Strona · s. 10strona oryginału ↗
IWAN ANDRUSIAK: «JESTEM BARDZO OPTYMISTYCZNIE NASTAWIENY DO POEZJI»
Слово Просвіти, №52 за 2010 рік
Iwan Andrusiak — jeden z czołowych poetów lat 90. — wszedł do literatury jako uczestnik grupy literackiej „Nowa degeneracja”, do której należeli również Stepan Procjuk i Iwan Cyperdiuk. Jego proza jest gęsto metaforyczna, z dużą ilością dialektyzmów. Pisarz bada psychologię człowieka w sytuacjach symbolicznie granicznych na materiale Huculszczyzny lat 40. i 50. XX wieku. Od 2000 roku aktywnie występuje jako krytyk literacki, analizując głównie poezję, broni zasad moralnych w literaturze oraz rozgraniczenia „wysokiego pisarstwa” i „popu”. Mieszka i pracuje w Kijowie.
— Iwanie, czym jest dla Ciebie współczesna poezja? I czy w ogóle istnieje?
— Jestem optymistycznie nastawiony do poezji choćby dlatego, że mamy całą plejadę autorów, do tego z różnych pokoleń: od najstarszych po całkiem młodych, na których książki czekam z niecierpliwością. Oczywiście, sporo się odsiewa i jest to naturalny proces. Przyznam się, niedawno przeczytałem własną książkę sprzed dziesięciu lat — i przeraziłem się! Teraz zaryzykowałbym opublikowanie z niej nie więcej niż dziesięciu wierszy, a wtedy odbierano ją bardzo dobrze. W mojej domowej biblioteczce poezja stoi na osobnej półce, lubię od czasu do czasu wracać do tych książek. Otóż właśnie ją przejrzałem: obok ulubionych Franki, Eliota, Swidzinskiego, Mandelsztama, Lorki zauważyłem ponad dwie dziesiątki książek wydanych w ciągu ostatniej dekady — Herasymiuk, Rymaruk, Zabużko, Moskalec, Sawka, Bedryk, Dnistrowyj, Dewdiuk, Midianka, Hołoborodko, Tałłaj, Worobjow, Wołwacz, Hirnyk, Kuchta, Sołowiej… nawet młody Andrij Lubka, u którego nie ma ciągłego „terroryzmu”, a są bardzo przenikliwe, głębokie rzeczy. Współczesna poezja jest dla mnie różnorodnością, w której zawsze można znaleźć coś współbrzmiącego z wewnętrznym stanem w tym czy innym czasie.
— Dlaczego dzisiaj nie ma poezji patriotycznej? Przecież bez niej literatura traci swoją autentykę…
— Poezję patriotyczną zniszczyli szestdziesiatnycy. Swego czasu podnieśli jej poprzeczkę dość wysoko i… nie utrzymali. No i spadła im na głowy! Niektórzy po tym uderzeniu do dziś nie mogą dojść do siebie i produkują taką patriotyczną chałę, że po prostu wstyd za rzekomo poważnych ludzi, którzy kiedyś byli dobrymi poetami… Najwyraźniej rewolucje 1991 i 2004 roku nie zrodziły adekwatnej do czasu poezji obywatelskiej. Bo treść wylewała się w inną formę, nieartystyczną. Jest rzeczą naturalną, że pisanie „pod Symonenkę” odbierane jest teraz jako marginalne — ten dyskurs jest już wyczerpany, to historia literatury, a nie literatura właściwa. Teraz musimy szukać formy współbrzmiącej z naszym czasem. I to sprawa już nie mojego pokolenia, a takich jak Lubka czy jeszcze młodszych. To oni są skazani na to, by ją znaleźć, być może wtedy, gdy wyjdziemy obalać janukowyczów-tabaczników-kolesniczenków… Nie zgadzam się, że bez poezji patriotycznej literatura traci autentykę. Powiedzmy, genialna „Kosa” Herasymiuka to liryka filozoficzna, ale autentyki, głębi, wreszcie ducha narodowego jest tam więcej niż w najpotężniejszej „bębniarskiej” poezji. I w „czortiryskich” medytacjach Worobjowa o listku czy kwiatuszku jest go więcej! Więc nie wszystko jest tak źle…
— W jednym z wywiadów powiedziałeś: „Współczesnego ukraińskiego człowieka we współczesnej ukraińskiej literaturze nie ma — i w tym nasza wielka porażka”. Gdzie, w czym szukać przyczyny tego zjawiska? Jak można to zmienić?
— Miałem na myśli współczesną ukraińską prozę, która opowiada głównie o życiu marginesów — jeśli nie bandytów, to studentów-nieformalów. A o tym, czym żyje wieśniak, czy „biurowy plankton”, czy inteligencja, czy robotnicy w fabryce, czy ludzie handlujący na targowiskach, czy nawet ci biznesmeni różnego autoramentu — o tym praktycznie nie mamy adekwatnych tekstów. Ostatnio, co prawda, pojawiła się głośna powieść Oksany Zabużko, kilka bardzo dobrych powieści Wołodymyra Łysa, przede wszystkim „Stulecie Jakowa”; pojawiła się „Drozofila nad tomem Kanta” Anatolija Dnistrowego, która pozwala zupełnie innymi oczami spojrzeć na naszą inteligencję naukową i wykładowczą; jest jeszcze „psychoterapeutyczna” seria czterech powieści Stepana Procjuka, ostatnia z nich, „Zniszczenie Lalki”, właśnie ukazała się w wydawnictwie „Jarosławiw”
„Wał” w nowej serii, zapoczątkowanej przez Serhija Hrabara; jest jeszcze ciekawa proza społeczna Hałyny Tarasiuk — z tego wszystkiego powoli zaczyna układać się ta mozaika, którą nazywa się „zapisywaniem” czasu. Jeśli do tego dodać jeszcze prozę historyczną Wasyla Szklara, mitografię Marii Matios, paradoksografię Tani Malarczuk, prozę intelektualną Tarasa Prochaśki, romantyczno-intelektualne fantasy Hałyny Pahuciak, no i, oczywiście, bandziorów Wołwacza, nieformalów Żadana, bo to też nasz czas i od tego nigdzie się nie podziejemy, — to już coś zaczyna się wyłaniać. Wszakże dla pełnowartościowej literatury to za mało. Musimy stworzyć pewien korpus tekstów, przeczytawszy które, ludzie za 50—100 lat będą mogli wyobrazić sobie nas, nasz czas i to, jak nam w tym czasie żyło się. Oto wtedy zadanie będzie wykonane. Lata dziewięćdziesiąte i dwutysięczne już w tym sensie straciliśmy, więc nie powinniśmy stracić przynajmniej lat 2010-tych, bo dalej zmieni się wszystko, przede wszystkim atmosfera, duch czasu stanie się inny, i odnowić to będzie po prostu niemożliwe. A my do tej pory nie mamy nawet powieści o wydarzeniach 1991 roku, a i o 1994-tym — tylko pobieżne wzmianki. Sama tylko publicystyka, która choć i ciekawa, ależ to „nie-literatura”! A wyobraźcie sobie, jak ciekawie byłoby czytać powieść, powiedzmy, o jakimś jednym domu — mieszkańcy o różnym statusie społecznym, z różnym poziomem wykształcenia, ktoś staje się nowobogackim, ktoś traci pracę i popada w alkoholizm, ktoś zażywa narkotyki, kogoś łapie milicja, tuż obok, ktoś dokonuje odkrycia, ktoś gra na skrzypcach, ktoś całymi dniami wbija gwoździe, robi wieczny remont, ktoś kogoś zalewa, ktoś popełnia samobójstwo, ktoś komuś obija twarz — i wszyscy ci ludzie jakoś komunikują się, współdziałają między sobą… Toż to byłaby bombowa powieść!!! Oto tylko nie wiem, kto takie coś jest w stanie napisać… Chyba, może, Dnistrowyj… — Literatura dziecięca zawsze była dochodowa. I dzisiaj wiele wydawnictw bierze się za wydawanie książek dla dzieci. Mnie jako młodą mamę martwi: na ile dzisiaj profesjonalnie to się robi? Przecież po „Karlssonie”, „Małym Księciu” oraz „Jeżyku we mgle” trudno wymyślić coś bardziej dziecięcego i bezpośredniego… — Robi się bardzo różnie. Ja już niejednokrotnie mówiłem: myślącym rodzicom warto sporządzić dla siebie „białe” i „czarne” listy wydawnictw, którym można lub nie można ufać. A do tego warto im, przynajmniej na początku, samym czytać każdą książkę, zanim zaproponują ją dziecku. Bo jest szereg porządnych i fachowych wydawnictw, które pracują po ludzku, myślą, szukają, eksperymentują, tworzą, a jest takie, że choć za głowę się łap! Natrafiałem na książeczki z pięknymi obrazkami… i przetłumaczonym przez „Rutę” tekstem, którego żaden redaktor na oczy nie widział! W ogóle zaś, nasza literatura dziecięca ostatnimi czasy ożywa. Po latach 1990., kiedy nie było w ogóle niczego, przyszło całe pokolenie nadzwyczaj ciekawych autorów, takich jak Zirka Menzatiuk, Hałyna Małyk, Maryna Pawłenko, Saszko Dermanski, Saszko Hawrosz, Ołeś Ilczenko, Kateryna Panio; a jeszcze przecież Lesia Woronyna i Wołodymyr Rutkiwski, którzy obiektywnie są już klasykami ukraińskiej literatury dziecięcej; a jeszcze całe grono utalentowanych młodych autorów, takich jak Oksana Łuszczewśka, Zoja Żuk (onaż Zoriana Żywka), Dzwinka Matijasz, Tania Melnyk, Tania Sawczenko; a jeszcze przecież wspaniała poezja dziecięca Romana Skyby, Jurija Bedryka, Serhija Pantiuka, Lesi Mowczun, Mariany Sawki… A jacy ciekawi pisarze dziecięcy średniego i starszego pokolenia — Anatolij Hryhoruk, Ihor Siczowyk, patriarcha dziecięcego cechu pisarskiego Dmytro Semenowycz Czerednyczenko, genialny gruziński bajkopisarz Guram Petriaszwili, który mieszka, pracuje i jest wydawany na Ukrainie… A postacie jakie! Dżury Rutkiwskiego, niamliki Lesi Woronyny, domowik Maryny Pawłenko, wąż Onysko Saszka Dermanskiego, luluki Kateryny Panio, Bedrykowa Ciotka-Behemotka, Skybin królik Petryk… Ja mogę bardzo dużo o tym opowiadać — i mnie naszą literaturę dziecięcą ostatnimi czasy nawet ciekawiej czytać, niż dorosłą! I mam wielką nadzieję, że i moje Czakałka, rodzina Dybajłów oraz inne „miękkie i puszyste” postacie też nie psują wrażenia… — Iwanie, w książce „Objawienie w kawiarni Pegaz” Pan powiedział, że chciałby wydać książkę przepisów kulinarnych. Jako kobietę zainteresował mnie ten pomysł, bo dawno zbieram różne przepisy: od prababcinych do współczesnych… Kiedy czekać na „Kulinaria od Iwana Andrusiaka?” — Ja na poważnie za to jeszcze się nie brałem — ciągle brak czasu… Ale kiedyś niechybnie napiszę taką książkę, która nazywać się będzie „Z tatą w kuchni”. Będzie ona nie dla mam, a właśnie dla tatusiów i dzieci. To tak wspaniale — w sobotni czy niedzielny wieczór, mając odrobinę wolnego czasu, razem z dzieckiem przygotować coś smacznego, a przy okazji porozmawiać, podzielić się jakimiś tajemnicami… Tam raczej nie będzie jakichś szczególnie skomplikowanych potraw — tylko proste, zdrowe i harmonijne jedzenie; ale najważniejsze, co tam niechybnie musi być — to atmosfera miłości i rodzinnego szczęścia. — Jak z wiekiem zmieniały się Pana wartości? Co teraz jest dla Pana najważniejsze w życiu? — Harmonia. Kiedyś, za młodu, myślałem, że najważniejsza jest literatura. Ale teraz upewniłem się, że literatura — to tylko część tego, co najważniejsze. A jego, tego najważniejszego, jest dużo, i jest ono bardzo proste, nawet banalne: żeby żyli rodzice, żeby nie chorowały małe i nie głupiały duże dzieci, żeby z żoną można było porozmawiać o wszystkim na świecie, a to, co najważniejsze, rozumiało się bez słów, żeby pracę można było wykonywać z miłością, a nie obojętnie, żeby dla przyjaciół był czas, żeby mieć własny kącik (mnie to bardzo ciężko przyszło), gdzie ulubione książki i ulubiony komputer zawsze były pod ręką, żeby żaden dzień nie mijał bez modlitwy, obcowania z przyrodą… A od literatury nigdzie się nie podziejesz — jeśli ty dla niej jesteś narodzony, to ona będzie z tobą, niezależnie od tego, jaki jesteś, gdzie jesteś i co robisz… Rozmawiała Tetiana WYNNYK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
