Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

RYCERZ WOLNOŚCI I HONORU

Слово Просвіти, №52 за 2008 рік

uchwycić dziecięcą intuicją. Potem było łatwiej. Szekspir i Goethe nie tworzyli modlitwy, jak Szewczenko, ale mieli taki sam świat — pod Wiecznym Niebem”. Kijowskie lata aspirantury, wykładanie w Połtawskim Instytucie Pedagogicznym, znowu bezdomne kijowskie lata bez zameldowania, w poszukiwaniu mieszkania… W Kijowie Jewhen Swerstjuk obok Iwana Dziuby, Iwana Switłycznego, Wiaczesława Czornowoła zgodnie ze swoimi zasadami moralnymi stał się jedną z najbardziej znanych osobistości ruchu oporu. Według jego słów, nie była to organizacja, ani żadna partia, ani podziemie, ale kiedy razem schodzi się wielu takich sławnych ludzi, to coś z tego będzie. Jednym z najczęstszych sposobów dotarcia do ludzi, opowiedzenia prawdy o zbrodniach imperium przeciwko człowiekowi i Ukrainie był samizdat. W odpisach krążyły “Sobór w rusztowaniu”, “Iwan Kotlarewski śmieje się”, “Ostatnia łza”, “Na święto mamy” Jewhena Swerstjuka, “Internacjonalizm czy rusyfikacja?” Iwana Dziuby, “Reportaż z rezerwatu imienia Berii” Wałentyna Moroza, “Biada z rozumu” Wiaczesława Czornowoła, “Zjednoczenie czy przyłączenie?” Mychajła Brajczewskiego oraz inne antyradzieckie prace, które budziły naród. Radzieckie organy postanowiły to przerwać. W styczniu 1972 roku aresztowano Iwana Switłycznego, Wiaczesława Czornowoła, Jewhena Swerstjuka w Kijowie, Stefanię Szabaturę, Irynę oraz Ihora Kałynciwów we Lwowie i wielu innych. Wasyl Owsijenko na wieczorze przeczytał wiersze Jewhena Swerstjuka, poświęcone Wasylowi Stusowi. Los zetknął tych patriotów w więzieniu. Przeprowadziwszy “czystkę” w 1972 roku, organy miały nadzieję na mniej więcej spokojne życie w ciągu dziesięciu—piętnastu lat. Ale już w 1976 roku została utworzona Ukraińska Grupa Helsińska. W ciągu 1977—1980 jej członków również aresztowano. W 1993 roku Jewhen Swerstjuk wydaje książkę “Synowie marnotrawni Ukrainy”: “Ta książka powstała na fali naszego burzliwego czasu — czasu niesłychanego w historii upadku idoli. Ale prawda — to nie odłamki idoli kłamstwa. Prawdę trzeba wycierpieć życiem…”, — uważa autor. Czytając ją, mimowolnie przypominam słowa Szewczenki: “Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba…” Gdybyż to posłuchali słów Swerstjuka, zapewne teraz żylibyśmy w zupełnie innej Ukrainie. Oto co pisał o języku: “Gdzie jeszcze na świecie zrozumieją fałszywy alarm: “Chcą oderwać język ukraiński od rosyjskiego…” Gdzie to słychać — przywiązywać swój język do jakiegoś innego języka? Czy to co, pies, którego można przywiązywać czy odwiązywać? Ten język — to przecież całe morze… Wy powiedzcie tam tym akademikom z językoznawstwa, że oni mają naukowo wyjaśnić: język — to morze. Oni nie są zwierzchnikami nad morzem. To mówił zwykły sobie człowiek, który jeszcze nie wiedział, że ci akademicy układają listy rzadko używanych ukraińskich słów, rozsyłają je do wydawnictw, a tam już wykreślają te kramolne słowa z przekładów M. Rylskiego, M. Łukasza, A. Perepadi, J. Popowycza i innych kulturalnych tłumaczy… Chcemy walczyć o język ukraiński — walczmy tym językiem o wyższe ideały moralne i wartości, historycznie związane z tym językiem. Tylko waga, głębia i szlachetność nadają atrakcyjne szlachetne brzmienie językowi ukraińskiemu. Wiara w Ukrainę musi być napełniona dobrem i wiarą w ogólnoludzkie ideały. Chcemy być towarzystwem imienia Szewczenki — musimy być wystarczająco czyści, żeby rozumieć ideały Szewczenki. Szewczenko był apostołem miłości — tej samej, jedynej miłości do narodu, do której zdolni są wielcy”. (Tekst wystąpienia na konferencję założycielską Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. 1989). Jewhen Ołeksandrowycz uważa, że prawdziwa wiara powinna nie rozdzielać, a jednoczyć. Jak i prawdziwa miłość. Przytacza przypowieść Salomona o tym, jak dwie kobiety spierały się o dziecko — kto jest jego matką. Salomon powiedział: “To ciągnijcie je każda do siebie”. Wtedy prawdziwa matka, żałując dziecka, odmówiła: “Nie, niech zabiera ona”. Trzeba nie kłócić się o stanowiska, dobra materialne, a jednoczyć się wokół wysokich ideałów, żeby uratować państwo. Gdybyż to usłyszeli nasi zwierzchnicy! Zaskakująco ciepłe i liryczne było wystąpienie Prezydenta. Wspomniał dzieciństwo, wieś, w której jako chłopiec w ciągu dnia zdążył zrobić tyle spraw, co przez rok. I zakończył: “Cyceron powiedział: “Wolny człowiek — to ten, który przeżywa w radości życie, wypełniając swój obowiązek”. W tej sali witam wolnego człowieka. Na Ukrainę czeka wielka przyszłość, bo są tacy ludzie, jak Jewhen Swerstjuk i obecni tutaj”. Może przyswoił lekcję moralną? Laureaci nagrody im. W. Stusa Taras Kompaniczenko i zespół “Choreja kozacka” wykonali pieśni rycerskie, Kyryło Bulkin przeczytał przypowieści pana Jewhena, czarowała swoim głosem Nina Matwijenko, wykonała poezję śpiewaną Olha Bohomołeć. Pani Olha podziękowała jubilatowi jako ojcu chrzestnemu: “Nie daliście mi możliwości popełnić błędu, nie daliście zaśpiewać czegoś innego, oprócz tego, co na”. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Jewhen Swerstjuk.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn