Strona · s. 8strona oryginału ↗
W POSZUKIWANIU UKRAIŃSKIEGO PROTEUSZA
Слово Просвіти, №52 за 2007 рік
cechami pracy są gruntowność i szerokość materiału faktograficznego. Monografia składa się ze wstępu, czterech rozdziałów („Poezja — Medea, która zabija swoje dzieci”, „Ukraina w parametrach mitu”, „Domena państwa przyszłości”, „Duchowe i cielesne w rozumieniu narodowym”) oraz wniosków. We wstępie autorka zauważa, że mitologiczny światopogląd człowieka rozumnego jednoznacznie potwierdza jego przynależność do cywilizacji w ogóle i przynależność do swojego rodzimego etnosu w szczególności. Mit — składowa część naszej podświadomości i, całkiem prawdopodobnie, nawet zakodowany w genach, pomaga narodom godnie i adekwatnie przystosować się do swojego otoczenia w świecie. O. W. Słoniowska szczegółowo analizuje poglądy zagranicznych i krajowych filozofów, psychologów, etnologów, antropologów, folklorystów, literaturoznawców na naturę i funkcjonowanie mitu, osobno zatrzymuje się na nowych badaniach naukowych literatury ukraińskiej w nurcie mitu. Cenne są uwagi badaczki o relacji pojęć mit — wizja, które są aktywnie wykorzystywane w pracach literaturoznawczych ostatnich lat. Według O. Słoniowskiej, wizja — to spontaniczne, nietrwałe, przeważnie jednorazowe wizualne olśnienie przeciętnego człowieka czy Bożego wybrańca, już nie tyle wzrokowe, co kwantopodobne, zwinięte, wysłane przez „niebiańskie archiwum” przesłanie, które podświadomość pisarza rozwija w procesie natchnienia. Wizja może stać się składową częścią mitu, ale mit w żadnym wypadku nie może zmieścić się w wizji — jej parametry i objętość na to nie pozwalają. Badaczka twierdzi, że mit nieprzerwanie dostarcza literaturze paradygmatów mitologicznych, mitologemów i mitemów, a literatura transformuje stare mity w nowe, ale mit w tekście artystycznym ma swoje osobliwości, w szczególności zdolność do mimikry, niemal rozpadania się, rozpuszczania, przybierania dyfuzyjnych form. Wskazując na osobliwości mitologizmu (krytyki archetypowej) jako metodologii literaturoznawczej, O. Słoniowska zaznacza, że teksty artystyczne należy rozpatrywać w szerokim kontekście twórczości tego czy innego autora, a instrumentarium krytyki archetypowej „podlegają nieoczekiwane „krzyżowe” projekcje utworów literackich, w świetle których na nowo odkrywają one swoją oryginalność i siłę komunikacyjną”. Autorka podkreśla, że w niektórych utworach artystycznych aspekt mityczny niesie szczególne obciążenie. A dlatego daleko nie każdy tekst artystyczny okazuje się podatny na głębokie i poważne badanie na poziomie mitu. W rozprawie naukowej szczegółowo i wieloaspektowo przeanalizowano utwory I. Bahrianego, T. Osmaczki, W. Barki, Je. Małaniuka, O. Olżycza, O. Telihi, U. Samczuka. Proponując swoją interpretację utworów pisarzy diaspory, O. Słoniowska zauważa, że każdy wysokiej klasy utwór naszej literatury diasporycznej dla należytego zrozumienia swojej mitotwórczej istoty również wymaga szerokiego kontekstu zarówno wewnątrz dorobku twórczego poszczególnego autora, jak i zestawienia oraz porównania z pokrewnymi tekstami nie tylko całej ukraińskiej literatury diasporycznej, ale i macierzystej literatury ukraińskiej różnych okresów. Ten wymóg jest tym bardziej aktualny, że chodzi o tę samą literaturę narodową, która z obiektywnych przyczyn została rozdarta na kilka ogniw jednego łańcucha. W materiale ilustracyjnym do podrozdziału „Efekt lustra: natura naturans i natura naturata”, który perspektywicznie wyjaśnia mitologiczną interpretację tekstów artystycznych w kolejnych rozdziałach, wykorzystano teksty literatury macierzystej i zagranicznej, w których efekt ten ujawnia się bardzo wyraźnie. W podrozdziale „Astralna i realna Ukraina w paradygmacie kolorystyki mitu tekstu artystycznego”, który odkrywa podświadome wizje raju, przeżyte przez pisarzy, wykorzystano utrwalony paradygmat „czarnego Stefanyka”. Dla rozdziału „Duchowe i cielesne w rozumieniu narodowym” wykorzystuje się odpowiednio dobrane teksty, wzorce genderowego mitologicznego ujęcia zarówno pisarzy diasporycznych, jak i macierzystych, w tym współczesnych. Kluczowymi w rozprawie są kwestie mitycznego rozwiązania problemu Fausta i Mefistofelesa, bicz Boży, ochrony i zachowania narodowych domen narodu, języka, moralności, sztuki, historii, nauki, rodziny, rozumienia mitopoetyckiego paradygmatu fenomenu przewagi okupowanego narodu nad okupantem, relacji genderowych w parametrach mitu narodowego. Autorka analizuje także oznaki mitu dekadenckiego w utworach P. Kulisza, I. Franki, Łesi Ukrainki, M. Kociubynskiego, W. Stefanyka. O. Słoniowska stara się wszechstronnie zbadać makro- i mikrostrukturę wspólnie wytworzonego przez artystów ukraińskiej diaspory pozytywistycznego konsolidującego mitu i określić jego główne parametry metafizyczne. Jednocześnie badaczka podkreśla, że poszczególne jego składniki tworzyło piśmiennictwo macierzyste: M. Stelmach, O. Dowżenko, P. Zahrebelny, Lina Kostenko, Wał. Szewczuk, W. Drozd. We współczesnej literaturze ukraińskiej powstają ciekawe paradygmaty mitopoetyckie w utworach Ju. Andruchowycza, O. Zabużko, W. Herasymiuka, I. Rymaruka, I. Małkowycza, M. Matios i znajdują podświadomy wpływ na czytelników nowej generacji. Trudno nie zgodzić się z opinią badaczki o tym, że „Zrodzony wyobraźnią i twórczym geniuszem ukraińskich pisarzy XX wieku pozytywistyczny mit narodowy Ukrainy stał się kontynuacją mitu niezniszczalności narodu ukraińskiego oraz zdobycia przez niego państwowości i wejścia do kohorty najpotężniejszych duchowo narodów świata. Ciągłość i zdumiewająca tożsamość znaczeniowa wielu paradygmatów mitopoetyckich, mitologemów i mitemów jednoznacznie dowodzą jedności przestrzenno-czasowej i przekazywanej z pokolenia na pokolenie idei narodowej w całej nowej literaturze ukraińskiej, od Szewczenki do czasów obecnych”. Badanie O. W. Słoniowskiej „Ślad nieuchwytnego Proteusza” — to znaczące zjawisko w sferze edukacyjno-naukowej, ponieważ proponuje naukową interpretację pozytywistycznego mitu narodowego, ujawnionego w tekstach artystycznych literatury ukraińskiej diaspory, zrealizowaną za pomocą mitologicznej metody analizy tekstu artystycznego, co otwiera nowe horyzonty dla badań, łamie tabu tematów zamkniętych w wielu kierunkach.
Biblioteki Narodowej im. W. I. Wernadskiego. — Jeszcze w 1992 roku Gabinet Ministrów Ukrainy przyjął uchwałę, która przewidywała stworzenie państwowego rejestru starodruków i rzadkich książek. Jednak do tej pory nie został on stworzony! Dlatego zapewne nikt nie wie, ile rzadkich książek znajduje się na Ukrainie, a ile przepadło na zawsze. Możliwe, że tego rejestru nie ma dlatego, iż wpisane do niego książki nie podlegają wywozowi poza granice państwa. Zatem „łowcy” rzadkich starodruków do dziś bez przeszkód wywożą za granicę stare druki. Nie gardzą niczym: kradną starodawne książki lub wycinają z nich rysunki, ryciny, mapy… Dlatego cyfrowa kopia książki zadowoli wszystkich chętnych — można ją zarówno przejrzeć, jak i uchronić przed przestępcami. Ponadto, ze względu na sędziwy wiek, rozpad papieru, blaknięcie atramentu i farb, niektóre książki zginą. My w naszej bibliotece zdigitalizowaliśmy najrzadsze i oryginalne książki. A także dzieła ukraińskich filozofów XVIII wieku. Przecież większość ich tekstów pozostawała niedostępna dla masowego czytelnika. Przeniesiono również do „cyfry” rzadkie książki poczajowskie z tego samego stulecia, w których znajduje się „żywy” język ukraiński… We wrześniu 2007 roku Biblioteka Brytyjska rozpoczęła już skanowanie własnego zbioru starodawnych dokumentów. Podobną technologię stworzono i wdrożono w życie także na Ukrainie. Projekt „Podniesienie potencjału edukacyjnego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki” to rezultat współpracy uniwersytetu z Programem Rozwoju ONZ na Ukrainie. Cyfrowe repozytorium składa się ze starodruków, rzadkich i cennych wydań uniwersyteckiej biblioteki naukowej im. M. Maksymowicza. Na zdjęciu: Jurij Kardasz, konsultant krajowy projektu, demonstruje pracę skanera.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
