Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

POWIEŚĆ O NARODOWYM PRZEBUDZENIU

Слово Просвіти, №52 за 2011 рік

Petro HNYDA, Lwów Książka samborskiego pisarza i dziennikarza Mykoły Senejka „Pokara” (Drohobycz, „Posvit”, 2011, 272 s.) to autorska interpretacja wydarzeń czasów pierebudowy w jednym, wyodrębnionym rejonie. Choć pisarz w swojej powieści opisuje zmyślona miejscowość Dobrowir, czytelnik nie ma najmniejszej wątpliwości, że chodzi właśnie o Ziemię Samborską. Autor oddał w utworze ówczesną atmosferę, nastroje ludzi, postępowanie władz oraz rewolucjonistów (członków lokalnego towarzystwa języka ukraińskiego, które potem przekształcono w ogniwo Ludowego Ruchu). Głównym bohaterem utworu jest odpowiedzialny sekretarz gazety rejonowej. Ogólnie rzecz biorąc, powieść można by uważać za wspomnienia samego autora, jednak M. Senejko świadomie tego nie czyni, a zamiast tego wplata je (wspomnienia) w kanwę tekstu artystycznego, co dodaje książce podtekstów. Tytuł powieści „Pokara” autor charakteryzuje (w osobie dziennikarza) jako pisanie „artykułów na czyjeś zamówienie”, ponieważ „takie zadanie dla niego to kara”. Choć przyznaje, że „przez długi czas pracy dziennikarskiej” nigdy czegoś podobnego nie robił. Natomiast „współczuł chłopakom z działu życia partyjnego”. Właściwie ta rozdwojenie, agonia ZSRR, przypadająca właśnie na czasy pierebudowy, przewija się jak leitmotiv i zostaje wyniesiona do tytułu powieści. Z jednej strony — wciąż u władzy komunistyczna partia, z drugiej — w plecy oddycha stara władza nowa, której czas jest już za progiem. I gdzieś pośrodku tych dwóch sił stoi bohater utworu: pisać, manewrując na granicy, o rzeczach kiedyś zakazanych i zapomnianych, w tamtych czasach nie było łatwo. Wydarzenia, o których mowa w książce, rozgrywały się na naszych oczach niedawno, a dziś to już inna epoka, która stała się historią. Wszyscy wiemy, jak rodziła się rewolucja w Kijowie, Lwowie, a na peryferiach wiemy bardzo mało, a czasem nic, o tamtych wydarzeniach. A były one nie mniej ciekawe i dramatyczne, jak widzimy z powieści Mykoły Senejka „Pokara”. Pierwsze wiece i żółto-błękitne flagi, wyjście z podziemia Kościoła Greckokatolickiego, przeciwdziałania miejscowych władz. Pisarz odsłania psychologię bohaterów utworu, którzy tworzyli historię kraju lub przeciwnie — stali na drodze jej biegu. Są tu pierwszy sekretarz komitetu rejonowego partii, naczelnicy rejonowych wydziałów milicji, KGB, prokurator. Z drugiej strony — miejscowi rewolucjoniści i lud, a dokładniej tłum, który w tyglu wydarzeń staje się narodem, nacją. Pisarz przedstawia także tak zwanych przerzutników, którzy, niczym szczury, uciekają z tonącego czerwonego okrętu. Ci, którzy jeszcze wczoraj byli oddani komunistycznej zarazie, przyczepili się do nowej siły. Co więcej, starają się, jeśli nie stanąć na czele, to przynajmniej znaleźć się wśród… Szczytem utworu są pierwsze demokratyczne wybory. Lud, przyzwyczajony w czasach reżimu totalitarnego do „głosowania” na jedynego kandydata, po raz pierwszy miał możliwość dokonania realnego wyboru. I dokonał go. Choć, jak widać z powieści, siły demokratyczne zdobyły tylko jedną trzecią składu deputowanych rady rejonowej, dzięki żywiołowi ludowemu przewodniczącym rady wybrano ich przedstawiciela. W rezultacie nad ratuszem zawiał narodowy sztandar. Dalsze wydarzenia rozwijają się, a dokładniej są zapowiadane przez autora: bohaterowi utworu proponuje się kierowanie nową gazetą rady rejonowej, Ukrainę zaś czeka Deklaracja o niepodległości, ogólnonarodowe referendum i budowa nowego, wolnego państwa.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn