Strona · s. 6strona oryginału ↗
DUCHOWNY BLASK DYMITYRA ROSTOWSKIEGO
Слово Просвіти, №52 за 2007 рік
11 grudnia w Makarowie miało miejsce wydarzenie znaczące nie tylko dla Ukrainy, ale i dla całego prawosławnego świata. Uroczyście odsłonięto tu pomnik świętego, pisarza, działacza cerkiewnego i kulturalnego XVII—XVIII wieku, sławnego syna Makarowa, Świętego Dymitra Rostowskiego (Daniła Sawycza Tuptała). Jewhen BUKET Zdjęcia autora Rozmowy o należytym uczczeniu pamięci rodaka toczyły się na Makarowszczyźnie jeszcze od końca lat 70. ubiegłego wieku. W latach 80. krajoznawczy klub „Poszuk” rejonowego centrum twórczości dzieci i młodzieży pod kierownictwem Diny Netreby zbadał archiwa i przeprowadził konferencję naukową, dzięki czemu imię Świętego stało się znane wśród szerokich warstw ludności regionu, a w Makarowie zaczęto mówić o tym, że główna ulica osady musi nosić imię sławnego rodaka. Centrum twórczości wkrótce otrzymało imię Daniła Tuptała, a kwestię przemianowania ulicy Frunzego na ulicę Dymitra Rostowskiego do dziś (a to już dobrych dwadzieścia lat) omawia się na sesjach rady osiedlowej. Już na początku obecnego stulecia, w 2001 roku, makarowskie przedsiębiorstwo poligraficzne „Harnitura” wydało ponownie fundamentalną pracę metropolity Iłariona (Iwana Ohijenki) „Święty Dymitr Tuptało. Jego życie i praca”, która po raz pierwszy ujrzała światło dzienne w 1960 roku w Winnipeg (Kanada). Wtedy też ustanowiono rejonową nagrodę imienia Daniła Tuptała za szczególne osiągnięcia w odrodzeniu duchowości, której pierwszym laureatem został znany w rejonie nauczyciel-krajoznawca, pisarz, członek NSPU Petro Panasowycz Syczenko. Przez te lata wśród społeczności rejonu utwierdziło się przekonanie, że Święty Dymitr to najwybitniejszy człowiek, który urodził się i wychował na Makarowskiej ziemi. Jego imię nie schodziło ze stron gazet, figurowało w historyczno-krajoznawczych opracowaniach, poeci i uczniowie poświęcili mu dziesiątki wierszy. W 2003 roku z inicjatywy zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Marczuka Makarowski rejonowy oddział WMHO „Młoda Proświta” zwrócił się z listem do deputowanych Makarowskiej rady rejonowej i osiedlowej, Makarowskiej administracji państwowej z propozycją postawienia pomnika Świętemu Dymitrowi Rostowskiemu w osadzie. Autor projektu Anatolij Marczuk w ciągu czterech lat, które upłynęły od tego czasu, na zasadach społecznych przeprowadził mnóstwo narad, konsultacji z przedstawicielami władz i biznesu, zaangażował do realizacji projektu utalentowanego ukraińskiego rzeźbiarza, członka NSHU Wołodymyra Szołudźkę — autora największego na świecie pomnika Tarasa Szewczenki w Kowlu, a nawet opracował koncepcję przekształcenia Makarowa w miejsce pielgrzymek całego prawosławnego świata. W rejonie trzykrotnie przeprowadzano konsultacje społeczne w tej sprawie (za każdym razem w nowym składzie administracji rejonowej). Bez przesady, wydarzenia związane z pomnikiem Świętego miały ogromny rezonans. Wspomnę na przykład o protestach Patriarchatu Moskiewskiego przeciwko ustawieniu monumentu po tym, jak projekt otrzymał błogosławieństwo Najświętszego Patriarchy Filareta, a Patriarchat Kijowski rozpoczął budowę cerkwi pod wezwaniem Dymitra Rostowskiego, albo o tym, jak gorące były debaty o miejscu ustawienia pomnika. Przeciw występowała także prokomunistyczna rada weteranów. Aby nie dopuścić do ustawienia monumentu Świętemu, zalecała ona nawet radzie rejonowej ustawienie pomnika Tarasowi Szewczence! Ważną rolę w tej „epopei” odegrała rejonowa gazeta „Makarowskie Wiści”. Przez cały ten czas kwestia należytego uczczenia sławnego rodaka była w wydaniu tematem nr 1. Rok temu, 11 grudnia 2006 roku, sprawa ruszyła z martwego punktu. Przedstawiciele władz rejonowych uroczyście położyli kamień węgielny pod monument Świętemu Dymitrowi. Takie wiece ludowe, jakie tego dnia zebrały się na placu przy dworcu autobusowym, Makarów widział jedynie podczas pomarańczowych wydarzeń jesieni 2004 roku. Wtedy też odbył się pierwszy festiwal muzyki duchowej imienia Dymitra Rostowskiego, który wcielił w życie wybitny ukraiński kompozytor, makarowianin Wiktor Stepurko. A kilka dni później w Centrum twórczości dzieci i młodzieży imienia D. Tuptała z inicjatywy ówczesnej zastępczyni przewodniczącego administracji rejonowej ds. humanitarnych, a jednocześnie przewodniczącej RO Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Raisy Rezniczenko otwarto pokój-muzeum Dymitra Rostowskiego. Nowo mianowany przewodniczący administracji rejonowej, biznesmen Jurij Zabeła, po tym jak wiosną stanął na czele RO partii politycznej „Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, zaczął aktywnie wspierać kwestie narodowe. To właśnie on znalazł mecenasów, którzy sfinansowali wykonanie rzeźby, a także diametralnie zmienili cały wygląd zewnętrzny centrum rejonowego. Po tym, jak we wrześniu Makarów odwiedził Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, Jurij Zabeła został mianowany pełniącym obowiązki przewodniczącego Żytomierskiej obwodowej administracji państwowej… Zatem 4 października, w dniu odnalezienia relikwii Świętego, poświęcono cerkiew pod wezwaniem Dymitra Rostowskiego, a 11 grudnia, w dniu jego urodzin i pamięci, odsłonięto pomnik. Na uroczystość przybyli kierownicy dwóch obwodów: Kijowskiego — Wira Ulianczenko i Żytomierskiego — Jurij Zabeła. Powitali oni społeczność rejonu z tym znaczącym wydarzeniem, głos oddano także zasłużonemu artyście Ukrainy, laureatowi nagrody Szewczenkowskiej Anatolijowi Pałamarence, który przeczytał fragmenty Kobziarza. Następnie makarowianie udali się do Domu Kultury, gdzie odbył się drugi festiwal muzyki duchowej. *** Życie Daniła Tuptała to życie dziesiątek wielkich Ukraińców tamtego okresu. To oni, Ukraińcy — Ł. Baranowycz, M. Smotrycki, I. Hizel, I. Wyszeński, H. Konyski i wielu innych nieśli ojczystą kulturę barokową XVIII w. do Rosji. A wśród nich najutalentowańsza postać Daniła Sawycza Tuptała, a w świecie cerkiewnym Dymitra Rostowskiego, którego historycy nazwali „najjaśniejszą osobowością w świecie cerkiewnym XVIII wieku”. A współczesny akademik D. S. Lichaczow nazwał go „ostatnim pisarzem, który miał ogromne znaczenie dla całej prawosławnej Europy Wschodniej i Południowej”. Historyk J. Posielanin zaznaczał, że wszystko, co cenne w pisarzu, posiadał Daniło Tuptało: wierność swoim przekonaniom, prawdziwą szczerość, prawdę, która nie. Alfabet duchowej mądrości Daniła Tuptała — Duchowe, gdy jest rozdawane, jeszcze bardziej się pomnaża. — Miłość duszy do duchowych wypowiedzi służy za znak jej zdrowia. — Spokojowi duszy nic tak nie służy, jak wolność od trosk i marności. — W duszy niemiłosiernej Bóg nie przebywa. — Samych czynów — bez słowa — mało do nauczania. — Korzeniami i źródłami czynów służą rozmyślania. — Dobre uczynki będą wtedy wielkimi, gdy nie uważamy ich za wielkie.
Mieszkańcy Makarowa na odsłonięciu pomnika Świętego przed niczym się nie cofa, głęboką ludzkość i żarliwe pragnienie dobra dla bliźniego. A także wiarę w to, że życie może stać się jaśniejsze, cieplejsze i lepsze. Znaczenie jego twórczości jest kolosalne. Na pracach Tuptały wychowało się niejedno pokolenie prawosławnej Europy. Opiekun skrzywdzonych i nieszczęśliwych, Dymitr swoim życiem moralnym stał wyżej niż wszyscy. „Czetii Miniei” miały wielki wpływ także na Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę. Jeszcze w dzieciństwie Taras wieczorami z wielkim zachwytem czytał te grube księgi, od których nie mógł się oderwać. To one kształtowały światopogląd przyszłego wielkiego poety. Kolosalny i decydujący wpływ wywarły „Czetii Miniei” Tuptały na innego wybitnego syna Ukrainy — filozofa, poetę i prozaika, działacza kościelnego i społecznego, metropolitę Iłariona (Iwana Iwanowycza Ohijenkę), wypełniały go całego i, jak sam wspomina, „…czytałem je z niebywałym drżeniem i zachwytem. Otworzył się przede mną zupełnie inny świat, świat jasny i błyszczący, i samo codzienne życie stało się inne. Chodziłem jak zaczarowany… Wyraźnie poczułem, że od tamtego czasu zrozumiałem inaczej cały świat i wszystkie swoje obowiązki w nim. Wyrosły we mnie wola i rozum, wyraźnie poczułem w sobie duszę, która nie jest zależna ani od ubóstwa, ani od biednych okoliczności”. Jako pisarz, którego większość dzieł przepadła na zawsze, jako człowiek, a nawet jako święty — Danyło Tuptało przeżył i przeżywa wielką tragedię. Na Ukrainie imię pisarza, którego spuścizna twórcza mogłaby złożyć się na 30 tomów po 600—700 stron każdy, jest dziś mało komu znane. Stało się tak, że przez trzy wieki Tuptałę, który z 58 lat życia pięćdziesiąt przeżył i przepracował na Ukrainie, sztucznie przekształcono w rosyjskiego działacza kościelnego i kulturalnego. A nawet cerkiew prawosławna wpisała do swoich spisów świętego Dymitra jako pierwszego rosyjskiego świętego okresu synodalnego. A jego „Czetii Miniei” doświadczyły bezlitosnej cenzury. W 1740 roku moskiewska cenzura zabroniła wydawać „Żywoty Świętych” w języku ukraińskim. Kiedy zaś w 1744 roku Ławrę odwiedziła caryca Elżbieta, klasztor zwrócił się do niej z prośbą o wydrukowanie „Żywotów Świętych” w języku autora. Caryca „zezwoliła”, lecz święty synod nie ustąpił, powołując się na to, że od 1720 roku zabroniony jest język ukraiński, i znalazł swoich znawców rosyjskiego, którzy przez osiem lat poprawiali w „Żywotach Świętych” i język, i akcenty na swój sposób, a wszystkie znane do tamtego czasu wydania „Żywotów Świętych” spalili. Tak do dziś ze świętego Danyła Tuptały uparcie robią Rosjanina, a jego ogromną pracę kulturalną odbierają narodowi ukraińskiemu… Chrześcijański asceta, człowiek o encyklopedycznej wiedzy, utalentowany kaznodzieja, pisarz, którego styl i język były wzorem wyrafinowania, autor i kompilator jednej z najpopularniejszych przez dwa wieki książek do czytania rodzinnego „Czetii Miniei” — makarowianin Danyło Tuptało, wierny syn Ukrainy, który szczerze modlił się za jej los przed Panem. Okrył nieprzemijającą wieczną sławą i ukraińską cerkiew, i naród ukraiński, i kulturę ukraińską, a odtąd błogosławi nas wszystkich ze wzgórz rodzinnego Makarowa. Rzeźbiarz Wołodymyr Szołudko (w centrum) z kolegami-artystami
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
