Strona · s. 12strona oryginału ↗
SŁOWO BEZ GRANIC
Слово Просвіти, №52 за 2008 рік
Dmytro DROZDOWSKI, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, „Wseswit” PIERWSZE STRONY JEDNEGO DZIENNIKA Ukraińska polityka, zorientowana na stosunki zewnętrzne, dzisiaj coraz bardziej przybiera formę dwugłowego orła, obcego dla Ukrainy. Mimo wszystkich zapewnień i przekonań, które można usłyszeć z ekranów telewizorów, o tym, że Ukraina jest na drodze do integracji europejskiej, integracji ze światową wspólnotą kulturową i gospodarczą, realnie do takich twierdzeń jeszcze bardzo daleko. Można to odczuć na własnym doświadczeniu po każdej zagranicznej podróży. I wina nasza przede wszystkim w tym, że my sami nie umiemy przedstawić się na świecie jako kraj, który ma godną i wielką historię, tradycje, a co najważniejsze — pamięć narodową. Ukraina powinna była już dawno stworzyć obraz potężnego państwa historycznego, które zaczyna drogę od Rusi Kijowskiej. Ale cała historyczna wielkość Ukrainy rujnuje się przez niezdarność obecnych sterników, niezdolnych wyprowadzić Ukrainę na światową arenę geopolityczną i socjokulturową. W czym przyczyna? W tym, że na Ukrainie do tej pory nie ma elity politycznej. Często hasła o integracji pozostają pustymi sloganami, za którymi ukrywają technologie manipulacyjne. Światem dzisiaj rządzą księgowi i wizerunkowcy. Niestety, podobna sytuacja zaistniała i na Ukrainie. Ale wina spada nie tylko na mężów stanu. W stolicy Peru, Limie, odbywał się Międzynarodowy Kongres Humanitarny, na którym byłem, aby opowiedzieć o Ukrainie oraz sytuacji socjalno-humanitarnej w naszym kraju. Jedna z sekcji kongresu była poświęcona problemom kształtowania tożsamości narodowej w krajach, które przez długi czas doświadczały imperialnego zniewolenia. Paradoksalnie, ale Amerykę Łacińską zainteresowała sytuacja na Ukrainie. My bardzo mało wiemy o życiu w Peru, natomiast peruwiańska elita intelektualna wie o problemach ukraińskiej wspólnoty, choć na terytorium Peru nie ma ani jednej zarejestrowanej ukraińskiej społeczności. Autor w domu Mario Vargasa Llosy. Problem kształtowania tożsamości narodowej w Ameryce Łacińskiej należy do priorytetowych. Jeszcze na początku XX wieku w krajach tego kontynentu filozofowie i humaniści zaczęli zastanawiać się nad problemem współistnienia różnych wspólnot w granicach jednego kraju, nad współistnieniem między ludnością autochtoniczną a potomkami kolonizatorów (konkwistadorów). Jednak powstał jeszcze jeden ostry problem, skrajnie aktualny i u nas: co zrobić z językiem narodowym w Ameryce Łacińskiej? Jeśli za podstawę wziąć hiszpański, to w takim razie narodowym będzie język obcy dla tubylców, w końcu język hiszpański to język Hiszpanii, a nie Ameryki Łacińskiej (nawet dla potomków hiszpańskich konkwistadorów). Zatem problemy, które istnieją na tym kontynencie, są bliskie także Ukrainie. Moja podróż do Peru zbiegła się z
s. 13 · strona oryginału ↗
Pomimo tego, że w Peru dzisiaj pojawia się problem dialogu różnych narodowości i wypracowania wspólnej tożsamości, to jednak do tej pory można zauważyć ogromną pogardę potomków konkwistadorów wobec rdzennej ludności. Już dawno nie widziałem takiego spojrzenia, pełnego pogardy, jakim wykształceni mieszkańcy Limy (potomkowie Europejczyków) mogą spotkać przedstawiciela społeczności andyjskiej. W Peru do tej pory nie zniknęła antagonistyczna niechęć, choć jest to paradoksalne. Podczas podróży nie mogłem pozbyć się myśli: skąd w Europie, obdarzonej rozumem i chrześcijańską moralnością, miłosierdziem, tyle agresji, która zniszczyła całą cywilizację? Skąd bierze się ta agresja? Czyżby przyczyną było złoto Inków? Przypomniały się słowa wielkiego gruzińskiego filozofa Meraba Mamardaszwilego, który w jednym z utworów napisał, że możecie obwiesić wszystkie ściany u siebie w domu sentencjami wielkich ludzi, ale one nic wam nie dadzą. Musicie być wewnętrznie gotowi na to, aby je przyjąć. W takim razie przyczyną agresji Europejczyków nie jest żądza złota, które było tylko stymulatorem. Skąd więc ta straszna siła, która starła z powierzchni planety cywilizację, posiadającą zdumiewające nawet według dzisiejszych miar technologie, osiągnęła niesłychany rozwój duchowy? Zdziwiło mnie też to, że twarze rdzennej ludności promieniują jakimś szczególnym światłem, w którym nie ma złości. Oni jakby przywykli do swojego podległego położenia, ale zachowali czystą duszę. Jeśli to ci, w których płynie krew Inków, to zapewne i imperium nie było wojownicze. Z tego wynika, że Europa, która bezsprzecznie ma wysoki poziom rozwoju duchowego, jawi się jako dwulicowy Janus. Z jakiegoś powodu przypomniały się niedawne wydarzenia w Gruzji, kiedy Rosja napadła na ten kraj. Jaka w tej sytuacji była reakcja Europy? Milczenie? Wyczekiwanie? Dlaczego Europa od razu nie „postawiła na miejscu” okrutnego zdobywcy, który chwycił za broń? Możliwe, że dlatego, iż Europa to Janus? Europa rzeczywiście jawi się z jednej strony jako ideał demokracji, a z drugiej, za nim stoją stulecia krwi i zniszczeń. Kraj Inków uznał Hołodomor w Ukrainie za akt ludobójstwa, natomiast, powiedzmy, Wielka Brytania do tej pory zwleka. DZIEŃ CZWARTY, KONFERENCYJNY Czwartego dnia mojego pobytu w Peru miałem wystąpić z referatem na konferencji. Po wędrówkach przestrzenią przyrody po Uniwersytet San Marcos cjonalnej nierealizacji i dążeniem do estetycznego samostwierdzenia, które kompensowałoby niepełność narodowego bytu, a z drugiej — uświadomieniem sobie siebie jako pełnoprawnej i ważnej części światowej kultury. Przypomniała się książka charkowskiego literaturoznawcy Ihora Orżyckiego „My — prawda i światło, zamienieni w kamień…”, która ujrzała światło dzienne w 2006 roku. To pierwsze i jedyne wydanie w języku ukraińskim, w którym mowa o literaturze peruwiańskiej. Ciekawe, czy są badania o literaturze ukraińskiej w Peru? Konferencja odbywała się na terenie dwóch uniwersytetów: Uniwersytetu San Marcos oraz Uniwersytetu Katolickiego. Pierwsza placówka edukacyjna — najstarsza w Peru, uważana za najbardziej prestiżową w kraju. Do niej jadą z całej Ameryki Łacińskiej, z Japonii i USA, Chin i Tajwanu. Uniwersytet zachwycił architekturą i ornamentalnością, o których wcześniej wiedziałem tylko z utworów Borgesa. Lustro, szachy, labirynt — wydaje się, że to te składniki postmodernistycznej literatury, które ona wchłonęła z Borgesa. Ale okazuje się, że takie odczytanie jest zubożone. Krytycy literaccy wyrzucali temu pisarzowi, że często zwraca się do ograniczonego kręgu symboli. W rzeczywistości Borges często ogrywał je nie dlatego, że nie zna innych, a dlatego, że właśnie one mają archetypową dla Latynoamerykanina naturę, zagłębioną w pradawne warstwy kultury. Uniwersytet San Marcos składa się z ogromnej liczby placów, połączonych wąskimi przejściami. Więc nigdy nie wiesz, dokąd trafisz po wyjściu, kto czeka na ciebie w tym miejscu. W centrum każdego placu — fontanna z lustrami. A na podłodze wszystko pomalowane tak, jakbyś stał na szachownicy. I już nie wiadomo, kto kieruje tobą w tym czasie i kto bawi się twoim życiem. Okazuje się, że szachowa symbolika ma pradawną historię. Te elementy przeniknęły do hiszpańskiej kultury latynoamerykańskiej… z kultury Inków. I nie przestajesz się dziwić: jak te symbole, obce dla zdobywców, zdobyły taką sławę! Na ile energetycznie potężną była kultura Inków, że zachowała siebie nawet po barbarzyńskim najeździe konkwistadorów! Swoją drogą, jednym z popularnych suwenirów, które można nabyć w Limie, są szachy: z jednej strony — wojsko Inków, a z drugiej — Hiszpanie. I kto wygra tym razem — nie wiadomo… Ale wróćmy do wystąpienia. Po referacie poproszono mnie o przeczytanie czegoś z literatury ukraińskiej (to ustalono wcześniej). Przeczytałem fragment „Przyczynnej” Tarasa Szewczenki w hiszpańskim przekładzie Leonida Hołocwana (w 2003 roku w domu wydawniczym „Wseswit” wydano przekład „Kobziarza” w języku hiszpańskim, który przygotował argentyński Peruwiański taniec narodowy
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
