Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

PAWŁO MOWCZAN: „ROK 2010 ZMIENIŁ NASZ CZAS POLITYCZNY”

Слово Просвіти, №52 за 2010 рік

Zakończenie. Początek na str. 1 — I mimo wszystko zbliżamy się do 20-lecia niepodległości… — Przechodzimy w bardzo poważny, najwyraźniej podsumowujący czas — dwudziestolecie niepodległości przywita nas w 2011 roku. To dojrzałość. I kiedy patrzę na wszystkie nasze próby wpływania na życie polityczne, a „Proświta” jednak wpływała, nie zważając na opór partyjniaków i technokratów epoki Kuczmy, mieliśmy wpływ i wsparcie w terenie. Zarówno Krawczuk, jak i Kuczma liczyli się z inicjatywami „Proświty”, Wiktor Juszczenko przyjmował je, powiedzmy, poparł ideę „Cerkwi Kobziarza” w Kaniowie, włączył się w tworzenie projektu, ale, podobnie jak „Artystyczny Arsenał” i inne zamysły — nie udało się. Obecna sytuacja jest oczywista: jesteśmy w obronie ostatnich rubieży narodowych. Ale jestem optymistą. Utrzymamy ten przyczółek, bo każdy ma go w sobie. To jest to, czego nikt i nic nie zachwieje — to jest w tobie, w twojej linii, w twojej postawie, a takich ludzi jest bardzo wielu na Ukrainie! Coraz bardziej do Ukraińców dociera zrozumienie, że nasze państwo wiele dla nas znaczy. Wierzyliśmy — państwo musi zrobić to, nad czym nie pracowała żadna władza: pomóc Ukraińcowi być Ukraińcem. Poprzez nową ideologię. To, co było, nawet za władzy Juszczenki i Tymoszenko, to były akcje jednorazowe, a nie systemowa praca. Nie wykorzystywano potencjału społecznego, powiedzmy, „Proświty”: mamy historię, mamy ideologię, mamy ludzi — uczyńcie ją centrum, dajcie jej taki impuls, żeby to było pospolite ruszenie, duchowe natchnienie dla wszystkich Ukraińców, ruszenie za Ukrainę. Dlaczego nie robiono tego dla ukraińskiej sprawy i państwowej ideologii? Ale — czy to nie nadszedł czas, czy nie przyszło zrozumienie, że trzeba się jednoczyć; czy to pokusa władzą i pieniędzmi, czy nadmierna partyjność — nie pozwoliły zjednoczyć się w potężnych przejawach społecznych. Mimo wszystko jestem przekonany, że one będą. I takim potwierdzającym momentem był dla mnie protestujący Majdan w 2010 roku. Nie zapominajmy o tym, że był on samoorganizujący się, oddolny. I choć władza szuka winnych, prowodyrów — to jest to, co samo się zorganizowało, co powstało z dołów. Żadna partia nie jest w stanie przywieźć tylu ludzi — oni sami jechali, sami się obsługiwali i dyscyplinowali. Tak, niektóre partie przyłączyły się do nich i pomagały, ale u podstaw była samoorganizacja. I co najważniejsze — nie było syndromu strachu. Zatem każda próba siłowego rozwiązania konfliktu ze społeczeństwem jest skazana na porażkę władzy. Jeśli będziemy konsekwentni, wytrwali, to jestem przekonany — niektórzy z władców założą wyszywankę, i w dosłownym, i w przenośnym sensie. Wszystko to jeszcze przed nami! Chcę, aby nie było rozczarowań. Nie było myśli, że „wszystko stracone”. Za władzy radzieckiej stracono znacznie więcej. Wydawało się czasem — na zawsze. A okazało się, że nie — odrodziło się, wzeszło, żyje! — Jak Pan skomentuje bójkę w Radzie Najwyższej pod koniec roku? — Agresywność, wściekłość, których świadkiem stał się cały kraj. Biją ludzi — ludzie, pełni nienawiści, gotowi zabijać! To przecież nie pierwszy raz. Po ratyfikacji porozumień charkowskich, formowaniu rządu ludzie, którzy podkreślenie rytualnie chodzili do cerkwi, niby przestrzegając bardzo ważnych norm współżycia i mierząc się z Bogiem, działają jak zwierzęta! I to tam, gdzie tolerancja powinna być główną zasadą. Kiedy patrzę, co dzieje się w stosunku do ukraińskiej ludności, ukraińskiej kultury, historii, tradycji, wszystkiego tego, co jest ukraińskie, widzę kolosalną agresję niewielkiej liczby ludzi. Swoją drogą, nie dostrzegam u nich przynależności do innej kultury. To ludzie bez kultury. Bez zasad. Bez moralności. Takie wrażenie, że siła polityczna, która narzuca się Ukrainie jako pewien wzorzec do naśladowania (bo czym jest władza? „My jesteśmy lepsi, nas wybrano, naśladujcie nas!”) jest pozbawiona rozumu. Proponują nam, byśmy gardzili sobą, rodzicami, grobami dziadów, Ukrainą. Zapominają, że te rzeczy są sakralne, wartościowe, związane z duchowymi pierwiastkami człowieka. Naród to wielkość. Nasz człowiek zaś jest niesamowicie poniżony. To poniżenie odbywa się teraz gwałtownie. Jeśli przez ostatnie pięć lat żyliśmy jeszcze romantycznymi iluzjami, że niepowodzenia można naprawić, że Ukraina jest ukraińska, że sprawa i postęp ukraiński są nieodwracalne, co jest logiczne i całkowicie zrozumiałe — dojść do porozumienia i umocnić się w świecie demokratycznie, zachowując swoje wartości narodowe, to w tym roku usłyszeliśmy wrogie wyzwania. To wrogie wyzwanie — zmieńcie język! Zmienić język to zmienić Boży porządek. Następne wyzwanie, widzimy to i czujemy — próba odnowienia Związku Radzieckiego jako nowego modelu. Zaczęli od podręcznika historii, od częstych, instruktażowych dla strony ukraińskiej spotkań… Słowem, przyszli ci, którzy nie chcą Ukrainy, nie będą jej budować — oni idą od przeciwieństwa. Więc pamiętajmy, że dzisiejszy kalendarz polityczny i czas polityczny dla wielu jest nieoczekiwany, zwłaszcza dla tych, którzy wierzyli: przyjdą „donieccy” i będą służyć Ukrainie. A widzimy, że własne samolubstwo staje na pierwszym miejscu. Zatem ten proces nie może być długotrwały. Ta władza nie rozumie praw bytu! Nie ogląda się za siebie: władza radziecka umacniała się 70 lat — co z niej zostało?! Zostały same wspomnienia po „wielkiej sile” i „twardych rękach”. I po obecnych zostaną wspomnienia — i po „dobrych intencjach” Wiktora Andrijowycza, i po tym okrutnym okresie — wspomnienia o aresztowaniach, próbach ujarzmienia, zastraszenia… Zapomnieli o tym, że absolutyzacja władzy kończy się tragicznie, zawsze, jednocześnie… — Na chwałę Zarządu Głównego, „Proświta” nie milczała. Ale czy ją słyszano? — Zadziwiająca głuchota władzy na ostrzeżenia prośwician, a my je wygłaszaliśmy nie na jednej konferencji, nie na jednym zjeździe, przy naszych okrągłych stołach w 2010 roku (wychodzi osobny zbiór) — robiliśmy prognozy, prowidencjalne odczytania… Ale przecież robiliśmy je i wcześniej! Przesyłaliśmy je i Wiktorowi Juszczence, i Julii Tymoszenko — „wodzom”, którzy nie rozumieli, dokąd idą sami i dokąd nas prowadzą… Własne samolubstwo i walka o władzę między dwojgiem stworzyły problem ogólnoukraiński… Dzisiejsza władza nie mniej, a może i żarliwiej kocha siebie. I to wielkie koło, które otacza jedną postać, która będzie się rozkoszować tym, że niby to on jest władzą, chronioną przez Boga… Ale przecież Bóg zawsze wskazuje człowiekowi jego miejsce, jeśli przekracza on granice… Władza musi podlegać prawom bardziej niż ktokolwiek z obywateli. — 142. rocznica „Proświty” pokazała, że jest wielu ludzi gotowych pracować z organizacją… Ale wielu pisze do redakcji, że chcieliby czuć większą rolę kierowniczą z centrum, więź między organizacjami; piszą, że potrzebują wytycznych metodologicznych… — Przez wszystkie 142 lata istnienia naszej organizacji społecznej nie wypracowano jakiegoś sztywnego modelu, który dyktowałby pewne ramy i dopuszczenia działalności prośwician w terenie, w organizacjach podstawowych. Tak samo jak organizacje krajowe w swojej pracy nie czekają na wskazówki z centrum. To struktury samorządne, społeczne. Jest Statut. W „Proświcie” wszystko zależy od inicjatyw lokalnych; organizowaliśmy się według zasady: „Chcemy zajmować się proświcianstwem w rodzinnym kraju, robimy to, co najpilniejsze!”. A razem, wspólnie robimy ogólnoukraińską sprawę. I dlatego wszelkie schematy, sztywne jądro kierownicze są dziś nieaktualne, nie jesteśmy partią polityczną, mamy ideologię proświatową. „Proświta” ją uformowała — i poprzednicy, i współcześni. To ideologia ojczystego słowa, to ideologia państwowotwórcza, to ideologia oświecenia narodu ukraińskiego, jego kultury, historii, bytu. Życie społeczne jest dziś najsłabszym ogniwem. Władza to poczuła i zaczęła tworzyć w obwodach rady społeczne, próbując włączać nawet nominalne, niedziałające organizacje — od filatelistów po miłośników kwiatów. A ci, którzy chcą robić naprawdę potrzebną sprawę społeczną, jednoczą się tylko wokół „Proświty”. Ale to o wiele mniej ludzi, niż mogłoby być! Wyobcowanie człowieka od człowieka, od tego, co narodowe, odbywa się bardzo gwałtownie. W naszych czasach ważne jest przyłączenie nowych sił, młodych. Przecież proświcianie robili swoje sprawy w pokoju — razem budowali czytelnie, nosili po wsiach książki, tworzyli „Samopomoc” i kooperatywy. Bez wątpienia, obecne czasy koncentrują nas wokół ukraińskiego słowa, ideologii państwowotwórczej. Ani popi moskiewscy — organizacja partyjna Cyryla Gundiajewa, ani reżimy putinowskie, ani ta władza, która buduje nowy kraj „na piasku” i w powietrzu, opierając się na „autorytetach” i sile mechanizmu państwowego, nie będą w stanie zwyciężyć stałej wielkości — Ukrainy, jeśli będziemy twardzi w jednym: kochać swoje i służyć swojemu — to to samo, co służyć przykazaniom Pańskim. Tego uczyli nas nasi poprzednicy — Taras Szewczenko, Łesia Ukrainka, Iwan Franko. Oni kształtowali naszą świadomość. Tak, dziś istnieje pewien moment depresyjny, jest on i u mnie. Przecież nie raz o tym mówiliśmy, ostrzegaliśmy przed dzisiejszą sytuacją — przypomnijcie sobie 2006 rok, kiedy z nieżyjącym już Anatolijem Pohribnym prowadziliśmy akcję „Obrońmy Ukrainę!”, kiedy zebrało się bardzo wielu ludzi, bezpartyjnych. To był segment społeczny, zebrał się w Ukraińskim Domu. Była wtedy wielka zazdrość — jak to, poza partiami?! Dziś pojawiły się dziesiątki liderów-obrońców, którzy chcą bronić Ukrainę, a bronią, w istocie, siebie, swoich politycznych idoli. Gdzie jest program tego, co bronicie-ratujecie? Rozumiem obronę, kiedy chodzi o Heorhija Filipczuka czy Jurija Hnatkewycza — bo rozprawy z nimi to, moim zdaniem, polowanie na intelekt. Bo to ludzie potęgi, dla nich masa ukraińskości jest najważniejsza, potwierdzili, że mają wyższe ideały, narodowe. Niestety, obecnie wszystko, co narodowe, traktuje się jako nacjonalistyczne, a nawet antypaństwowe. To czym wtedy jest państwo? Wierzchołkiem, który zasiada pod pewnym adresem? Czy tymi ludźmi, którzy teraz są u władzy, a potem o nich zapomnimy? Przeraża mnie ta ślepota władzy. Ale i władza wielu zaślepia. Dlatego my, proświcianie, musimy trzymać się tylko konsekwentną pracą w małych i wielkich ukraińskich sprawach. Powierzać swój los swoim, a nie tym, którzy kuszą hrywną za udział w akcjach politycznych. Dla mnie prawdziwy proświcianin to ten, kto broni tego, co narodowe w każdej sytuacji i robi to konsekwentnie. W małych i wielkich sprawach. W tym roku wydaliśmy „Wielki słownik języka ukraińskiego” w pierwszej redakcji, wznowiliśmy „Mały słownik języka ukraińskiego”, co jest nie mniej ważne; kontynuujemy akcję „Kobziarz” — do każdej rodziny”, wydaliśmy „Kobziarza” T. Szewczenki z ilustracjami Mykoły Storożenki. Kontynuowaliśmy pracę nad serialem, który ma wysoki ranking — „Logos” oglądają i w Moskwie, i w Australii, i na naszych ukraińskich kanałach. Zrobiliśmy jeszcze trzy serie. Wszyscy wiedzą o

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn