Strona · s. 5strona oryginału ↗
RODZINY BANDERÓW I SZUCHEWYCZÓW TEŻ BYŁY CZŁONKAMI PROŚWIATY
Слово Просвіти, №52 за 2008 рік
Naszym rozmówcą jest przewodniczący Iwano-Frankowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, docent Prykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, historyk Petro ARSENYCZ.
— Panie Petro, kończy się Rok „Proświty” na Ukrainie, niedawno obchodziliśmy 140-lecie naszego Towarzystwa. Jakie widzi Pan pilne zadania działaczy Proświty? — Chciałbym wezwać wszystkich do owocnej pracy. Przywykliśmy narzekać, mówić o tym, jaka jest u nas sytuacja, a niewielu mówi, co właściwie trzeba w tej sytuacji robić. Chciałbym też zwrócić uwagę naszym posłom, którzy nie dokładają należytych starań, by utwierdzać ideę narodową. — Wiele zależy od elity narodowej. — Niektórzy mówią, że u nas nie ma elity narodowej. Przygotowałem i wydałem pięć książek o sławnych galicyjskich rodzinach, by pokazać, że taka elita istniała zawsze. Ale paradoks polega na tym, że mamy państwo, a „Proświta” musi nadal wypełniać tę funkcję, którą pełniła w przeszłości. Dlatego potrzeba, by władza nam pomagała. Nawet władza austriacka udzielała członkom Proświty pomocy. Ale członkowie Proświty działali, nawet gdy kładziono im kłody pod nogi. Dzięki „Proświcie”, szkole, Towarzystwu Naukowemu im. T. Szewczenki, naszemu Kościołowi, zdołaliśmy przetrwać politykę polonizacji, germanizacji i madziaryzacji. Bez „Proświty” nie byłoby Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, nie byłoby UNR, bohaterskiej walki UPA. Krew dziadów nie została przelana na próżno. Ale teraz musimy pracować jeszcze aktywniej. Słowem, do pracy! A politykom przestrzegamy: cierpliwość ludzi może się wyczerpać. Dlatego czas opamiętać się i pracować dla dobra Ukrainy. — Bohaterowie Pana książek, galicyjskie rodziny, najwyraźniej również mieli związek z „Proświtą”? — Wszyscy oni byli członkami Proświty. Na przykład rodzina Zaklinskich. Profesor Stanisławowskiego Seminarium Nauczycielskiego założył „Proświtę” w Stanisławowie. Jego sześciu synów,
Pomnik Tarasa Szewczenki w Nowej Kachowce
Oksana TEBESZEWSKA, zasłużona nauczycielka Ukrainy, zastępczyni przewodniczącego Kałuskiego Miejsko-Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód iwano-frankowski
Podczas obchodów jubileuszu „Proświty” przypomniały mi się podróże do Nowej Kachowki i znajomość z tamtejszymi proświtianami – opętanymi ludźmi, którzy w trudnych warunkach popularyzują ukraińską kulturę, książkę, pieśń, dokładają starań, by odrodzić ukraińskie szkoły i przedszkola, upamiętniają wybitnych ukraińskich działaczy. Towarzystwo „Proświta” w Nowej Kachowce w obwodzie chersońskim zostało założone 6 lipca 1997 roku. Nie można powiedzieć, że jest liczne,
które wszystkie poszły do Sičowych Striltsiw, były członkami „Proświty”. Narodowo świadomą była także rodzina Zarewyczów. Jeden z nich – założyciel ukraińskiego teatru amatorskiego w Kołomyi. Inny – zastępca przewodniczącego macierzystej „Proświty” we Lwowie, kierował tam Towarzystwem Lekarskim, które finansował metropolita Andrzej Szeptycki.
– Nie wszyscy wiedzą, że proświtianami byli również znani ukraińscy działacze polityczni i wojskowi.
– Zbadałem rodowód Stepana Bandery na przestrzeni ponad stu lat. Bandera jako przywódca narodu ukraińskiego zakładał proświtiańskie organizacje wśród młodzieży, współpracował z „Plastem”. Proszę zważyć, że wtedy rodziny były wielodzietne – po dziesięcioro i więcej dzieci. Te patriotycznie nastawione rodziny starały się wykształcić młode pokolenie, aby pracowało na przyszłość Ukrainy.
Pracowałem nad rozprawą doktorską o Wołodymyrze Szuchewyczu jako badaczu Huculszczyzny. Okazało się, że był on dziadkiem generała Tarasa Czuprynki – Romana Szuchewycza. O tej interesującej rodzinie proświtian wydałem już trzy książki.
– Co jeszcze interesującego ujawniły Pana badania jako historyka?
– Zadziwiające, jak narodowo świadomi byli nawet pozornie zwykli ludzie, chłopi. Wstępowali do „Proświty”, otrzymywali od niej kalendarze proświtiańskie, wydawnictwa, w tym m.in. czasopismo „Życie i Wiedza”. Wydawano ciekawą literaturę – teatralną, historyczne biblioteki, utwory literatury pięknej. Literatury proświtiańskiej ukazywało się drukiem więcej niż obecnie. Dlatego działalność wydawniczą trzeba ożywić.
– Wykłada Pan na uniwersytecie historię, krajoznawstwo i niezwykle interesujący
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
