Strona · s. 15strona oryginału ↗
TAKIE PROSTE I CICHIE
Слово Просвіти, №52 за 2008 рік
W ciągu tego roku nasi czytelnicy mieli okazję zapoznać się z rozdziałami książki Andrija Topaczewskiego „Z Bożego ogrodu”. Dzisiaj kończymy serię publikacji. Jesteśmy wdzięczni Andriji Ołeksandrowyczowi za udostępnione materiały i życzymy, aby jego książka jak najszybciej ujrzała światło dzienne. Zakończenie. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 35, 36, 39, 41, 44, 46 za 2008 rok. Oto Ja posyłam was jak owce między wilki. Bądźcie więc roztropni jak węże, a nieskazitelni jak gołębie. Ewangelia według św. Mateusza, 10:16. W swoich pouczeniach dla apostołów Jezus mówi o gołębiach jako o istotach nieskazitelnych, czyli czystych i niezłośliwych. Upodabniając chrześcijańskich neofitów do tych ptaków, Syn Boży używa powszechnych w świadomości ludowej, a przez to jasnych porównań obrazowych. W różnych ukraińskich przekładach Ewangelii brzmi to również: prości jak gołębie lub cisi jak gołębie. Cóż za różnorodność łagodnych przymiotów! Tym ptakom w Piśmie Świętym poświęcono więcej uwagi niż wielu innym zwierzętom. Szacunek do gołębi został poświadczony w księgach prorockich i historycznych Biblii, ze szczególną miłością wspomniano o nich w Księdze Psalmów i Pieśni nad Pieśniami. Jeszcze w czasach wczesnej antyczności spostrzegawczy właściciele gołębi domowych zauważyli u nich cechy szlachetności, niezwykłe dla innych zwierząt. Dobierają się w pary na długo, przeważnie na całe życie. Przy tym oba ptaki okazują wzruszającą małżeńską troskę i czułość. Wzajemne dotykanie się dziobami po szyi i głowie przypomina pocałunki; gołąb nierzadko karmi swoją partnerkę. A podczas wysiadywania piskląt, których nie bywa więcej niż dwa, gołąb nie pozwala gołębicy opuszczać gniazda, po męsku troszcząc się o nią; kiedy zaś ta nie słucha – bije skrzydłami. Wypuszcza ją tylko, żeby zjadła, ale wtedy sam siada ogrzewać dzieci, które pojawiają się na świecie zupełnie bezradne, niczym ludzkie niemowlęta. Przez pierwszy tydzień oboje ptaków karmią je szczególnym „gołębim mlekiem”, które wytwarza się w wolu rodziców. Wszystko to dziwiło antyczną ludność, odpowiadało patriarchalnym wyobrażeniom o życiu rodzinnym. Zresztą współczesne powiedzenie „wszystko oprócz ptasiego mleka” podkreśla wykwintność pożywienia gołębiąt. W dawnych czasach istniał nawet pogląd, jakoby łagodność gołębi tłumaczyła się brakiem w ich ciele żółci, z nadmiarem której z jakiegoś powodu wiązano zły charakter. Tak sądzili i nasi przodkowie ponad tysiąc lat temu, kiedy księżna Olga zażądała w 946 r. od Narodzenia Chrystusowego okupu w postaci gołębi, które żyły w każdym gospodarstwie. Świadczy o tym „Powieść minionych lat”, spisana przez mnicha Nestora. Jednak uczeni ornitolodzy odkryli, że podobne twierdzenie nie jest do końca sprawiedliwe, bo u gołębi, choć nie ma pęcherzyka żółciowego, z trawieniem jest wszystko w porządku właśnie dzięki tej cieczy. Przecież dorosłe ptaki żywią się dość grubym pokarmem, przeważnie ziarnem i nasionami chwastów. Chleb i inne okruchy z ludzkiego stołu są dla nich delikatesami. Jeszcze jedna ciekawa cecha wyróżnia dzikiego, czy też zdziczałego w naszych miastach i wsiach gołębia spośród wszystkich innych ptaków, które żyją w grupach i latają stadami. W odróżnieniu od wron, gawronów czy wróbli, gołębie nigdy nie hałasują, zachowując niemal całkowite milczenie. I tylko podczas zalotów do swojej pary gołąb melodyjnie grucha (według przysłowia: „Gołąbek grucha, gdy pary szuka”). Kiedy zaś mijają zaloty i nadchodzą codzienne kłopoty o potomstwo, samiec milknie, godnie niosąc małżeński ciężar. Nietrudno domyślić się, że chodzi o wszystkim znanego siwego gołębia. Trzymając tego niewielkiego ptaka przy sobie przez tysiąclecia, człowiek wyhodował różne jego rasy, które różnią się ubarwieniem głowy, szyi i piersi, długością lotek i sterówek oraz jeszcze – swoimi zdolnościami. Rasy ozdobne mają oryginalny wygląd zewnętrzny, sportowe – wysoko, szybko i pięknie latają – szybują. Pocztowe zaś mają wyjątkową pamięć, błyskawicznie orientują się i mogą wrócić do domu skądkolwiek, dokądkolwiek by ich nie wywieziono. Tym skrzydlatym posłańcom w minionych wiekach, przy braku telekomunikacji, powierzano pilne i tajne wiadomości. Sprzyjały one spotkaniom zakochanych, wzywały pomoc do otoczonych przez wrogów miast. A w 1943 roku gołębica, przelatując setki mil nad Północnym Atlantykiem, przyniosła karteczkę, którą uratowała załogę okrętu podwodnego. Za to wzniesiono jej brązowy pomnik w bazie wojskowej. Lecz pierwszą w historii ważną wiadomość przyniosła gołębica, wypuszczona przez starotestamentowego Noego. Powróciła, trzymając w dziobie gałązkę oliwną z wieścią o tym, że woda opadła z ziemi. Właśnie na jej wzór malowali artyści minionego wieku słynne „gołębie pokoju”. A śpiewak Psalmów Dawidowych z żalem zwraca się do Pana: Gdybym miał skrzydła jak gołąb. UKRAIŃSKIE SYMBOLE. Mykoła DMYTRENKO. W ludowym światopoglądzie istnieją pojęcia, bez których nie obejdzie się żaden człowiek w ciągu życia, sprawdzając według nich swój los. Do takich podstawowych zasad tworzących świat należy księżyc. Zakorzeniony w dawnych warstwach mitologicznych, obraz księżyca symbolizował życie, światło, miłość, ciągłe odnowienie, nieśmiertelność, wieczność, pierwiastek męski i żeński – Matkę – Wielką Boginię, Królową niebieską; księcia, młodzieńca, kozaka, narzeczonego. Księżyc – to „nocne Boże oko”, „kozackie słońce” (wariant – „cygańskie słońce”), „wiedźmie oko”, „złodziejskie oko”. Oprócz tego księżyc – symbol pustyni, wołu, kaczki, gęsi, w zależności od formy – sierpa, czaszy, pełni i nieszczerbatości itd. Zatem księżyc symbolizował pierwiastek pozytywny i negatywny, początek i koniec, przypływ i odpływ, wzrost i umieranie. Symboliczne cztery fazy księżyca: rodzi się, rośnie (młody, pełny), starzeje się i umiera. Cztery pory roku jakby dublują cykle księżycowe: wiosną wszystko się rodzi, rośnie, zielenieje, latem pełnieje – osiąga szczyt, jesienią więdnie, zimą umiera. Przez analogię i człowiek rodzi się, rozkwita, nabiera siły, zdrowia, a potem powoli je traci, „więdnie”, starzeje się. Uważano: człowiek urodził się na młody księżyc – energiczny, radosny, wesoły, o młodej twarzy przez całe życie; na stary księżyc – ponury, szybko się starzeje. Według wierzeń, jeśli na młody księżyc podcinać dziewczynie warkocz, to szybko będzie rosła długi i gruby. Właśnie w tej fazie księżyca warunki dla wzrostu dzieci, roślin, zwierząt są sprzyjające. Według ludowych znaków, na nów księżyca dobrze siać, sadzić – wszystko dobrze będzie się przyjmować i rosnąć. Wiara w uzdrawiającą moc młodego księżyca rodziła pełen szacunku stosunek do niego; modlono się jak do bóstwa, proszono o zdrowie, dobry sen, urodzaj, miłość. Obraz księżyca jako wszechmocnej istoty, która może wpłynąć na przyszły los, odzwierciedlono w wielu zaklęciach, które powstawały z różnego powodu, jednak należały, z reguły, do dzieci, młodych – tych, którzy rośli, budowali, wzmacniali swój stan fizyczny i duchowy, status w środowisku społecznym. Powiedzmy, dziewczyna prosiła księżyc o zwykłe życiowe wsparcie: „Księżycu-książę, nocny władco! Ty ponad chmury latasz, cały świat widzisz. Spójrz mi w oczy, spójrz w potylicę, jak pójdę na ulicę. Tobie, księżycu-książę, świecić-mrużyć się; mnie, pięknej dziewczynie, nie mieć się czym martwić. Tobie, księżycu-książę, jasno świecić”.
ty; mnie, pięknej dziewczynie, dobrze pochodzić. Tobie, księżycu-książę, słońce spotykać; mnie, pięknej dziewczynie, słodko spać”. Dziewczyna, troszcząc się, aby miły jej chłopak zwrócił na nią uwagę, stawała na progu chaty i trzykrotnie modliła się do księżyca: “Księżycu młody, na tobie krzyż złoty! Jak ty, księżycu, świecisz Bogu i ludziom, żeby ja tak świeciła i godna była Bogu, Iwanowi (lub inne imię) i ludziom”. Ciekawe, że i kawalerowie nie stronili od takich zaklęć, prawda, że ich prośby częściej dotyczyły aspiracji zawodowych, statusu społecznego: “Święty księżycu, sławnyś ty przed Bogiem, przed carami, przed panami, przed światem chrześcijańskim! Żebym ja taki był przed carami, przed panami, przed całym światem chrześcijańskim!” Na młody księżyc ludzie stosowali leczniczą magię słowa, zwracając się właśnie do księżyca, wszak kiedy go nie było na niebie, to schodził on w zaświaty, w świat zmarłych. Uważano, że księżyc może zabrać od ludzi choroby i zanieść do tego martwego królestwa bez powrotu. Nie na darmo stary księżyc, umierając, znika, a kiedy się pojawia, to ludzie proszą go o pomoc. Starsi, zobaczywszy nowiu, mawiali: Księżycu, księżycu młody, Masz róg złoty. Tobie półpełnia, Mnie na zdrowie. Po to, aby pozbyć się bólu zęba, zwracano się do księżyca: — Księżycu młody, na tobie krzyż złoty. Ty zmarłym świeciłeś?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
