Strona · s. 11strona oryginału ↗
«STRATOSFERA»: PROLOG DO KOSMOSU Ihor Pawluk. Stratosfera: Liryka. — Łuck: PWD “Twerdynia”, 2010. — 228 s.
Слово Просвіти, №52 за 2010 рік
Ihor OLSZEWSKI, m. Łuck Zacznę od filologicznego kazusu — w języku ukraińskim (i nie tylko ukraińskim) są słowa, które uznawane są przez naukę językoznawczą za synonimy, ale w rzeczywistości nimi nie są. Weźmy choćby pojęcia „pedagog” i „nauczyciel”. Czy wszystkich, którzy otrzymali dyplom wykształcenia pedagogicznego i pracują w tej czy innej placówce oświatowej, można nazwać Nauczycielami przez wielką literę (przypomnijmy, że na Wschodzie pojęcie „Nauczyciel”, jeśli nie utożsamia się całkowicie, to przynajmniej zbliża się do pojęcia „Święty”)? A co z poetami?.. Czym różni się prawdziwy poeta od zwykłego wierszopisa? Nie od grafomana (tutaj nie to, że różnica — przepaść), a od intelektualisty, który potrafi pisać całkiem przyzwoite wiersze i od czasu do czasu nawet publikuje je w periodykach oraz wydaje w osobnych książkach? Pytanie, przy całej pozornej łatwości, nie należy do prostych i ryzykuje uzupełnienie rzędu „prawie retorycznych”, jeśli w porę nie przypomnieć dobrze zapomnianej w naszym cyniczno-pragmatycznym czasie ludzkiej zdolności do dziwienia się. Prawdziwy poeta (i w ogóle artysta) — to ten, kto po pierwsze, potrafi zadziwiać, a po drugie, zmusza do zastanowienia się zarówno nad własnym losem, jak i nad losem ludzkości, to ten, dla którego serca bywa za mało ziemskiego ciążenia i ono pragnie lotu… Jeśli chodzi o Ihora Pawluka, to zdziwienie i impuls do przemyśleń z każdym nowym wydaniem odczuwa się coraz bardziej. Ale chyba najbardziej — w nowym zbiorze liryki poety, który w tym roku ujrzał światło dzienne w łuckim Poligraficzno-wydawniczym domu „Twerdynia”. Już sam tytuł książki „Stratosfera” nastraja na lot — jeśli nie kosmiczny, to przynajmniej gdzieś w wyższych warstwach atmosfery. Oczywiście, lot poetyckiej myśli może i nie odznaczać się jakimś szczególnym obciążeniem znaczeniowym: ot, po prostu szybuje sobie człowiek w przestrzeni swojej fantazji i nie ma mu nic do tego, co dzieje się na grzesznej ziemi. Właściwie przyczyną takiego lotu może być pragnienie, by na chwilę abstrahować się od okrutnej codzienności, nabrać sił do dalszego przeciwstawiania się niełatwym życiowym okolicznościom. Nie tak u Ihora Pawluka — poeta i w locie nie porzuca swojego ziemskiego bólu. Co więcej — z tej wysokości jeszcze wyraźniejszymi i bardziej dramatycznymi wydają mu się ziemskie problemy.
Ihor PAWLUK
* * * Białe szyny sannego sennego śladu. Tylko na wschodzie, gdzieś tam… krwawi… zapewne, smutek. Przerwany mój sen, niby sztabka dalekiej gwiazdy, I słowa, niczym geny, przez mnie do Boga krzyczą.
Złoty, jak koniak, rozlewa się dzień po atramencie… W zadymce gwiazd słyszy anielski głos dusza. Kolorowa przeszłość mnie w siwe jutro zwabiła,
O nas jest pierwsza wzmianka u Herodota. W górze dotąd idziemy przez wieki. („Ciężki lot dwudziestego wieku…”)
Cóż więc z tego lotu w stratosferę, jeśli on nie ratuje od cierpień? Jeśli jest Ukraina, i na Ukrainie jest Wołyń, do którego po wszystkich przebytych drogach za każdym razem powraca, nie skusiwszy się zamorskimi cudami, dusza poety…
Za horyzontem znowu horyzonty — I siwizna — włosy, oczy, śnieg… W Ameryce żyję, jak na kurorcie. Ameryki nie chce się mnie.
A chce się w proste lasy Wołynia, Kosić siano, słuchać gwiazd, Nie zdradziwszy ani chaty, ani dziecku, Co piołunem przesiąkły do kości.
Uśpić czas, walczyć z duszą, Która jeszcze nie sprzedana za grosz.
Rośnie smutek. I ja rosnę z nim — Jaśniej, wyżej, głębiej i ciszej… („Rośnie smutek…”)
I gdzie odejście dziadka poety z ziemskiego życia transformuje się w przerażające odczucie własnego „częściowego zgonu”:
Na wiejskim, starym, niebieskim cmentarzu Pochowali mnie — mojego dziadka — na wieki. („Pogrzeb mojego dziadka”)
Dopóki z muzą pasłem skrzydlatego białego źrebaka.
Do jezior młodych myśmy się modlili. I kwiat piołunowy Nalepiał na serca i na oczy… Na wszystko nalepiał… A dusza na wagę, niczym kula, — Taka sama bezmyślna I taka sama, jak kula, Gorąca i ślepa.
To leci, to drży gdzieś w łusce, A to zanocuje Na przecięciu scyto-aryjskich napiętych szlaków. I koczuje dusza. Całym wszechświatem naga koczuje, Bo bez ciała ona nie ma żadnych grzechów.
Ale i szczęścia nie ma. I ani bólu, ani pieszczoty, ani wstydu.
Tylko na wzlocie, gdzieś tam… krwawi… Zapewne, smutek.
Białe szyny sannego sennego śladu. I słowa, niby geny, Przez mnie Do Boga Krzyczą.
* * * Ukraina… Tańce na protezach… I flamandzka hojność biedoty. Boleśnie odbierać na trzeźwo, Jak bezzębie nam śmiejesz się ty W parnym, okrutnym szczęściu — żyć Na planecie, co umiera od nas… Jęczą prezydenci i wróżbici:
(…) apostoł w Pierwszym liście sobornym (IV, 20): „Jeśli ktoś powie: Miłuję Boga, a nienawidzi brata swego, jest kłamcą”. Przecież miłość do człowieka — to odbicie miłości do Najwyższego. I właśnie ta miłość skłania poetę do granicznej szczerości, która graniczy ze spowiedzią:
Napisz mi morzem wielki poemat o wietrze. Świeżo upieczonym chlebem bezdenny smutek zasłoń, Dopóki ja jeszcze umiem lecieć i umiem płonąć,
— Czas taki… — Taki nam wypadł czas… Bo kiedy bogów zmieniają ludzie — Stromo ceny spadają na krew. Dopóki państwo schudnie — Nas nie będzie, A Dniepr… I pod Niemcami Dniepr.
Jeszcze śpiewamy wysoko i czule, Jeszcze budujemy karczmy i cerkwie: Rozpustnie — pierwsze, Śnieżnobiało — Drugie Wyrastają z trawy.
My zaś odchodzimy bez kurzu i szumu Na tej niewidzialnej wojnie, Martwe dusze, Jak bobrowe futra, Samoukrzyżowawszy na ścianie.
…Ukraińskie tańce na protezach… I flamandzka hojność biedoty… I małe radości trzeźwe… I wielkie złamane mosty…
* * * Horyzont — niby koło kredowe, Ja zamknę kluczem ptaszki. Ile linii już przebyto, Ile zbiło się w kłębek…
Styl życia kozacko-zekowski. Świat wybiela mój ból. Między Aztekami a gensekami — Nieba wina błękitne.
Między drzewami żelaznymi I drewnianymi ludźmi
I zmartwychwstawać umiem z krętej, niczym magma, popiołu. Dopóki blisko do serca biorę kurhany i przepaście, Pępowinę rzeki, co łączy słone i proste. Sługusa i niewolnika w sobie ja z korzeniami wyrwę, A dziecięce i niewinne we mnie wy sami zabijecie.
Niebiesko-srebrne, jak lód, niebiosa nade mną i ptaki, I zmartwychwstała wiosna, młoda i lekka, jak Chrystus. Modernistyczne powstaną wokół i gwoździe, i szafoty, I za kogoś, za coś znowu pójdzie na nie jeszcze Ktoś.
Sam ja sławę na łaskę zmieniam i pieniądze — na wolność. Grzesznie i szeroko żyłem, zachowawszy święte na święta. A teraz ja… teraz ja kocham się z losem. Wyszywaj mi krzyżykiem wieczny smutek o Chrystusie. („Napisz mi morzem…”)
„Stratosfera” Ihora Pawluka — to prolog do jego kosmicznej podróży, ale kosmos, o którym mowa — to wewnętrzna duchowa przestrzeń człowieka. Tę przestrzeń poeta oznacza i jako „Ojczyznę duszy”, i odkrycie jej w duchowym sensie, i miłość jako stan duszy:
Kochanie przyśniło się — Dziecięco-zwierzęca okazja. Dziewczęcą łzę całowałem na ustach i wkoło… A potem w losie były i Europa, i Azja, I Ameryki rum, Kalinowe niebo mojej ojczyzny cierniowej. Brzozowe twarze świętych w cerkwiach młodych.
Tutaj mi dobrze. Tutaj i prosić będę znowu Leżeć wieczność… I znowu niespodziewanie przyjść. Artysta wychodzi na potrzebną orbitę, z której jeszcze wyraźniejszą i bliższą staje mu się rodzinna ziemia, do której Ihorowi Pawlukowi jest pisane za każdym razem, po każdej z podróży, powracać, uwieczniając ją w swoich poezjach i w sercach czytelników:
Ten kraj, gdzie Bogiem nazwano rzekę, Ja wierszami Potomkowi Uźwiękowię.
W dżumową nieskończoność pełzniemy I w wieczność także my. Bojownicy o prawdę z miłośnikami prawdy I ci, co płaczą w pięści… Wszyscy szukamy proporcji Pomiędzy miodem a gorzkim, Pomiędzy pieśnią a koroną, Między ukochaną a nie… Między wódką a ikoną… Między niebiańskim a ziemskim. Horyzont — jak koło kredowe. Tylko w gwiazdy nie patrz. Wszystkie równiki przebyto. Z koła można tylko wzwyż… * * * Czas płynie — jak dzieci rosną. A śnieg — wszystkie grzechy schowa. Wujowie coś z butelek czerwonego piją, Bo białego już nie ma. Ciotki kapustę całują we snach I rodzą dzieci z klonu, Bo w żyłach wiosna — taka, jak wiosna, A jeszcze — jak trawa, zielona. I gęsi głupie, i kury dziwne. I ludzie — po prostu zauroczeni. A ja śpiewam swoje pieśni Drogą zachęcony. Bo kobieta przejdzie, I sława minie… I wódka spłonie, zwodni się. A chłopak z Wenus wspomni mnie — I w nim poeta się narodzi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
