Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

ABY JĘZYK UKRAIŃSKI

Слово Просвіти, №52 за 2007 рік

Profesor Ołeksandr Ponomariw i poeta Iwan Dracz, bo każde słóweczko w nim jest jak grom: tak długo i tak często wrogie błyskawice biły, wypalały potężne drzewo naszego ojczystego języka. „Język państwowy: status, stan i perspektywy” — takim był temat referatu akademika, dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy, doradcy Prezydenta Ukrainy Mykoły Żułynskiego. Choć upłynęło już 16 lat niepodległości Ukrainy, a dotąd nie założono ideowo-światopoglądowego fundamentu wiary narodowej, a bez niej nie ma ani ludzkiej godności, ani moralnego ideału. Wraz z nadejściem niepodległości do władzy przyszła nie narodowo świadoma elita, a komunistyczni i komsomolscy aparatczycy, którzy przystosowali się, przefarbowali i zajęli kierownicze fotele. Doszło do prywatyzacji polityki, stworzono partie oligarchiczne, władza skomercjalizowała się, a moralność wyparto na margines. Bez wątpienia, bez priorytetu kultury narodowej, języka, odwiecznych wartości duchowych nie będziemy w stanie wyjść na magistrale wspólnoty europejskiej, światowe przestworza. Aby nas tam przyjęto, trzeba stworzyć ukraiński cywilizowany wizerunek. Mamy ogromne bogactwa, lecz nie potrafimy godnie i troskliwie nimi rozporządzać. Europa demonstruje cywilizację jedności, miłości, szacunku do człowieka. Zrozumiałe, że w Europie też są problemy, ale to nie oznacza, że nie powinniśmy być z nią. Nie możemy zapominać, że problem języka cerkwi jest ważnym czynnikiem. Tutaj warto wspomnieć słowa papieża Jana Pawła II z jego wystąpienia przed kijowianami: „Najświętszy cudzie Opieki Ukrainy, pomóż, aby oni nie zapominali swojego imienia”. A duchowa tożsamość naszych obywateli może istnieć tylko dzięki kultywowaniu ojczystego języka. Pamiętajmy, że w zglobalizowanym świecie trwa obecnie konkurencja języków. 72 procent wszystkich stron internetowych jest w języku angielskim, 7 — w niemieckim, 3 — we francuskim, hiszpańskim, japońskim. Jaki procent w ukraińskim? Jak przewidują uczeni, pod koniec trzeciego tysiąclecia może zniknąć połowa z obecnie działających 7 000 języków. W ciągu każdych dwóch tygodni znika jeden język, a wraz z nim — kultura, tradycje. Co robić, aby do znikniętych języków nie wszedł ukraiński, przecież jest on jednym z najbogatszych? 42 miliony użyć słów posiada rejestr lingwistyczny języka ukraińskiego. Przygotowano 20 tomów słownika wyjaśniającego. Czyż takie bogactwo można stracić? Czyż można spokojnie obserwować, jak zapominają, znieważają, depczą, szkalują język wielkiego narodu? Niestety, mamy dzisiaj kryzys edukacji na Ukrainie. Czy nie dlatego intelektualny poziom młodzieży nieustannie się obniża? W USA już to zrozumieli. Jeszcze ćwierć wieku temu uczeni Uniwersytetu Harvarda opracowali program „Do źródeł”, który przewidywał gruntowne studiowanie w szkole wyższej języka, historii, kultury. Wprowadzono obowiązkowe wyjazdy studentów po kraju, wiele zrobiono dla podniesienia ducha patriotycznego. I to zmieniło sytuację. A dlaczego Ukraina tego nie robi? Jeszcze u zarania niepodległości opracowano program humanitarny rozwoju społeczeństwa ukraińskiego. Właśnie wtedy Administracją Prezydenta kierował D. Tabacznyk. I, rzecz jasna, ten program „pogrzebano”. Kongres Ukraińskiej Inteligencji, Rada ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy inicjują przeprowadzenie w lutym 2008 r. Forum Ukraińskiej Inteligencji. Chcemy wnieść pod dyskusję nową koncepcję rozwoju humanitarnego. Należy zmienić stosunek do języka ukraińskiego. Tutaj trzeba wziąć za przykład Francję, choć jest ona bardziej poliet- Występuje akademik Mykoła Żułynśkyj nocą. Ale wszyscy Francuzi są za językiem francuskim. W 1994 roku przyjęto ustawę o języku francuskim. Żaden urzędnik tego państwa nie może użyć obcego słowa, jeśli istnieje jego odpowiednik w języku ojczystym. Na takiego naruszyciela ustawodawstwa językowego czeka albo pół roku więzienia, albo wysoka grzywna. Na Ukrainie do tej pory nie przyjęto ustawy o języku ukraińskim. Rada Narodowa przygotowała projekt koncepcji państwowej polityki językowej, który znajduje się obecnie w służbach prawnych Sekretariatu Prezydenta. Na zatwierdzenie czeka także nowa redakcja pisowni. Kwestia formowania jednolitej ukraińskiej przestrzeni informacyjnej powinna zostać rozpatrzona na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony jako jeden z problemów bezpieczeństwa narodowego. Zwracając się do przedstawicieli opinii publicznej, M. Żułynśkyj wezwał do pełniejszego wykorzystywania obowiązującego ustawodawstwa w celu wzmocnienia państwowości języka ukraińskiego, bardziej zdecydowanego i wytrwałego bronienia swoich praw, domagania się przyjęcia przez parlament ustawy o języku ukraińskim, a od Ministerstwa Oświaty — przestrzegania obowiązującego prawa. W referacie „Wzmocnienie i ochrona języka państwowego — prawo i obowiązek społeczeństwa obywatelskiego” kandydat nauk filologicznych, docent Julija Sołod skonstatowała: młodzież szkolna i studencka może dziś w języku ukraińskim zwrócić się do nauczyciela czy wykładowcy, zarobić dobrą ocenę czy jakoś „nabazgrać” wypracowanie, ale ten język, niestety, jeszcze nie stał się dla większości językiem duszy, codziennego porozumiewania się. Dzisiejsi dziesięcioklasiści urodzili się już w czasie niepodległości. Dlaczego więc język ukraiński nie stał się językiem duszy dla każdego z nich? Czy nie dlatego, że nasi państwowi dostojnicy przez wszystkie te lata byli w większości małorosjanami i dbali przede wszystkim o własne interesy. Trzeba pamiętać, że ukraińska niepodległość powstała przede wszystkim dzięki obywatelskiemu oporowi — działalności Grupy Helsińskiej, samizdatowi, Ludowemu Ruchowi Ukrainy, strajkom głodowym studentów. I teraz instytucje obywatelskie muszą działać aktywnie, nie mniej zdecydowanie niż wtedy. Przecież „jastrzębie” innego państwa próbują włożyć w uszy i dusze rodaków, że język ukraiński jest gorszy. Ale dobrze wiemy, że im nie jest potrzebna wolna i zamożna Ukraina, a ukraińskie terytorium. I musimy wyciągać z tego odpowiednie wnioski. „Żinocha hromada” wzywa organizacje społeczne mniejszości narodowych, aby również przyczyniały się do wypełniania realną treścią statusu ukraińskiego języka państwowego. Razem stworzymy inny klimat duchowy w państwie. Akademik, kierownik obserwatorium astronomicznego NAN Ukrainy, znany działacz społeczny Jarosław Jackiw powiedział, że w nauce akademickiej z kwestią językową wszystko jest mniej więcej w porządku, choć element małorosyjski jeszcze istnieje. Główna redakcyjna rada wydawnicza NAN Ukrainy wspiera tylko wydawnictwa w języku ukraińskim. Aby pokonać przeszkody na drodze do utwierdzenia państwowości języka ukraińskiego, należy uczynić ten język prestiżowym. Muszą się nim obowiązkowo posługiwać znane w społeczeństwie osoby. Ukraińskie szkoły muszą być lepsze, wyposażone w najnowocześniejszą technikę i wysokiej jakości podręczniki. J. Jackiw opowiedział, jak podczas otwarcia ukraińskiego gimnazjum na Krymie zobaczył tłum agresywnych ludzi, którzy pikietowali tę placówkę oświatową. Akademik przyznał w rozmowie z nimi, że zna 10 języków obcych i to tylko pomaga mu w codziennym życiu. „Nam dostatočno odnogo russkogo jazyka!” — twierdził tłum. Agresja. Szklane oczy. Nie chcą nikogo słuchać. Dlatego niezwykle potrzebne jest podnoszenie jakości nauczania w języku narodu tytularnego, poprzez wprowadzenie odpowiednich dodatków dla nauczycieli języka ukraińskiego, wydawanie większej liczby książek po ukraińsku, odnowienie sieci księgarń. Wszystko to powinno sprzyjać jakościowym zmianom w społeczeństwie. Doktor nauk filologicznych, profesor, członkini MO „Żinocha hromada” Jadwiga Janusz poświęciła swoje wystąpienie dydaktyczno-wychowawczemu ukierunkowaniu języka ukraińskiego w szkole wyższej. Przypomniała wypowiedź jednego z szefów UNESCO o tym, że edukacja to ukryty skarb, który obowiązkowo ujawni się w przyszłości. Kurs języka ukraińskiego powinien zajmować priorytetowe miejsce w programach nauczania nie tylko humanistycznych, ale także technicznych, ekonomicznych i innych uczelni wyższych. Trzeba otwarcie zaznaczyć, że średnie placówki oświatowe nie dają obecnie gruntownej wiedzy z języka. Przyczyną tego są niedoskonałe programy, brak wykwalifikowanych, świadomych narodowo nauczycieli, niewystarczająca liczba podręczników, literatury metodycznej, środków technicznych nauczania. Nad nauką języka ukraińskiego w uczelniach niespecjalistycznych obecnie toczy się dyskusja. Ukraiński język biznesowy studiuje się według skróconego programu. Język ukraiński w ujęciu zawodowym również wymaga uwagi, ponieważ studenci uczą się jedynie sporządzać dokumenty. Taka niepokojąca sytuacja powstała dlatego, że przy Ministerstwie Nauki i Oświaty nie utworzono rady koordynacyjnej ds. kwestii językowych, która kierowałaby tymi działaniami na właściwe tory w uczelniach niespecjalistycznych. Aby przygotować nie tylko wykwalifikowanych specjalistów, ale i ludzi

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn