Strona · s. 4strona oryginału ↗
WOŁYŃSCY DYSYDENCI
Слово Просвіти, №52 за 2007 рік
DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA Kontynuacja. Pocz. w 2003—2006 r., nr 4, 15, 20, 25, 28, 34, 44 za 2007 r. Artemenko A. W., Bewcia N. S., Pokotyło H. T., Nazarenko I. W., Kryworotenko W., Manajło A. N., Kuszyl W. I., Sołodownik O. W., Myczur N. N., Czerewko W. F., wieś Nowopetriwci rejonu mahdalyniwskiego obwodu dniepropetrowskiego 98,00 Biła W. A., m. Dniepr 558,00 Bilawśka (imię niepodane), m. Kijów 200,00 Kasjan M. D., m. Biała Cerkiew obwodu kijowskiego 100,00 Kirowohradzka miejska organizacja weteranów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (przez Hołeć I. F.) 217,00 Kozak T. M. 100,00 Kostiuky, Oflidis, Umańscy, m. Siewierodonieck obwodu ługańskiego 20,00 Łahno A. A., m. Kijów 350,00 Łewczuk I. I. 135,00 Osmołowśka L. W., m. Kijów 50,00 Samareć A. P., m. Dniepr 20,00 Taradaj O. I., m. Czerwonogród obwodu lwowskiego (2 wpłaty po 25 hrywien) 50,00 Trofymczuk M. I., m. Nowogród Wołyński obwodu żytomierskiego 150,12 Ułycz N. P., m. Odessa 200,00 Szandrowśka M. P., m. Zaleszczyki obwodu tarnopolskiego 30,00 Szelesł O. K., m. Równe 30,00 Szkłaruk E. Z., m. Zaporoże 100,00 Ołeksandr WOŁOSZCZUK Po przyjściu władzy radzieckiej na Rówieńszczyznę, utrwalenie reżimu partyjno-radzieckiego z przymusową kolektywizacją i represjami politycznymi wywołało opór wśród miejscowej ludności. W warunkach, gdy społeczeństwu narzucano jedyną komunistyczną ideologię i materialistyczny światopogląd, o „Proświcie”, która była nośnikiem ukraińskich idei narodowych i chrześcijańskich, nie mogło być mowy. Proświcianie, którzy uniknęli represji struktur okupacyjnych władzy polskiej, faszystowskiej i radzieckiej, jako najbardziej świadoma narodowo warstwa społeczeństwa, w ciągu lat 40. i 50. walczyli w szeregach podziemia OUN—UPA z wojskami i grupami specjalnymi NKWD, radzieckimi partyzantami, „batalionami niszczycielskimi”, grupami wspierania milicji, samoobrony oraz „seksotami”. Dla wielu walka trwała także w stalinowskich obozach koncentracyjnych, więzieniach, na emigracji za oceanem. Duch walki nie mógł zgasnąć ostatecznie, zamieszkał w sercach nowego pokolenia, urodzonego w latach 30., w pamięci którego obrazy powstańców i członków ich rodzin pozostały żywymi legendami. Śmierć Stalina w 1953 roku oraz odwilż kultu jego jednostki na XX (1956 r.) zjeździe KPZR utwierdzały w świadomości mas zrozumienie dyktatorskiego charakteru ustroju radzieckiego, zbrodniczej, antynarodowej istoty ideologii i działalności partii komunistycznej. Następstwem „odwilży” lat 1956—1959 stało się zwolnienie z obozów milionów represjonowanych, wśród których było wielu działaczy kultury, sztuki, nauki, a także pojawienie się nowej generacji twórczej młodzieży „szistdesiatnykiw” (pokolenia lat sześćdziesiątych): Wasyl Symonenko, Lina Kostenko, Wasyl Stus, Iwan Dracz, Pawło Mowczan, krytycy Iwan Dziuba, Iwan Switłyczny, Jewhen Swerstiuk, Wiaczesław Czornowił, artyści Ałła Horśka, Opanas Załywacha, historyk Wałentyn Moroz, reżyser filmowy Serhij Paradżanow, prawnik Łewko Łukjanenko, generał Petro Hryhorenko i wielu innych. Ruch dysydencko-oświatowy na Rówieńszczyźnie bierze początek pod koniec lat 60. od tworzenia komórek ludzi o podobnych poglądach na bazie więzi zawodowych, rodzinnych i towarzyskich. Zadaniami dysydentów były: demaskowanie i wyjaśnianie bezprawia władzy radzieckiej w różnych sferach życia społeczeństwa; wspieranie ukraińskich tradycji narodowych, duchowych (religijnych) i kulturowych; poszukiwania i czytanie literatury ukraińskich pisarzy i historyków czasów przedrewolucyjnych oraz okresu międzywojennego (B. Łepkiego, U. Samczuka, M. Hruszewskiego, P. Kulisza itd.), literatury okresu radzieckiego, którą wycofywano z obiegu na polecenie KGB; demaskowanie komunistycznej polityki denarodowienia, czyli tworzenia „nowej wspólnoty historycznej — narodu radzieckiego” z jedynym „językiem porozumiewania się między narodami” — rosyjskim; nagrywanie audycji radiowych „Swoboda” i „BBC”, które dotyczyły sytuacji społeczno-politycznej na Ukrainie i przekazywanie ich do samizdatu; powielanie, przedruk i rozpowszechnianie pracy I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, czasopisma „Ukraiński Wisnyk” pod redakcją W. Czornowiła, materiałów informacyjnych „samizdatu” o politycznych procesach sądowych na Ukrainie, niepublikowanych utworów pisarzy-dysydentów; troska o zachowanie zabytków historii i kultury, duchowości. Represje polityczne na Rówieńszczyźnie rozpoczęły się na początku 1972 roku od aresztowań przez funkcjonariuszy KGB członków rodzin Wołoszczyków, Kulczyńskich, Symonowyczów w Sarnach i Równem. Śledztwo prowadzono z oskarżeniami z artykułu 62 Kodeksu Karnego USRR „o antyradziecką agitację i propagandę”, w szczególności o powielanie i rozpowszechnianie pracy I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, ukraińskiego samizdatu. Śledczy KGB próbowali tę sprawę sformułować jako grupową. Sprawa do sądu nie dotarła, jednak praca „piątego wydziału” KGB nie ustała. Dysydenci przebywali pod stałym nadzorem organów i ich tajnych agentów. Wobec podejrzanych i tych, którzy znaleźli się „pod kloszem”, stosowano „wychowawcze” środki oddziaływania administracyjnego, surowe ostrzeżenia, szantaż. Badanie ruchu dysydencko-oświatowego na Rówieńszczyźnie wciąż czeka na przyszłych dociekliwych historyków.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
