycznie gotuje treściwy barszcz (wideo Wołodymyra Kuzniecowa). Wszystko inne — to już wariacje na temat. „Trapeza” (Jarosław Prysiażniuk) formą i treścią współbrzmi z ludową ikoną „Ostatnia wieczerza” z Kijowszczyzny. „Figury” (Ołeksandr Semenow) ktoś na wystawie trafnie nazwał współczesnymi babami scytyjskimi. „Zmienne powłoki” (konstrukcje metalowe Fedora Bohynskiego) nieuchwytnie przypominają przedmioty wiejskiego gospodarstwa, plecione z wikliny, to taki sobie ich awangardowo-urbanistyczny wariant (wydaje się, że zmienna powłoka — modna rzecz w dzisiejszym świecie). Współczesny „Niebieski Mamaj — naśladowca Wielkiej Nauki” (Ołeksandr Morhacki) usytuował się w sąsiedztwie z ludowym obrazem z Połtawszczyzny „Kozak Mamaj”. Patrząc na młodszego Mamaja, wydaje się, że jednak odziedziczył po swoim starodawnym poprzedniku pozę buddysty i zamyślone medytujące spojrzenie. A wyobrażenie o raju wtedy i obecnie rozbiegło się — możemy porównać na ile: idylliczny „Wieczór na Polesiu”, gdzie człowiek i przyroda jako jedna całość (praca ludowego mistrza) oraz raczej emocjonalna, a nie wizualna praca „Mój raj” (Lada Nakoneczna), a do tego z głównymi „punktami” „rajskich” odczuć (na karteczce pod obrazem). A można i w ogóle zrobić „wspólny projekt” z przedmiotami starożytności — na przykład, stworzyć współczesną instalację „Drabina Jakuba” z wykorzystaniem sakralnej drewnianej rzeźby XVIII—XIX w. (Mykyta Kadan). A ze starodawnych bandur nagle wydobywa się całkiem nowoczesna „Fala dźwiękowa” (instalacja Dmytra Matiuchina). W całości, na wystawione współczesne dzieła nie nakleisz etykiety „postmodernizm” (co już cieszy), którą obecnie przyczepiają do wszystkiego mniej lub bardziej ultranowoczesnego. Przy obecnym cytowaniu „przodków” brakuje (prawie) ironii wobec nich oraz zaprzeczenia ich jako jednostek artystycznych, niezbędnych dla dalszego twórczego postępu. Ale nie ma też uproszczonego podejścia jak do pewnej „szarawarowej” egzotyki czy wyższości „cywilizowanego” i „modnego” nad „naiwnym” i „archaicznym”. W równoprawnym artystycznym dialogu autentyczne rzeczy mówią same za siebie. Czasem nawet bardziej przekonująco i bezpośrednio od potomków. W każdym razie, one, na szczęście, nie czują się tak, jak żywa rybka (instalacja Fedora Ołeksandrowycza), która dusi się w chaosie współczesnego bezdusznego śmiecia. Jurij Biłous („Ukradzione szczęście” według I. Franki, „Kobieta z wydm” według Kobo Abe), Artur Artymieniew („Dialog samców” według P. Bessona i innych), Wołodymyr Borysiuk („Jest mi ciasno w imieniu swoim” według T. Iwaszczenko), Maksym Mychajłyczenko („Wilki i…” według A. Ostrowskiego), Ihor Ładenko z Charkowa („Chulia sławię!” według M. Kulisza), Wiaczesław Wołkonski z Dniepropetrowska („Trzynasta gwiazda” według E. Seton-Thompsona), Ołeksandr Rożkow z Dnieprodzierżyńska („Druga śmierć Joanny d’Arc” według S. Canewa). Odbyła się także konkurencja wśród wykonawców muzyki klasycznej i młodych kompozytorów. W sali kolumnowej filharmonii brzmiały zarówno perły światowej klasyki w wykonaniu młodych muzyków, jak i utwory młodych kompozytorów, wśród których — i tak skomplikowane gatunki, jak, na przykład, koncert na fortepian z orkiestrą. Różnorodnie została przedstawiona także artystyczna część Biennale. W szczególności miłośnicy sztuki współczesnej mogli zapoznać się z wieloma ciekawymi projektami. Są to: wystawa grafiki i ceramiki „Ja-za-nie-za-leżność!” Serhija Radźka, synkretyczny projekt „Gra z archetypem” (według organizatorów, jedna z najważniejszych akcji Biennale), wystawa młodych artystów „Dzieci trashu” (kompilacja z dzieł artystów Kijowa, Charkowa, Lwowa, Odessy), fotoprojekt „Fiksacja poziomów”. W listopadzie w ramach festiwalu „Biennale sztuk aktualnych Ukrainy” odbyła się wystawa „Gra z archetypem”. Ekspozycja została przedstawiona w salach nowo otwartego Muzeum Iwana Honczara. Według słów dyrektora Muzeum, Petra Honczara, wystawa stała się jasnym wydarzeniem. Muzeum hojnie dało możliwość każdemu z młodych artystów wybrania dzieł sztuki ludowej do szczerego i czasem ostrego dialogu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn