Strona · s. 5strona oryginału ↗
NAGA PRAWDA FEMEN
Слово Просвіти, №52 за 2011 рік
Natalia ANTONIUK
O WIANKACH I TRADYCJACH Femen pojawił się w 2008 roku. Liderki ruchu to Anna Hucol i dwie Szewczenko — Inna oraz Ołeksandra. Dziewczyny „zasłynęły” w 2010 roku: podczas wyborów prezydenckich podnosiły bluzki w lokalach wyborczych i wymachiwały transparentami z napisem: „Dość gwałcić kraj”. Potem były akcje przeciwko prostytucji kobiet pod hasłami „Ukraina to nie burdel!”, „Nie ma wody w kranie — myję się na Majdanie”, „Cholerni BANowcy” — przeciwko wprowadzaniu cenzury w Internecie, przeciwko masowemu ginięciu mieszkańców stołecznego zoo — „Zoomorg” i tym podobne. A zapamiętano je także z prowokacji na Chreszczatyku obok Sądu Peczerskiego. Kiedy odczytywano wyrok dla byłej premier Julii Tymoszenko, aktywistki wspięły się na balkon domu towarowego CUM z plakatem „Ju i Ja — jedna chwała” i rozrzucały z góry ulotki „Włącz rozum! Zrozum najważniejsze: Tymoszenko = Janukowycz”. One zawsze pojawiają się nagle. „Wyskoczyła zza węgła jak kozak z maku” — tak ironicznie opisuje Iwan Neczuj-Łewycki w „Rodzinie Kajdasza” pojawienie się Motri. Jednak liderki Femen ucieleśniają w sobie lekceważenie tradycji ludowych, etyki ludowej i moralności ludowej. „Obnażone motrie” na każdej akcji — i w upał, i w chłód — zawsze używają jednego elementu akcentowania uwagi — wianka. Upleciony z kwiatów i ziół, ozdobiony jaskrawymi wstążkami wianek to jeden z najdawniejszych ukraińskich symboli. Obraz ukraińskiej dziewczyny jest niemożliwy bez pięknie uwieńczonej kwiatami główki. Wianek to nie tylko ozdoba, ale i symbol ukraińskiego życia. Wianek symbolizował czystość i cnotliwość narzeczonej. Jeśli dziewczyna doznała wstydu przed ślubem, traciła prawo do jego noszenia lub na znak hańby zakładano jej połowę wianka. Dziewczyny z Femen naruszają tę odwieczną ukraińską tradycję, łamią stereotyp ukraińskiej dziewczyny — czystej i skromnej. Świadomie czy nieświadomie Femen tworzą obraz zwulgaryzowanej Ukrainki. Przeprowadzając akcje przeciwko handlowi kobiecym ciałem, ich przesłanie do społeczeństwa brzmi: jesteśmy dostępne.
SWOBODA I BIUSTONOSZE Idea protestowania ciałem nie jest nowa: kobiece akcje topless mają niemal stuletnią tradycję. Jeszcze w latach 20. XX wieku wczesnosowiecki projekt emancypacyjny był naznaczony kobiecymi manifestacjami ulicznymi z obnażaniem pod hasłem „Precz z (burżuazyjnym) wstydem!”. Od lat 70. XX wieku do dziś feministki na Zachodzie protestują, obnażając piersi — to ich wyzwanie rzucone dyskryminacji. A po co rozbierają się Femen? Aktywistka ruchu kobiecego, 23-letnia Ołeksandra Szewczenko, uważa, że kobiecie nie wolno siedzieć i czekać, aż jej coś dadzą. Trzeba iść i brać. „Topless to taka forma protestu, która rozwiązuje od razu dwa zadania: po pierwsze, zwracamy uwagę na pewien problem w społeczeństwie, a po drugie, dążymy do uczynienia kobiety wolną, bo rozbieranie się to alegoryczny sposób oczyszczenia, możliwość zrzucenia z siebie wszystkich zakazów i stereotypów. Ubiór odzwierciedla pozycję społeczną kobiety: im bardziej jest ubrana, tym bardziej jest ciemiężona przez męski świat. Najbardziej zakryte są kobiety w krajach muzułmańskich, gdzie mężczyźni dają »pięknej połowie ludzkości« znikome prawa. Dlatego chcemy zdjąć tę burkę, a dokładniej — ukraińską koszulę, żeby uwolnić kobietę”.
Aby zwrócić uwagę, trzeba zadziwić. Właśnie tę złotą zasadę marketingu wykorzystuje ruch kobiecy Femen, którego uczestniczki organizują akcje protestacyjne topless. Już trzy lata epatażowe dziewczyny z prowincjonalnych miasteczek podbijają stolicę. Dziś spróbujemy wyjaśnić, czym jest Femen i jakie jest jego znaczenie w ukraińskiej przestrzeni socjopolitycznej.
Według logiki Femen, rozbierając się, kobieta stanie się wolna. Ale czy poziom wewnętrznej wolności zależy od długości spódnic i braku biustonoszy? Krajami rządzą kobiety w surowych kostiumach biznesowych, a nie dziewczyny w skąpym odzieniu. A wyzywający ubiór promują sprzedajny show-biznes i niektóre współczesne czasopisma kobiece: łowimy zamożnych mężczyzn na seksowne i krótkie. „Trudno uwierzyć, by kiepską odzież mogła nosić jakaś idea piękna” — tak lakonicznie mówiła Łesia Ukrainka. Ołeksandra Szewczenko przekonuje, że najskuteczniejszą metodą bez przemocy jest rozbieranie się, bo to szokuje, narusza stereotypy: „Początkowo było bardzo strasznie, trudno było zdecydować się na pierwszy krok. Ale zawsze rozbierałam się ze słowami: »Jeśli nie my, to kto?«. Potem zrozumiałam, że nic strasznego się nie stało. Rozbieranie się to nie moralne zgwałcenie osobowości”. Uważa, że jako kobieta zrobiła wszystko dla zmiany sytuacji w naszym państwie: „To wywołuje dumę, bo mój krok »zaczepi«, zmusi do zastanowienia się, że z Ukrainą i ukraińskimi kobietami jest coś nie tak, skoro są gotowe się rozbierać”. Rzeczywiście, z ukraińskimi kobietami jest coś nie tak. Z Ukrainą jest coś nie tak. Choć Femen ma wojownicze hasło „Przyszła, rozebrała się, zwyciężyła”, ale zwycięstwa tego ruchu kobiecego są wątpliwe — nie udało im się anulować żadnej decyzji politycznej. Jeśli walczyć, to walczyć do końca. Ale ten, kto się rozbiera, nastawiony jest nie na walkę, raczej przeciwnie — na pojednanie.
„STO DZIAŁAJĄCYCH GRANATÓW” „Pewnego razu z dziewczynami i Anną Hucol urządziłyśmy u niej w domu »piżama-party«, gdzie napiłyśmy się wina, najadłyśmy cukierków i postanowiłyśmy tworzyć ruch kobiecy w stolicy. Z jakiegoś powodu nazwałyśmy go Femen. To słowo z łaciny oznacza »kobiece biodro, kość« — opowiada Ołeksandra historię powstania Femen. Aktywistki próbowały zorganizować działalność topless w Dniepropietrowsku, ale kilka dni po akcji do rektorów uczelni, gdzie studiują dziewczyny, przyszły nieoficjalne listy z SBU, w których zalecano coś zrobić z działalnością studentek. W Dniepropietrowsku wszystko »zgasło«. W Chmielnickim, skąd pochodzi aktywistka Ołeksandra Szewczenko, Femen też trudno działać, bo, jak mówi, »to małe miasto, gdzie trudno ignorować opinię publiczną«. Wychodzi na to, że w Kijowie bariery moralne są zbyt niskie? Femen ma dwie kategorie aktywistek: armię »żołnierek«, które są gotowe w każdej chwili wyjść topless, oraz dużą liczbę uczestniczek, które nie rozbierają się, a pomagają organizacyjnie. »Na całym świecie »żołnierek« jest około pięćdziesięciu — to sto działających granatów. Żeby zrobić wielki wybuch, trotylu też potrzeba niewiele« — jest pewna Ołeksandra. Liderki ruchu mają wielkie ambicje — podbić Europę. »Teraz ważne jest stworzenie komórek Femen w europejskich stolicach, bo robienie rewolucji z Chmielnickiego jest niemożliwe« — przekonuje Ołeksandra. Liderki ruchu kobiecego planują rozbudować międzynarodową sieć Femen i zostać deputowanymi Parlamentu Europejskiego z ramienia Femen. Szwajcaria, Włochy, Watykan, Francja — te kraje weszły do trasy jesiennych akcji protestacyjnych Femen. Protestowały przeciwko znanym ze swoich skandali seksualnych politykom Silvio Berlusconiemu i Dominique’owi Strauss-Kahnowi, a także przeciwko patriarchalnej propagandzie Watykanu i prostytucji.
„Przesłania” Femen we Włoszech nie zostały zrozumiane. Przynajmniej wielotysięczna społeczność ukraińskich pracownic najemnych odebrała występy obnażonych Ukrainek jako ogromną szkodę dla wizerunku Ukrainy. W Zurychu wraz ze szwajcarską aktywistką Femen przeprowadziły akcję protestacyjną przeciwko seks-przemysłowi „Kobieta to nie towar”. „Dziewczyna ma 27 lat, ma małą córeczkę, która nie wstydzi się matki, a opowiada o niej dzieciom w przedszkolu” — chwali się towarzyszką Ołeksandra. „W Europie jest taka sama purytańska, nieco obłudna społeczność, jak na Ukrainie. Oni również boją się rozbierać. Ale Europejczycy są bardziej liberalni, mają kulturę protestu” — podsumowała liderka ruchu. Femen „pokazał się” w Ameryce: Ukrainki mieszkające w Nowym Jorku przeprowadziły akcję protestacyjną przeciwko samowoli władz wobec aktywistów Occupy Wall Street. Urządziły również topless-manifestację pod świątynią Chrystusa Zbawiciela w Moskwie — w ten sposób wsparły rosyjską opozycję. Nawiasem mówiąc, dziewczyny zachowywały się tak ekspresyjnie, że ochrona świątyni wzięła je za „chore” lub „będące pod wpływem czegoś”. Przechodnie namówili ochroniarzy, by nie zatrzymywali Ukrainek. Femen występuje również przeciwko męskiemu despotyzmowi i żąda wyzwolenia kobiet świata muzułmańskiego. Może zobaczymy Femen w Arabii Saudyjskiej?
RADYKALNA PATOLOGIA? Femen nazywa swoją działalność „hiperradykalnym ekshibicjonizmem”. Psychiatrzy mówią, że ekshibicjonizm to patologiczna forma zachowań seksualnych, która przejawia się w czerpaniu przyjemności seksualnej w wyniku demonstrowania swoich narządów płciowych w miejscach publicznych.
Ekshibicjonizm bywa pozorny (chuligaństwo) i prawdziwy (patologiczne zachowanie seksualne, kiedy chory człowiek traci nad sobą kontrolę). Przyczynami ekshibicjonizmu są określone zaburzenia psychiczne, choroby mózgu o podłożu organicznym, alkoholizm. Ekshibicjonista dąży do uzyskania od ofiary określonych emocji, najczęściej zdziwienia, strachu lub ciekawości. Inna reakcja nie przynosi mu zadowolenia i często wywołuje agresję. Liderki Femen w swoich akcjach nie tylko się rozbierają, często imitują przed opinią publiczną stosunek płciowy. „Straszymy polityków dla dobra społecznego, wystawiając swoje ciała na pastwę milicji i SBU” — mówi Ołeksandra. Nawiasem mówiąc, prawdziwi ekshibicjoniści nierzadko mają skłonności sadystyczne. Ich działalność, czy to chuligaństwo, czy patologia, w każdym razie ma u swoich podstaw dysharmonię psychiczną.
SPONSORZY W Internecie można znaleźć niemało wersji o finansowaniu Femen przez różne partie polityczne z Ukrainy i Rosji. W ubiegłym roku media „przyłapały” razem Ołeksandrę Szewczenko i byłego ministra Ukrainy ds. sytuacji nadzwyczajnych Nestora Szufrycza. Internauci łączą działalność Femen z jedną z osób publicznych Ukrainy — Wadymem Rabinowyczem. Jeśli chodzi o finansowanie ruchu kobiecego przez północnego sąsiada: logo Femen zaprojektował znany rosyjski projektant Artemij Lebiediew. Według słów aktywistek, to prezent na ich drugie urodziny. „Logo jako prezent od Lebiediewa — to nie tylko przyjemne, ale i znaczące dla nas wydarzenie, które świadczy o tym, że poruszamy się we właściwym kierunku” — poinformowała Anna Huczoł. Same dziewczyny odcinają się od kwestii finansowania. „Nasza idea, popularność i uznanie na świecie dają nam możliwość zarabiania pieniędzy na rozwój ruchu kobiecego i bycia finansowo niezależnymi od jakichkolwiek struktur czy osobistości, które chciałyby na nas wpływać — zawoalowanie odpowiedziała Ołeksandra. — Rozbieramy się za ideę, a nie za pieniądze. To tragedia, że ukraińscy politycy zhańbili swoimi opłaconymi wiecami ideę protestu”.
NAJWIĘKSZY AFRODYZJAK — ROZUM „Ukrainki są bierne. Dla wielu głównym celem jest znalezienie męża. Ukraińskie kobiety nie są wyemancypowane, nie wiedzą, czym jest feminizm, pozostają za plecami mężczyzn, nie chcą być wolnymi i aktywnymi obywatelkami swojego państwa. Ukrainki nie widzą sensu w samorealizacji. Ciężko pracują, ale są gotowe iść do nisko płatnej pracy, według statystyk otrzymują o 30% niższą pensję niż mężczyźni. Istnieje taki mit: Ukrainki są piękne i seksowne, przyciągają uwagę wykwintnym ubiorem, a Europejki są nieatrakcyjne. W rzeczywistości największy afrodyzjak, którego żadnymi krótkimi spódniczkami nie zastąpisz, to rozum i celowość. Jest mi przykro, że Ukrainki tego nie rozumieją”. Te piękne i słuszne słowa należą do Ołeksandry Szewczenko. Jeśli największy afrodyzjak to rozum, to dlaczego Femen działa nie na intelekt, a na instynkty? Liderki ruchu kobiecego nie pobudzają rozumu, a obnażanie piersi nie prowadzi do zmian społeczno-politycznych. Jeśli w ogóle istnieje jakiś fenomen w Femen, to tylko w tym, że ten ruch kobiecy jest bezpośrednim odzwierciedleniem naszej rzeczywistości, zarażonej wirusem degradacji moralnej.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
