Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

„PRAWNE” ZNISZCZENIE JĘZYKA PAŃSTWOWEGO?

Слово Просвіти, №52 за 2007 рік

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Kwestia drugiego języka państwowego nadal pojawia się w dyskusjach, w których jedynie bywają regionałowie. O czym dyskutują? Zgodnie z ukraińską Konstytucją ta kwestia nie podlega dyskusji. Deklaracje o prawie rosyjskojęzycznego człowieka do zwracania się do państwa w języku ojczystym wiszą w powietrzu. Po pierwsze, dziwnie brzmi teza o ochronie języka rosyjskiego w zrusyfikowanej Ukrainie. Po drugie, wielu polityków po prostu nie jest gotowych prowadzić kompetentnej w sensie prawnym, państwowej dyskusji na ten temat. Kwestię językową uważa się za czysto polityczną, niewielu patrzy głębiej, na ekonomiczną i globalną przyczynę niszczenia państwowości języka ukraińskiego, przy milczącej zgodzie, a być może i współudziale wielu polityków i urzędników różnych „gałęzi władzy”. Ukraińska myśl prawnicza chytrze śpi, a niektórzy szanowani faryzeizują, gdy zachodzi mowa o stworzeniu oficjalnego publicznego komentarza do ustawodawstwa językowego. Ten komentarz jest potrzebny od chwili proklamowania niepodległości Ukrainy. Zamiast niego są jedynie rozwlekłe gadki o nieudolności starej ustawy o językach. Mało prawdopodobne, że taki komentarz zostanie stworzony. Nie jest on korzystny dla wielu polityków, nowobogackich i kolonizatorów Ukrainy. Źle, że uregulowanie prawne kwestii językowej mało interesuje także samych Ukraińców, choć ostatnio coraz częściej powołują się na ustawę. Brakuje argumentacji prawnej, ekonomicznej, geopolitycznej, przeważają emocje i żale. Nie wzruszy się ich, bo prawdziwa cena kwestii językowej to miliardy. W zeszłym roku Iwano-Frankiwska obwodowa „Proświta” wydała mój „Praktyczny komentarz do Ustawy o językach na Ukrainie”. Od tego czasu żadna organizacja ani osoba nie poruszyła ze mną tej sprawy, nie mówiąc już o oczekiwanej dyskusji. A kwestia zasługuje na dekret Prezydenta o natychmiastowym opracowaniu i rozpowszechnieniu masowym nakładem taniego komentarza do porządku stosowania języków. Ten dekret powinien poprzedzać wszelkie inne dekrety o utrwalaniu języka państwowego. Dekrety drugorzędne powinny usuwać ze stanowisk urzędników wszystkich gałęzi władzy za systematyczne naruszanie 10. artykułu Konstytucji i ustawy językowej. Dopiero dekrety trzeciorzędne powinny dotyczyć upowszechniania i rozwoju języka ukraińskiego. Niestety pojawiają się „trzeciorzędne” dekrety Prezydenta, i to nie uratuje języka państwowego przed „odpaństwowieniem”, jedynie uśpi niepokój Ukraińców. Niszczenie państwowości języka zaszło zbyt daleko i zagraża bezpieczeństwu ekonomicznemu i informacyjnemu państwa, szkodzi interesom narodowym obywateli, niezależnie od języka i pochodzenia narodowego. Problem trzeba rozwiązywać systemowo i niezwłocznie, dopóki mamy Prezydenta-Ukraińca, dla którego język ukraiński jest ojczysty. Słuchając bezprzedmiotowych dyskusji na temat referendum o szczególnym statusie języka rosyjskiego, zainicjowanego przez regionałów, dziwię się logice ich prawników. Oczywiście te gałęzie prawa, które nie są bezpośrednio związane z kwestią władzy czy biznesu, nikogo nie interesują, nie są starannie studiowane, tylko po to, by manipulować kwestią językową. Według obowiązującej Ustawy o językach istnieje inny porządek uzakonienia stosowania języka rosyjskiego w miejscach zwartego zamieszkania rosyjskiej mniejszości narodowej. Nie będę darował regionałom tej technologii, ale zaznaczę, że z punktu widzenia prawa zrobienie tego jest bardzo trudne. Przynajmniej takiej kwestii z pewnością nie rozstrzyga referendum ogólnoukraińskie. Samo postawienie kwestii referendum ogólnoukraińskiego o szczególnym statusie języka rosyjskiego lub innego języka mniejszości jest sprzeczne z Konstytucją i Ustawą o językach, ponieważ konkretna kwestia języków mniejszości dotyczy wyłącznie miejsc ich zwartego zamieszkania i nie ma charakteru ogólnoukraińskiego. Wniesienie kwestii szczególnego statusu konkretnego języka mniejszości jest sprzeczne z konstytucyjną tezą o jedynym języku państwowym i równoprawnym rozwoju języków narodowych. Zgodnie z Konstytucją żaden język mniejszości nie może mieć szczególnego statusu. Z punktu widzenia prawa referendum o szczególnym statusie języka rosyjskiego jest absolutnie bezprawne, a sam fakt jego zainicjowania nosi znamiona czynu bezprawnego, skierowanego przeciwko artykułowi 10 rozdziału 1 Konstytucji Ukrainy, w którym przedstawiono podstawowe zasady ustroju konstytucyjnego. Ogólnie można to zakwalifikować jako działanie przeciwko podstawom ustroju konstytucyjnego Ukrainy. Istnieje tylko jeden, konstytucyjny tryb wprowadzania zmian do rozdziału 1 „Zasady ogólne”, do którego wchodzi 10. artykuł. Jest on wyraźnie określony w artykule 156 Konstytucji: „Projekt ustawy o zmianie rozdziału I „Zasady ogólne”, rozdziału III „Wybory. Referendum” i rozdziału XIII „Wprowadzanie zmian do Konstytucji Ukrainy” składa się do Rady Najwyższej Ukrainy przez Prezydenta Ukrainy lub nie mniej niż dwie trzecie konstytucyjnego składu Rady Najwyższej Ukrainy i, pod warunkiem jego przyjęcia nie mniej niż dwiema trzecimi konstytucyjnego składu Rady Najwyższej Ukrainy, zatwierdza go ogólnoukraińskie referendum, zarządzone przez Prezydenta Ukrainy. Ponowne złożenie projektu ustawy o zmianie rozdziałów I, III, XIII tej Konstytucji w tej samej sprawie jest możliwe wyłącznie w następnej kadencji Rady Najwyższej Ukrainy”. Zatem referendum o drugim języku państwowym nie jest pierwszą, lecz końcową procedurą. Dlatego potrzebna jest natychmiastowa prezydencka ocena prawna tak zwanego referendum w sprawach szczególnego statusu języka rosyjskiego oraz wysiłków jego inicjatorów. Kwestia drugiego języka państwowego bezsprzecznie dotyka potężnych globalnych interesów biznesowych na Ukrainie. Mamy nadzieję, że Prezydent wypełni swój obowiązek gwaranta Konstytucji i zrobi wszystko, aby obywatele doskonale znali podstawy prawne stosowania języka, od ustawy aż po możliwe konsekwencje zmiany porządku stosowania języków dla życia zwykłego człowieka. Tylko prawda, widoczne przykłady i pozytywne zmiany w tej dziedzinie zmuszą obywateli do uwierzenia w siebie i w perspektywę języka państwowego na Ukrainie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn